I FSK 922/19

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Syndyka masy upadłości K. sp. j. w upadłości z siedzibą w W. o zawieszenie postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej K. sp. j. z siedzibą w W.1 (obecnie Syndyk masy upadłości K. sp. j. w upadłości z siedzibą w W.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 2212/17, w sprawie ze skargi K. sp. j. z siedzibą w W.1 na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2017 r., nr 1401-ION-2.4103.8.2017.MK, w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do października 2013 r. postanawia oddalić wniosek o zawieszenie postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 2212/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę K. sp. j. (dalej "spółka") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 28 kwietnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do października 2013 r.

Od przedmiotowego wyroku spółka wywiodła skargę kasacyjną.

W toku zainicjowanego w ten sposób postępowania kasacyjnego pismem z 15 maja 2024 r. złożonym na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik syndyka masy upadłości K. sp. j. w upadłości (dalej "syndyk") wniósł o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu wniosku przywołano art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794, ze zm.), dalej "p.u.", oraz podniesiono, że obecnie w ramach postępowania upadłościowego trwa procedura ustalenia listy wierzytelności, obejmująca m.in. uznanie, bądź odmowę uznania wierzytelności organu podatkowego wynikających z decyzji zaskarżonych w niniejszej sprawie. Do czasu zakończenia przedmiotowej procedury postępowanie sądowoadministracyjne powinno zostać zawieszone na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Problematyka zawieszenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym została uregulowana w art. 192 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem z wyjątkiem przypadków określonych w art. 123-125, postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ulega zawieszeniu jedynie na zgodny wniosek stron.

Do wspomnianych powyżej wyjątków należy m.in. regulacja art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., stanowiąca, że sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości.

Z powołaną normą koresponduje dyspozycja art. 144 ust. 1 p.u., który stanowi, że po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu.

Z przywołanych przepisów wynika zatem, że z chwilą ogłoszenia upadłości syndyk masy upadłości staje się stroną postępowania dotyczącego masy upadłości w znaczeniu procesowym, upadły zaś zachowuje status strony takiego postępowania w ujęciu materialnoprawnym, tj. jako podmiot praw i obowiązków wchodzących w skład masy upadłości i dochodzonych w danym postępowaniu. Na skutek ogłoszenia upadłości upadły traci zatem na rzecz syndyka masy upadłości zarząd majątkiem wchodzącym w skład tej masy oraz prawo do reprezentowania i występowania we własnym imieniu w stosunkach prawnych wszelkiego rodzaju, w tym w stosunkach procesowych, dotyczących masy upadłości.

Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego, o którym mowa w art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., ma więc na celu umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do toczącego się postępowania i zajęcia stanowiska procesowego, gdyż tylko syndykowi, jak wyjaśniono wyżej, przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości.

W wyroku z 20 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 135/07 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że postępowanie nie ulegnie zawieszeniu w razie ogłoszenia upadłości po wniesieniu skargi, jeśli w dalszym postępowaniu sądowoadministracyjnym występuje syndyk masy upadłości popierający stanowisko upadłego. Celem art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jest umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego. Nie może ono być dłużej zawieszone niż do czasu zgłoszenia udziału przez syndyka (por. R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2021, s. 683).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skargę kasacyjną w niniejszej sprawie wniosła spółka. Następnie 20 października 2023 r. do sądu kasacyjnego wpłynęło pismo syndyka P.C. z 17 października 2023 r., do którego ww. załączył odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie, XVIII Wydział Gospodarczy z [...] 2023 r., sygn. akt [...], w przedmiocie ogłoszenia upadłości spółki, w tym wyznaczenia P.C. syndykiem masy upadłości. Z ustaleń Naczelnego Sądu Administracyjnego poczynionych na podstawie treści wpisów w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (https://krz.ms.gov.pl) wynika, że przedmiotowe postanowienie jest prawomocne od [...] 2023 r.

Dalej z akt sprawy wynika, że syndyk ustanowił pełnomocników do występowania w jego imieniu w rozpoznawanej sprawie ze skargi kasacyjnej spółki, tj. 12 października 2023 r. — w osobach radcy prawnego A.B. (k. 486) i adwokata B.Z. (k. 496), a 14 maja 2024 r. — w osobie radcy prawnego T.K. (k. 599). Ww. pełnomocnicy, działając niezależnie od siebie, zajmowali w imieniu mocodawcy stanowisko w sprawie (np. pismo z 26 kwietnia 2024 r., k. 591, pismo z 22 maja 2024 r., k. 662), jak też dokonywali czynności w postępowaniu sądowym, tj. składali wnioski dowodowe (pismo z 12 października 2023 r., k. 484), wnioski w zakresie dotyczącym składu orzekającego wyznaczonego do rozpoznania sprawy lub wynikłych w jej toku kwestii wpadkowych (dwa pisma z 24 października 2023 r., k. 512 i k. 522), wnioski o zawieszenie postępowania kasacyjnego (pismo: z 29 stycznia 2024 r., k. 564, oraz obecnie rozpoznawany wniosek z 15 maja 2024 r., k. 604), jak też uczestniczyli w rozprawach (vide protokół rozprawy zdalnej z 25 października 2023 r., k. 530, oraz protokół rozprawy z 15 maja 2024 r., k. 653).

W tym stanie rzeczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne jest uznanie, że syndyk wstąpił do toczącej się przed tym sądem sprawy ze skargi kasacyjnej spółki i bierze w tym postępowaniu kasacyjnym aktywny udział. Wspomniany wcześniej cel normy prawnej wynikającej z art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. został zatem zrealizowany bez potrzeby jej stosowania i zawieszania przez sąd kasacyjny z urzędu postępowania w przedmiotowej sprawie. Postępowanie to od [...] 2023 r. (data uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości spółki) toczy się z udziałem syndyka, o czym świadczy również treść podejmowanych w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnięć w sprawach wpadkowych (zob. np.: postanowienia: z 24 października 2023 r., k. 519; z 25 października 2023 r., k. 531; z 18 grudnia 2023 r., k. 550).

Nawiązując zaś do argumentacji zaprezentowanej w uzasadnienia wniosku o zawieszenie postępowania z 15 maja 2024 r., podtrzymanej w piśmie drugiego z pełnomocników syndyka z 22 maja 2024 r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przywołana w nich norma prawna z art. 145 ust. 1 p.u. reguluje kwestie podjęcia postępowania m.in. sądowoadministracyjnego w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości i prowadzenia tego postępowania przeciwko syndykowi masy upadłości. Przepis ten nie formułuje natomiast przesłanki zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji uznać należy, że skoro w rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowe nie zostało zawieszone (syndyk z własnej inicjatywy poinformował sąd o ogłoszeniu upadłości spółki i od tego momentu bierze aktywny udział w postępowaniu kasacyjnym prowadzonym uprzednio wobec upadłego), przepis art. 145 ust. 1 p.u. nie będzie miał zastosowania.

Ponadto należy podkreślić, że w toku postępowania upadłościowego odmówiono uznania przedmiotowych wierzytelności. W uzasadnieniu wskazano, że "decyzja wymiarowa oczekuje na rozpatrzenie przez NSA". Z tego wynika, że uznanie tych wierzytelności zostało uzależnione od prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Stąd też zachodzi konieczność jak najszybszego zakończenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym celem umożliwienia zakończenia postępowania w sprawie ostatecznego zatwierdzenia listy wierzytelności.

Z tych względów nie zasługiwał na uwzględnienie również wniosek zawarty w piśmie procesowym pełnomocnika syndyka z 22 maja 2024 r. o przedstawienie na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 131 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

sędzia NSA

A. Cudak