I FSK 597/24

I FSK 597/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Kołaczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2702/22 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2023-09-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 271 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2702/22 odrzucającego skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2022 roku sygn. akt III SA/Wa 681/22 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 grudnia 2021 r. nr 1401-IOV-3.603.21.2021.PWI w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za sierpień 2014 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1.1. Postanowieniem z 29 września 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2702/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił na podstawie art. 281 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) skargę o wznowienie postępowania A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: Spółka, Skarżąca) zakończonego wyrokiem z 29 sierpnia 2022 roku sygn. akt III SA/Wa 681/22 Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 22 grudnia 2021 roku w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za sierpień 2014 r.
1.2. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd zreferował następująco stan sprawy.
Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym powyżej wyrokiem, powołując się na podstawę wznowienia postępowania z art. 271 pkt 1 p.p.s.a. wobec nieważności przeprowadzonego postępowania z powodu rozpoznania sprawy i wydania orzeczenia przez nienależycie obsadzony skład orzekający Sądu (art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.).
Skarżąca, zarzucając nieważność postępowania, wskazała na fakt, że trzyosobowy skład orzekający tworzyli: Sędzia WSA Hanna Filipczyk, Sędzia WSA Piotr Dębkowski oraz Asesor WSA Kamil Kowalewski. W ocenie Skarżącej zostali oni powołani na swoje stanowiska bez wymaganego Konstytucją stanowiska konstytucyjnego organu, tj. należycie powołanej Krajowej Rady Sądownictwa. Skarżąca stwierdziła, że nieważność postępowania i zaskarżonego wyroku z powodu nienależycie obsadzonego składu orzekającego jest ewidentna i oczywista w aspekcie następujących orzeczeń: wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 3 lutego 2022 r., 1469/20, wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 września 2021 r., sygn. akt II GOK 10/18, wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 15 marca 2022 r. 43572/18, wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 listopada 2021 r. 49868/19, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt. V KZ 47/21, uchwały składu połączonych Izb Sądu Najwyższego - Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (zasada prawna z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/20), wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 6 października 2021 r. C-487/19, wyroku Wielkiej Izby Trybunału Praw Człowieka z 1 grudnia 2020 r. w sprawie o sygn. akt 26374/18, wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt 4907/18, uchwały Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt III PZP 1/22, postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II PUB 2/22. Spółka przywołała obszerne cytaty z tych orzeczeń i uchwał. Ponadto w skardze o wznowienie powołano się na oświadczenie sędziów Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku z 13 marca 2022 r.
W skardze o wznowienie Spółka podała także, iż dwaj członkowie składu orzekającego, który wydał wyrok z 29 sierpnia 2022 r., tj. Sędzia Hanna Filipczyk oraz Asesor Kamil Kowalewski, podlegali wyłączeniu od orzekania z mocy prawa (art. 18 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W tym zakresie wskazano, że stroną postępowania był Skarb Państwa reprezentowany przez tę samą większość parlamentarną, która zdecydowała "...o składzie osobowym tzw. neo-KRS i która ukształtowała status prawny Sędziów...". Jest to zależność pośrednia ww. członków składu orzekającego od strony postępowania, zaś art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie wyklucza takich zależności pośrednich. Prawa i obowiązki wskazanych Sędziów zależą od sytuacji politycznej, i bez znaczenia jest skala wspomnianej zależności.
W pierwszej kolejności WSA stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w ustawowym terminie i została oparta na ustawowej przesłance wznowienia (art. 280 § 1 p.p.s.a.). Z tych względów Sąd nie odrzucił skargi na posiedzeniu niejawnym, lecz wyznaczył rozprawę.
W wyniku zbadania sprawy na rozprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 281 p.p.s.a. wobec uznania, że podstawa wznowienia wskazana przez Spółkę nie wystąpiła.
Wskazano, że wskazani we wniosku Spółki Sędziowie (Asesor), którzy wydali wyrok z 29 sierpnia 2022 r., byli osobami uprawnionymi do orzekania.
1.4. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną wywiodła Spółka, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to:
1) naruszenie przepisu art. 271 pkt. 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, iż postępowanie o sygn. akt III SA/Wa 681/22 nie było dotknięte wadą nieważności,
2) naruszenie przepisu art. 183 § 2 pkt. 4) p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, iż w postępowaniu sygn. akt III SA/Wa 681/22 skład orzekający był należycie obsadzony,
3) naruszenie art. 174 Konstytucji w zw. z art. 179 i art. 187 Konstytucji poprzez wadliwe przyjęcie, iż w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej mogą orzekać osoby, które nie zostały powołane na stanowisko sędziowskie w sposób przewidziany przez Konstytucję a brak wymaganego Konstytucją wniosku konstytucyjnego organu Krajowej Rady Sądownictwa może być sanowany / zastępowany samowolnym działaniem Prezydenta RP,
4) naruszenie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez ich niezastosowanie z powodu wadliwej wykładni jakoby przywołane regulacje dopuszczały dowolność w obsadzie sądu orzekającego o prawach i wolnościach obywateli.
W konsekwencji powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do rozpoznania oraz zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
2.1. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego wobec dyspozycji art. 181 § 2 w zw. z art. 182 § 3 p.p.s.a.
2.2. W pierwszej kolejności wskazać należy, że określenie wywiedzionych w skardze kasacyjnej zarzutów jako zarzuty przepisów postępowania jest dyskusyjne, przede wszystkim w kontekście zarzutu 3 i 4. Próżno bowiem budować argumentację, że w sprawie Sąd pierwszej instancji po pierwsze w ogóle stosował przepisy ustrojowe w ramach tzw. błędów w działalności procesowej (errores in procedendo) uznawanych za istotę zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Błędy postępowania powstają w związku z działalnością sądu w postępowaniu poprzedzającym wydanie orzeczenia sprzeczną z przepisami procesowymi, natomiast błędy orzeczenia (naruszenia prawa materialnego – przyp. NSA) występują w sferze rozumowania sądu przy wydaniu orzeczenia (por. M. Waligórski, Proces cywilny, t. 1, Warszawa 1947, s. 682 i n.; B. Bladowski, Nowy system odwoławczy w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2007, s. 27. Tak Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V, Warszawa 2021, art. 174.).
W tym samym duchu orzekł NSA np. w wyrokach z 20 maja 2011 r., I OSK 1040/10 i z 10 lutego 2011 r., I OSK 875/10, stwierdzając, że normy ustrojowe należą do szeroko pojmowanego prawa materialnego i winny być formułowane w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. Jednak wobec pewnych rozbieżności orzeczniczych w tym zakresie, nie należało zdaniem tutejszego Sądu wyciągać co do strony negatywnych skutków procesowych błędnego przyporządkowania postulowanych naruszeń do podstaw kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a.
2.3. Istotą sporu w sprawie jest ocena co do zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania z powodu nieważności opisanej art. 271 pkt 1 p.p.s.a., a więc okoliczności, że w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, że przesłanka ta w sprawie nie zaszła i na tej podstawie skargę o wznowienie postępowania odrzucił.
Dodać należy zatem, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena prawidłowość (w granicach art. 183 p.p.s.a.) orzeczenia Sądu pierwszej instancji wydanego w oparciu o analizę skargi o wznowienie postępowania w takim kształcie, w jakim została do tego Sądu wniesiona. Nie mogło okazać się skuteczne następcze rozszerzenie czy zmiana granic argumentacji skargi o wznowienie postępowania już po odrzuceniu tego środka. W zakresie wskazać należy, że argumentacja skargi o wznowienie postępowania zasadniczo opierała się na przeświadczeniu o konieczności wyłączenia sędziów z mocy prawa na podst. art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a., podczas gdy skarga kasacyjna zmierza raczej w kierunku nieuznania statusu sędziów orzekających w sprawie.
2.4. Zarówno w skardze kasacyjnej jak i skardze o wznowienie postępowania nie odniesiono się do przesłanki wznowienia postępowania z art. 271 pkt 1 in fine p.p.s.a., a więc że strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny odniósł się natomiast do tej przesłanki lakonicznie tj. "przyjmując nawet, iż Spółka przed uprawomocnieniem się wyroku z 29 sierpnia 2022 r. nie mogła domagać się wyłączenia [...]". Tymczasem należało podkreślić, że Strona została powiadomiona prawidłowo o terminie rozprawy, na rozprawę w imieniu Spółki nikt się nie stawił oraz nie został złożony w terminie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Tym samym strona nie skorzystała z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, w ramach której mogła kwestionować skład Sądu chociażby w oparciu o art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Nie skorzystano również z możliwości złożenia wniosku o wyłączenie sędziego, tak na rozprawie przez przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, jak i po wydaniu wyroku a przed jego uprawomocnieniem. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się natomiast, że wniosek o wyłączenie sędziego, który podlega wyłączeniu z ustawy (a tak ujmuje sprawę skarga o wznowienie postępowania) może być zgłaszany w każdym stadium postępowania.
Odnotować przy tym należy, że powołując się na którąś z przesłanek nieważności postępowania strona musi wykazać, że przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. (por. J. Drachal, A. Wiktorowska i K. Wojciechowska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hauser, Warszawa 2011).
