I FSK 933/22

I FSK 933/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Nita
Artur Mudrecki
Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 569/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-12-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 201 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (spr.), Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia WSA (del.) Adam Nita, Protokolant Jan Żołądź, po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. z siedzibą w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 569/21 w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. Sp. z o.o. z siedzibą w J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 569/21, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", oddalił skargę P. sp. z o.o. z siedzibą w J., zwanej dalej "skarżącą", "spółką", na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 stycznia 2021 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego (wyrok ten oraz powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata, wniosła skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia. Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżyła w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.), powoływanej dalej jako "O.p.", w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez bezzasadne oddalenie skargi na skutek przyjęcia, iż wystąpienie przez podatnika z powództwem o ustalenie istnienia stosunku prawnego, tj. umowy sprzedaży zawartej między stroną a S. sp. z o.o. i F., nie stanowi zagadnienia wstępnego, w sytuacji gdy wystąpienie z takim powództwem bezspornie wypełnia wszelkie przesłanki zagadnienia wstępnego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 P.p.s.a.), a także o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych (art. 203 pkt 1 w zw. z art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.). Ponadto zażądała rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W piśmie procesowym z dnia 3 sierpnia 2022 r. spółka podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i ustosunkowała się do argumentacji podniesionej przez organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy wystąpienie przez skarżącą do sądów powszechnych, tj. Sądu Okręgowego w G. i Sądu Okręgowego w B., z powództwami o ustalenie istnienia stosunku prawnego, a mianowicie umowy sprzedaży zawartej pomiędzy skarżącą a S. sp. z o.o. oraz umowy sprzedaży zawartej pomiędzy skarżącą a F., stanowiło podstawę do zawieszenia, na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p., postępowania zainicjowanego odwołaniem spółki od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia 31 października 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, czerwiec i lipiec 2013 r. W ocenie skarżącej, toczące się postępowania cywilne stanowiły podstawę do zawieszenia postępowania odwoławczego na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Organ podatkowy nie podzielił tego stanowiska, co zaaprobował Sąd pierwszej instancji.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma Sąd pierwszej instancji, że rozstrzygnięcie przez sądy powszechne, w wyniku wniesienia pozwów przez skarżącą, czy doszło do zawarcia umów sprzedaży pomiędzy skarżącą a S. sp. z o.o. i F., nie stanowi dla niniejszej sprawy zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Pomiędzy prowadzonym postępowaniem podatkowym w sprawie podatku od towarów i usług za marzec, czerwiec i lipiec 2013 r. a postępowaniami toczącymi się przed sądami powszechnymi nie występuje zależność uniemożliwiająca rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji przez organ drugiej instancji.
Zgodnie z art. 201 § 1 pkt 2 O.p. organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego organ nie może rozstrzygnąć w ramach własnych kompetencji. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia wstępnego zagadnienia prawnego (prejudycjalnego) przez inny organ lub sąd, wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego "zależeć" zaś powinno rozpatrzenie sprawy w ogóle, a nie wydanie decyzji o określonej treści (por. np. wyroki NSA: z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt I FSK 2386/21, z dnia 2 grudnia 2024 r., sygn. akt I FSK 1330/21, z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt I FSK 273/18, z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt I FSK 1779/18).
Jak prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji, w niniejszej sprawie takie zagadnienie wstępne nie wystąpiło. Postępowania cywilne będące w toku nie mają charakteru prejudycjalnego dla prowadzonego wobec skarżącej postępowania podatkowego. Organy podatkowe miały prawo, a nawet obowiązek zgromadzić materiał dowodowy i dokonać we własnym zakresie ustalenia faktów, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym również ustalić, czy transakcje zawierane przez skarżącą z S. sp. z o.o. i F. miały rzeczywisty charakter (co było kluczowe dla dokonania oceny, czy skarżącej przysługiwało uprawnienie do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez tych kontrahentów).
Wymaga podkreślenia, że organ podatkowy jest zobowiązany do wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym, jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy (art. 122 O.p.), co oznacza również obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 187 O.p.), a następnie dokonania swobodnej jego oceny (art. 191 O.p.).
Stosownie do art. 199a § 1 O.p. organ podatkowy dokonując ustalenia treści czynności prawnej, uwzględnia zgodny zamiar stron i cel czynności, a nie tylko dosłowne brzmienie oświadczeń woli złożonych przez strony czynności. Jeżeli pod pozorem dokonania czynności prawnej dokonano innej czynności prawnej, skutki podatkowe wywodzi się z tej ukrytej czynności prawnej (art. 199a § 2 O.p.). Zgodnie natomiast z art. 199a § 3 O.p., jeżeli z dowodów zgromadzonych w toku postępowania, w szczególności zeznań strony, chyba że strona odmawia składania zeznań, wynikają wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe, organ podatkowy występuje do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia tego stosunku prawnego lub prawa.
Z powyższego wynika, że organ podatkowy, pomimo wprowadzonej regulacji art. 199a § 3 O.p., nie został zwolniony z obowiązku kwalifikowania zdarzeń na gruncie prawa podatkowego oraz oceny skutków prawno-podatkowych, jakie one wywierają. Obowiązek wystąpienia do sądu powszechnego na podstawie tego przepisu powstaje jedynie wówczas, gdy zgromadzony materiał dowodowy pozostawia wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. W niniejszej sprawie żaden z orzekających w niej organów podatkowych nie występował do sądu powszechnego z takim pozwem.
Jeśli zatem organy podatkowe uznały, że dysponują materiałem dowodowym, który daje podstawy do wydania decyzji wymiarowej, to sam fakt wystąpienia przez skarżącą z powództwami o ustalenie istnienia stosunku prawnego nie mógł stanowić podstawy do zawieszenia postępowania. Organy podatkowe miały bowiem uprawnienie do samodzielnej oceny umów sprzedaży, w związku z którymi wystawiono przedstawione do rozliczenia faktury.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nietrafiona jest podniesiona w skardze kasacyjnej argumentacja odnosząca się do braku zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego organom podatkowym "na dokonanie niebudzącej wątpliwości wykładni oświadczeń woli stron kwestionowanych czynności prawnych oraz ustalenia ich faktycznej treści", a także do istniejących rzekomo wątpliwości do co istnienia stosunku prawnego, tj. umów sprzedaży zawartych z S. sp. z o.o. i F. Skarżąca zdaje się błędnie utożsamiać przesłanki zastosowania art. 201 § 1 pkt 2 O.p. z przesłankami zastosowania art. 199a § 3 O.p. Należy jeszcze raz podkreślić, że zawieszenie postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. następuje jedynie wówczas, gdy organ prowadzący postępowanie we własnym zakresie nie jest władny rozstrzygnąć o uprawnieniach, prawach bądź obowiązkach strony, a rozstrzygnięcie tej kwestii leży w kompetencji innego organu lub sądu. Kwestia tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozostawia wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe, mogłaby stanowić rozważanie w przypadku postawienia organowi zarzutu naruszenia art. 199a § 3 O.p., co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 239 O.p. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez bezzasadne oddalenie skargi na skutek przyjęcia, iż wystąpienie przez podatnika z powództwem o ustalenie istnienia stosunku prawnego nie stanowi zagadnienia wstępnego, nie zasługiwał na uwzględnienie.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.
Artur Mudrecki Małgorzata Niezgódka-Medek Adam Nita