I FZ 133/26

I FZ 133/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hieronim Sęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 9, art. 33 § 2, art. 25 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 14 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Stowarzyszenia P. z siedzibą w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 kwietnia 2026 r., sygn. akt I SA/Bk 15/26 o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia P. z siedzibą w T. do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi N. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 27 listopada 2025 r. [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za luty 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
1. Stowarzyszenie P. z siedzibą w T. (dalej: Stowarzyszenie) pismem z dnia 30 kwietnia 2026 r. wniosło zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 kwietnia 2026 r., sygn. akt I SA/Bk 15/26.
Sąd pierwszej instancji postanowieniem tym, wydanym na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 146, z poźn. zm.; dalej: P.p.s.a.), odmówił Stowarzyszeniu dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi N. K. (dalej: Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 27 listopada 2025 r. w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za luty 2015 r.
Zdaniem Sądu postanowienia statutu Stowarzyszenia nie wskazywały, aby jego cele statutowe przemawiały za dopuszczeniem go do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję podatkową.
2. W zażaleniu Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.
Sądowi zarzucono naruszenie art. 33 § 2 P.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie, które polegało na przyjęciu, że wskazany przez Stowarzyszenie zakres działalności statutowej w żaden sposób nie odnosi się do problematyki sprawy ze skargi Skarżącej na decyzję organu podatkowego. Tymczasem z § 6 i § 7 statutu Stowarzyszenia wynika, że jego zadania obejmują zadania w zakresie odpłatnej i nieodpłatnej pomocy prawnej oraz kompleksowego doradztwa prawnego i specjalistycznego na rzecz osób fizycznych, podmiotów prawnych i innych podmiotów, jak również uczestnictwo w postępowaniach przed sądami i trybunałami międzynarodowymi.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Zażalenie Stowarzyszenia nie zasługiwało na uwzględnienie.
3.2. Zgodnie z art. 9 P.p.s.a. organizacja społeczna, w zakresie swojej działalności statutowej, może brać udział w postępowaniu w przypadkach określonych w niniejszej ustawie.
W świetle art. 33 § 2 P.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie.
Natomiast według art. 25 § 4 P.p.s.a. zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.
Jak wynika z akt sprawy (k. 77 akt sądowych), we wniosku z dnia 14 kwietnia 2026 r. o dopuszczenie do udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Bk 15/26 Stowarzyszenie powołało inny przepis, a mianowicie art. 31 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten nie znajduje jednak zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
3.3. Z brzmienia zacytowanych wyżej przepisów wprost wynika, że warunkiem dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnymi jest związek sprawy będącej przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny z celami statutowymi organizacji społecznej. Organizacja taka może bowiem żądać dopuszczenia takiego uczestnictwa w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Ustawodawca w regulacji tej nie wprowadził kategorii interesu publicznego czy społecznego.
Przepisy te podlegają przy tym ścisłej interpretacji, gdyż - jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji na tle poglądów orzecznictwa - postępowanie sądowoadministracyjne nakierowane jest przede wszystkim na ochronę indywidualnego interesu stron żądających od sądu administracyjnego ochrony swojego interesu prawnego i musi zmierzać do zapewnienia takim jednostkom prawa do sprawiedliwej procedury, w której zachowana zostaje równowaga reprezentacji interesów stron postępowania. Przemawia to przeciwko rozszerzającej wykładni omawianych przepisów i szerokiego dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym innych podmiotów.
Nadto sam wymóg dotyczący zakresu "statutowej działalności" organizacji społecznej, konieczny do ustalenia, że działalność ta dotyczy interesów prawnych innych osób, winien być interpretowany ściśle. Oznacza to, że działalności takiej nie można domniemywać z ogólnych zapisów określających cel danej organizacji. Nie jest również wystarczające samo proste zestawienie zakresu działalności statutowej organizacji społecznej z przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej. Organizacja nie ma bowiem zapewnionego z mocy prawa udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym innej osoby.
3.4. Ze statutu Stowarzyszenia (§ 6) wynika, że jego celem są ogólnie ujęte zadania publiczne obejmujące podtrzymywanie i upowszechnianie tradycji narodowej, pielęgnowanie polskości, rozwój świadomości narodowej i obywatelskiej, szczególnie poprzez: afirmowanie przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka, upowszechnianie ochrony wolności, praw oraz swobód obywatelskich, odpłatnej i nieodpłatnej pomocy prawnej oraz kompleksowego doradztwa prawnego i specjalistycznego na rzecz osób fizycznych podmiotów prawnych i innych, działalności wspomagającej rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości.
