I FSK 2114/15

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia NSA Izabela Najda - Ossowska, Protokolant Anna Błażejczyk, po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 49/15 w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 20 listopada 2014 r. nr ... w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej jako firmującego za zaległości podatkowe firmowanego z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. kwotę 600 (słownie: sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Skarga kasacyjna R. N. dotyczy wyroku z 5 sierpnia 2015 r., I SA/Sz 49/15, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", oddalił jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 20 listopada 2014 r. w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności firmującego za zaległości podatkowe firmowanego w podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. wraz z kosztami egzekucyjnymi.

Przedstawiając stan sprawy WSA podał, że decyzją z 27 czerwca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. orzekł o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe A. S. w podatku od towarów i usług za wskazany powyżej okres rozliczeniowy.

Powodem takiego orzeczenia było ustalenie przez NUS, że A. S. dokonywał transakcji w ramach działalności podmiotu zarejestrowanego przez Skarżącego. W szczególności podejmował wszelkie kluczowe decyzje oraz prowadził czynności dokumentacyjne.

Orzeczenie NUS zostało utrzymane przez DIS zaskarżoną decyzją.

W skardze do WSA R. N. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie.

Wskazując na motywy swojego orzeczenia WSA stwierdził, że organy prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy świadczący o prowadzeniu działalności w warunkach "firmanctwa". Skarżący sam bowiem przyznał, że kierowany potrzebą utrzymania rodziny zgodził się na taki stan rzeczy. Czuł się również w obowiązku zrewanżowania za okazaną wcześniej pomoc A. S., którego ponadto uważał za osobę przedsiębiorczą i operatywną. WSA odwołał się również do zeznań Skarżącego, z których wynikało, że dokonał on jedynie rejestracji działalności w urzędzie skarbowym, natomiast pozostałe czynności wykonywał już A. S. Skarżący wskazał, że nie uznał za niezgodne z prawem fałszowania jego podpisów pod dokumentami. WSA dodał, że okoliczność wyrejestrowania działalności bezpośrednio po wszczęciu kontroli świadczyła o tym, iż nie była to działalność samodzielna, nieuzależniona od A. S. WSA zgodził się również z organami, że nieznajomość prawa oraz pobudki (utrzymanie rodziny), którymi kierował się Skarżący nie miały znaczenia przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 113 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2012 r., poz. 749 ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), zwanej dalej "Op".

W kwestii podnoszonego w skardze przedwczesnego uznania egzekucji względem A. S. za bezskuteczną WSA wskazał, że organ egzekucyjny podjął wszelkie niezbędne czynności zmierzające do wyegzekwowania od niego należności podatkowych. WSA wskazał ponadto, że przepisy Op nie uzależniają wszczęcia i zakończenia postępowania w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności firmującego za zaległości podatkowe od stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec majątku firmowanego. WSA nie dostrzegł również aby organy uniemożliwiały Skarżącemu wypowiedzenie się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Na powyższe orzeczenie R. N., działający za pośrednictwem wyznaczonego z urzędu pełnomocnika - adwokata złożył skargę kasacyjną, w której wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w wysokości według norm przepisanych.

Jako podstawy kasacyjne Skarżący powołał naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 122, art. 187 i art. 192 Op, poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działań organów i niezastosowanie środka przewidzianego w ustawie, mimo że zebrany materiał dowodowy okazał się niewystarczający i budzący wątpliwości, które po jego uzupełnieniu mogłyby przechylić szalę na korzyść Skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do oddalenia skargi w całości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną DIS, działający za pośrednictwem pełnomocnika - radcy prawnego, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Przed przystąpieniem do oceny zgłoszonych podstaw kasacyjnych należy wskazać, że w postępowaniu odwoławczym, w ramach sądowej kontroli działalności administracji publicznej, dominuje zasada dyspozycyjności. Przejaw tej zasady stanowi określone w art. 183 § 1 Ppsa związanie NSA granicami skargi kasacyjnej. Wynika to również z ograniczonej możliwości badania legalności zaskarżonego wyroku przez NSA ex officio, dotyczącej wyłącznie wymienionych przez ustawodawcę przypadków nieważności postępowania (art. 183 § 2 Ppsa), które nie wystąpiły w tej sprawie.

Stąd też w postępowaniu kasacyjnym doniosłe znaczenie mają nałożone na stronę obowiązki przytoczenia podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 Ppsa), wyznaczające w głównej mierze zakres i kierunek kontroli orzeczenia, od którego wniesiony został wymieniony powyżej środek odwoławczy.

