I FSK 2194/21

I FSK 2194/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Danuta Oleś /przewodniczący/
Elżbieta Olechniewicz
Marek Kołaczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Sygn. powiązane
I SAB/Po 29/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-07-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 149, art. 182 par. 2, art. 52 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Elżbieta Olechniewicz, , po rozpoznaniu w dniu 18 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Po 29/20 w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. w P. na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług wynikającej z deklaracji VAT-7 za wrzesień 2018 r. 1) oddalić skargę kasacyjną, 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Zaskarżonym wyrokiem z 23 lipca 2021 r., sygn. akt I SAB/Po 29/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę C. Sp. z o.o. w P. (dalej: Spółka lub Skarżąca) na bezczynność i przewlekłe
prowadzenie postępowania zażaleniowego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej jako: Organ drugiej instancji lub DIAS) w przedmiocie w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług wynikającej z deklaracji VAT-7 za wrzesień 2018 roku, orzekając, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania zażaleniowego, które jednak nie miało miejsca z rażącym
naruszeniem prawa, oddalając skargę w pozostałej części.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Organ drugiej instancji, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
1) art.149 § 1 pkt 3 i art.149 § 1a w związku z art. 53 § 2b oraz art. 52 § 1 i § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.) - poprzez błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, iż w sprawie został wyczerpany środek zaskarżenia w postaci złożenia ponaglenia do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. w sytuacji gdy przedmiotowe ponaglenie było obarczone istotnym brakiem formalnym, który nie został przez skarżącą stronę uzupełniony, a w konsekwencji ponaglenie zostało przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej pozostawione bez rozpatrzenia;
2) art.149 § 1 pkt 3 i art.149 § 1a w związku z art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, iż w obliczu wydania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 16 października 2020 r. rozstrzygnięcia w sprawie będącej przedmiotem skargi na bezczynność, skarga ta winna być poddana kontroli merytorycznej, w ramach której Sąd błędnie uznał, iż organ podatkowy działał w sposób przewlekły;
3) art.149 § 1 pkt 3 i art.149 § 1a p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że Organ II instancji prowadził postępowanie przewlekle, z naruszeniem art.121, art.122, art.123, art.124, art.125 Ordynacji podatkowej. Błędna identyfikacja wskazanych naruszeń zadecydowały o nieprawidłowej ocenie czynności organu i w efekcie o uznaniu ich za przewlekłe.
2.2. W konsekwencji w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i odrzucenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i o oddalenie skargi w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Poznaniu. a także zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
2.3. Prezes zarządu Skarżącej pismem z dnia 25 października 2021 r. złożył "pismo procesowe w sprawie" treściowo stanowiące odpowiedź na skargę kasacyjną. W piśmie tym wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, przeprowadzenie rozprawy tzw. zdalnej oraz zasądzenie kwoty 500 zł kosztów postępowania od organu.
Kolejno pismami z 17 listopada 2021 r., 14 października 2022 r., i 18 października 2022 r. reprezentant Skarżącej ponawiał wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a.
3.3. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. Odnosząc się do obszernej polemiki reprezentanta Skarżącej z obraniem tej formy posiedzenia sądowego wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie zainicjował skargą kasacyjną Organ drugiej instancji, jednocześnie zrzekając się rozprawy. Skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w terminie czternastu dni od doręczenia jej odpisu skargi kasacyjnej (odpis został uznany za doręczony z dniem 29 września 2021 r, a pismo Spółki zawierające żądanie przeprowadzenia rozprawy wpłynęło 25 października 2021 r.). W konsekwencji zrealizowały się przesłanki z art. 182 § 2 p.p.s.a. obligujące (co do zasady) Sąd do rozpoznania skargi na posiedzeniu niejawnym. Późniejsze, choć wielokrotne wnioski Strony o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie nie są dla Sądu wiążące, zaś tutejszy Sąd nie uznał za celowe zastosowania w sprawie art. 90 § 2 p.p.s.a. Dodatkowo należy wskazać, że wbrew twierdzeniom strony Sąd nie jest obligowany każdorazowo wydawać zarządzenia w celu ustosunkowania się do żądania strony o zmianę formy posiedzenia, a ewentualne zarządzenie w tym zakresie nie jest zaskarżalne. Nadto winno się podkreślić, że prezentowane rozważania co do przepisów regulujących postępowanie uproszczone nie mogą mieć odniesienia do tutejszej sprawy, gdyż nie znajdują one zastosowania do postępowania kasacyjnego.
