I FZ 203/25

I FZ 203/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-10-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Kołaczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu 5 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 sierpnia 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 235/24 oddalającego wniosek M.T. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi G.Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 grudnia 2023 r., nr 2401-IOV1.4103.300.2021.KLO w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwarał 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 18 sierpnia 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 235/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek M.T. (dalej: Skarżąca) o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi G.Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Organ) z 21 grudnia 2023 r.
w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwarał 2013 r.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżąca nie wykazała swojego interesu prawnego w postępowaniu toczącym się na skutek skargi, warunkującego dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w roli uczestnika tego postępowania. Zawarcie umowy darowizny, na którą powołuje się Skarżąca, co do zasady spowodowało powstanie pomiędzy jej stronami określonych praw i obowiązków cywilnoprawnych, jednakże
w przedmiotowym postępowaniu właściwy organ podatkowy dokonał określenia zobowiązania podatkowego w stosunku do innego niż Skarżąca podmiotu. Wynik niniejszej sprawy, w której sąd administracyjny dokona oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (określającej w stosunku do innego podmiotu zobowiązanie podatkowe), nie dotyczy bezpośrednio sytuacji prawnej Skarżącej, albowiem zastosowana w postępowaniu administracyjnym norma materialnoprawna tej sytuacji nie kształtuje. Określone w decyzji zobowiązanie podatkowe ciąży na innym niż Skarżąca podmiocie. Natomiast to, że Skarżąca powiązała wynik sprawy sądowoadministracyjnej ze zobowiązaniami, czy prawami wynikającymi z umowy darowizny, świadczyć może jedynie o istnieniu interesu faktycznego, nie stanowi zaś o interesie prawnym w rozumieniu art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zawarcie umowy darowizny i toczące się postępowanie
o uznanie jej za bezskuteczną względem Skarżącej nie mają jakiegokolwiek wpływu na obowiązek podatkowy, jak też na zobowiązanie podatkowe, jakim finalnie obciążony został G.Z. (jej mąż).
Wobec powyższego uznał, że z wnioskiem wystąpiła osoba niemogąca wylegitymować się interesem prawnym, na który rzutowałby wynik postępowania sądowoadministracyjnego i na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. odmówił Skarżącej dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika
w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 235/24.
Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Skarżąca.
W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że wynik przedmiotowego postępowania wbrew twierdzeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wywrze bezpośredni wpływ na postępowanie toczące się przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach w sprawie o sygn. akt V ACa 884/24. Przyjęcie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że decyzje zaskarżone przez G.Z. są zgodne z prawem, skutkować będzie istnieniem wierzytelności, z powstaniem której Skarb Państwa może czerpać kwalifikacje swojej osoby jako wierzyciela dłużnika
i domagać się pociągnięcia Skarżącej do odpowiedzialności z art. 527 ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071).
W rezultacie powyższych zarzutów wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez dopuszczenie Skarżącej jako uczestnika do udziału
w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Gl 235/24.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W myśl art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Zgodnie z art. 33 § 2 zd. 1 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego.
Stroną w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej obok organu jest skarżący (art. 32 p.p.s.a.), przy czym w myśl art. 12 p.p.s.a. pojęcie to obejmuje również uczestnika postępowania. Uzyskanie statusu strony postępowania powiązane jest przez ustawodawcę co do zasady z materialnoprawną kategorią interesu prawnego. Poza innymi podmiotami wskazanymi w art. 50 § 1 i § 2 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto "ma w tym", czyli we wniesieniu skargi, interes prawny. Również o statusie uczestnika postępowania przesądzają związki interesu prawnego określonego podmiotu z wynikiem postępowania sądowego (art. 33 § 1 i § 2 p.p.s.a.).
W orzecznictwie i doktrynie pojęciu interesu prawnego, o którym mowa, poświęcono stosunkowo dużo uwagi. Obecnie przyjmuje się powszechnie, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny (zob. wyrok NSA z 15 kwietnia 1993 r., sygn. akt I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199, z aprobującą glosą P. Kucharskiego). Należy zatem zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes prawny, o jakim mowa w 33 § 2 p.p.s.a., musi zatem wynikać z normy prawa materialnego kształtującej sytuację prawną wnoszącego skargę. Nie może to być interes jedynie potencjalny. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, które mogą stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 listopada 2017 r., I FPS 2/17, zasadniczą przesłanką dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego, jest ustalenie, czy posiada ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie zapadłe w postępowaniu, do którego zgłasza się jako uczestnik. Jeżeli akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej. O tym zatem, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa, na której oparto zaskarżony akt administracyjny (por. też postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., II FZ 139/13).
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja określająca G.Z. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2013 r. Skarżąca nie wskazała żadnego przepisu prawa, który upoważniałby ją do uczestniczenia w tym postępowaniu. Decyzja wydana w przedmiotowej sprawie oddziałuje bezpośrednio na G.Z., nie ma natomiast bezpośredniego, prawnie chronionego znaczenia dla Skarżącej. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji postąpił właściwie odmawiając dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu.
Bezzasadne zatem okazały się zarzuty zawarte w zażaleniu. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował i zastosował art. 33 § 2 p.p.s.a. przyjmując, że Skarżąca nie wykazała swojego interesu prawnego w postępowaniu toczącym się na skutek skargi, warunkującego dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w roli uczestnika postępowania. Sąd trafnie ocenił, że powoływane przez Skarżącą okoliczności mogą być rozpatrywane co najwyżej w kontekście istnienia interesu faktycznego. Ten jednak nie daje uprawnienia do uczestniczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznając,
że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.