I FSK 2267/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.Q. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od listopada 2013 r. do grudnia 2014 r. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w tym błędne zastosowanie domniemania doręczenia na podstawie art. 44 KPA, wadliwą ocenę materiału dowodowego (art. 122, 187, 191 Ordynacji podatkowej) oraz zaniechanie kontroli przebiegu transakcji. Podniesiono również zarzuty naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 70 § 6 pkt 4 i pkt 1 Ordynacji podatkowej (zawieszenie biegu przedawnienia) oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT (brak prawa do odliczenia VAT). NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie może domniemywać ani uzupełniać zarzutów strony. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 44 KPA, sąd wskazał, że uzasadnienie skargi nie korespondowało z powołaną podstawą prawną, gdyż kwestionowano doręczenie na niewłaściwy adres, co reguluje art. 42 KPA, a nie art. 44 KPA. Zarzut dotyczący oceny dowodów uznano za chybiony, wskazując, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny na podstawie obszernego materiału dowodowego, który wykazał fikcyjny charakter transakcji z V. sp. z o.o. i jej kontrahentami. Sąd podkreślił, że protokół z czynności sprawdzających nie dowodził rzeczywistości transakcji w oderwaniu od pozostałych dowodów. Zarzut zaniechania kontroli przebiegu transakcji również uznano za niezasadny, wskazując, że organ korzystał z dowodów zebranych w innych postępowaniach (decyzje wobec V. sp. z o.o. i jej dostawców), co było dopuszczalne na podstawie art. 194 Ordynacji podatkowej. Sąd odrzucił również zarzut naruszenia przepisów dotyczących tajemnicy skarbowej i czynnego udziału strony. W konsekwencji, NSA uznał, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego ani naruszenia przepisów materialnych, w tym art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, gdyż podatnik nie dochował należytej staranności, a transakcje były nierzetelne. Prawo do odliczenia VAT, choć fundamentalne, nie jest absolutne i może być ograniczone w przypadku braku należytej staranności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących należytej staranności podatnika w transakcjach VAT, fikcyjnych łańcuchach dostaw, przedawnienia zobowiązań podatkowych oraz granic związania NSA skargą kasacyjną.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z V. sp. z o.o. i jej kontrahentami, ale zasady prawne są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (5)
Czy naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 44 KPA, poprzez błędne zastosowanie domniemania doręczenia, może stanowić podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy skarżący kwestionuje doręczenie na niewłaściwy adres?
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut naruszenia art. 44 KPA jest chybiony, jeśli uzasadnienie skargi kasacyjnej kwestionuje doręczenie na niewłaściwy adres, co jest regulowane przez art. 42 KPA, a nie art. 44 KPA.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie może domniemywać ani uzupełniać zarzutów. Uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 44 KPA nie korespondowało z powołaną podstawą prawną, gdyż dotyczyło kwestii miejsca doręczenia, a nie procedury pozostawienia pisma.
Czy wadliwa ocena materiału dowodowego przez organy podatkowe, polegająca na pominięciu jednostkowych dowodów (np. protokołu z czynności sprawdzających) i uznaniu transakcji za nierzeczywiste, stanowi naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej (art. 122, 187, 191)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy prawidłowo oceniły materiał dowodowy, uwzględniając całość zebranych dowodów, które wykazały fikcyjny charakter transakcji, a jednostkowy dowód nie może przesądzać o rzeczywistości transakcji w oderwaniu od pozostałych.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że organy oparły się na obszernej podstawie dowodowej, która wykazała fikcyjny charakter transakcji z V. sp. z o.o. i jej kontrahentami. Zastosowanie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ordynacji podatkowej) pozwalało na ocenę całokształtu materiału, a nie tylko pojedynczych dokumentów.
Czy organ podatkowy może oprzeć ustalenia faktyczne na decyzjach wydanych wobec innych podmiotów (np. dostawców V. sp. z o.o.) i czy zaniechanie kontroli przebiegu transakcji między uczestnikami obrotu stanowi naruszenie przepisów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ był uprawniony do korzystania z dowodów zebranych w innych postępowaniach (np. decyzji wobec dostawców V. sp. z o.o.), oceniając je przez pryzmat zasady swobodnej oceny dowodów, a skarżący nie wykazał, aby zaniechanie kontroli przebiegu transakcji naruszyło jego prawa.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ustalenia organu oparte na decyzjach Naczelnika Trzeciego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego wobec V. sp. z o.o. i jej dostawców były dopuszczalne na podstawie art. 194 Ordynacji podatkowej. Skarżący nie podważył tych ustaleń w sposób skuteczny, a zarzut zakrycia istotnych części decyzji nie stanowił naruszenia przepisów o czynnym udziale strony.
