Pełny tekst orzeczenia I FSK 237/26

I FSK 237/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hieronim Sęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
III SAB/Wa 41/25 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-10-14
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2025 r., sygn. akt III SAB/Wa 41/25 o odrzuceniu skargi Z. A. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wołominie w przedmiocie rozpoznania wniosku o sprawdzenie wystawienia faktury VAT oraz opłacenia podatku od towarów i usług postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Z. A. (dalej: Strona lub Skarżący) pismem z dnia 20 listopada 2025 r. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2025 r., sygn. akt III SAB/Wa 41/25.
2. Zaskarżonym postanowieniem Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), odrzucił skargę Skarżącego na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wołominie (dalej: Naczelnik US) w przedmiocie rozpoznania wniosku o sprawdzenie wystawienia faktury VAT oraz opłacenia podatku od towarów i usług.
W ocenie Sądu pierwszej instancji sprawa objęta skargą nie należała do właściwości sądu administracyjnego. Nawet zaś gdyby mieściła się w tej właściwości, to Skarżący nie zachował właściwego trybu zaskarżenia bezczynności Naczelnika US, gdyż nie złożył ponaglenia do właściwego organu przed złożeniem skargi.
Z akt sprawy wynikało, że Skarżący wystąpił do Naczelnika US o sprawdzenie faktury VAT oraz opłacenia podatku z tej faktury przez firmę O. W piśmie tym nie sformułował żadnego żądania co do odpowiedzi organu, zatem jego pismo potraktowane zostało jako donos. Organ podatkowy nie skierował do Strony odpowiedzi na jej pismo.
3. W skardze kasacyjnej Skarżący zaskarżył w całości postanowienie odrzucające skargę i wniósł o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do merytorycznego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.
Według Strony Sąd naruszył:
1) art. 3 § 2 pkt 4 i pkt 8 P.p.s.a. przez uznanie, że skarga na bezczynność organu nie mieści się w katalogu wymienionych tam spraw z uwagi na okoliczność, że żądanie udzielenia informacji dotyczyło podmiotów trzecich, podczas gdy w istocie dotyczyło to również Skarżącego jako osoby wzywanej do pokrycia należności wynikającej z faktury, której nie był adresatem, ale był podmiotem wzywanym do pokrycia należności na jej podstawie, co tym samym w ocenie Skarżącego dawało prawo do uzyskania tej informacji, zaś w przypadku odmowy jej udzielenia umożliwiało złożenie skargi na bezczynność organu, odmawiającego udzielenia takowej informacji;
2) art. 58 P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez odrzucenie skargi bez weryfikacji ustaleń organu w zakresie stanu faktycznego sprawy, co skutkowało błędnym uznaniem, że Skarżący "złożył ponaglenie na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego stricte do tego organu, podczas gdy z treści skargi na bezczynność wynika, iż jego wolą było przekazanie skargi do organu wyższego rzędu a jedynie złożył ponaglenie za pośrednictwem organu I instancji".
W piśmie z dnia 10 stycznia 2026 r. Skarżący dodatkowo złożył wniosek o przeprowadzenie rozprawy.
4. Naczelnik US nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
5.1. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie - mimo częściowo błędnego uzasadnienia - odpowiadało prawu. Skarga na bezczynność organu winna być bowiem odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, a nie także z powołaniem się na przepis art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.
5.2. Na wstępie zaznaczyć należało, że zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. W takim przypadku Sąd ten orzeka w składzie jednego sędziego (art. 182 § 3 ab initio P.p.s.a.).
Co prawda art. 90 § 2 P.p.s.a. przewiduje, że sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, jednak w sprawie tej potrzeba taka nie zachodziła. Skarżący składając wniosek w tym względzie nie powołał przy tym żadnej argumentacji, aby zasadnym było przyjęcie odmienne.
