I FZ 170/22

I FZ 170/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-09-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hieronim Sęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Bd 506/21 - Postanowienie WSA w Bydgoszczy z 2022-06-03
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 par. 2, art. 136, art. 137, art. 141 par. 4, art. 143 par. 1, art. 166, art. 220 par. 1 par. 3, art. 219
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 506/21 o odrzuceniu skargi A. sp. z o.o. w R. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. z dnia 15 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2017 r. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji
1.1. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 506/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę A. sp. z o.o. w R. (dalej: Strona lub Skarżąca) na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. z dnia 15 czerwca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2017 r.
1.2. Odrzucenie skargi nastąpiło na podstawie art. 220 § 3 w związku z § 1 i art. 219 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że: - po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy (postanowieniem z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, utrzymującym w mocy postanowienie z dnia 1 lutego 2021 r., I SPP/Bd 165/21, o odmowie zwolnienia Strony od kosztów sądowych) zarządzeniem z dnia 21 marca 2022 r. wezwano Stronę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi; - wezwanie zostało przesłane pełnomocnikowi Skarżącej r. pr. M. Z. na podany przez niego w skardze adres elektronicznej skrzynki odbiorczej (e-PUAP); - z treści Urzędowego Poświadczenia Doręczenia wynikało, że mimo dwukrotnego zawiadomienia (w dniu 28 marca 2022 r. i w dniu 5 kwietnia 2022 r.) wezwanie nie zostało odebrane przez adresata, a termin jego doręczenia upłynął z dniem 11 kwietnia 2022 r.; - w tej sytuacji termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi minął z dniem 19 kwietnia 2022 r.; - wpisu sądowego Strona w nakreślonym terminie nie uiściła.
4. Zażalenie
4.1. W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi, sporządzonym przez r. pr. M. Z., domagano się uchylenia tego postanowienia oraz - na zasadzie art. 191 P.p.s.a. - "poprzedzającego go postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia Strony od kosztów sądowych i przekazania sprawy do ponownego rozstrzygnięcia sądowi, który wydał orzeczenie".
4.2. Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie:
1) art. 134 § 2 P.p.s.a. przez oparcie orzeczenia na niezaskarżalnym postanowieniu Sądu z dnia 14 marca 2022 r. wydanym na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2022 r., które to postanowienie Sądu wydane zostało na niekorzyść Strony i oparte było na okolicznościach nie przywołanych w skarżonym postanowieniu referendarza sądowego;
- art. 136, art. 137, art. 141 § 4 i art. 143 § 1 w związku z art. 166 P.p.s.a. polegających na tym, że "treść skarżonego postanowienia z dnia 3 czerwca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Halinę Adamczewską-Wasilewicz wraz z jego uzasadnieniem jest identyczna z treścią postanowienia z dnia 3 czerwca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Tomasza Wójcika w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 506/21. Treść postanowienia wpadkowego z dnia 14 maca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Halinę Adamczewską-Wasilewicz wraz z jego uzasadnieniem, sygn. I SPP/Bd 166/21, w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego jest identyczne (poza niewielkimi zmianami w adjustacji tekstu) z postanowieniem z dnia 14 marca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Tomasza Wójcika wraz z uzasadnieniem, sygn. akt I SPP/Bd 165/21 - również w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego.".
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
5.2. Na wstępie należało podkreślić, że warstwa argumentacyjna zażalenia, skupiająca się zasadniczo na problematyce prawa pomocy i wykazaniu wadliwości odmowy zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych - odmiennie niż założył autor zażalenia - nie mogła być przedmiotem merytorycznych rozważań w postępowaniu zażaleniowym obejmującym sprawę główną, w której orzeczono o odrzuceniu skargi jako nieopłaconej. Odnotować wprawdzie trzeba, że brak zwolnienia Strony od kosztów sądowych, o czym rozstrzygnięto w postępowaniu wpadkowym prawomocnie zakończonym postanowieniem Sądu z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, otwierał drogę do wystosowania wezwania do uiszczenia wpisu od skargi wniesionej przez tę Stronę w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Bd 506/21. Jednakże tego rodzaju związek sam przez się nie sprawił, że w ramach sprawy obejmującej odrzucenie skargi z powodu nieusunięcia jej braku fiskalnego dopuszczalne było uruchomienie kontroli zasadności/niezasadności odmowy przyznania prawa pomocy (tj. aktu o tym orzekającego), o które ubiegała się Strona w sprawie z tej skargi.
5.3. Podstawy prawnej do żądanej przez Stronę w ramach niniejszego postępowania zażaleniowego kontroli także - a raczej przede wszystkim i w pierwszej kolejności, jak można wnosić z treści zażalenia - postanowienia Sądu z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, w przedmiocie prawa pomocy, nie mógł stanowić przywołany w środku zaskarżenia art. 191 P.p.s.a.
Zgodnie z tym artykułem Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W przepisie tym mowa jest o postanowieniach niepodlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia, a więc takich, w których sprawa będąca ich przedmiotem nie mogła być objęta dwuinstancyjnym postępowaniem i tym samym sąd drugiej instancji nie mógł wypowiedzieć się w ich przedmiocie. Natomiast nie obejmuje on postanowień wydanych w wyniku rozpatrzenia środka zaskarżenia.
Tymczasem postanowienie z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, którego rozpoznania we wskazanym trybie domagała się Skarżąca, zostało wydane w następstwie wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając ten sprzeciw orzekał jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, co wynika wprost z art. 260 § 2 P.p.s.a.
Wobec powyższego Skarżąca nie mogła skutecznie domagać się, aby Naczelny Sąd Administracyjny dokonał weryfikacji prawidłowości rzeczonego postanowienia, tj. jego rozpoznania w ramach art. 191 P.p.s.a. Takie działanie stanowiłoby w gruncie rzeczy trzecią instancję, skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wydając przywołane postanowienie z dnia 14 marca 2022 r. działał już jako sąd drugiej instancji, w ramach odpowiedniego zastosowania przepisów o zażaleniu. Tym samym rzeczone postanowienie, jako wydane w drugiej instancji, nie było "postanowieniem nie podlegającym zaskarżeniu w drodze zażalenia" w znaczeniu wyżej już wyjaśnionym, a jedynie pozornie takim mogło się wydawać. Dwukrotne rozpoznanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy (z uwagi na wniesiony środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2022 r.) miało miejsce przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy, a ponowne orzekanie w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny w omówionej sytuacji procesowej było niedopuszczalne.
5.4. W uzupełnieniu odnotować wypadało, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie (do których bezsprzecznie zalicza się także postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy jako wydawane w sprawie wpadkowej, a nie głównej) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Mając zatem na uwadze szczególny tryb kontroli instancyjnej rozstrzygnięć referendarzy sądowych dotyczących prawa pomocy, jak i możliwość wzruszania prawomocnych postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych w tym zakresie na podstawie art. 165 P.p.s.a., stwierdzić należało, że postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, wydane na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., czyli w następstwie wniesionego sprzeciwu, nie mieści się w katalogu postanowień, o których mowa w art. 191 tej ustawy (zob. postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt I FZ 304/17).
5.5. Jak już wzmiankowano w realiach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., przyjmując że Strona, mimo prawidłowego przesłania wezwania do uiszczenia wpisu, opłaty tej nie wniosła. Wezwanie zostało przy tym wystosowane (na adres e-PUAP pełnomocnika Skarżącej) po prawomocnym zakończeniu sprawy wpadkowej w przedmiocie prawa pomocy w sposób odmowny. Wezwanie wystosowane w tym właśnie trybie uznano zaś za doręczone na podstawie art. 74a § 8 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w przypadku nieodebrania pisma, doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia o możliwości odbioru korespondencji elektronicznej.
Tymczasem autor zażalenia nie podnosił żadnych argumentów, które odnosiłyby się wprost do tych kluczowych dla wyniku sprawy głównej ustaleń i ocen prawnych zaprezentowanych przez Sąd pierwszej instancji na poparcie rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi.
Wniesione prze Stronę zażalenie ukierunkowane zostało natomiast na podważenie prawidłowości prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym zakresie zarzucono w szczególności pomijanie i nie odnoszenie się przez Sąd załatwiający sprawę prawa pomocy do okoliczności zgłaszanych przez Stronę, przedstawiając przy tym w 4 punktach krytyczny komentarz wobec argumentów przywołanych przez Sąd rozpoznający sprzeciw złożony od orzeczenia referendarza sądowego. Wszystkie jednak te kwestie nie kwalifikowały się do rozważenia w ramach wniesionego zażalenia z przyczyn uprzednio już wyjaśnionych.
5.6. Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie podlegającym jego merytorycznej ocenie nie dopatrzył się, aby istniały tego rodzaju wady, które dezawuowałyby trafność przyjęcia, że w realiach sprawy głównej zasadne było odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 w związku z § 1 i art. 219 P.p.s.a. ze względu na brak uiszczenia wymaganego od niej wpisu w wyznaczonym terminie. Mylne określenie w postanowieniu z dnia 3 czerwca 2022 r. daty upływu terminu do uiszczenia wpisu od skargi (wskazano na dzień 19 zamiast 18 kwietnia 2022 r.) nie było uchybieniem istotnym, gdyż wpis nie został w ogóle uiszczony.
5.7. W zażaleniu akcentowano również występowanie podobieństw, czy nawet identyczności treści postanowień wydawanych w sprawach prowadzonych pod różnymi sygnaturami. Okoliczność taka sama przez się nie jest wadą tak zredagowanych aktów. Kluczowe jest bowiem to, czy sporządzone uzasadnienie przystaje do rozstrzyganej sprawy, a nie czy znajdują się w nim powtarzające się motywy, które występują również w innych sprawach tej samej lub innej strony.
Wykazanie zatem wadliwości w tym obszarze winno skupiać się na wykazaniu nieadekwatności sporządzonego uzasadnienia do danego przypadku, a nie na tym, że można znaleźć uzasadnienia charakteryzujące się powtarzalnością danych treści.
Innymi słowy, nawet tak samo brzmiące uzasadnienia nie mogą i nie powinny być poczytywane (zwłaszcza przez osoby zawodowo zajmujące się prawem) za świadczące o nienależytym załatwieniu sprawy, niezapoznaniu się z nią itd., o ile nie da się im przypisać i wykazać cech świadczących o rozmijaniu się treści w nich zamieszczonych z okolicznościami faktycznymi i prawnymi sprawy, do której się one odnoszą.
Podobnie jest w przypadku sporządzanych przez strony, czy pełnomocników, środków zaskarżenia. Ich zbieżność treściowa, czy nawet identyczność w znacznym zakresie w sprawach sądowych prowadzonych pod różnymi sygnaturami, nie dyskwalifikuje tak sporządzonych środków, ani nie powoduje, że z tego tylko powodu są uznawane za wadliwe, bądź za świadczące o nienależytym podejściu do spraw przez ich autorów. Zawsze decydujące jest natomiast to, czy zarzuty i motywy w nich zawarte przystają do okoliczności faktycznych i prawnych spraw, w których je złożono.
5.8. Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia o ogólniejszym charakterze, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie Strony wniesione na postanowienie z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 506/21 o odrzuceniu skargi, nie oceniał go i nie weryfikował pod kątem tego, czy znajdują się w nim treści, które występują w innych jeszcze postanowieniach o odrzuceniu skargi. Kwestia ta z powodów wcześniej podanych, pozostaje bowiem - inaczej niż uważa pełnomocnik Strony - bez znaczenia dla wyniku tej sprawy.
W sporządzonym zażaleniu pełnomocnik Strony nie wykazał natomiast, aby uzasadnienie zaskarżonego nim postanowienia odrzucającego skargę zawierało wywody, które byłyby nieadekwatne do stanu sprawy tak rozstrzygniętej.
Co więcej, autor zażalenia w ogóle nie odniósł się ani do okoliczności faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji jako właściwe do wydania orzeczenia o odrzuceniu skargi, ani do podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia. Tymczasem podważenie prawidłowości i trafności zaskarżonego postanowienia na tym polu przede wszystkim powinno się skupić, bo to stanowiło o istocie wydanego aktu. Z przyczyn oczywistych nie mógł tego zastąpić argument o identyczności postanowienia o odrzuceniu skargi z innym postanowieniem, niezależnie od prawdziwości takiej tezy, czy wykazania owej identyczności. Jak już wspomniano nie była to cecha mogąca w jakikolwiek sposób stanowić o legalności/nielegalności zaskarżonego aktu, czyli wpływać na wynik sprawy, a tym samym i być przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Z kolei analogiczne wywody porównawcze Skarżącej formułowane w płaszczyźnie postanowień wydanych w przedmiocie prawa pomocy nie mieściły się w ogóle w ramach niniejszej sprawy. Były zatem dla niej treściowo obojętne. Jako takie musiały pozostać bez dalej idącego komentarza ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego.
5.9. Mając na względzie zaprezentowane ustalenia i oceny Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.