Orzeczenie · 2024-02-28

I FSK 971/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2024-02-28

NSApodatkoweWysokansa

VATwewnątrzwspólnotowa dostawa towarówWDTnależyta starannośćdobra wiaraTSUEorzecznictwopodatek od towarów i usługkontrahentskarżony organ

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną A.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Szczecinie, który oddalił skargę podatniczki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) w Szczecinie. Sprawa dotyczyła podatku od towarów i usług (VAT) za wrzesień, październik i listopad 2015 r. Organ podatkowy zakwestionował prawo do zastosowania stawki 0% dla wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów (WDT) na rzecz trzech szwedzkich kontrahentów (O., C., S.), uznając, że podatniczka nie dochowała należytej staranności kupieckiej i że transakcje te faktycznie nie miały miejsca lub były nierzetelne. WSA przychylił się do stanowiska organu. NSA, uchylając wyrok WSA i decyzję DIAS, wskazał na istotne uchybienia proceduralne i błędy w wykładni prawa materialnego. Sąd podkreślił konieczność indywidualnego badania każdej transakcji i kontrahenta, a także uwzględnienia orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), zwłaszcza w kontekście zasady dobrej wiary, należytej staranności oraz dowodów potwierdzających WDT. NSA zwrócił uwagę na potrzebę ponownego zbadania transakcji z kontrahentem C., w tym weryfikacji posiadanej przez podatniczkę dokumentacji dotyczącej wynajmu magazynu. Sąd wskazał również, że samo stwierdzenie nierzetelności kontrahenta przez zagraniczne organy podatkowe po fakcie nie może automatycznie dyskwalifikować prawa do zastosowania stawki 0% przez polskiego podatnika, jeśli ten działał w dobrej wierze i dochował wszelkich racjonalnych środków ostrożności. W przypadku transakcji z O. i S., NSA uznał, że dostawa została ewidentnie wydana innemu podmiotowi (C.), co wykluczało kwalifikację jako WDT na rzecz pierwotnie wskazanych odbiorców. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ocena należytej staranności i dobrej wiary podatnika w transakcjach WDT, interpretacja orzecznictwa TSUE w sprawach VAT, analiza dowodów w sprawach WDT, przypadki wydania towaru innemu podmiotowi niż wskazany na fakturze.

Ograniczenia stosowania

Sprawa dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych i interpretacji przepisów w kontekście konkretnych orzeczeń TSUE. Wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego każdej sprawy.

Zagadnienia prawne (3)

Czy podatnik dochował należytej staranności przy wewnątrzwspólnotowych dostawach towarów (WDT), gdy kontrahenci zostali uznani za nierzetelnych lub znikających podatników?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

NSA uznał, że organy i sąd pierwszej instancji nie zbadały należycie indywidualnych relacji podatnika z kontrahentami i nie oceniły jego dobrej wiary w sposób zgodny z orzecznictwem TSUE. W przypadku niektórych transakcji (z O. i S.) dostawa została wydana innemu podmiotowi niż wskazany na fakturze, co wykluczało WDT. W przypadku kontrahenta C., konieczne jest ponowne zbadanie posiadanej przez podatnika dokumentacji (np. umowy najmu magazynu) i ocena jego wiedzy.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że organy podatkowe i WSA nie przeprowadziły wystarczającego, zindywidualizowanego postępowania dowodowego w zakresie oceny należytej staranności i dobrej wiary podatnika. Wskazano na potrzebę analizy orzecznictwa TSUE, zwłaszcza wyroku w sprawie C-653/18 (Unitel), który podkreśla, że brak możliwości ustalenia rzeczywistego nabywcy lub późniejsze stwierdzenie oszustwa przez kontrahenta nie dyskwalifikuje automatycznie prawa do stawki 0% dla WDT, jeśli podatnik działał w dobrej wierze i podjął wszelkie racjonalne środki.

Czy w przypadku, gdy towary zostały fizycznie wywiezione z kraju, ale późniejsze ustalenia wskazują na nierzetelność kontrahenta lub wydanie towaru innemu podmiotowi niż wskazany na fakturze, można zastosować stawkę 0% dla WDT?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

NSA, powołując się na orzecznictwo TSUE (m.in. wyrok w sprawie C-653/18 Unitel), stwierdził, że samo późniejsze stwierdzenie nierzetelności kontrahenta lub wydanie towaru innemu podmiotowi nie zawsze dyskwalifikuje prawo do stawki 0% dla WDT. Kluczowe jest ustalenie, czy podatnik działał w dobrej wierze, dochował należytej staranności oraz czy brak ustalenia rzeczywistego nabywcy uniemożliwia wykazanie, że transakcja stanowiła dostawę towarów. W przypadku wydania towaru innemu podmiotowi niż wskazany na fakturze (O. i S.), NSA uznał, że WDT nie miało miejsca.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że zgodnie z TSUE, odmowa zastosowania stawki 0% dla WDT jest możliwa tylko wtedy, gdy brak ustalenia rzeczywistego nabywcy uniemożliwia wykazanie, że transakcja stanowi dostawę towarów, lub gdy podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o oszustwie i nie podjął racjonalnych środków. W przypadku wydania towaru innemu podmiotowi niż wskazany na fakturze, NSA uznał, że nie można mówić o WDT na rzecz pierwotnie wskazanego odbiorcy.

Czy organy podatkowe prawidłowo oceniły stan faktyczny i zastosowały przepisy prawa materialnego (ustawa o VAT) w kontekście transakcji wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

NSA uznał, że organy podatkowe i WSA uchybiły przepisom postępowania (zasady ustalania stanu faktycznego, należytej staranności) oraz prawa materialnego (interpretacja przepisów o WDT i stawce 0% w świetle orzecznictwa TSUE). W szczególności, nie dokonano zindywidualizowanej oceny transakcji z poszczególnymi kontrahentami i zaakceptowano błędną wykładnię przepisów.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że Sąd pierwszej instancji zaakceptował wadliwe i niepełne postępowanie dowodowe organów podatkowych oraz błędną wykładnię prawa materialnego, która okazała się niezgodna z orzecznictwem TSUE. W związku z tym, NSA uchylił wyrok WSA i decyzję organu odwoławczego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Uchylono zaskarżony wyrok WSA w całości oraz decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 11 września 2020 r.

Przepisy (12)

Główne

u.p.t.u. art. 13 § 1 i 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Przepisy dotyczące wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów i zastosowania stawki 0%.

u.p.t.u. art. 42

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Przepisy dotyczące dokumentowania i warunków zastosowania stawki 0% dla WDT.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji organu w przypadku naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego.

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji.

O.p. art. 122