I FZ 263/24

I FZ 263/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
I SA/Kr 1311/22 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2024-01-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 161 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1520
art. 144 ust. 1 i 2, art. 145 ust. 1, art. 262 ust. 2, art. 264 ust. 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka masy upadłości I. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 1311/22, o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości I. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 12 października 2022 r., nr 1201-IOP2-4.4103.8.2022.16, w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 1311/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości I. sp. z o.o. w upadłości (dalej "syndyk" lub "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej "organ") z 12 października 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r.
Jak bowiem ustalił sąd pierwszej instancji, wierzytelność wynikająca z ww. decyzji organu została przez syndyka uznana i umieszczona na liście wierzytelności, która została zatwierdzona prawomocnym postanowieniem sędziego-komisarza postępowania upadłościowego I. sp. z o.o. z siedzibą w K. z 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt [...]. W konsekwencji, zdaniem sądu pierwszej instancji, postępowanie ze skargi syndyka stało się bezprzedmiotowe.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie:
– art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2023 r. —Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520, ze zm.), dalej "p.u.", przez bezzasadne uznanie, że w niniejszej sprawie zaszła podstawa do umorzenia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość wynikającą z uznania wierzytelności na liście wierzytelności i pominięcie, że uznanie wierzytelności na liście wynikało jedynie z faktu ustalenia wierzytelności w ostatecznej i wykonalnej decyzji organu z 12 października 2022 r., co nie stoi na przeszkodzie w dokonaniu zmian na liście wierzytelności z urzędu w trybie art. 262 ust. 2 p.u. stosownie do prawomocnych orzeczeń;
– art. 144 ust. 1 i 2 p.u. przez pominięcie, że w ramach swoich kompetencji ustawowych syndyk uprawniony jest do wszczęcia i prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym przez organ, co sprzeciwia się umorzeniu postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., do którego nawiązał sąd w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto syndyk zauważył, że w świetle art. 262 ust. 2 p.u. umieszczenie wierzytelności, której dotyczy postępowanie, na liście wierzytelności nie przeszkadza prowadzeniu postępowania sądowoadministracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie syndyka nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 144 ust. 1 i 2 p.u. po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, a syndyk prowadzi te postępowania na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.
Z tej regulacji skorzystał syndyk w rozpoznawanej sprawie, wnosząc 7 listopada 2022 r. skargę na decyzję organu. Uprawnienie do takiego działania jest przy tym niekwestionowane i bezsporne, skoro postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie, VIII Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z 10 grudnia 2020 r., sygn. akt [...], ogłoszono upadłość I. sp. z o.o. w K. (KRS nr [...]). Spór zaś dotyczy tego, czy w obliczu dalszych czynności procesowych dokonanych w postępowaniu upadłościowym postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi syndyka mogło się toczyć.
Jak bowiem wynika z akt sprawy, prawomocnym postanowieniem sędziego-komisarza postępowania upadłościowego I. sp. z o.o. z siedzibą w K. z 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt [...], zatwierdzono listę wierzytelności obwieszczoną w Monitorze Sądowym i Gospodarczym [...] czerwca 2023 r. W aktach sprawy znajduje się również odpis z karty listy wierzytelności, z którego wynika, że na tej liście została umieszona i uznana przez syndyka wierzytelność Skarbu Państwa — Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze, na którą składa się m.in. wierzytelność z tytułu podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od października do grudnia 2014 r., stwierdzona ostateczną decyzją organu z 12 października 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze z 5 sierpnia 2019 r., nr 1210-SPV.4103 2.2.2019. Powyższe oznacza, że już po wniesieniu skargi na decyzję organu w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. wierzytelność stwierdzona tą decyzją została przez syndyka uznana i umieszona na liście wierzytelności, która jest prawomocnie zatwierdzona.
W takim stanie rzeczy należy wskazać na ukształtowany w doktrynie i judykaturze pogląd, że po ogłoszeniu upadłości właściwym trybem dochodzenia wierzytelności podlegającej zaspokojeniu w podziale funduszów masy upadłości jest zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Z tego względu przyjmuje się, że co do zasady nie jest dopuszczalne wytoczenie po ogłoszeniu upadłości (obejmującej likwidację masy) procesów o wierzytelności podlegające zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym. Co się zaś tyczy procesów wszczętych przed ogłoszeniem upadłości o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym w art. 145 ust. 1 p.u., zgodnie z tradycją, wprowadza się unormowanie, że prowadzenie takiego procesu po ogłoszeniu upadłości jest dopuszczalne, ale tylko wtedy, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie została umieszczona na liście wierzytelności (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2024 r., sygn. akt I FSK 1866/22).
Idąc dalej, orzecznictwo stwierdza, że w przypadku wciągnięcia na listę wierzytelności należności objętej postępowaniem sądowoadministracyjnym, postępowanie takie staje się bezprzedmiotowe i winno zostać umorzone na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 lipca 2024 r., sygn. akt I FNP 3/20; z 2 lipca 2024 r., sygn. akt: I FSK 1971/21, I FSK 1218/21 i I FSK 476/21; z 28 maja 2024 r., sygn. akt I FSK 1399/21; z 12 lutego 2024 r., sygn. akt: I FSK 200/23 i I FSK 202/23; z 22 lutego 2022 r., sygn. akt I FSK 772/20; z 26 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 320/17; CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie pogląd ten w pełni podziela i mimo że został on wypracowany na gruncie art. 145 ust. 1 p.u. uznaje go za adekwatny również w sytuacji, kiedy postępowanie sądowoadministracyjne zostało zainicjowane przez syndyka masy upadłości już po ogłoszeniu upadłości. Tym bardziej, że w myśl art. 264 p.u. co do zasady po zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego-komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela, jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu. Spełnia więc taką samą funkcję w obrocie prawnym jak prawomocne orzeczenie sądu (art. 777 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. —Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.).
Odnosząc się natomiast do sygnalizowanej w zażaleniu instytucji sprostowania listy wierzytelności na podstawie art. 262 ust. 2 p.u., co zdaniem syndyka ma uzasadniać możliwość prowadzenia postępowania sądowego pomimo wciągnięcia wierzytelności na listę wierzytelności, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przepis ten odnosić należy do sytuacji, w której wierzycielowi odmówiono wciągnięcia wierzytelności na listę, a wierzyciel ten uzyskał orzeczenie stwierdzające istnienie swej wierzytelności (tak A. Jakubecki w komentarzu do art. 262 ust. 2 p.u., [w:] Jakubecki A., Zedler F., Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, wyd. III, Lex 2011). Chodzi zatem o sytuację odwrotną do tej, która miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie wierzyciel (organ podatkowy) zgłosił swoją wierzytelność do listy wierzytelności, a syndyk ją uznał, skutkiem czego wierzytelność znajduje się na zatwierdzonej liście wierzytelności, która jest prawomocna i stosownie do art. 264 ust. 1 p.u. stanowi dla wierzyciela tytuł egzekucyjny.
Rację ma organ, podnosząc w odpowiedzi na zażalenie, że jeśli syndyk nie zgadzał się z decyzją organu podatkowego, to powinien uznać wierzytelność za sporną i nie umieszczać jej na liście, co z kolei mogłoby wywołać dalszy tryb postępowania wierzyciela określony w przepisach prawa upadłościowego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.