I GSK 1424/24Obowiązek ubezpieczeń społecznych przymus a prawo prywatne
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca podnosiła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 67 i 68 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię prawa do zabezpieczenia społecznego i obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Kwestionowała również zastosowanie art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 88 k.c., twierdząc, że uchyliła się od skutków prawnych oświadczeń złożonych ZUS. Dodatkowo zarzucała naruszenie art. 31 ust. 1 i art. 47 Konstytucji RP, wskazując na naruszenie wolności i prawa do prywatności poprzez obowiązek ubezpieczenia. W zakresie naruszeń przepisów postępowania, skarżąca wskazywała na oddalenie wniosków dowodowych dotyczących rejestracji ZUS i podmiotu 'P. [...]' w zagranicznych bazach danych oraz na niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w kontekście deklaracji ONZ o Prawach Ludności Rdzennej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd podkreślił, że polski system ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie przymusu, wynikającej z zasady solidaryzmu społecznego (art. 20 Konstytucji RP), a obowiązek uiszczania składek nie podlega modyfikacjom ani zniesieniu w drodze oświadczenia woli zobowiązanego. Instytucja wad oświadczenia woli dotyczy stosunków prawa prywatnego, a nie publicznoprawnego. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia prawa do prywatności i wolności, wskazując, że obowiązek uczestniczenia w systemie jest realizowany z poszanowaniem tajemnic prawnie chronionych i godności ludzkiej. Zarzuty dotyczące postępowania uznano za nieuzasadnione, ponieważ pozostawały poza istotą sprawy i nie wykazały związku z wynikiem postępowania, a wnioski dowodowe nie spełniały wymogu istotności dla rozpoznania sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie przymusowego charakteru systemu ubezpieczeń społecznych w Polsce i niedopuszczalności uchylania się od niego na podstawie przepisów prawa prywatnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, ale stanowi ogólną wykładnię zasad systemu.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przymusowy charakter polskiego systemu ubezpieczeń społecznych, wynikający z zasady solidaryzmu społecznego, narusza konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego, wolności i prywatności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przymusowy charakter systemu ubezpieczeń społecznych nie narusza przepisów Konstytucji RP. Z zasady solidaryzmu społecznego (art. 20 Konstytucji) wynikają obowiązki uiszczania składek, które są niezbędne do funkcjonowania systemu i zapewnienia świadczeń.
Uzasadnienie
System ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie przymusu, który jest nieodłączną cechą reguły repartycyjnej. Obowiązek ubezpieczenia wynika z mocy prawa (art. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a nie z oświadczenia woli. Fundusze systemu pochodzą ze składek obywateli, a nie z niewyczerpanych źródeł. Obowiązki te nie podlegają modyfikacjom ani zniesieniu w drodze oświadczenia woli.
Czy oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń woli złożonych ZUS (np. deklaracji przystąpienia do ubezpieczeń) może wywołać skutki prawne niweczące publicznoprawne obowiązki ubezpieczeniowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, instytucja wad oświadczenia woli, regulowana przepisami prawa prywatnego (art. 88 k.c.), nie ma zastosowania do stosunków prawnych powstających w sferze prawa publicznego z mocy prawa. Złożenie takiego oświadczenia nie może podważyć publicznoprawnego obowiązku ubezpieczeniowego.
Uzasadnienie
Oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu lub groźby (art. 88 § 1 k.c.) nie może wywołać skutków prawnych niweczących więzi prawne ukształtowane przez przepisy prawa publicznego. Nie może doprowadzić do podważenia obowiązku publicznoprawnego wykreowanego z mocy samego prawa.
Czy oddalenie wniosków dowodowych dotyczących rejestracji ZUS i podmiotu 'P. [...]' w zagranicznych bazach danych, mających rzekomo podważać wiarygodność organu i systemu, jest uzasadnione?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, oddalenie wniosków dowodowych było uzasadnione, ponieważ nie wykazały one związku z istotą sprawy i nie miały istotnego wpływu na rozstrzygnięcie.
Uzasadnienie
Zarzuty dotyczące rejestracji organu i podmiotu w obcych bazach danych pozostają poza istotą sprawy. Skarżąca nie wykazała, w jaki sposób te okoliczności miałyby rzutować na wynik postępowania. Dowód z dokumentu musi mieć charakter uzupełniający i istotny dla rozpoznania sprawy, a ta przesłanka nie została spełniona.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (26)
Główne
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego należy rozumieć jako obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Konstytucja RP art. 68 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego należy rozumieć jako obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym.
