I FSK 342/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2026-01-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-02-22 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Adam Nita Izabela Najda-Ossowska Roman Wiatrowski /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług 6560 Hasła tematyczne Podatek od towarów i usług Interpretacje podatkowe Sygn. powiązane III SA/Wa 523/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-25 Skarżony organ Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 685 art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywa Rady z dnia 28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej Tezy Usługa zapewnienia dostępu do kompleksowych danych z rynków finansowych oraz umożliwiająca dokonywanie transakcji na tych rynkach, nie stanowi usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2021 r., poz. 685, ze zm.), jeśli nie zapewnia jednocześnie podejmowania przez usługodawcę decyzji finansowych (inwestycyjnych), a jedynie wspomaga ich podejmowanie przez samego usługobiorcę (nabywcę usługi). Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Sędzia WSA del. Adam Nita, Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 523/22 w sprawie ze skargi G. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 20 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od G. S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 25 października 2022 r. (sygn. akt III SA/Wa 523/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd pierwszej instancji) uchylił zaskarżoną przez G. Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą W. (dalej: Towarzystwo), interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Organ lub Dyrektor KIS) z dnia 20 grudnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług (wyrok ten oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrok ten wydano w oparciu o następujące okoliczności. 1.1. Pismem z 13 września 2021 r. Towarzystwo wniosło o wydanie interpretacji indywidualnej w sprawie uznania nabywanych przez Towarzystwo usług w ramach importu usług od spółki z USA za kompleksową usługę zwolnioną z opodatkowania podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2021 r., poz. 685, ze zm., dalej: ustawa o VAT) w związku z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. L z 2006 r., nr 347, poz. 1, dalej: dyrektywa 2006/112/WE). We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny oraz zdarzenie przyszłe. Skarżąca jest Towarzystwem Funduszy Inwestycyjnych działającym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 605, ze zm., dalej: u.o.f.i.). Przedmiotem działalności Towarzystwa, jest: - tworzenie funduszy inwestycyjnych otwartych lub funduszy zagranicznych w rozumieniu u.o.f.i., zarządzanie nimi, w tym pośrednictwo w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa, reprezentowanie ich wobec osób trzecich; - tworzenie specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych i funduszy inwestycyjnych zamkniętych, zarządzanie tymi funduszami, w tym pośrednictwo w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa, a także reprezentowanie ich wobec osób trzecich oraz zarządzanie unijnymi AFI w rozumieniu u.o.f.i., w tym wprowadzanie ich do obrotu; - przyjmowanie i przekazywanie zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, których przedmiotem są jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych otwartych zarządzanych przez inne towarzystwa funduszy inwestycyjnych lub tytuły uczestnictwa funduszy zagranicznych w rozumieniu u.o.f.i. lub funduszy inwestycyjnych otwartych z siedzibą w państwach należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz jednostki uczestnictwa specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych zarządzanych przez inne towarzystwa funduszy inwestycyjnych; - zarządzanie zbiorczym portfelem papierów wartościowych; - zarządzanie portfelami, w skład których wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych; - doradztwo inwestycyjne; - pełnienie funkcji przedstawiciela funduszy zagranicznych. Skarżąca wskazała, że aktualnie utworzyła i zarządza funduszami inwestycyjnymi w następującej formie prawnej: fundusz inwestycyjny otwarty, w tym jako funduszem inwestycyjnym z wydzielonymi subfunduszami; specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty, w tym jako funduszem inwestycyjnym z