I FZ 125/23

I FZ 125/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-05-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Danuta Oleś /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
I FZ 126/24 - Wyrok NSA z 2025-05-29
I SA/Gl 718/22 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2023-01-31
I FZ 379/23 - Postanowienie NSA z 2024-03-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 58 par. pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 718/22 odrzucające skargę w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 31 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 718/22, będącym przedmiotem zażalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), odrzucił skargę M.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 20 maja 2021 r. w przedmiocie określenia kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia 2014 r., z powodu wniesienia jej po terminie.
Z motywów rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji wynikało, że M.P. (dalej: "strona" lub "skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję, która została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 31 maja 2021 r., co wynika z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia znajdującego się w aktach administracyjnych. W dniu 13 lipca 2021 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącego nadał w polskiej placówce pocztowej operatora skargę na wyżej wymienioną decyzję. W odpowiedzi na skargę organ wniósł m.in. o jej odrzucenie, jako wniesionej z uchybieniem ustawowego terminu.
Postanowieniem z dnia 22 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę, jako wniesioną po upływie ustawowego terminu przewidzianego dla dokonania tej czynności.
Pismem z 4 października 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na powyższe orzeczenie, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 i art. 83 § p.p.s.a., albowiem nie doszło do uchybienia terminowi we wniesieniu skargi. W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono, że wprawdzie 31 maja 2021 r. pełnomocnik skarżącego zalogował się do portalu ePUAP do swojej skrzynki odbiorczej, jednak próba ta zakończyła się niepowodzeniem, co objawiło się komunikatem "Wystąpił błąd wewnętrzny. Skontaktuj się z pomocą [...]". Problem zgłoszony został do portalu ePUAP, który zakończył rozpatrywanie zgłoszenia dopiero 30 czerwca 2021 r. Po otrzymaniu awiza w innej sprawie pełnomocnik 15 czerwca 2021 r. zalogował się do swojej skrzynki odbiorczej i natrafił na oflagowaną jako "nieodebraną" decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach podjętą w przedmiotowej sprawie, którą tym razem odebrał bez problemów. W zaistniałej sytuacji, w ocenie pełnomocnika, datą odbioru decyzji był 15 czerwca 2021 r. i była ona miarodajna do obliczenia terminu do wniesienia skargi.
Postanowieniem z 23 maja 2022 r., sygn. akt I FZ 289/21, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do wyznaczenia początku biegu terminu do wniesienia skargi i oceny terminowości jej wniesienia, a konkretnie do wskazania dnia doręczenia decyzji ostatecznej organu podatkowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko WSA w Gliwicach, że zaskarżoną decyzję doręczono skarżącemu 30 maja 2021 r. było przedwczesna. Mając na uwadze twierdzenia skarżącego zawarte w zażaleniu, wątpliwości budzi to, kiedy dokładnie, co do daty i godziny, po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym, system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata, udostępnił temu adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia.
W konsekwencji powyższego rozstrzygnięcia, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I, zwrócono się do organu o wyjaśnienie, kiedy dokładnie, co do daty i godziny, po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym, system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata, udostępnił adresatowi zaskarżonej decyzji do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia. Zobligowano organ do zwrócenia się do odpowiednich podmiotów, aby jednoznacznie wyjaśnić powyższą kwestię.
Celem poczynienia stosownych ustaleń organ zwrócił się do Centrum Informatyki Resortu Finansów. W związku z brakiem odpowiedzi, pismem z 18 sierpnia 2022 r., organ zwrócił się z tożsamym pytaniem na adres epuap-pomoc@coi.gov.pl. Ostateczną odpowiedź organ przesłał do WSA w Gliwicach pismem z 27 grudnia 2022 r. Z nadesłanych załączników wynikało, iż zapytanie zgłoszone na adres epuap-pomoc@coi.gov.pl zostało zamknięte, a udostępnione dane zostały przekazane do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów - Departamentu Zarządzania Systemami. Z odpowiedzi udzielonej przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów wynika, że pismo powiązane z UPD "[...]" (tj. zaskarżona decyzja) wysłane na skrzynkę konta [...] zostało odebrane 31 maja 2021 r. o godz. 11:50:23. Pismo zostało jednak odczytane 15 czerwca 2021 r. o godz. 9:40:30. Błąd przedstawiony w dokumentacji wystąpił 31 maja 2021 r. o godz. 11:29:59, jednak podpisanie ww. UPD miało miejsce o godzinie 11:49:56, a samo logowanie do platformy ePUAP odbyło się o godzinie 11:49:08, z czego wynika, że przedstawiony błąd pochodził z wcześniejszej sesji logowania, która rozpoczęła się o 10:57:25. Podpisanie przedmiotowego UPD odbyło się prawidłowo i zakończyło sukcesem. Nawiązując do przesłanego powiadomienia z 2 czerwca 2021 r. dotyczącego wpłynięcia UPD (nadesłanego przez pełnomocnika strony skarżącej), wskazano, że z informacji w nim zawartych wynika, iż dotyczyło ono innego dokumentu (identyfikator sprawy oraz identyfikator dokumentu) niż tego powiązanego z [...].
