I FZ 112/26

I FZ 112/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-06-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hieronim Sęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 125 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Wa 98/26 o zawieszeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi R. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 listopada 2025 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2015 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) zwrócić R. A. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od zażalenia.
Uzasadnienie
1. R. A. (dalej: Skarżący) pismem z dnia 15 maja 2026 r. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Wa 98/26.
2. Powołanym postanowieniem Sąd, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: P.p.s.a.), zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 listopada 2025 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2015 r. W uzasadnieniu podano, że zawieszenie ma miejsce "do czasu podjęcia uchwały przez skład poszerzony Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I FPS 1/26".
Sąd pierwszej instancji odnotował, że uchwała ma zostać podjęta w związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2026 r., sygn. akt I FSK 1307/25, w którym przedstawiono do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA wyłaniające się na tle tamtej sprawy zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy w rozumieniu art. 145 § 2 w zw. z art. 146 § 1, art. 144 § 1a i art. 144 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111) dochodzi do zmiany adresu elektronicznego wskazanego w postępowaniu podatkowym przez pełnomocnika w pełnomocnictwie szczególnym, poprzez późniejsze wyrażenie - poza ww. postępowaniem - zgody przez tego pełnomocnika na doręczanie korespondencji za pośrednictwem platformy e-Urząd Skarbowy, stosownie do art. 35e ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131)?".
W odniesieniu do niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że w skardze Skarżący postawił zarzut m.in. rażącego naruszenia art. 145 § 2 w związku z art. 212 i art. 219 Ordynacji podatkowej. To zaś naruszenie wiązało się z doręczeniem decyzji organu podatkowego na adres pełnomocnika Skarżącego (którym była ustanowiona jego żona, ale nie jako adwokat) właściwy dla niej jako osoby będącej adwokatem, zamiast na adres wskazany w pełnomocnictwie, czyli jej adres prywatny właściwy dla niej jako żony ustanowionej pełnomocnikiem. Zdaniem Skarżącego oznaczało to, że decyzja nie weszła do obrotu prawnego i tym samym nie wywołuje skutków prawnych, a w konsekwencji jej zaskarżenie jest niedopuszczalne.
Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji przyjął, że zagadnienie prawne przedstawione w pytaniu NSA z dnia 16 marca 2026 r. dotyczy stanu faktycznego niniejszej sprawy, w której decyzja organu podatkowego została doręczona pełnomocnikowi Skarżącego za pośrednictwem indywidualnego konta pełnomocnika na portalu e-Doręczenia, czyli pod inny adres niż wskazany przez pełnomocnika Skarżącego w pełnomocnictwie (adres tradycyjny).
3. W zażaleniu na postanowienie zawieszające postępowanie sądowe Skarżący wniósł o jego uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił Sądowi naruszenie przepisów postępowania w zakresie art. 125 § 1 pkt 1 w związku z art. 7 P.p.s.a. przez bezpodstawne przyjęcie, że zaszły przesłanki do zawieszenia postępowania sądowego zainicjowanego skargą.
Jego zdaniem przywołane jako motyw zawieszenia postępowanie uchwałodawcze wywołane postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2026 r. nie dotyczy takiego stanu faktycznego, który ma miejsce w niniejszej sprawie. W postępowaniu podatkowym w sprawie Skarżącego pełnomocnik nigdy nie reprezentował go w charakterze adwokata, lecz wyłącznie jako żona ustanowiona jego pełnomocnikiem.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4.1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, mimo, że większość podniesionych w nim argumentów (dotyczących przedmiotu skargi, czego nawet wyżej nie przywoływano) nie mogła być użyteczna do takiego przesądzenia.
Skarżący zdawał się bowiem oczekiwać, że uchylenie zaskarżonego postanowienia o zawieszeniu postępowania sądowego miałoby nastąpić z uwagi na poparcie jego stanowiska, że "decyzja nie została prawidłowo doręczona".