wydzielonymi subfunduszami; fundusz inwestycyjny zamknięty. Spółka z siedzibą w USA prowadzi natomiast działalność w zakresie: - dostarczania globalnych informacji i danych dotyczących rynków finansowych (dane rynkowe, informacje o notowaniach archiwalnych i bieżących - w czasie realnym, komunikaty dot. instrumentów, podmiotów notowanych, analizy, wykresy itp.), umożliwiania dostęp do bieżących notowań - w czasie realnym; - organizacji elektronicznej platformy dla dokonywania transakcji dotyczących instrumentów finansowych (platformy dla kojarzenia zleceń kupna i sprzedaży). Składane zlecenia rozliczane są jednak przez odrębne podmioty maklerskie (brokerskie). Z zawartych umów i zamówień wynika następujący zakres i cel kompleksowych usług nabywanych przez Towarzystwo: - Towarzystwo będąc instytucją finansową, nabywa od spółki z USA kompleksowe usługi, które wykorzystuje w procesie zarządzania funduszami inwestycyjnymi, a w tym na cele wyceny instrumentów znajdujących się w portfelu funduszy inwestycyjnych (w tym względzie nabywa prawa do danych) oraz celem dokonywania inwestycji (analiz na cele inwestycyjne, podejmowania decyzji, składania zleceń); - przedmiotem nabywanych usług jest dostęp (korzystanie) do terminala/-li, za pomocą którego Towarzystwo jak i jej pracownicy uzyskują bezpośredni dostęp do notowań, danych i informacji z rynków finansowych. W tym zakresie ponoszona jest opłata miesięczna (zryczałtowana) naliczana od liczby terminali (urządzeń) wykorzystywanych przez Towarzystwo (zgodnie ze składanymi zamówieniami). W tym zakresie spółka z USA udostępnia także Skarżącej oprogramowanie oraz sprzęt, bez którego z przyczyn technicznych nie byłoby dostępu do informacji (danych/serwisów). Zgodnie z Umową jej przedmiotem jest także usługa związana z udostępnieniem stosownego i stworzonego wyłącznie do tych celów oprogramowania, danych (serwisów, informacji z rynków dotyczących poszczególnych instrumentów finansowych i podmiotów je emitujących) i wyposażenia; - Skarżąca ma możliwość nabywania, a w tym poprzez terminal usługi w zakresie pozyskiwania/wykorzystania: danych, informacji, notowań, serwisów dotyczących instrumentów finansowych notowanych na wybranych rynkach finansowych, podmiotów notowanych na rynkach finansowych. W tym względzie dane te są wykorzystywane do analiz i decyzji inwestycyjnych; - dane dla potrzeb dokonywania wyceny zgodnie z u.o.f.i. oraz np. sporządzania obowiązkowej sprawozdawczości przez fundusze, pozyskiwane są także na podstawie umowy i zamówień i w tym zakresie ponoszona jest również opłata. W tym względzie dane te ze względu na udzieloną zgodę (licencję) mogą być wykorzystywane przez Towarzystwo np. na potrzeby publikacji, "oficjalnej" wyceny zgodnie z u.o.f.i.; - uzyskiwanie danych rynkowych, informacji o notowaniach archiwalnych i bieżących - w czasie realnym, dostęp do bieżących notowań, komunikatów i informacji dot. instrumentów, analiz, wykresów następuje, co wskazano powyżej, za pośrednictwem terminala (urządzenia) i zainstalowanego na nim oprogramowania. W tym zakresie Towarzystwo ponosi opłatę za terminale. Dostęp do danych i informacji jest wkalkulowany w miesięczną opłatę za terminal; - za dostęp do danych wykorzystywanych na potrzeby publikacji oraz wycen (zgodę/licencję) pobierana jest opłata; - Towarzystwo ponosi opłatę za dostęp do poszczególnych giełd i rynków, a w tym możliwość kojarzenia zleceń (transakcji) z wykorzystaniem terminala. W opłacie tej rozliczany jest dostęp do bieżących notowań. Towarzystwo ma również możliwość składania zleceń kupna/sprzedaży instrumentów finansowych z wykorzystaniem terminala. Dzięki nabyciu wskazanej powyżej kompleksowej usługi Towarzystwo może: - uzyskiwać bezpośredni dostęp do notowań, oraz kompleksowych danych i informacji z rynków finansowych, kompleksowych danych i informacji dotyczących podmiotów notowanych na tych rynkach; - dokonywać na potrzeby wewnętrzne w czasie rzeczywistym wyceny portfela inwestycyjnego funduszu i publikować dane w tym względzie, gdyż uzyskuje dostęp (zgodę/licencję) do danych; - komunikować się za pośrednictwem spółki z innymi uczestnikami rynków finansowych (w tym przede wszystkim z domami maklerskimi pośredniczącymi w obrocie); - zawierać transakcje w imieniu funduszy na rynkach finansowych. 