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga została złożona po terminie. W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd odrzucił skargę jako spóźnioną.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania - art. 58 § 1 pkt 2 i art. 83 § p.p.s.a. w stopniu przesądzającym o wyniku sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie, ponieważ strona nie uchybiła terminowi do wniesienia skargi przez co wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyjęcie sprawy do rozpoznania;
2) wydanie postanowienia w warunkach nieważności, a to 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. ponieważ strona została pozbawiona możności obrony swych praw poprzez utajnienie materiału dowodowego, na którego podstawie zostało wydane postanowienie;
3) przepisów postępowania – art. 106 § 5 w związku z § 3 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez wydanie postanowienia na podstawie jednostronnie zebranego niekompletnego materiału dowodowego;
4) naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez bezpodstawne pozbawienie strony do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a tej ustawy. W myśl art. 54 § 1 i § 1a p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, zaś skargę w formie dokumentu elektronicznego wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej tego organu. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do wyznaczenia początku biegu terminu do wniesienia skargi i oceny terminowości jej wniesienia, a konkretnie do wskazania dnia doręczenia decyzji ostatecznej organu podatkowego.
Sprawa była już przedmiotem oceny przeprowadzonej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z 23 maja 2022 r., sygn. akt I FZ 289/21 uchylił wcześniejsze postanowienie WSA w przedmiocie odrzucenia skargi, uznając że Sąd przedwcześnie stwierdził, że zaskarżoną decyzję doręczono skarżącemu 31 maja 2021 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wątpliwości budziło to, kiedy dokładnie, co do daty i godziny, po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym, system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata, udostępnił temu adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia.
Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach dokumentem potwierdzającym datę odbioru zaskarżonej decyzji jest poświadczenie doręczenia, które co do zasady jest niezaprzeczalnym urzędowym poświadczeniem odbioru i stanowi dowód skutecznego doręczenia. Spełnia ono wszystkie wymogi określone w § 14 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych, zgodnie z którym urzędowe poświadczenie doręczenia jest udostępniane przez system informatyczny podmiotu publicznego w celu umożliwienia podpisania tego poświadczenia przez adresata dokumentu elektronicznego i zawiera:
1) pełną nazwę podmiotu publicznego, który doręcza dokument elektroniczny;
2) pełną nazwę podmiotu, któremu podmiot publiczny doręcza dokument elektroniczny;
3) oznaczenie sprawy;
4) jednoznaczne oznaczenie pisma, którego dotyczy;
5) w przypadku podpisania poświadczenia doręczenia - datę i czas podpisania rozumiane jako data i czas doręczenia dokumentu elektronicznego.
Zgodnie z § 16 ww. rozporządzenia opatrzenie poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym, bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata, skutkuje udostępnieniem adresatowi do pobrania doręczanego dokumentu elektronicznego wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia.
Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy urzędowego poświadczenia doręczenia zaskarżonej decyzji wynika, iż została ona odebrana przez pełnomocnika skarżącego 31 maja 2021 r. Podważenie wskazanej daty byłoby możliwe jedynie w nadzwyczajnych okolicznościach, spowodowanych przykładowo awarią systemu służącego do odbioru dokumentu elektronicznego, czy też wystąpieniem błędu. Na tę właśnie okoliczność powołał się pełnomocnik skarżącego. W zażaleniu na postanowienie WSA o odrzuceniu skargi podniósł, że próba odbioru zaskarżonej decyzji zakończyła się niepowodzeniem, co objawiło się komunikatem "Wystąpił błąd wewnętrzny. Skontaktuj się z pomocą[...]". Problem zgłoszony został do portalu ePUAP, który zakończył rozpatrywanie zgłoszenia 30 czerwca 2021 r. Wraz z zażaleniem pełnomocnik przedłożył dokumenty potwierdzające wystąpienie błędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zgodnie ze wskazaniami Naczelnego Sąd Administracyjnego podjął niezbędne działania, mające na celu jednoznaczne ustalenie kiedy dokładnie, co do daty i godziny, po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym, system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata, udostępnił temu adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia.
Wynikiem podjętych działań jest odpowiedź udzielona przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, z której wynika, że pismo powiązane z UPD "[...]" (decyzja organu w przedmiotowej sprawie) wysłane na skrzynkę konta [...] zostało odebrane 31 maja 2021 r. o godz. 11:50:23, z kolei podpisanie ww. UPD miało miejsce o godzinie 11:49:56. Pismo zostało jednak odczytane 15 czerwca 2021 r. o godz. 9:40:30. Tym samym uznać należy, że pełnomocnik 31 maja 2021 r. o godz. 11:49:56 opatrzył poświadczenie doręczenia podpisem elektronicznym, jednakże nie odczytał doręczanego dokumentu elektronicznego, pomimo jego udostępnienia adresatowi do pobrania w tym samym dniu o godz. 11:50:23. Czynność tę wykonał dopiero 15 czerwca 2021 r.
Z odpowiedzi udzielonej przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów wynika, także iż błąd, na który powoływał się pełnomocnik strony skarżącej, wystąpił 31 maja 2021 r. o godz. 11:29:59 i pochodził z wcześniejszej sesji logowania, która rozpoczęła się o 10:57:25. Podpisanie ww. UPD miało bowiem miejsce o godzinie 11:49:56, a samo logowanie do platformy ePUAP odbyło się o godzinie 11:49:08. Podpisanie przedmiotowego UPD odbyło się prawidłowo i zakończyło sukcesem.
Za niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zarzuty odnoszące się do pozbawienia strony sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Podkreślić należy, że skarżący nie został pozbawiony prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, lecz nierozpoznanie wniesionej przez niego sprawy było skutkiem niedochowania terminu do wniesienia skargi. Jak wskazał bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 maja 2000 r. (sygn. SK 21/99), nie istnieje w żadnym systemie prawnym bezwzględne i absolutne prawo do sądu - które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony swych praw na drodze sądowej. To stwierdzenie należy odnieść do wszystkich kategorii praw, bowiem samo ukształtowanie postępowania przed sądem w sposób respektujący określone procedury, (co do zasad inicjowania postępowania, terminów procesowych i materialnych, opłat, reprezentacji stron przed sądem, rygorów postępowania dowodowego etc.) stanowi istotne i rzeczywiste ograniczenie prawa do sądu, konieczne jednak ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu czy zaufania do prawa. Te powszechnie przyjęte i ogólnie stosowane we wszystkich rodzajach postępowania formalne rygory proceduralne wyznaczają, więc bardzo wyraźnie granice, w jakich może być realizowane prawo do sądu, a jednocześnie tworzą punkt odniesienia przy ocenie tych formalnych restrykcji, które sięgają dalej i wyznaczają węziej pole, w jakim może dokonywać się ochrona sądowa określonego prawa. Stąd też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw, aby przyjąć, iż zaskarżone postanowienie narusza prawo strony do Sądu.
Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi, liczony od dnia doręczenia pełnomocnikowi strony skarżącej zaskarżonej decyzji, tj. od 31 maja 2021 r., upłynął 30 czerwca 2021 r. Skarga nadana 13 lipca 2021 r., wniesiona została zatem po upływie ustawowego terminu przewidzianego dla dokonania tej czynności. Natomiast podnoszone przez stronę skarżącą problemy z odbiorem przesyłki zawierającej decyzję, nie znalazły potwierdzenia w toku postępowania prowadzonego przez organ podatkowy, co słusznie uwzględnił Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu.
Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.