3.4. Najdalej idącym żądaniem skargi kasacyjnej DIAS jest postulat odrzucenia skargi do WSA, jako nieczyniącej zadość art. 52 § 2 p.p.s.a. Opiera się on na okoliczności pozostawienia wniesionego przez stronę ponaglenie bez rozpoznania – z uwagi na brak podpisu. Ponaglenie zostało wniesione 5 października 2020 r., zaś 7 października 2020 r. wniosła skargę do WSA. Kolejno zaś postanowieniem z 17 listopada 2020 r. Szef Krajowej Administracji Skarbowej pozostawił ponaglenie bez rozpoznania – z uwagi na brak podpisu.
W tej kwestii należy zaznaczyć, że orzecznictwo konsekwentnie wskazuje, że skarga na przewlekłość może być wniesiona niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne, (por. np. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1314/19 wraz z powołanym tam orzecznictwem). W dacie zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego była spełniona przesłanka poprzedzenia skargi do Sądu I instancji ponagleniem skierowanym do organu wyższego stopnia. W związku z tym nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi Strony, gdyż realizowała ona dyspozycję art. 52 § 2 p.p.s.a.
3.5. Podniesiony zarzut naruszenia art.149 § 1 pkt 3 i art.149 § 1a w związku z art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. w którym DIAS zarzuca wadliwość wyroku WSA poprzez merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania wobec zakończenia postępowania w dniu 16 października 2020 r. (gdy skargę wniesiono 5 października 2020 r. również pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw.
W ślad za Sądem pierwszej instancji podkreślić należy, że ustanie stanu bezczynności organu, a tym samym stanu przewlekłego prowadzenia postępowania na skutek wydania orzeczenia już po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, nie zwalnia sądu z obowiązku dokonania oceny charakteru stwierdzonej bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania poprzez ustalenie, czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Orzeczenie sądu wydane w tym trybie ma bowiem charakter deklaratoryjny i stwierdza retrospektywnie dopuszczenie się przez organ bezczynności lub przewlekłości w okresowym czasie trwania postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że oddalenie skargi tylko z tego powodu, że w momencie orzekania stan bezczynności ustał prowadziłoby do trudnych do zaakceptowania skutków w świetle zasad legalności i praworządności działania organów administracji publicznej (orzeczenia powołane w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 5/19; uchwałę tą nota bene powołał również organ w uzasadnieniu tego zarzutu).
WSA prawidłowo ocenił, że w sprawie występują przesłanki do merytorycznego rozpoznania sprawy. Rozważania organu czynione w uzasadnieniu tego zarzutu o problemach kadrowych i spowolnieniu pracy organu przez epidemię COVID (jakoby insynuujące, że choć faktycznie rozstrzygnięcie wydano po wniesieniu skargi na bezczynność, to gdyby nie te okoliczności to wydano by je wcześniej – przed wniesieniem skargi – są dość kuriozalne i oczywiście nie zasługują na uwzględnienie), jak również kwestia wydania postanowienia o przedłużenia terminu na rozpoznanie sprawy nie wpływają na bezsporną chronologię zdarzeń w sprawie, z której wynika, że skarga na bezczynność została wniesiona przed załatwieniem sprawy przez DIAS. Owa chronologia jest kwestią węzłową dla dopuszczalności rozpoznania przedmiotowej skargi (m.in. w świetle powołanej powyżej uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r. sygn. II OPS 5/19) i podnoszona argumentacja nawet nie wchodzi z nią w polemikę. Stąd za nieuzasadniony należy uznać ten zarzut skargi kasacyjnej.
3.6. Ostatni z postawionych zarzutów odnosi się meritum postępowania i zmierza do polemiki z orzeczeniem przez WSA, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenie postępowania zażaleniowego. DIAS wskazuje, że w sprawie działał wnikliwie i szybko w szczególnych okolicznościach sprawy, a także, że nie naruszył standardów procedowania i podjął niezbędne działania zmierzające do wyjaśnienia sprawy, zapewnił czynny udział strony i możliwość wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego oraz wyjaśnił zasadność przesłanek, którymi się kierował.
Wobec związania granicami skargi kasacyjnej, o którym mowa w pkt. 3.2. Sąd zaniechał prowadzenia rozważań w zakresie postulowanej w skardze do WSA bezczynności, czy też odnoszenia się do braku znamienia rażącego naruszenia prawa stwierdzonej przewlekłości.
Przechodząc zaś do analizy instytucji przewlekłości postępowania i oceny czy znajduje ona zastosowanie do przedmiotowej sprawy, należy w tym miejscu przywołać wyrok NSA z 14 września 2021 r., sygn. I FSK 1223/21, w którym to Sąd dokonał analizy analogicznej pod niemal każdym względem sprawy (w tym tożsamej pod względem podmiotowym). Naczelny Sąd Administracyjny w tutejszym składzie w pełni podziela rozważania poczynione w tamtejszym wyroku przyjmując je za własne.