1.2. W związku z przedstawionym stanem faktycznym Towarzystwo sformułowało następujące pytanie: Czy nabywana od spółki z USA określona w opisie stanu faktycznego kompleksowa usługa rozliczana na cele podatku od towarów i usług przez Towarzystwo jako import usług w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy o VAT podlega zwolnieniu od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE w zakresie dotyczącym zarządzania funduszami inwestycyjnymi przez Towarzystwo? W zakresie zadanego pytania, Towarzystwo stanęło na stanowisku, że nabywana od spółki z USA, określona w opisie stanu faktycznego, kompleksowa usługa rozliczana na cele podatku od towarów i usług przez Towarzystwo jako import usług w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy o VAT, podlega zwolnieniu od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE w zakresie dotyczącym zarządzania funduszami Inwestycyjnymi przez Towarzystwo. 1.3. W interpretacji indywidualnej z 20 grudnia 2021 r. Dyrektor KIS uznał stanowisko Towarzystwa za nieprawidłowe. W kwestii kompleksowości usługi organ nie zgodził się ze stanowiskiem Towarzystwa, że dostarczanie określonych informacji oraz dostarczanie wyposażenia do odbioru i przetwarzania tych informacji, stanowi jedną usługę kompleksową. Stwierdził, że w przedmiotowym przypadku mamy do czynienia z dwoma odrębnymi świadczeniami: (i) z jednej strony jest to dostęp do terminala/terminali, za pomocą którego Towarzystwo uzyskuje bezpośredni dostęp do notowań, danych i informacji z rynków finansowych. W tym zakresie ponoszona jest opłata miesięczna (zryczałtowana) naliczana od liczby terminali (urządzeń) wykorzystywanych przez Towarzystwo. W tym zakresie spółka z USA udostępnia także Towarzystwu oprogramowanie oraz sprzęt, bez którego z przyczyn technicznych nie byłoby dostępu do informacji (danych/serwisów); (ii) z drugiej strony Towarzystwo ma możliwość nabywania (w tym poprzez terminal) usługi w zakresie pozyskiwania/wykorzystania: danych, informacji, notowań, serwisów dotyczących instrumentów finansowych notowanych na wybranych rynkach finansowych, podmiotów notowanych na rynkach finansowych. Dane dla potrzeb dokonywania wyceny zgodnie z u.p.f.i. oraz np. sporządzania obowiązkowej sprawozdawczości przez fundusze, pozyskiwane są także na podstawie Umowy i Zamówień i w tym zakresie ponoszona jest również opłata. 1.4. Interpretacja ta została zaskarżona przez Towarzystwo w drodze skargi do sądu administracyjnego. Kwestionowanemu aktowi zarzucono bowiem naruszenie: a) art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w zw. z art. 135 ust. 1 lit g) Dyrektywy 2006/112/WE poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę co do zastosowania tych przepisów w sprawie objętej interpretacją indywidualną, polegającą na uznaniu, iż usługa nabywana od Spółki z USA i rozliczana przez Towarzystwo na cele podatku od towarów i usług jako import usług w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy o VAT nie stanowi usługi kompleksowej (usługi nie stanowią kompleksowych czynności) podlegającej zwolnieniu z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w zw. z art. 135 ust. 1 lit g) Dyrektywy 2006/112/WE; b) art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w zw. z art. 135 ust. 1 lit g) Dyrektywy 2006/112/WE, poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę co do zastosowania tych przepisów w sprawie objętej interpretacją indywidualną, polegającą na uznaniu, iż usługa nabywana od Spółki z USA nie może korzystać ze zwolnienia określonego w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w zw. z art. 135 ust. 1 lit g) Dyrektywy 2006/112/WE, gdyż zdaniem DKIS nabyta usługa dopiero w połączeniu z zasobami Towarzystwa może tworzyć usługę zarządzania funduszami inwestycyjnymi; c) art. 122 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14c § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540, ze zm., dalej: o.p.), tj. zasady działania w sposób budzący zaufanie do organów oraz zasady prawdy obiektywnej ze względu na pominięcie w uzasadnieniu prawnym interpretacji indywidualnej kluczowych dla sprawy przepisów prawnych, tj. relacji pomiędzy przepisami art. 43 ust. 1 pkt 12 lit a) ustawy o VAT w zw. z art. 135 ust. 1 lit g) Dyrektywy 2006/112/WE oraz u.o.f.i. 1.5. Uchylając zaskarżoną decyzję ostateczną, Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotowa usługa, nabywana przez Towarzystwo