Innymi słowy, stosownie do art. 183 § 1 i 2 oraz art. 176 w zw. z art. 174 Ppsa, zasadność skargi kasacyjnej, poza przypadkami nieważności postępowania, może być poddana ocenie wyłącznie przez pryzmat postawionych zarzutów błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania konkretnych przepisów prawa materialnego oraz naruszenia konkretnych przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Z kolei uzasadnienie zgłoszonych podstaw kasacyjnych winno wskazywać w jaki sposób sąd pierwszej instancji dopuścił się tych naruszeń. Ze wskazaniem konkretnych tego przejawów, które doprowadziły do wydania wyroku niezgodnego z obowiązującym prawem.

W ocenie NSA niniejsza skarga kasacyjna w zasadniczej części powyższych wymogów nie spełnia, albowiem jej autor, uzasadniając zarzut naruszenia art. 122, art. 187 i art. 192 Op, ograniczył się niemal wyłącznie do ogólnikowych stwierdzeń, z których wynikało, iż materiał dowodowy zgromadzony przez organy nie był wystarczający do uznania, że Skarżący dopuścił się tzw. "firmanctwa".

W szczególności, stawiając zarzut naruszenia art. 122 i art. 187 Op, określających zasady, którym powinno odpowiadać postępowanie dowodowe, Skarżący w sposób enigmatyczny wskazał, że uzupełnienie materiału dowodowego mogłoby "przechylić szalę" na jego korzyść. Nie wyjaśnił natomiast dlaczego, jego zdaniem, materiał dowodowy był niekompletny, jakie inne czynności dowodowe należało przeprowadzić, co konkretnie z tych czynności miałoby wynikać, a także jaki był wpływ tego typu zaniechań na ostateczne rozstrzygnięcie. NSA nie mógł zatem merytorycznie ocenić zasadności tych zarzutów, co z kolei skutkowało uznaniem ich za nieuprawnione.

W analogiczny sposób należało odnieść się do zarzutu naruszenia art. 192 Op, który to przepis, w kontekście uznania danej okoliczności za udowodnioną, nakłada na organy obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. W tym wypadku Skarżący również nie nawiązał do ustaleń organów, wywiedzionych z konkretnych czynności dowodowych, przeprowadzonych poza jego wiedzą, do których rzekomo nie mógł w żaden sposób odnieść się w toku postępowania. Oprócz wskazania w podstawach kasacyjnych naruszenia art. 192 Op, autor skargi kasacyjnej nie wskazał na choćby jeden konkretny tego przejaw. Stąd też i ten zarzut, w świetle wcześniej zaprezentowanego stanowiska, jako gołosłowny, nie mógł zasługiwać na uwzględnienie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący nawiązał natomiast do przesłanek, które, jego zdaniem, warunkują zastosowanie art. 113 Op. Poczytując te wywody jako zarzut błędnej wykładni wskazać należy jednak, że z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku nie wynika, aby WSA w sposób wadliwy interpretował treść powołanego przepisu. WSA podniósł bowiem, że organy wykazały świadomy udział Skarżącego w całym procederze. Stąd też wniosek, że WSA nie miał wątpliwości, iż odpowiedzialność solidarna na podstawie art. 113 Op dotyczy sytuacji, gdy dana osoba godzi się z tym, aby inny podmiot posłużył się jej imieniem i nazwiskiem, nazwą lub firmą w celu zatajenia działalności gospodarczej lub rzeczywistych jej rozmiarów.

Gdyby natomiast uznać, że powołanie w skardze kasacyjnej art. 113 Op w istocie sprowadza się do zakwestionowania prawidłowego zastosowania tego przepisu to pamiętać należy, że Skarżący, co wynika z wcześniejszych wywodów tut. Sądu, nie podważył w sposób skuteczny ustalonego przez organy i przyjętego przez WSA stanu faktycznego sprawy. Organy uznały natomiast, że Skarżący, kierując się różnymi motywami osobistymi, założył działalność gospodarczą, w ramach której wszelkie działania oraz obowiązki dokumentacyjne prowadził A. S. Ponadto organy nawiązały do wypowiedzi Skarżącego, który sam przyznał, że powodem jego działania była konieczność utrzymania rodziny oraz wdzięczność A. S. za okazaną wcześniej pomoc. WSA nie miał zatem podstaw by stwierdzić, że w toku postępowania podatkowego doszło do naruszenia art. 113 Op, poprzez jego niewłaściwie zastosowanie.

Konkludując, w świetle bezzasadności przedstawionych przez Skarżącego zarzutów naruszenia przepisów Op, nie można uznać, że WSA w sposób niewłaściwy skontrolował działania organów podatkowych, czym naruszył art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa.

Stąd też NSA, na podstawie art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił, orzekając o kosztach postępowania stosownie do art. 204 pkt 1 tej ustawy.

NSA nie orzekł natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wynika to z faktu, że orzeknie o tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na posiedzeniu niejawnym, w formie postanowienia referendarza sądowego albo sądu w składzie jednego sędziego, o czym stanowi art. 258 § 1 pkt 8 i § 4 Ppsa.