Tymczasem ani krytyczna, ani aprobatywna ocena tego aspektu sprawy nie mogła na tym etapie w ogóle mieć miejsca. Naczelny Sąd Administracyjny musiał poprzestać jedynie na ocenie postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego i przesłanek mających za tym przemawiać. Natomiast z oczywistych względów jedną z okoliczności branych tu pod uwagę dla zidentyfikowania i oceny ewentualnej zależności tej sprawy Skarżącego od przedmiotu sprawy uchwałodawczej pozostawała kwestia związana ze sposobem dostarczenia decyzji pełnomocnikowi.
4.2. W zakresie przedmiotowo ważkim dla niniejszej sprawy należało przypomnieć, że zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z kolei w świetle 7 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu.
4.3. Nie powinno ulegać więc wątpliwości, że wskazany przepis o zawieszeniu postępowania ma charakter wyjątku od zasady szybkości postępowania, wobec czego jego wykładnia nie może być rozszerzająca.
Kluczowym i zarazem najbardziej nieostrym pojęciem podlegającym wykładni na tle art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jest czasownik "zależy". W orzecznictwie oraz doktrynie zwraca się uwagę, że rozstrzygnięcie sprawy wtedy "zależy" od wyniku innego postępowania, jeśli wynik ten jest niezbędny (nie zaś jedynie przydatny) do tego rozstrzygnięcia.
Zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że zawieszenie postępowania z przyczyn wymienionych w art. 125 § 1 P.p.s.a. ma charakter fakultatywny, następuje z urzędu, a celowość i zasadność wstrzymania biegu postępowania zależy wyłącznie od oceny sądu.
Podkreślić jednak wypadało, że skoro postanowienie o zawieszeniu postępowania sądowego jest zaskarżalne w drodze zażalenia zgodnie z art. 131 zdanie drugie P.p.s.a., to podlega ono uzasadnieniu.
Przyjąwszy, że decydujące o zawieszeniu postępowania w ramach przesłanek z art. 125 § 1 P.p.s.a. pozostawione jest ocenie i uznaniu Sądu, tym bardziej postanowienie o takim przedmiocie winno zostać opatrzone adekwatnym do danego przypadku uzasadnieniem, zgodnie z wymogami płynącymi z art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a. Ten element jawi się jako najistotniejszy przede wszystkim w aspekcie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
4.4. Dostatecznego spełnienia tego wymogu w sprawie Skarżącego objętej zażaleniem zabrakło.
Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w przekonujący sposób, jak rozumiał na tle niniejszej sprawy, że jej wynik "zależy" od wyniku postępowania uchwałodawczego, czyli zagadnienia prawnego mającego być przedmiotem uchwały.
Niewystarczające w tym względzie było jedynie ogólnikowe przyjęcie, że zagadnienie prawne przedstawione w pytaniu NSA z dnia 16 marca 2026 r. dotyczy stanu faktycznego sprawy ze skargi Skarżącego.
W tym względzie Sąd pierwszej instancji - jak należało przyjąć, zważywszy na brak motywów mających świadczyć odmiennie - nie rozróżnił kwestii sposobu doręczeń, o które chodziło w niniejszej sprawie i w sprawie objętej pytaniem do składu siedmiu sędziów NSA. Mianowicie sprawa Skarżącego wiązała się z zastosowanym przez organ podatkowy system e-Doręczenia, czyli na adres elektroniczny do doręczeń, zamiast na adres "domowy", rozumiany tradycyjnie jako fizycznie wskazane miejsce. Zarzuty skargi tego aspektu spornego dotykały. Natomiast postępowanie uchwałodawcze, do którego nawiązywał Sąd pierwszej instancji odnosiło się do zagadnienia "wyboru" między doręczeniem na adres elektroniczny albo poprzez e-Urząd Skarbowy i dystynkcji na tym polu. Systemy te nie są bowiem tożsame.