od podmiotu amerykańskiego, stanowi element składowy procesu zarządzania (administrowania) funduszem, na który składa się m.in. tak jak to wskazano w załączniku Il do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE oraz w załącznika I do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE, zarządzanie inwestycjami (bez stosownej szeroko rozumianej informacji gospodarczej, trudno podejmować jakiekolwiek decyzje inwestycyjne), wyceniać i wyznaczać ceny, itd. Dzięki dostępowi do informacji dotyczących rynków finansowych (poprzez terminal i oprogramowanie na nim zainstalowane) możliwa jest realizacja celu utworzenia funduszy inwestycyjnych, jakim jest lokowanie środków pieniężnych w papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe oraz ma bezpośrednie znaczenie dla zarządzania funduszem oraz możliwości pomnażania lub chociażby zachowania środków pieniężnych ulokowanych w jednostki uczestnictwa SFI. Zdaniem Sądu pierwszej instancji uznać tym samym należało, że sporna w tej sprawie kompleksowa usługa informatyczno-informacyjna ma charakter usługi zarządzania w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT, a świadczenie poprzez platformę informatyczną usług informacyjnych – w zakresie dotyczącym zarządzania SFI – spełnia kryteria uznania za usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT. 2. Skarga kasacyjna. Od powyższego wyroku Dyrektor KIS wywiódł skargę kasacyjną. Wyrok ten zaskarżył w całości i wniósł o rozpoznanie skargi, względnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniósł także o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 2.1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi Dyrektor KIS zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa materialnego: art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w związku z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE Rady, poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę co do zastosowania tych przepisów w sprawie objętej interpretacją indywidualną, polegającą na uznaniu przez Sąd, że usługa importowana od spółki z USA, polegająca na zapewnieniu dostępu do sprzętu informatycznego oraz oprogramowania (usługa techniczna) oraz na uzyskiwaniu – za pośrednictwem terminala – bezpośredniego dostęp do notowań oraz kompleksowych danych i informacji z rynków finansowych, kompleksowych danych i informacji dotyczących podmiotów notowanych na tych rynkach (usługa informacyjna), stanowi usługę kompleksową podlegającą zwolnieniu z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w związku z art. 135 ust. 1 lit g) dyrektywy VAT – jako specyficzna i istotna dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi przez Towarzystwo. 2.2. Powołując się natomiast na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., Dyrektor KIS sformułował także zarzut naruszenia następujących przepisów postępowania: a) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 14b § 3 o.p. poprzez dokonanie w uzasadnieniu wyroku pobieżnej analizy i oceny stanu faktycznego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie oceny czynności Towarzystwa podejmowanych w związku z nabywaniem usług od Spółki z USA skutkującej uznaniem tych czynności za mieszczące się w zakresie kompleksowych czynności zarządzania funduszami inwestycyjnymi; b) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT i z art. 135 ust. 1 lit g) dyrektywy VAT poprzez przyjęcie, że zaskarżona interpretacja została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów prawa materialnego mimo, iż do takiego naruszenia nie doszło i w konsekwencji nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej interpretacji zamiast oddalenia skargi. 2.3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu, Towarzystwo wniosło o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.) stwierdził, iż zasługuje ona na uwzględnienie. Istota sporu niniejszej sprawy koncentruje się na podatkowoprawnej klasyfikacji świadczenia wykonywanego przez spółkę prawa amerykańskiego na rzecz polskiego Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych S.A., z perspektywy zwolnienia spod opodatkowania VAT usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych, normowanego przez art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, stanowiącego implementację z art. 135 ust. 1 lit g) dyrektywy VAT. Słowem, istota sprawy sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy opisana we wniosku interpretacyjnym Towarzystwa usługa stanowi usługę zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Z treści samego wniosku sporządzonego przez Towarzystwo wynika, iż nabywa ono od spółki prawa amerykańskiego kompleksowe usługi, przedmiotem których jest – poprzez możliwość korzystania z terminali – zapewnienie dostępu do notowań, danych i informacji z rynków finansowych oraz danych dla potrzeb dokonywania wycen. Dzięki nabyciu powyższych usług Towarzystwo może uzyskiwać bezpośredni dostęp do notowań oraz kompleksowych danych i informacji z rynków finansowych, kompleksowych danych i informacji dotyczących podmiotów notowanych na tych rynkach. Może również dokonywać na potrzeby wewnętrzne w czasie rzeczywistym, wyceny portfela inwestycyjnego funduszu i publikować dane w tym względzie, gdyż uzyskuje dostęp (zgodę/licencję) do danych. Może także komunikować się za pośrednictwem spółki z innymi uczestnikami rynków finansowych (w tym przede wszystkim z domami maklerskimi pośredniczącymi w obrocie) oraz zawierać transakcje w imieniu funduszy na rynkach finansowych. Co jednak kluczowe – Towarzystwo oświadczyło, iż usługi te nabywa w celu ich wykorzystania w procesie zarządzania funduszami inwestycyjnymi, albowiem proces ten stanowi przedmiot jej działalności. Powyższe oznacza, że Towarzystwo nabywa kompleksowe, profesjonalne usługi dostępu do danych finansowych w celu ich wykorzystania w procesie zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Podkreślić należy jednak, że przedmiot sporu niniejszej sprawy stanowi zwolnienie spod opodatkowania VAT – nie usług wykonywanych przez Towarzystwo (zarządzanie funduszami inwestycyjnymi), lecz usług wykonywanych przez spółkę prawa amerykańskiego na rzecz tego Towarzystwa (zapewnienie dostępu do danych poprzez prawo korzystania z terminali). Usługę nabywaną od spółki amerykańskiej, polskie Towarzystwo wykorzystuje bowiem w procesie zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Ocenić należało tym samym, czy usługi wykonywane na rzecz Towarzystwa stanowią usługę zarządzania funduszami inwestycyjnymi, czy też stanowią one dla Towarzystwa jedynie narzędzie, dzięki któremu zarządzanie takie staje się możliwe lub bardziej efektywne. Zwolnieniu spod opodatkowania podlegają bowiem usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, nie zaś usługi jedynie wspomagające czy wykorzystywane w procesie takiego zarządzania. Wynika to wprost z treści art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT stanowiącego, iż zwalnia się od podatku usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych – w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Ustawodawca jednoznacznie wskazał tym samym, iż zwolnieniu w tym względzie podlega usługa zarządzania wymienionymi tam funduszami lub portfelami. Powyższe oznacza, że istotne pozostaje w tym względzie jedynie to, czy dana usługa jest usługą zarządzania. Nie wchodząc w mniej istotne dla niniejszej sprawy poglądy nauk ekonomicznych i nauk o zarządzaniu, wskazać w tym zakresie należy jedynie, iż elementem konstrukcyjnym, konstytuującym usługę zarządzania w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT jest, syntetycznie rzecz ujmując, posiadanie przez podmiot zarządzający (administrujący) władztwa nad administrowaną (zarządzaną) przestrzenią rzeczywistości (zarządzanie zasobami ludzkimi, procesami, funduszami etc.), wyrażane w bardziej lub mniej sformalizowanym procesie decyzyjnym tego podmiotu. Zarządzanie pozostaje tym samym nieodzownie związane z wyrażaniem przez taki podmiot oświadczeń woli w przedmiocie gospodarowania administrowaną przez siebie sferą. Powyższe wynika również z treści definicji legalnej organu zarządzającego, zawartej w art. 2 ust. 1 lit. s) in principio dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (dalej: dyrektywa UCITS). Zgodnie z jej treścią "organ zarządzający" oznacza bowiem organ upoważniony do podejmowania ostatecznych decyzji w spółce zarządzającej, spółce inwestycyjnej lub u depozytariusza, sprawujący funkcje nadzorcze i kierownicze lub jedynie funkcje kierownicze, jeżeli obie te funkcje są rozdzielone. Przepisy wspomnianej dyrektywy (dyrektywy UCITIS) zobowiązują państwa członkowskie do stosownego wdrożenia regulacji krajowych normujących funkcjonowanie funduszy inwestycyjnych otwartych, a więc przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS). Z tego względu wspomniana definicja współdeterminuje rozumienie pojęcie usług zarządzania funduszami, do której z kolei nawiązuje art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT. Wskazuje ona na decyzyjność jako kategorię konstytuującą usługę zarządzania w rozumieniu tego przepisu. Wprost bowiem utożsamia bowiem czynności zarządzania z kompetencją podejmowania ostatecznych decyzji (in casu: decyzji finansowych). Do podstawowych obszarów działalności Towarzystwa należy bowiem, stosownie do art. 48 ust. 2a u.o.f.i., zarządzanie funduszami inwestycyjnymi, portfelem papierów wartościowych oraz pośrednictwa w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, a także wprowadzanie do obrotu unijnych alternatywnych funduszy inwestycyjnych i pełnienie funkcji przedstawiciela funduszy zagranicznych, co w swym całokształcie Towarzystwo obowiązane jest czynić w sposób rzetelny i profesjonalny, z zachowaniem należytej staranności i zgodnie z zasadami uczciwego obrotu, a także w najlepiej pojętym interesie zarządzanych funduszy, uczestników tych funduszy oraz klientów towarzystwa oraz w celu zapewnienia stabilności i bezpieczeństwa rynku finansowego. Prowadząc tę działalność Towarzystwo obowiązane jest również, zgodnie z art. 48 ust. 2b pkt 10 u.o.f.i., dokumentować źródła będące podstawą decyzji inwestycyjnych podejmowanych w toku zarządzania portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych. Jak bowiem wskazano w art. 4 ust. 1 u.o.f.i., towarzystwo tworzy fundusz inwestycyjny, zarządza nim i reprezentuje fundusz w stosunkach z osobami trzecimi. Tymczasem nabywana przez Towarzystwo usługa stanowi istotne dla niego narzędzie służące zarządzaniu funduszami, jednak sama w sobie nie stanowi usług zarządzania. Dostarcza ona Towarzystwu dostęp do sprofesjonalizowanej, kompleksowej wiedzy, baz danych i bieżących informacji w czasie rzeczywistym, ułatwiając Towarzystwu podejmowanie stosownych decyzji w przedmiocie zarządzania funduszami lub portfelami. Jednak decyzja w przedmiocie tego, w jaki sposób dane te zostaną przez Towarzystwo ostatecznie wykorzystane, pozostaje w gestii samego Towarzystwa, nie zaś spółki amerykańskiej, zapewniającej Towarzystwu jedynie profesjonalną wiedzę umożliwiającą podjęcie optymalnych w tym względzie decyzji finansowych. Opisana w złożonym w niniejszej sprawie wniosku interpretacyjnym, a wykonywana przez spółkę prawa amerykańskiego na rzecz polskiego Towarzystwa usługa, nie stanowi tym samym usługi zarządzania funduszami w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT. Przepis ten stanowi implementację art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE, zgodnie z którym państwa członkowskie zwalniają następujące transakcje: (...) zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie. Na tle powyższej regulacji Trybunał Sprawiedliwości podkreśla tym samym, że usługa zarządzania majątkiem za pomocą papierów wartościowych, w ramach której podatnik w zamian za wynagrodzenie oraz wedle własnego uznania podejmuje decyzje w przedmiocie nabywania i zbywania papierów wartościowych oraz decyzje te realizuje poprzez nabywanie i zbywanie tych papierów wartościowych, składa się z dwóch elementów, które są tak ściśle ze sobą powiązane, że stanowią one obiektywnie jednolite świadczenie gospodarcze (wyrok TSUE z 19 lipca 2012 r., sygn. C-44/11). Dopiero kumulatywne ziszczenie obu kategorii umożliwia rozpoznania usługi jako kompleksowej usługi zarządzania, podlegającej zwolnieniu na podstawie art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE (zob. wyrok TSUE z 17 czerwca 2021 r. w sprawach połączonych C-58/20 i C-59/20). Tymczasem opisana we wniosku usługa wykonywana przez spółkę amerykańską na rzecz Towarzystwa umożliwia Towarzystwu podejmowanie decyzji poprzez dostęp do danych i realizację transakcji, jednak nie zastępuje ona Towarzystwa w podejmowaniu właściwych decyzji w tym przedmiocie. Pozostają one bowiem w gestii samego Towarzystwa, które działania te realizuje według własnego uznania i w oparciu o dane dostarczane mu dzięki importowanej od amerykańskiej spółki usłudze dostępu do terminali. Aby usługi zarządzania świadczone przez osobę trzecią można było zakwalifikować jako transakcje podlegające zwolnieniu