I GSK 1337/24

I GSK 1337/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-05-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Henryk Wach
Joanna Wegner
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1320/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-05-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 24 pkt 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Wegner Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1320/22 w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 27 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1320/22 oddalił skargę B. B. (dalej "strona", "skarżący", "zobowiązany") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy
Postanowieniem z [...] sierpnia 2022 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu (dalej ZUS) z [...] czerwca 2022 r., nr [...], w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało prawidłowo wydane i czyni zadość obowiązującym przepisom prawa. Uznał także, że brak jest podstaw do umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 oraz pkt 3 u.p.e.a.,tj. niedopuszczalności egzekucji, w tym ze względu na zobowiązanego oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Uznał, że nie ma podstaw by stwierdzić, że egzekucja jest niedopuszczalna, a dochodzone należności dotyczą składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10/2015 do 05/2018, zaś podstawą do ich wystawienia była decyzja z [...] listopada 2018 r. Zgodnie z art. 24 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), dalej "u.s.u.s." składki te podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Artykuł 59 § 1 u.p.e.a. zawiera enumeratywne przesłanki zobowiązujące organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania.
Następnie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 27 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1320/22 oddalił skargę. Sąd I instancji uznał, że art. 59 § 1 u.p.e.a. egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Zdaniem Sądu I instancji organ prawidłowo ustalił, że żadna z przesłanek wynikających tego przepisu nie została spełniona. Ponadto Sąd stwierdził również, że analiza przedmiotowych tytułów wykonawczych wskazuje, że zawierają one wszystkie elementy wskazane w art. 27 § 1 u.p.e.a., a skarżący nie wykazał, które z wymogów określonych w tym przepisie nie zostały spełnione.
Następnie skarżący, na podstawie art. 173 § 1 w zw. z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaskarżył w całości Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 maja 2024 r. sygn. akt I SA/G1 1320/22, oddalający skargę B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 16 sierpnia 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W granicach wskazanych w ark 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu orzeczeniu stawił zarzut naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, a to:
1. art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwana dalej: u.p.e.a.) poprzez zaniechanie uwzględnienia uzasadnionych zarzutów skarżącego w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji oraz niesłuszne stwierdzenie bezzasadności tychże zarzutów, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zastosowany środek egzekucyjny był nadmiernie uciążliwy dla skarżącego, a nadto organ egzekucyjny zaniechał pouczenia jej o możliwości skorzystania z instytucji prawnych zmierzających do złagodzenia środka egzekucyjnego, jak chociażby poprzez złożenie wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie składek, co w ocenie skarżącego winno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego,
2. art. 7 w zw. z art, 10 § I k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na niesłusznym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organy pierwszego i drugiego stopnia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia skarżącego prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, co uniemożliwiło jej skuteczną obronę jego praw, zwłaszcza że organy obu stopni uchylały się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym.
W oparciu o tak skonstruowane zarzuty, wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania,
2. rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie,
3. na zasadzie art. 250 p.p.s.a. wniósł o przyznanie jako pełnomocnikowi skarżącego, kosztów nieopłaconej ani w części ani w całości pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącego z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, tj. wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej wraz ze stawką podatku VAT oraz za reprezentację przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, w pełni poparł rozstrzygnięcie Sądu I instancji i wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Okazały się one nieuzasadnione, dlatego że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wywiązał się z obowiązku sprawowania kontroli legalności administracji.
Skarga kasacyjna nie zawiera jakiegokolwiek zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego pomimo wskazania przez autora skargi kasacyjnej że powołuje się na podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. W skardze kasacyjnej zawarto wyłącznie zarzuty natury procesowej. Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W przypadku wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., konieczne jest zatem wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. W realiach tej sprawy w skardze kasacyjnej nie wykazano, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W realiach skargi kasacyjnej zarówno w petitum, jak również w jej uzasadnieniu Autor nawet nie podjął próby wykazania, że podniesione naruszenia prawa procesowego mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Zaznaczyć należy, że przedmiotem oceny przez sąd I instancji była prawidłowości odmowy przez organy egzekucyjne umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 1), niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 59 § 1 pkt 2), niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 (art. 59 § 1 pkt 3), śmierci zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 4), gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania(art. 59 § 1 pkt 5), gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel (art. 59 § 1 pkt 6), gdy odrębne ustawy tak stanowią (art. 59 § 1 pkt 7).