Za tym orzeczeniem wskazać należy, że przewlekłe prowadzenie postępowania wyraża się jego nieefektywnością - polega na wykonywaniu czynności zbędnych bądź na wykonywaniu czynności pozornych, a także na powstrzymywaniu się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji, prowadzi to do nieracjonalnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy (J. P. Tarno, op. cit., s. 44). W podobny sposób przewlekłość zdefiniował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przyjmując, że ma ona miejsce w sytuacji, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, nie pozostając jednocześnie w bezczynności, a podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle zasady szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I SAB/Sz 12/16).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może być wątpliwości co do tego, że działania podejmowane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej skutkowały przewlekłością postępowania w przedstawionym wcześniej znaczeniu - wykonywaniem czynności zbędnych, podejmowaniem czynności pozornych, a także powstrzymywaniem się od realizowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji doprowadziło to do nieracjonalnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy. Jak bowiem trafnie zauważył w uzasadnieniu swojego wyroku Sąd I instancji, pomiędzy datą wydania postanowienia z 13 sierpnia 2020 r. (postanowienie o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy), a datą wydania postanowienia z 16 października 2020 r. (uchylenia postanowienia o przedłużeniu terminu i umorzenia postępowania), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podjął żadnych istotnych czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Należy również podzielić zapatrywania Sądu pierwszej instancji, że na czas załatwienia sprawy nie powinny mieć wpływu składane wnioski przy piśmie z dnia 27 lipca 2020 r., które dotyczyły zagadnień formalnych i głównie odnosiły się do sposobu prowadzenia akt administracyjnych i sposobu udostępnienia dokumentów, a nie kwestii merytorycznych dotyczących zaskarżonego postanowienia. Zdaniem Sądu konieczność zapoznawania się z obszernymi pismami skarżącej, nie uzasadnia wydania postanowienia dopiero 16 października 2020 r. Podobnie wskazywana przez organ okoliczność prowadzenia wobec skarżącej i podmiotów powiązanych licznych postępowań, w tym zażaleniowych, nie uzasadnia nie załatwienia sprawy w pierwotnie wyznaczonym terminie. W ocenie Sądu dla wydania tego rozstrzygnięcia nie była konieczna również analiza powołanego przez skarżącą orzecznictwa, która wymagałaby ponadprzeciętnego zaangażowania organu i poświęcenia więcej czasu. Dodać należy, że przepisy prawa nie różnicują sytuacji procesowej podatnika pod względem czasu na załatwienie ich sprawy z uwagi na ilość czy jakość wnoszonych przez niego pism. Po stronie organu leży takie zorganizowanie swojej pracy, aby niezależnie od zaangażowania podatnika w sprawę dążyć do terminowego prowadzenia spraw.
Wskazać też należy, że - mimo złożenia przez prokurenta spółki oświadczenia w dniu 22 lipca 2020 r. o braku zamiaru dalszego zapoznawania się z aktami sprawy i składania dalszych pism i wniosków, a także zawierającego wniosek o wydanie orzeczenia w jak najszybszym terminie - wyznaczył skarżącej nowy termin na zapoznanie się z aktami w trybie art. 200 O.p. dopiero w piśmie z 10 sierpnia 2020 r.
Podsumowując powyższe rozważania, WSA prawidłowo ocenił, że w sprawie wystąpiła przewlekłość postępowania. Argumenty organu przeczące tej tezie nie tylko nie umknęły uwadze Sądu pierwszej instancji, ale też znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu przez ten sąd braku rażącego naruszenia prawa w ramach stwierdzonej przewlekłości. Naczelny Sąd Administracyjny podziela co do zasady zaprezentowaną ocenę w tym przedmiocie, stwierdzając, że WSA nie naruszył przepisów wskazany w trzecim i zarazem ostatnim zarzucie rozpoznawanej skargi kasacyjnej.
3.7. Z przedstawionych powyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
3.8. W przedmiocie kosztów postępowania wskazać należy, że reprezentant Skarżącej złożył wniosek o zasądzenie kwoty 500 zł kosztów postępowania od Organu drugiej instancji. Tutejszy Sąd jednak nie mógł zadośćuczynić temu żądaniu w tym postanowieniu. Zgodnie z art. 205 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W przedmiotowej sprawie Skarżącej nie reprezentował profesjonalny pełnomocnik, więc nie należy jej się zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Strona także nie poniosła kosztów w związku ze stawiennictwem wobec rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, a także nie poniosła kosztów sądowych. Zaś wobec braku wskazania innych ewentualnych poniesionych kosztów podlegających zwrotowi i braku bezpośredniego wyjaśnienia co miałoby się składać na wskazaną kwotę 500 zł, Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów zgodnie z żądaniem Skarżącej.
Elżbieta Olechniewicz Danuta Oleś Marek Kołaczek
sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA