I GSK 1279/23

I GSK 1279/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Dudra
Piotr Kraczowski /sprawozdawca/
Tomasz Smoleń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Kr 359/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-05-11
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2026 poz 268
art. 33 § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.)
Dz.U. 2026 poz 199
art. 24 ust. 4 i ust. 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Juszyńska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 359/23 w sprawie ze skargi H. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lutego 2023 r. nr 220100.71.2022-RED-EGZ-Z-4-2-MT w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. Sp. z o.o. w G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA, sąd) wyrokiem z 11 maja 2023 r. w sprawie I SA/Kr 359/23 oddalił skargę H. Sp. z o.o. w G. (dalej: spółka, skarżąca) na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) z 27 lutego 2023 r. nr 220100.71.2022-RED-EGZ-Z-4-2-MT w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Od ww. wyroku spółka wniosła skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: ppsa) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 oraz art. 3 § 1 ppsa, poprzez wadliwe wykonanie kontroli zaskarżonego postanowienia ZUS z 27 lutego 2023 r., pod względem jego zgodności z prawem i uznanie, że postanowienie to nie uchybia art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: upea), co doprowadziło do oddalenia skargi, podczas gdy WSA winien był uchylić postanowienie, bowiem skarga była zasadna - obowiązek z uwagi na przedawnienie nie istniej, a to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby kontrola została przeprowadzona prawidłowo i WSA dostrzegłby uchybienia, to uchyliłby zaskarżone postanowienie;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 24 ust. 4 i ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: usus), poprzez nieuchylenie postanowienia, sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji nie dostrzegł, iż należności z tytułu składek uległy przedawnieniu i ewentualnie mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki, a to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby kontrola została przeprowadzona prawidłowo i WSA dostrzegłby uchybienia, to uchyliłby zaskarżone postanowienie;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 773 § 5 w zw. z art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: kpc) w brzmieniu do 2016 r. w zw. z 24 ust. 5b usus poprzez nieuwzględnienie, że egzekucja winna zostać umorzona z mocy prawa z uwagi na bierność wierzyciela (ZUS), a to z uwagi na zbieg egzekucji i prowadzenie jej przez komornika sądowego miały zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, które do roku 2016 (art. 823 kpc) nakazywały umorzenie egzekucji z mocy prawa w przypadku bierności wierzyciela przez okres 1 roku (nie podejmowania żadnych nowych czynności w sprawie), wobec czego skoro organ nie wykazał żadnych czynności podejmowanych w tym postępowaniu z mocy prawa doszło do umorzenia tej egzekucji już po upływie roku od jej wszczęcia, co za tym idzie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, co przesądza, że niezbadanie tego wątku miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby kontrola została przeprowadzona prawidłowo i WSA dostrzegłby uchybienia, to uchyliłby zaskarżone postanowienie;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 kpa polegające na nieuchyleniu postanowienia organu, podczas gdy organ nie wyjaśnił należycie kwestii biegu przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności objętych postępowaniem, nie udokumentował ich w pełni i szczegółowo, a to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby kontrola została przeprowadzona prawidłowo i WSA dostrzegłby uchybienia, to uchyliłby zaskarżone postanowienie.
Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA i zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
Organ – reprezentowany przez radcą prawną – w odpowiedzi na skargę kasacyjną – wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ppsa, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie ppsa, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 ppsa, oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Wstępnie wskazać należy, że rozpoznawana skarga kasacyjną (o tożsamej treści) jest kolejną skarżącej spółki, którą rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny. Wszystkie dotychczas zapadłe orzeczenia potwierdzały prawidłowość ocen WSA oddalających skargi spółki (p. wyroki NSA z 15 maja 2024 r. sygn. akt I GSK 486/23 i z 25 września 2024 r. sygn. akt I GSK 618/24 i sygn. akt I GSK 769/24). Naczelny Sąd Administracyjny także i w tej sprawie, podziela pogląd zapadły w przywołanych wyżej wyrokach, w związku z tym posłuży się argumentacją w nich zawartą.
Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 ppsa, można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 ppsa. Wprawdzie orzecznictwo NSA złagodziło niektóre wymagania formalne tej skargi (zob. uchwała z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże), jednak nie zniosło ich, a to oznacza, że merytoryczne rozpoznanie zarzutów kasacyjnych jest uzależnione od formalnego ich ujęcia. Tak więc wskazane podstawy kasacyjne determinują kierunek i zakres kontroli sądu kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do jakiegokolwiek korygowania czy uzupełniania zarzutów kasacyjnych. Z własnej inicjatywy nie może podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych uchybień niż podniesione w skardze kasacyjnej. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji.
Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że – jak wyżej wskazano – stosownie do art. 183 § 1 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 ppsa;-por. wyrok NSA z 15 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 4/22).
Pierwszy zarzut wskazany w skardze kasacyjnej dotyczą naruszenia przepisów postępowania art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 1 ppsa.
Jak wskazał NSA w powołanym powyżej wyroku, zestawienie w skardze kasacyjnej równocześnie tych zarzutów jest wadliwe. Nie można bowiem powoływać sprzecznych ze sobą przepisów, z których jeden stanowi o wyniku rozstrzygnięcia w postaci oddalenia skargi, drugi zaś uchylenia decyzji. Ponadto przepisy art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 ppsa zawierają przeciwstawne normy wynikowe i regulują sposób rozstrzygnięcia sprawy. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzut naruszenia wskazanych norm odniesienia jest nietrafny (por. wyrok NSA z 11 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2383/14). W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że art. 145 § 1 ppsa nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Zawiera on wskazanie, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi ze względu na stwierdzone inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie art. 151 ppsa wskazuje, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku, gdy skarga nie jest uwzględniona. Unormowania te są przepisami kompetencyjnymi – dającymi sądowi administracyjnemu możliwość podejmowania przewidzianych prawem rozstrzygnięć oraz "wynikowymi" – mówiącymi o tym, jaki może być wynik sprawy. Ich naruszenie jest zawsze następstwem uchybienia innym normom prawnym, a zatem wymienione we wskazanych zarzutach przepisy nie mogą być samoistną podstawą skargi kasacyjnej (por. np. wyroki NSA z 11 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2674/16, z 26 września 2018 r. sygn. akt II OSK 104/18, z 12 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 970/15; z 4 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2387/12; z 9 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2054/14). Przepisy te można naruszyć jedynie w powiązaniu z wyraźnie wskazanymi przepisami postępowania lub prawa materialnego. Dopiero bowiem naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego może doprowadzić do konieczności uwzględnienia skargi.
Za takie wskazanie nie można uznać wymienienia art. 33 § 2 pkt 1 upea. Skarżąca nie wskazała w żaden sposób w wyniku zastosowania jakich norm prawnych w ustalonym stanie faktycznym dopatruje się braku istnienia egzekwowanego obowiązku, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że doszło do jego przedawnienia. Tym samym zarzut ten okazał się bezskuteczny.
Także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, oparte na twierdzeniu o przedawnieniu obowiązku są bezzasadne. Zobowiązany, podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 1 upea), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (zob. wyroki: NSA z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08, WSA w Gliwicach z 8 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/GI 451/12).
W związku z powyższym należy wskazać, że należności z tytułu składek za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. zostały natomiast zabezpieczone przez ZUS na nieruchomościach spółki, co wyjaśnił organ i zaakceptował WSA. Ponadto jak zasadnie wskazał sąd termin na dochodzenie należności za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. nie uległ przedawnieniu ze względu na okoliczności ingerujące w bieg terminu przedawnienia należności poprzez jego zawieszenie z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, które prowadził Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt I Co [...] (sygn. akt komorniczych [...]). Bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu odpowiednio poprzez dokonywane czynności wskazane w postanowieniu. Nie ma przy tym znaczenia jakie czynności wykowane były w toku postępowania egzekucyjnego. Art. 24 ust. 5b usus zawiesza bowiem bieg terminu przedawnienia na czas do zakończenia postępowania egzekucyjnego i nie wiąże tego z częstotliwością i rodzajem podejmowanych czynności egzekucyjnych.
Ponadto, postanowieniem z 9 stycznia 2023 r. sygn. akt KM [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne i akta wraz z tytułami wykonawczymi przekazał do ZUS. Dlatego też w dalszej kolejności podjęte przez ten organ czynności były prowadzone w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie mogły mieć zatem zastosowania wskazane przez autora skargi kasacyjnej przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności art. 823. Dlatego też zarzut ten jest spóźniony, bowiem powinien być podnoszony na etapie umorzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] postępowania egzekucyjnego, a nie na etapie prowadzonego przez organy ZUS postępowania - zwłaszcza, że jak słusznie zwrócił uwagę autor skargi kasacyjnej, przepis art. 823 kpc obowiązywał do 2016 r., a poddane kontroli postanowienie było wydane po okresie obowiązywania tego przepisu.
Za chybiony należało też uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 kpa dotyczący braku wyjaśnienia należycie kwestii biegu przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zarówno organ jak i WSA w uzasadnieniach przedstawili w sposób szczegółowy poprzez wskazanie tytułów wykonawczych i czynności egzekucyjnych, dlaczego sporne należności nie uległy przedawnieniu.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną oddalił.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Na zasądzone koszty składał się koszt sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez radcę prawnego.