Pełny tekst orzeczenia I FSK 826/25

I FSK 826/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bartosz Wojciechowski
Maja Chodacka /sprawozdawca/
Sylwester Golec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Sz 602/24 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2025-03-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Golec, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia WSA del. Maja Chodacka (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 602/24 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 18 lipca 2024 r. nr 3201-IEW.7010.20.2024.4 w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług oraz na odsetki za zwłokę 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu I instancji.
1.1. Wyrokiem z 26 marca 2025r. o sygn. akt I SA/Sz 602/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 18 lipca 2024r. nr 3201-IEW.7010.20.2024.4 w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług oraz na odsetki za zwłokę oddalił skargę. Wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: orzeczenia.nsa.gov.pl.
1.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził w uzasadnieniu wyroku, iż postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty, nie prowadzi do ustalenia, czy podatnik posiada zaległości, czy też nie. Postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległych zobowiązań podatkowych, wydane na podstawie art. 62 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023r. poz. 2383 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa") ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że dokonana wpłata podlega zaliczeniu na poczet zaległości podatkowej z dniem jej dokonania, a wydane postanowienie jedynie odzwierciedla i potwierdza dokonanie czynności materialno-technicznej. Czynność ta polega na rozliczeniu dokonanej przez podatnika wpłaty na poczet zaległości podatkowych według zasad określonych w Ordynacji podatkowej. Podatnik nie może w tym postępowaniu kwestionować istnienia zaległości przyjętej przez organ. Może on jedynie kwestionować sposób zaliczenia. Jeżeli podatnik kwestionuje istnienie zaległości, może to uczynić w innym postępowaniu, nie zaś w postępowaniu mającym charakter rachunkowy i techniczny. W postanowieniu o zaliczeniu organ podatkowy wskazuje jedynie jaką kwotę zalicza i na co, a także z jakich dokumentów wynika zaległość podatkowa, na poczet której dokonywane jest zaliczenie. Istotne jest również to, że zaliczenie wpłaty na zaległość następuje z urzędu, a nie na wniosek podatnika.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji właściwe było zatem utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy (na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej) prawidłowego postanowienia organu I instancji.
Reasumując, Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani procesowego. Wydając rozstrzygnięcie, organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zaś zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które miały wpływ lub mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
1.3. W oparciu o powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r., poz. 935 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") oddalił skargę.
2. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną.
2.1. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na oddaleniu wniesionej przez A. Sp. z o.o. skargi, w sytuacji, gdy podlegała ona uwzględnieniu, albowiem zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowienie zapadło z naruszeniem:
a) art. 197 § 1 w zw. z art. 188 Ordynacji podatkowej, polegającym na odmówieniu skarżącej przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości, pomimo tego, że przeprowadzenie tego dowodu było konieczne celem należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. zweryfikowania, czy dokonane przez organ rozliczenie nastąpiło w sposób prawidłowy;
b) art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, polegającym na braku podjęcia przez organ wszelkich czynności, niezbędnych do należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy i jej rozstrzygnięcia,
a co skutkowało dokonanym błędnych ustaleń faktycznych, polegających na przyjęciu, że po stronie skarżącej doszło do powstania zaległości, w sytuacji, gdy Spółka poczyniła ustalenia z Urzędem Skarbowym w N., że zapłaci w nadwyżce zobowiązania podatkowe, czego dokonała, uzyskując jeszcze zwrot drobnych sum, a tym samym nie widzi ona możliwości, aby doszło do powstania jakichkolwiek zaległości, a tym samym, by dokonane przez organ rozliczenie (zaliczenie) było prawidłowe.
2.2. Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi, poprzez uchylenie w całości zaskarżonego skargą postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania ze zobowiązaniem go do przeprowadzenia wnioskowanego przez Spółkę dowodu z opinii biegłego, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
2.3. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Skarga kasacyjna jest niezasadna.