Sąd pierwszej instancji dokonując zawieszenia postępowania nie rozróżnił też sekwencji wydarzeń wpływających na przyjęty sposób doręczenia w obu tych sprawach (Skarżącego i uchwałodawczej). Pozostało więc niewiadome, czy w niniejszej sprawie chronologia zdarzeń odpowiadała tej ujętej w pytaniu. Tam miało ewentualnie dojść do zmiany adresu elektronicznego wskazanego w postępowaniu podatkowym przez pełnomocnika w pełnomocnictwie szczególnym, poprzez późniejsze wyrażenie - poza tym postępowaniem - zgody przez tego pełnomocnika na doręczanie korespondencji za pośrednictwem platformy e-Urząd Skarbowy.
Nadto, mimo, że w samym pytania to nie tkwiło, sprawa, w której je zadano, dotyczyła adwokata - doradcy podatkowego, działającego z takim charakterze jako pełnomocnik w sprawie podatnika w toku postępowania podatkowego. Tymczasem w sprawie Skarżącego mamy do czynienia - przynajmniej z perspektywy autora skargi a Sąd pierwszej instancji w wydanym postanowieniu nie wskazuje aby przyjął inaczej - nie z pełnomocnikiem, który występuje jako pełnomocnik zawodowy będący adwokatem w sprawie małżonka (Skarżącego) w postępowaniu podatkowym go dotyczącym, lecz żoną reprezentującą w charakterze pełnomocnika swojego męża (Skarżącego).
4.5. Tym samym zaprezentowana warstwa motywacyjna Sądu pierwszej instancji nie wyjaśniała zasadności podjętego rozstrzygnięcia o zawieszeniu postępowania sądowego.
Dalece wątpliwe pozostało bowiem to, czy stany faktyczne tych [rzekomo] uzależnionych od siebie spraw powodują, że ewentualne wydanie uchwały miałoby przesądzające znaczenie dla wyniku sprawy ze skargi Skarżącego.
Ponad wszelką wątpliwość przekonujące pozostawało stanowisko Sądu pierwszej instancji, że rozpoznanie skargi ad meritum wymagało uprzedniego zbadania jej dopuszczalności.
Niezależnie od opisanych istotnych niedostatków uzasadnienia, Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie dowiódł, jakoby miał sobie samodzielnie, na podstawie akt sprawy i obowiązujących przepisów, w tym gwarancji konstytucyjnych, jak również w oparciu o niezawisłość sędziowską, nie poradzić z ustaleniem, czy wniesienie skargi było dopuszczalne, tj. czy decyzja była prawidłowo doręczona i weszła do obrotu prawnego.
4.6. W powyżej omówionych okolicznościach zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należało, że Sąd pierwszej instancji w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszył art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., gdyż nie uzasadnił - zgodnie z wymogami płynącymi z art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a. - jego zastosowania w niniejszej sprawie.
4.7. Końcowo wspomnieć wypadało, że uchwała w sprawie o sygn. akt I FPS 1/26 nie zapadnie, bowiem postanowieniem z dnia 8 czerwca 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny przejął sprawę prowadzoną pod sygn. akt I FSK 1307/25 do rozstrzygnięcia w składzie siedmiu sędziów NSA.
W tej sytuacji wskazanie przez Sąd pierwszej instancji, że zawieszenie ma miejsce "do czasu podjęcia uchwały przez skład poszerzony Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I FPS 1/26", gdyby traktować je dosłownie, oznaczałoby, że zawieszenie postępowania albo już się zakończyło w dniu 8 czerwca 2026 r., bo takowa nie będzie podjęta, albo że cały czas będzie trwało. Realnie jednak tego rodzaju formułę wypowiedzi trzeba potraktować jako swoisty skrót myślowy, a nie element zawierający prawnie znaczącą treść.
4.8. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w punkcie pierwszym sentencji o uchyleniu zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji.
Z kolei o zwrocie kwoty uiszczonej tytułem wpisu od zażalenia orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 P.p.s.a.