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 12 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 46
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 84
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 86
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 87
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 20
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Zasada solidaryzmu społecznego wywodzi obowiązki ciążące na pracodawcach, pracownikach i przedsiębiorcach uiszczania składek.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podleganie ubezpieczeniom społecznym, zdrowotnemu i wypadkowemu jest obowiązkowe i nie zależy od woli skarżącej, co narusza jej podstawowe prawo do wolności, bo prowadzi do niewolnictwa.
Konstytucja RP art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek uczestniczenia w systemie ubezpieczeń społecznych realizowany jest z zachowaniem wszelkich tajemnic prawnie chronionych i poszanowaniem godności ludzkiej.
Konstytucja RP art. 51 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżąca nie wskazała, poza ogólną krytyką systemu, na czym miałoby polegać naruszenie granic prawa do gromadzenia jej danych osobowych.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.o.z.f.ś.p. art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 20
Zasada solidaryzmu społecznego.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 67 § ust. 1
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 68 § ust. 2
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Dz.U. 2024 poz 497 art. 6 § ust. 1
Relacje jednostka – system ubezpieczeń społecznych nie są nawiązywane na podstawie oświadczenia woli, ale z mocy prawa.
Pomocnicze
k.c. art. 88 § § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Instytucja wad oświadczenia woli dotyczy stosunków regulowanych przepisami prawa prywatnego, nie zaś stosunków prawnych powstających w sferze prawa publicznego z mocy prawa.
k.c. art. 88
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu bądź groźby nie może wywołać skutków prawnych niweczących więzi prawne ukształtowane przez przepisy prawa publicznego.
k.c. art. 46
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy ze złożonego przez skarżącą oświadczenia z 13 lutego 2023 r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń złożonych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, tj. deklaracji o przystąpieniu do ubezpieczeń społecznych i deklaracji rozliczeniowych wynika, że skarżąca uchyliła się od skutków prawnych powyższych oświadczeń.
k.c. art. 84
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
k.c. art. 86
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
k.c. art. 87
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
p.p.s.a. art. 106 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie wniosków dowodowych, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, to jest brak wskazania przyczyn, dla których Sąd pierwszej instancji ustalił, że przepisy deklaracji ONZ o Prawach Ludności Rdzennej nie mają w niniejszej sprawie zastosowania.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 67 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię prawa do zabezpieczenia społecznego. • Naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprzeczności z art. 67 Konstytucji. • Naruszenie art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. • Naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji. • Naruszenie art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 88 k.c. poprzez uznanie, że skarżąca miała obowiązek obliczania i opłacania składek, mimo uchylenia się od skutków prawnych oświadczeń. • Naruszenie art. 84, 86, 87 w związku z art. 88 k.c. i art. 31 ust. 1 Konstytucji poprzez uznanie, że podleganie ubezpieczeniom jest obowiązkowe i narusza prawo do wolności. • Naruszenie art. 47 Konstytucji RP poprzez uznanie obowiązku ubezpieczenia, co nie jest do pogodzenia z zasadą ochrony życia prywatnego. • Naruszenie art. 51 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosków dowodowych. • Naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosków dowodowych z dokumentów rejestracji w obcych rejestrach. • Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w kontekście deklaracji ONZ o Prawach Ludności Rdzennej.
Godne uwagi sformułowania
rodzimy system ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie przymusu • przymus ten stanowi nieodłączną cechę reguły repartycyjnej • z zasady solidaryzmu społecznego, opisanej w art. 20 Konstytucji oraz jej Preambule wywodzi się obowiązki ciążące na pracodawcach, pracownikach i przedsiębiorcach uiszczania składek • relacje jednostka – system ubezpieczeń społecznych nie są nawiązywane na podstawie oświadczenia woli, ale z mocy prawa • instytucja wad oświadczenia woli dotyczy stosunków regulowanych przepisami prawa prywatnego, nie zaś stosunków prawnych powstających w sferze prawa publicznego z mocy prawa • Oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu bądź groźby [...] nie może zatem wywołać skutków prawnych niweczących więzi prawne ukształtowane przez przepisy prawa publicznego • Zarzuty te są nieuzasadnione, dlatego że pozostają poza istotą sprawy.
Skład orzekający
Małgorzata Grzelak
przewodniczący
Joanna Wegner
sprawozdawca
Piotr Kraczowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie przymusowego charakteru systemu ubezpieczeń społecznych w Polsce i niedopuszczalności uchylania się od niego na podstawie przepisów prawa prywatnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, ale stanowi ogólną wykładnię zasad systemu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii związanych z obowiązkami ubezpieczeniowymi i prawami obywateli w kontekście systemu zabezpieczenia społecznego, co może być interesujące dla prawników i osób zainteresowanych prawami obywatelskimi.
“Czy można uchylić się od składek ZUS? NSA wyjaśnia: przymus ubezpieczeniowy to nie prawo prywatne.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.