5.3. Z uwagi na mankamenty konstrukcyjne wniesionej skargi kasacyjnej, należało przypomnieć, że zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy do koniecznych i istotnych wymogów skargi kasacyjnej (art. 176 § 1 P.p.s.a.). Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy przede wszystkim dokładne wskazanie podstawy kasacyjnej oraz określenie tych przepisów prawa, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, lub uzasadnienie zarzutu "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym - wykazanie także, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Konstrukcja skargi kasacyjnej co do zasady wyznacza zakres kontroli sprawowanej przez sąd drugiej instancji. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej, poza przypadkami nieważności postępowania, które w tej sprawie nie zachodzą (art. 183 § 1 P.p.s.a.), oznacza bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej podstawami, czyli że władny jest do badania tylko tych zarzutów, które zostały skonkretyzowane w skardze kasacyjnej. Powyższe obliguje zatem stronę wnoszącą skargę kasacyjną do prawidłowego konstruowania tak zarzutów, jak i ich uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może konkretyzować, uściślać, czy korygować zarzuty strony skarżącej. Z tego względu przy braku precyzyjnego wskazania naruszonego przepisu Sąd ten nie może doprecyzować na podstawie jedynie argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej, o który przepis mogło stronie chodzić, zaś przy braku uzasadnienia zarzutu naruszenia konkretnego przepisu, nie może domniemywać, w jakim zakresie i dlaczego zdaniem strony doszło do jego naruszenia.
5.4. Wobec powyższego niezasadnym okazał się zarzut kasacyjny co do naruszenia art. 3 § 2 pkt 4 i pkt 8 P.p.s.a. przez uznanie, że wniesiona przez Skarżącego skarga na bezczynność organu nie mieściła się w zakresie spraw tam wymienionych.
5.4.1. Artykuł 3 P.p.s.a. reguluje zakres właściwości sądów administracyjnych i chociaż § 1 stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, to nie oznacza, że każde działanie lub zaniechanie organów podlega sądowej kontroli.
W art. 3 § 2 P.p.s.a. w poszczególnych punktach wyliczono, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1) i postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2).
W art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. wskazano sprawy inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Z kolei art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. dotyczy skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Jak słusznie podnosił Sąd pierwszej instancji, zastosowanie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. dotyczy aktów i czynności, które: - mają charakter władczy, chociaż nie są decyzjami lub postanowieniami; - są podejmowane w sprawach indywidualnych; - mają charakter publicznoprawny; - dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa.
5.4.2. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd naruszył te przepisy, bowiem nie dopatrzył się, aby obejmowały one sytuację, jaka miała miejsce w sprawie Strony.
Sformułowanie zarzutu w taki wąski sposób czyniło go nieskutecznym. Skoro bowiem Sąd wyraził wskazaną konstatację, uznając, że żadne przepisy prawa materialnego nie nakładają na Naczelnika US obowiązku udzielenia Skarżącemu informacji dotyczących innego podatnika objętych tajemnicą skarbową (a wręcz zakazują udzielenia takich informacji), to należało powołać się na istnienia takich przepisów, które zdaniem Skarżącego przewidują ów obowiązek na tle jego sprawy. Zauważyć też wypadało, że istotą tej sprawy nie było - jak nazywał to autor skargi kasacyjnej - "żądanie udzielenia informacji", skoro z akt wynikało, że Skarżący wnosił o sprawdzenie faktury i zapłaty podatku, nie żądając udzielenia odpowiedzi / informacji w tym względzie.
Dodać zresztą należało, że prośba Skarżącego nie dotyczyła - jak określono w skardze kasacyjnej - "należności wynikającej z faktury", gdyż powołał się on jedynie na "kosztorys" naprawy szkody poniesionej przez jego sąsiadkę. O szczegóły najprościej było więc zapytać pełnomocnika sąsiadki lub podmiot sporządzający kosztorys. Ze sprawy nie wynikało przecież ani że ktokolwiek zamierzał wystawić fakturę, ani że sąsiadka zamierzała uiścić należność z tej faktury.
Jedynie na marginesie odnotować można było, że choć Skarżący korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego L. L., to sąsiedzki spór o charakterze cywilnym (deliktowym) próbuje "rozwiązać" przy wykorzystaniu nieadekwatnej do tego płaszczyzny postępowania podatkowego, czy sądowoadministracyjnego, zupełnie pomijając przepisy prawa najpełniej zabezpieczające interes prawny i faktyczny Skarżącego.
W konsekwencji brak powołania stosownego przepisu, z którego autor skargi kasacyjnej wywodził uprawnienia Strony do określonego działania organu, czyniło nieskutecznym zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 4 i pkt 8 P.p.s.a.