w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT (a tym samym art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT), muszą one stanowić w globalnej ocenie odrębną całość oraz spełniać szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi (wyroki TSUE z: 4 maja 2006 r., sygn. C-169/04; 7 marca 2013 r., sygn. C-275/11; 2 lipca 2020 r., sygn. C-231/19). Z przyczyn wyżej wskazanych, opisane we wniosku interpretacyjnym usługi świadczone przez spółkę prawa amerykańskiego nie spełniają istotnych funkcji zarządzania, którego istotę stanowi kompetencja podejmowania ostatecznych decyzji finansowych. Funkcja ta nie zawiera się bowiem w treści usługi wspomagającej zarządzanie funduszami inwestycyjnymi. Skoro bowiem "jedno świadczenie usług zarządzania realizowane poprzez platformę informatyczną należącą do usługodawcy będącego osobą trzecią na rzecz spółki zarządzającej funduszami, obejmujące zarówno specjalne fundusze inwestycyjne, jak i inne fundusze", nie jest – jak wywodzi Trybunał (wyrok TSUE z 2 lipca 2020 r., sygn. C-231/19) objęte zwolnieniem przewidzianym w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT, to a fortiori przedmiotowemu zwolnieniu nie podlega usługa jedynie wspomagająca proces takiego zarządzania. W orzecznictwie Trybunału trafnie podkreśla się bowiem, że określenia użyte do sformułowania zwolnień w art. 135 ust. 1 dyrektywy 2006/112 należy interpretować ściśle, gdyż stanowią one wyjątki od ogólnej zasady, wedle której podatek VAT obciąża wszelkie usługi świadczone odpłatnie przez podatnika (wyrok TSUE z 19 lipca 2012 r., sygn. C-44/11 i przywołane tam orzecznictwo). Zasada neutralności podatkowej, będąca zasadą wykładni dyrektywy VAT, a nie normą wyższej rangi niż przepisy tej dyrektywy, nie pozwala bowiem rozszerzyć zakresu stosowania zwolnienia, a w jego następstwie sprawić, że art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT zacznie mieć zastosowanie do świadczenia, które nie spełnia przesłanek tego przepisu. Odmienna interpretacja byłaby sprzeczna ze ścisłym charakterem wykładni zwolnienia przewidzianego w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT (wyrok TSUE z 2 lipca 2020 r., sygn. C-231/19 i przywołane tam orzecznictwo). Usługa zapewnienia dostępu do kompleksowych danych z rynków finansowych oraz umożliwiająca dokonywanie transakcji na tych rynkach, nie stanowi usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2021 r., poz. 685, ze zm.), jeśli nie zapewnia jednocześnie podejmowania przez usługodawcę decyzji finansowych (inwestycyjnych), a jedynie wspomaga ich podejmowanie przez samego usługobiorcę (nabywcę usługi). Na gruncie sprawy niniejszej wskazać należy zatem, że Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd prezentowany przez Towarzystwo o złożonym, kompleksowym charakterze usług wykonywanych na rzecz Towarzystwa przez spółkę prawa amerykańskiego. Trafnie podkreślił bowiem, że wartość rozpatrywanego świadczenia usług polega, z punktu widzenia beneficjenta tego świadczenia (Towarzystwa), na łącznym wykorzystaniu dostępu do danych, informacji i giełd poprzez terminal i zainstalowane na nim oprogramowanie podczas różnych faz związanych z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi (zarządzanie inwestycjami i wycena), w konsekwencji czego rozpatrywane świadczenie stanowi jedno świadczenie, złożone z szeregu elementów traktowanych na równi z sobą. Tym samym jedyny sens gospodarczy omawianego świadczenia polega na nabyciu usługi kompleksowej składającej się z dostępu do danych, notowań i informacji oraz serwisów, jak też dostępu do giełd za pośrednictwem terminala i zainstalowanego na nim specjalistycznego oprogramowania. Jednak wywód w tym przedmiocie pomija kluczowy z perspektywy art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy, element zarządzania funduszami – nieobecny w zespole czynności kształtujących treść omawianego świadczenia. Tymczasem zwolnieniem normowanym przez ten przepis objęte są usługi zarządzania funduszami, nie zaś pozbawione tego elementu, świadczenia jedynie towarzyszące (wspomagające) usługę samego zarządzania. W świetle powyżej przywoływanych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości, dopuszczalne jest traktowanie zespołu danych czynności jako jednej kompleksowej usługi zarządzania funduszami, o ile wszakże zawiera ona w sobie element decyzyjności (konstytuujący taką usługę), nie ograniczając się tym samym jedynie do usług wspomagających proces samego zarządzania. Powyższe odnieść należy do zarzutów wywiedzionej przez organ skargi kasacyjnej. 3.1. Po pierwsze – w świetle całokształtu powyższych ocen, na uwzględnienie zasługiwał, zarzut skargi kasacyjnej, wskazany w pkt 2.1. powyżej, dotyczący naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w związku z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE, poprzez ich błędną wykładnię. Z przyczyn wyżej wskazanych, opisana w złożonym wniosku interpretacyjnym usługa, nie podlega bowiem zwolnieniu normowanym tymi przepisami. 3.2. Po drugie – na uwzględnienie zasługiwał zarzut skargi kasacyjnej, wskazany w pkt 2.2. lit. b) powyżej w zakresie, w jakim zaskarżona interpretacja indywidualna nie powinna była zostać uchylona, albowiem wywiedziona przez Towarzystwo skarga do sądu administracyjnego, oparta na trzech, wskazanych w pkt 1.4. powyżej zarzutach, winna była zostać oddalona, stosownie do art. 134 § 1 w związku z art. 151 p.p.s.a., z uwagi na następujące okoliczności: a) Opisane we wniosku Towarzystwa usługi nie stanowią bowiem kompleksowej usługi zarządzania funduszami, lecz usługi wspomagające proces takiego zarządzania. Treść spornego świadczenia nie zapewnia bowiem podejmowania decyzji niezbędnych dla zarządzania funduszami, a jedynie dostarcza profesjonalnych, użytecznych i kompleksowych danych z rynków finansowych, zapewniając możliwość dokonywania przez Towarzystwo transakcji na tych rynkach. Z tego powodu na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut skargi, wskazany w pkt 1.4. lit. a) powyżej. b) Dopiero połączenie usług nabywanych od spółki amerykańskiej z przysługującą Towarzystwu kompetencją decyzyjności, konstytuuje usługę zarządzania w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów, co bezprzedmiotowym z kolei czyni zarzut skargi do sądu pierwszej instancji, wskazany w pkt 1.4. lit. b) powyżej. c) Na uwzględnienie nie zasługiwał także ostatni zarzut skargi do sądu pierwszej instancji, wskazany w pkt 1.4. lit. c) powyżej, ponieważ wbrew twierdzeniom Towarzystwa, organ interpretacyjny odniósł się do relacji zachodzącej między treścią normatywną art. 43 ust. 1 pkt 12 lit a) ustawy o VAT, a art. 135 ust. 1 lit g) dyrektywy 2006/112/WE oraz przepisami u.o.f.i. Odnosi bowiem charakter i funkcje Towarzystwa wynikające z właściwych przepisów u.o.f.i. (str. 15-19 interpretacji) z pojęciem usług zarządzania funduszami (str. 19 interpretacji), w kontekście zwolnienia przedmiotowego normowanego przez art. 43 ust. 1 pkt 12 lit a) ustawy o VAT (str. 20 interpretacji) oraz implementowanego przez ten przepis art. 135 ust. 1 lit g) dyrektywy 2006/112/WE (str. 20 interpretacji), z odwołaniem się do relewantnego w tym zakresie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości (str. 20 i n. interpretacji). 3.3. Po trzecie – na uwzględnienie nie zasługiwał natomiast zarzut skargi kasacyjnej, wskazany w pkt 2.2. lit. a) powyżej, dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 14b § 3 o.p. Uzasadnienie zaskarżonego kasacyjnie wyroku zawiera bowiem przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej drobiazgowe wyjaśnienie, w oparciu o okoliczności opisane w złożonym wniosku interpretacyjnym. W sposób drobiazgowy i wszechstronny dokonuje analizy i oceny stanu faktycznego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej odnoszących się do czynności Towarzystwa podejmowanych w związku z nabywaniem przez nią opisanych tam usług. Odnosi się również do treści adekwatnych i właściwych przepisów prawa, z odwołaniem do orzecznictwa polskich sądów administracyjnych oraz Trybunału Sprawiedliwości. Z całokształtu przeprowadzonych w tym zakresie rozważań wyprowadza jednak konkluzje, których zasadność podważona została w drodze wywiedzionej skargi kasacyjnej, co per se nie stanowi naruszenia wskazanych wyżej przepisów. 4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji w całości i oddalił wywiedzioną przez Towarzystwo skargę na interpretację indywidualną Dyrektora KIS, o kosztach postępowania orzekając zgodnie z art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 p.p.s.a. |Adam Nita |Roman Wiatrowski |Izabela Najda-Ossowska |
Pełny tekst orzeczenia
I FSK 342/23
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.