3.2. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 197 § 1 w zw. z art. 188 Ordynacji podatkowej. Zdaniem skarżącej naruszenie tych przepisów polegało na odmówieniu skarżącej przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości, pomimo tego że przeprowadzenie tego dowodu było konieczne celem należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. zweryfikowania, czy dokonane przez organ rozliczenie nastąpiło w sposób prawidłowy.
3.3. Uzasadniając skargę kasacyjną, pełnomocnik skarżącej wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji pozostaje dla niej całkowicie niezrozumiałe. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że "podatnik dokonał opłaty w kwocie przenoszącej wielkość zobowiązań, po konsultacjach z Urzędem Skarbowym w N. Z ostrożności, aby nie popaść w przeterminowanie, Spółka wpłaciła dodatkowo 5.000,00 zł. W odpowiedzi, na konto podatnika, wpłynęły drobne sumy. W ocenie Skarżącej nie ma zatem możliwości, aby doszło do powstania zaległości. Podatnik wpłacił bowiem sumę główną, wyliczone odsetki oraz – z ostrożności (celem uniknięcia podjęcia przez Organ wobec majątku Spółki jakichkolwiek czynności, które mogłyby narazić ją na niepowetowane straty) – dodatkowe 5.000,00 zł". Dalej stwierdzono, że w tej sytuacji w sprawie koniecznym stało się zasięgnięcie dowodu z opinii biegłego dla zbadania prawidłowości dokonanego przez niego rozliczenia. Jak podkreślono, "w okolicznościach niniejszej sprawy, z uwagi na zakwestionowanie przez skarżącą prawidłowości dokonanego przez organ rozliczenia, przeprowadzenie w/w dowodu – dotyczącego okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy – pozostawało niezbędne".
3.4. Odnosząc się do powyższego Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż zgodnie z art. 197 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadku gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ podatkowy może powołać na biegłego osobę dysponującą takimi wiadomościami, w celu wydania opinii. W związku z tym należy wyjaśnić, że zadaniem biegłego jest dostarczenie organowi podatkowemu prowadzącemu postępowanie w sprawie wiadomości specjalnych, w celu ułatwienia należytej oceny przedstawionych mu do zaopiniowania okoliczności faktycznych, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zadaniem biegłego nie jest zatem ustalenie stanu faktycznego, lecz naświetlenie i wyjaśnienie okoliczności z punktu widzenia posiadanych przez niego wiadomości specjalnych przy uwzględnieniu zebranego i udostępnionego mu materiału dowodowego. Rolą biegłego nie jest również dokonywanie wykładni przepisów prawa lub subsumcji stanu faktycznego sprawy. Biegły nie komunikuje organowi podatkowemu swych spostrzeżeń o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, lecz służy wiadomościami specjalnymi, wypowiadanymi w postaci opinii. Stąd też stanowisko, że biegły jest swego rodzaju pomocnikiem w zakresie dysponowania wiadomościami specjalnymi. Opinia biegłego ma za zadanie pomóc organowi podatkowemu w wyjaśnieniu stanu faktycznego, ewentualnie w dokonaniu jego oceny. Podkreślenia wymaga, że przesłanką powołania biegłego w toku postępowania jest stwierdzenie, że w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Wiadomości specjalne to niewątpliwie wiadomości, których nie posiadają pracownicy organów podatkowych. Nie może to być wiedza powszechnie dostępna i łatwa do opanowania.
3.5. Mając na uwadze przedstawione wyjaśnienia, należy stwierdzić, że wbrew stanowisku skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Przede wszystkim sposób zaliczania wpłaty na poczet zaległości podatkowych nie stanowi wiedzy, której nie posiadają pracownicy organów podatkowych. Jest to bowiem wiedza, której źródłem są przepisy prawa podatkowego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołane zostały stosowne przepisy Ordynacji podatkowej normujące sposób zaliczania wpłaty na poczet zaległości podatkowych, a organ wyjaśnił, za jaki konkretnie okres naliczane były odsetki oraz wskazał zasady, według których dokonano zaliczenia. Organ przedstawił także szczegółowe wyliczenie dotyczące zaliczenia dokonanej wpłaty.