Wobec powyższego za całkowicie nietrafny uznać należało zawarty w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 i art. 34 § 4 u.p.e.a. Wskazane przepisy regulują podstawy zarzutów na postępowanie egzekucyjne oraz zasady rozpatrywania zarzutów wniesionych przez zobowiązanego. W istocie za ich pomocą skarżąca kwestionuje wynik rozpoznania zgłoszonych przez nią w toku niniejszego postępowania egzekucyjnego zarzutów wobec tego postępowania stanowiące przedmiot innego rozstrzygnięcia. Tymczasem postępowanie prowadzone w kontrolowanej sprawie, zakończone zaskarżonym do sądu postanowieniem toczyło się w przedmiocie zgłoszonego przez stronę żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. Należy zatem podkreślić, że tak określony przedmiot zaskarżonego do sądu I instancji postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego – Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, wyznaczał granice sprawy, w ramach której procedował WSA. Należy w związku z tym wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sformułowanie to jednoznacznie wskazuje na rozstrzyganie w granicach danej sprawy, formułując jednocześnie wyjątek w tym względzie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko tego sądu zaprezentowane w wyroku z 26 września 2024 r., sygn. akt III OSK 4/23 (LEX nr 3783305) zgodnie z którym rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy"" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Innymi słowy, sąd nie może wkraczać w sprawę nową, w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych. Z tego względu przepisy art. 33 § 1 pkt 6 i art. 34 § 4 u.p.e.a. nie miały i nie mogły mieć zastosowania w rozstrzyganej sprawie, a zatem zarzut ich naruszenia jest nieuzasadniony.
Niezależnie od ww. wniosku wskazania wymaga niestaranność złożonego w tej sprawie środka odwoławczego. Należy zauważyć, że powołując przepisy, których naruszenie skarżący zarzuca Sądowi pierwszej instancji należy czynić to precyzyjnie. Poza numerem jednostki redakcyjnej skarżący obowiązany jest wskazać, w jakim akcie prawnym ta jednostka się znajduje. Uczynić to należy poprzez określenie tytułu aktu prawnego, daty uchwalenia oraz miejsca publikacji. Należy dostrzec, że wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony, gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej aktu prawnego. NSA podkreśla, że art. 33 § 1 u.p.e.a nie zawiera jednostki redakcyjnej pkt 6) którą wskazał autor skargi kasacyjnej. Przepis art. 33 § 1 upea brzmi : "Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej."
Z kolei art. 34 § 4 u.p.e.a. zawiera jednostki redakcyjne pkt 1), pkt 2), pkt 3), a pkt 3) obejmuje jednostki redakcyjne lit. a), lit. b). W konsekwencji autor skargi kasacyjnej nie przytoczył podstawy kasacyjnej, nie podając konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego) co uniemożliwia dokonanie merytorycznej oceny.
Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a., zawarty w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej to skarżąca nie opatrzyła ich uzasadnieniem. Stawiając tezę o pozbawieniu prawa do czynnego udziału w postępowaniu nie wskazała, na czym naruszenie to miałoby polegać, w czym się przejawiało. Bez tych argumentów analiza stanowiska skarżącej nie jest możliwa. Nie wyjaśniła także, w czym miałoby się przejawiać uchylanie się przez organy od wyjaśnienia stanu faktycznego. Uwagi te oznaczają, że powyższe zarzuty są nieuzasadnione. Ostatni zarzut w punkcie 2 skargi kasacyjnej dotyczył art. 135 p.p.s.a. i w tym zakresie – poza brakiem jakiegokolwiek uzasadnienia – należy przypomnieć, że przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku uwzględnienia skargi. W tej sprawie skarga została przez Sąd pierwszej instancji oddalona, zatem postawienie zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. jest niezrozumiałe.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał, ponieważ w tym zakresie właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.).