W piśmiennictwie podnosi się, że warunek ten należy ujmować subiektywnie i uznać, że wystarczy, aby strona nie wiedziała o przyczynie uzasadniającej wyłączenie. Nie można jednak skutecznie żądać wznowienia postępowania, jeżeli strona zaniedbała wcześniejszego wystąpienia o wyłączenie sędziego bądź gdy jej wniosek został oddalony przed uprawomocnieniem się wyroku (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 271, zob. też G. Bieniek [w:] A. Barańska [i in.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, red. K. Piasecki, Warszawa 1996, s. 1492).
Wobec okoliczności, że Strona nie odniosła się do tej przesłanki wznowienia postępowania warunkującej rozpoznanie skargi już na tej płaszczyźnie skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu. To do strony należy przedstawienie argumentacji na poparcie własnych twierdzeń i wyjaśnienie dostatecznie podstawy wznowienia postępowania.
2.5. Należy jednak wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie zauważył, że dotychczasowej orzecznictwo sądów administracyjnych nie uznaje za skuteczne opierania skargi o wznowienie postępowania z art. 271 pkt 1 p.p.s.a. wyłącznie na podstawie tego, że sędzia orzekający w sprawie zostali powołani na wniosek tzw. neo-KRS (por. np. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2019 r. sygn. I OZ 712/19, wyrok NSA z 25 maja 2023 r. III FSK 1592/22, a także orzecznictwo w przedmiocie wyłączenia sędziego, np. Wyrok NSA z 5 lutego 2020 r. sygn.. I OSK 1394/18, Wyrok NSA z 22 maja 2023 r. sygn. I FSK 922/19). Rozważania te, zwłaszcza w kontekście oceny statusu sędziów WSA, zachowują aktualność.
Autor skargi kasacyjnej przy tym nie dostrzega, że w zasadzie całe przywołane przez niego orzecznictwo dotyczy sądownictwa powszechnego (poza TK), a przeważająca jego część konkretnie Sądu Najwyższego, w tym nieistniejącej już izby dyscyplinarnej. Tymczasem prawo o ustroju sądów administracyjnych do pewnego stopnia odmiennie kształtuję rolę Krajowej Rady Sądownictwa w procesie powoływania na urząd sędziego, zaś sama przywoływana uchwała połączonych izb Sądu Najwyższego proponuje standard badania niezawisłości piastuna urzędu sędziego ad casum przez pryzmat wpływu na wynik konkretnej sprawy (za wyjątkiem sędziów Sądu Najwyższego). Niezrozumienie w tym zakresie autora skargi kasacyjnej jest - w obliczu tak szerokiego cytowania uchwały - dość zagadkowe.
Wniesione w sprawie środki zaskarżenia zaś nie odnoszą się nawet bezpośrednio do poszczególnych sędziów składu orzekającego w sprawie. Sama skarga o wznowienie postępowania marginalnie tylko odnosi się do tego którego sędziego dotyczyć miała przesłanka wyłączenia, na wstępie wskazując nawet, że to cały składu był wadliwy.
Takiej argumentacji nie sposób uznać, a stanowisko strony jakoby apriorycznie każda nominacja sędziowska z którą zetknęła się tzw. neo-KRS świadczyła o wadliwości powołania i nieważności wszystkich wydanych orzeczeń jest – lekko mówiąc – pozbawione podstawy. Czym innym bowiem jest stwierdzenie naruszenia proceduralnego w toku powołania, a czym innym określenie jego skutków.
W obliczu powyższego nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty pierwszy i czwarty skargi kasacyjnej.
2.6. W zakresie zarzutów opartych o art. 174 w zw. z art. 179 i art. 187 Konstytucji wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mógł naruszyć tych przepisów, gdyż ich nie stosował i nie wykładał. Stwierdzenia wskazywane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na potwierdzenie tych zarzutów oscylują ogólnie wokół statusu sędziego, jednak w istocie Sąd pierwszej instancji nie analizował przepisów konstytucji stanowiących o składzie Krajowej Rady Sądownictwa, powoływania sędziów przez Prezydenta RP na wniosek KRS, a także wydawania przez Sądy i Trybunały wyroków w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.
2.7. Podobnie w sprawie nie został naruszony art. 183 § 2 pkt. 4 p.p.s.a., gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisu tego nie stosował. Przepis ten stanowi o przesłankach nieważności branych pod uwagę z urzędu w toku rozpoznawania sprawy niezakończonej prawomocnie, m.in. w toku rozpoznawania przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej w normalnym toku instancyjnym. W sprawie o wznowienie postępowania ma zastosowanie natomiast art. 271 pkt 1 p.p.s.a., który nieco inaczej ujmuje wadliwość składu sądu oraz wprowadza wymóg, aby zbadać czy strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia mogła domagać się wyłączenia. Okoliczność ta, jak wskazano wyżej, nie nastąpiła.
2.8. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, zatem Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 181 § 2 i art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.