3.6. Ponadto nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że "w sprawie koniecznym stało się zasięgnięcie dowodu z opinii biegłego dla zbadania prawidłowości dokonanego przez niego rozliczenia". Rolą biegłego nie jest bowiem kontrola prawidłowości dokonania zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych. Biegły może pomóc organowi podatkowemu w wyjaśnieniu stanu faktycznego, ewentualnie w dokonaniu jego oceny, nie może jednak zastąpić organu w procesie stosowania prawa podatkowego.
3.7. Podkreślenia wymaga natomiast, że kwestia zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych nie stanowi elementu stanu faktycznego sprawy, lecz sprowadza się do prawidłowego zastosowania przepisów prawa podatkowego w stanie faktycznym, który nie budzi wątpliwości. Autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje bowiem ani istnienia zaległości podatkowej, na którą dokonywana jest wpłata, ani okresów, za które naliczane są odsetki, ani wysokości dokonanej wpłaty. Skarżąca w żaden konkretny sposób nie podważyła wyliczenia dokonanego przez organ w zaskarżonym postanowieniu, a jej argumentacja w tym zakresie ma charakter spekulacyjny i opiera się na ogólnikowym twierdzeniu, że skarżąca "nie widzi możliwości", aby doszło do powstania z jej strony zaległości.
3.8. W rezultacie nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 197 § 1 w zw. z art. 188 Ordynacji podatkowej.
3.9. W skardze kasacyjnej podniesiono także zarzut naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W ocenie autora skargi kasacyjnej naruszenie tych przepisów polegało na braku podjęcia przez organ wszelkich czynności, niezbędnych do należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy i jej rozstrzygnięcia.
3.10. Rację ma jednak organ, zauważając w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że nie sprecyzowano, na czym polegało naruszenie powołanych przepisów. W szczególności nie wskazano, jakie – poza wcześniej wspomnianą opinią biegłego – dowody organ zobowiązany był przeprowadzić, a tych dowodów nie przeprowadził i jaki ewentualnie miałoby to wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodzić się należy także z organem, że wydając postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty, organ nie prowadzi postępowania zmierzającego do ustalenia, czy podatnik posiada zaległości podatkowe, czy też nie. Postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległych zobowiązań podatkowych, wydane na podstawie art. 62 Ordynacji podatkowej, ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że dokonana wpłata podlega zaliczeniu na poczet zaległości podatkowej z dniem jej dokonania, a wydane postanowienie jedynie odzwierciedla i potwierdza dokonanie czynności materialno-technicznej. Czynność ta polega na rozliczeniu dokonanej przez podatnika wpłaty na poczet zaległości podatkowych według zasad określonych w Ordynacji podatkowej. Podatnik nie może w tym postępowaniu kwestionować istnienia zaległości przyjętej przez organ. Może jedynie kwestionować sposób dokonania zaliczenia. Jeżeli podatnik kwestionuje istnienie zaległości, może to uczynić w odrębnym postępowaniu, nie zaś w postępowaniu mającym charakter rachunkowy i techniczny. W postanowieniu o zaliczeniu organ wskazuje jedynie, jaką kwotę zalicza na poczet, jakich zaległości podatkowych, a także wskazuje, z jakich dokumentów wynika zaległość podatkowa, na poczet której dokonywane jest zaliczenie.
3.11. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny – uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań - działając na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zasądzając kwotę 360 zł jako 75 % stawki minimalnej należnej pełnomocnikowi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji.
Maja Chodacka Sylwester Golec Bartosz Wojciechowski
(sędzia WSA del.) (sędzia NSA) (sędzia NSA)