Czy zobowiązanie podatkowe VAT za listopad 2013 r. uległo przedawnieniu, czy też bieg terminu przedawnienia został skutecznie zawieszony na podstawie art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (np. przez doręczenie zarządzeń zabezpieczenia lub zawiadomienia o wszczęciu postępowania karnego skarbowego)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu, ponieważ bieg terminu przedawnienia został skutecznie zawieszony.
Uzasadnienie
NSA uznał, że zarzuty naruszenia prawa materialnego są bezzasadne, ponieważ stan faktyczny został prawidłowo ustalony. Wobec prawidłowo ustalonego stanu faktycznego nie doszło do naruszenia art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, gdyż organ prawidłowo stwierdził zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Czy podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur, które stwierdzają nabycie towarów od podmiotu, który okazał się ogniwem w łańcuchu fikcyjnych zdarzeń gospodarczych, a podatnik nie dochował należytej staranności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawo do odliczenia podatku naliczonego nie jest absolutne i może być ograniczone, jeśli organ wykaże, że podatnik nie zachował należytej staranności, a transakcje były nierzetelne.
Uzasadnienie
NSA potwierdził, że prawo do odliczenia VAT jest podstawowym elementem konstrukcyjnym, ale nie ma charakteru absolutnego. W sytuacji, gdy organ wykaże brak należytej staranności podatnika i nierzetelność transakcji, odmowa prawa do odliczenia jest uzasadniona.
Przepisy (28)
Główne
ustawa o PTU art. 88 § 3a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Ordynacja podatkowa art. 70 § 6
Ordynacja podatkowa
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
KPA art. 44 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
KPA art. 44 § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
UPEA art. 18
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Ordynacja podatkowa art. 122
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 187 § 1
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 191
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 210 § 4
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 210 § 1
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 121 § 1
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 123 § 1
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 192
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 293 § 1
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 208 § 1
Ordynacja podatkowa
ustawa o PTU art. 5 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
ustawa o PTU art. 7 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
ustawa o PTU art. 86 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
ustawa o PTU art. 86 § 2
Ustawa o podatku od towarów i usług
ustawa o PTU art. 108 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 194 § 1
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy prawidłowo oceniły materiał dowodowy, który wykazał fikcyjny charakter transakcji z V. sp. z o.o. • Skarżący nie dochował należytej staranności przy wyborze kontrahenta i nabywaniu towaru. • Bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego został skutecznie zawieszony. • Prawo do odliczenia VAT nie jest absolutne i może być ograniczone w przypadku braku należytej staranności.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 44 KPA poprzez błędne zastosowanie domniemania doręczenia. • Naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących oceny dowodów (art. 122, 187, 191). • Zaniechanie kontroli przebiegu transakcji i oparcie się na decyzjach wobec dostawców V. sp. z o.o. • Naruszenie art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (przedawnienie). • Naruszenie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o PTU (prawo do odliczenia VAT).
Godne uwagi sformułowania
NSA związany jest granicami skargi kasacyjnej. • Uzasadnienie nie koresponduje z powołaną podstawą prawną. • Nie można zgodzić się ze skarżącym, że treść protokołu z czynności sprawdzających z dnia 3 listopada 2015 r. dowodzi, że transakcji ujęte w spornych fakturach były rzeczywiste. • Prawo do odliczenia podatku naliczonego jest podstawowym elementem konstrukcyjnym podatku od wartości dodanej. Nie ma ono jednak charakteru absolutnego.
Skład orzekający
Sylwester Golec
przewodniczący
Bartosz Wojciechowski
członek
Dominik Mączyński
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących należytej staranności podatnika w transakcjach VAT, fikcyjnych łańcuchach dostaw, przedawnienia zobowiązań podatkowych oraz granic związania NSA skargą kasacyjną."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z V. sp. z o.o. i jej kontrahentami, ale zasady prawne są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu VAT - fikcyjnych transakcji i braku należytej staranności, co jest kluczowe dla wielu przedsiębiorców. Wyjaśnia, jak sądy podchodzą do oceny dowodów w takich przypadkach.
“Fikcyjne faktury VAT: Jak NSA ocenił 'łańcuch nierzeczywistych zdarzeń gospodarczych'?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.