5.4.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że zaskarżona czynność (z punktu widzenia Strony - bezczynność) nie spełniała warunków z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.
Nie miała ona bowiem charakteru władczego, nie miała być podejmowana w sprawie indywidulanej konkretnego podmiotu i nie dotyczyła jego uprawnień i obowiązków o charakterze publicznym wynikających z przepisu prawa. Samo "sprawdzenie" nie miało rozstrzygać o sytuacji prawnej Skarżącego. Sąd w zaskarżonym postanowieniu słusznie też podkreślił, że informacje dotyczące innych osób są objęte tajemnicą skarbową (art. 293 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej). Tym samym brak spodziewanej reakcji organu nie mógł zostać potraktowany jako jego bezczynność.
5.5. Nieusprawiedliwiony okazał się również zarzut naruszenia art. 58 P.p.s.a. i art. 77 § 1 K.p.a.
5.5.1. W art. 58 P.p.s.a. ustawodawca zawarł regulacje odnoszące się do przesłanek odrzucenia skargi podzielone na kilka aspektów, którym przypisał poszczególne jednostki redakcyjne tego artykułu. W sprawie tej Sąd pierwszej instancji orzekał na podstawie dwóch z nich, a mianowicie art. 58 § 1 pkt 1 i pkt 6 P.p.s.a. Zarzucanie zatem naruszenia ogólnie art. 58 P.p.s.a. bez skonkretyzowania, o którą zastosowaną normę chodziło, nie mogło odnieść zamierzonego skutku.
Autor skargi kasacyjnej, będący przecież zawodowym pełnomocnikiem, w ogóle nie odniósł się do kluczowych przepisów stosowanych przez Sąd pierwszej instancji, nie mówiąc już o tym, że nie wykazał, aby naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
5.5.2. Co do tej części zarzutu, która dotyczyła naruszenia art. 77 § 1 K.p.a., przypomnieć jedynie wypadało, choć kwestia ta winna być wiadoma zawodowemu pełnomocnikowi, że organy podatkowe prowadzą postępowanie na podstawie przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, a sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Tym samym Sąd pierwszej instancji nie był zobligowany ani do stosowania art. 77 § 1 K.p.a., ani do oceny jego zastosowania/niezastosowania przez organ podatkowy. Na tle tej sprawy nie mogło bowiem dojść ani do prawidłowego, ani do wadliwego zastosowania art. 77 § 1 K.p.a., gdyż ten przepis pozostawał poza sferą prawną w jakiej procesowo znajdował się organ podatkowy.
5.5.3. Na tle rozważanego tu zarzutu wyjaśnić jednak należało, że poruszony w nim aspekt "ponaglenia" służącego wyczerpaniu środków zaskarżenia zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a. (abstrahując od realiów tej sprawy), w ogóle nie mógł być przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji.
Z tego względu całkowicie nadmiarowe (i niekonsekwentne) było powołanie jako podstawy orzekania w zaskarżonym postanowieniu art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne ("innych" niż wskazane w poprzednich punktach art. 58 § 1 P.p.s.a. wyliczających przesłanki odrzucenia skargi).
Sąd pierwszej instancji uznawszy, że sprawa nie podlega kognicji sądów administracyjnych, co skutkowało odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., nie powinien był oceniać kwestii wyczerpania środków zaskarżenia i badać pod tym kątem okoliczności sprawy, w której wykluczył własną kognicję. Zastosowanie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. wynikało zatem z błędnego rozumowania, gdzie z jednej strony Sąd uznał, że nie było żadnego przepisu zobowiązującego organ podatkowy do konkretnego działania ("załatwienia sprawy"), a z drugiej, że wobec Skarżącego i tak (ewentualnie) winien ziścić się wymóg ponaglenia do organu podatkowego wyższego stopnia na "niezałatwienie" tej sprawy we właściwym terminie.
Skarżący nie podniósł w skardze kasacyjnej skutecznego zarzutu naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., zatem jego argumentację dotyczącą ponaglenia należało pozostawić bez dalej idącego komentarza.
5.6. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 181 § 2 i art. 182 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.