I FSK 1756/24

I FSK 1756/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Danuta Oleś /przewodniczący/
Artur Mudrecki /sprawozdawca/
Ryszard Pęk
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
I SA/Po 703/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-04-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Oleś Sędziowie: Sędzia NSA Artur Mudrecki (spr.) Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku C. Sp. z o.o. Sp.k. w P. o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Po 703/23 w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. Sp.k. w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 lipca 2023 r., nr 3001-IOV-11.4103.28.2023 w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2014 r. postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Po 703/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę C. Sp. z o.o. Sp.k. w P. (dalej: Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 lipca 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2014 r.
2. Pismem z dnia 28 czerwca 2024 r. Skarżąca złożyła od powyższego wyroku skargę kasacyjną. Sprawa została zarejestrowana w Naczelnym Sądzie Administracyjnym pod sygn. akt I FSK 1756/24, a w jej przedmiocie zarządzeniem z dnia 14 kwietnia 2026 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Finansowej wyznaczył na dzień 2 czerwca 2026 r. rozprawę w składzie orzekającym: sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (przewodnicząca - sprawozdawca), sędzia NSA Arkadiusz Cudak, sędzia NSA Marek Kołaczek, a także sędzia zastępca - sędzia NSA Marek Olejnik.
3. Pismem z dnia 24 kwietnia 2026 r. Skarżąca - reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika - wniosła, na podstawie art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika od orzekania w niniejszej sprawie. Motywując wniosek Skarżąca - odwołując się jeszcze do art. 19 w zw. z art. 20 § 1 P.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, jak również art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - podała, że w sprawie zachodzi uzasadniona wątpliwość co do niezależności i bezstronności wymagająca przeprowadzenia przez Sąd testu bezstronności i niezależności na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej z uwzględnieniem aktualnego orzecznictwa TSUE. Sędzia NSA Marek Olejnik został bowiem powołany przez tzw. neoKRS, a Sąd do którego wpłynął wniosek musi ocenić wszystkie okoliczności towarzyszące takiemu powołaniu, a więc także drogę zawodową sędziego przed powołaniem aby ustalić, czy mogą one budzić wątpliwości wśród obywateli.
4. Pismem z dnia 5 maja 2026 r. sędzia NSA Marek Olejnik oświadczył, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do mojej bezstronności w sprawie; powołanie na sędziego NSA nie nastąpiło w okolicznościach mogących świadczyć o tym, że nie gwarantuję niezawisłego i bezstronnego rozpoznawania przydzielonych mi spraw. Ponadto stwierdził, że "Od początku mojej drogi zawodowej związany byłem z prawem finansowym. Rozpocząłem pracę w Izbie Skarbowej we Wrocławiu w 1992 r. W 1997 r. zostałem powołany na stanowisko kierownika Oddziału Podatku Od Towarów i Usług. W momencie, gdy wprowadzono dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne i utworzono wojewódzkie sądy administracyjne zgłosiłem swoją kandydaturę na stanowisko asesora sądowego. W dniu 1 kwietnia 2005 r. otrzymałem mianowanie na asesora sądowego w Wydziale Finansowym WSA we Wrocławiu. W 2007 r. zostałem powołany do pełnienia urzędu sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu. Od 1 września 2013 r. byłem delegowany do pełnienia czynności sędziego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym - w Izbie Finansowej, gdzie początkowo orzekałem w wymiarze 1 sesji w miesiącu, a od 1 kwietnia 2016 r. do dnia powołania mnie na stanowisko sędziego NSA w październiku 2021 r. w pełnym wymiarze. W postępowaniu przed KRS, dotyczącym powołania mnie na stawisko sędziego NSA, nie składałem oświadczeń i deklaracji, które miały treści polityczne. Nie deklarowałem swoich sympatii politycznych. Nie składałem oświadczeń, z których można byłoby wnosić, że jestem gotów w zamian za powołanie na stanowisko sędziego NSA wyrzec się niezawisłości sędziowskiej i w pracy orzeczniczej poddać się jakimkolwiek naciskom lub sugestiom zewnętrznym. Nie świadczą o tym także przywołane we wnioskach fragmenty mojej wypowiedzi z postępowania konkursowego przed Krajową Radą Sądownictwa. Trudno bowiem zarzucić mi jakąkolwiek formę współpracy z władzą wykonawczą zarówno w przeszłości jak i obecnie, czy też brak bezstronności opierając się jedynie na moim stwierdzeniu, że złożyłem swoją kandydaturę w oparciu o obowiązujące w dacie kandydowania przepisy prawne. W swojej pracy orzeczniczej zawsze kieruję się postanowieniami prawa i dobrem wymiaru sprawiedliwości".
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5.1. Wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika od orzekania w niniejszej sprawie podlegał oddaleniu.
5.2. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143; z późn.zm.; dalej: P.p.s.a.), oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Na mocy art. 193 P.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259), wszedł w życie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej: P.u.s.a.). Przepis ten przewiduje możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3), a uwzględniając wniosek, sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy (art. 5a § 13).
Z kolei w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, wydanej w składzie siedmiu sędziów, przyjęto, że: "Zakres przedmiotowy normy art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a P.u.s.a".
Z przepisu art. 269 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. wynika, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 27 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 957/23, CBOSA).
5.3. W niniejszej sprawie wpadkowej Skarżąca - reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika - jako podstawę prawną wniosku o wyłączenie sędziego wyraźnie wskazała na art. 19 P.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Za zasadnością wniosku miało zaś - zdaniem Skarżącej - przemawiać powołanie sędziego NSA Marka Olejnika przez obecną Krajową Radę Sądownictwa (ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw) i jego akceptację dla budzącego poważne wątpliwości stanu prawnego w zakresie rzeczonego organu.
Uwzględniając zatem to, że okoliczności wskazane we wniosku o wyłączenie sędziego Marka Olejnika mające uzasadnić spełnienie przesłanek do jego wyłączenia dotyczą wątpliwości co do jego niezawisłości i bezstronności i związane są z okolicznościami towarzyszącymi jego powołaniu, o których mowa w art. 5a P.u.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 19 P.p.s.a. uzasadniające wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy.
W odniesieniu do powołanych we wniosku przepisów, tj. art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE dodać należało, że przepisy te, w problematycznej materii, były przedmiotem wypowiedzi TSUE. W wyroku z 24 marca 2026 r., C-521/21 TSUE stwierdził: "Art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za "niezawisły i bezstronny sąd" składu orzekającego, w którym zasiada jednoosobowo sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, kandydatura tego sędziego została zarekomendowana przez organ, który nie daje gwarancji niezależności wystarczających do tego, by wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelkie uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których organ ten uczestniczy, a po drugie, uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, jeżeli nie zachodzą inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu tego postępowania, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego" (pkt 94 oraz pkt 2 sentencji). W rozpatrywanej sprawie brak jest zaś przesłanek aby uznać, że zachodzą w niej inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu postępowania konkursowego przed Krajową Radą Sądownictwa sędziego NSA Marka Olejnika, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego.
5.4. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 19 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.
s. NSA R. Pęk s. NSA D. Oleś s. NSA A. Mudrecki