Zgodnie natomiast z § 7 statutu, Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez inicjowanie i włączanie się w postępowania cywilne, karne, administracyjne, jak również uczestnictwo w postępowaniach przed sądami i trybunałami międzynarodowymi, stosownie do właściwych norm procesowych, w szczególności w zakresie ochrony praw i wolności obywatelskich oraz praw człowieka, prowadzenie działalności o charakterze opiniującym i doradczym, zabieranie głosu w publicznych debatach w sprawach z zakresu statutowej działalności stowarzyszenia, współpraca z mediami, działanie na rzecz reform prawa, wymiaru sprawiedliwości i polityki społecznej, prowadzenie monitoringu instytucji publicznych, a także powstawania i przestrzegania przepisów prawnych oraz praktyki ich stosowania, wspieranie przedsięwzięć mających na celu w szczególności: szerzenie wiedzy prawnej, podejmowanie działań na rzecz grup podlegających wykluczeniu społecznemu.
W tych realiach Sąd pierwszej instancji słusznie zaznaczył, że problematyka sprawy ze skargi Skarżącej koncentrująca się wokół podatku od towarów i usług czy procedury podatkowej nie mieści się wprost w tym katalogu, który został ujęty dość ogólnikowo. Statut wskazuje generalnie na cele patriotyczne, obywatelskie czy dotyczące rozwoju gospodarczego, jednak cele te nie odnoszą się wprost do praw podatników. Również nazwa Stowarzyszenia wskazywałaby raczej na ochronę szeroko rozumianych praw chrześcijan, a zatem praw właściwych dla danego wyznania.
3.5. Wiele organizacji społecznych z racji swojego pomocowego charakteru oferuje swoim beneficjentom również zabezpieczenie postępowań sądowych, doradztwo prawne, a nawet reprezentację procesową przez prawników –wolontariuszy. Nie oznacza to jednak, że każda taka organizacja może być dopuszczona do udziału w każdej sprawie sądowoadministracyjnej. Nie taki był bowiem cel regulacji wskazanych wyżej przepisów, aby dowolne organizacje mogły żądać dopuszczenia do udziału w postępowaniu.
Tego rodzaju działania wielu organizacji (jak wskazane świadczenie pomocy prawnej) należałoby uznać nie tyle za obszar działalności statutowej, co raczej za narzędzie służące do realizacji celów statutowych.
Statutowa działalność musi mieć konkretnie określony zakres, który będzie obejmował przedmiot/charakter danej sprawy sądowoadministracyjnej.
W konsekwencji dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie jest uzależnione wyłącznie od tego, że organizacja społeczna ubiegająca się o prawo takiego udziału w sprawie spełnia warunki formalnoprawne, czyli jest organizacją powołaną zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego i w spektrum swoich świadczeń zawarła różnorakie rodzaje pomocy.
Udział organizacji społecznej musi też odpowiadać celowi sądownictwa administracyjnego, tj. sprzyjać realizacji "sądowej kontroli administracji", dlatego sądy administracyjne nie są zobligowane do niejako automatycznego uwzględniania tego rodzaju wniosków.
Utrwaloną praktyką sądową (chodzi o sądownictwo administracyjne) w sprawach podatkowych jest dopuszczanie do udziału w postępowaniach organizacji społecznych dedykowanych ochronie praw podatników i rozwojowi świadomości prawnopodatkowej społeczeństwa. Przedstawiciele organizacji tego rodzaju dzięki swojej biegłości i interdyscyplinarnej fachowości w zakresie takich dziedzin jak księgowość, prawo podatkowe, prawo unijne czy ekonomia, mogą wzmocnić swoim udziałem przebieg postępowania sądowoadministracyjnego, służąc stronie postępowania w realizacji jej prawa do sądu.
Chociaż w uzasadnieniu zażalenia wskazano, że "[w] orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że dla spełnienia przesłanki z art. 33 § 2 p.p.s.a. wystarczające jest istnienie racjonalnego, funkcjonalnego związku pomiędzy celami statutowymi organizacji a przedmiotem sprawy", to jednak nie powołano żadnego przykładu takiego podejścia w odniesieniu do spraw podatkowych, zwłaszcza co do podatku od towarów i usług.
3.6. Na koniec wypadało jeszcze dostrzec, że Sąd pierwszej instancji trafnie podkreślił, że Skarżąca jest w niniejszej sprawie reprezentowana przez adwokata A. Z., zatem korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika.
Co więcej A. Z. jest jednocześnie członkiem zarządu Stowarzyszenia, stąd zrozumiała pozostaje obawa Sądu pierwszej instancji o niecelowe powielanie stanowiska Skarżącej przez Stowarzyszenie. Tego rodzaju konfiguracja procesowa nie służyłaby pełniejszej realizacji prawa do sądu, gdyż z tej gwarancji konstytucyjnej Skarżąca w pełni już korzysta.
3.7. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.