I FSK 127/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję organu odmawiającą spółce P. sp. z o.o. prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego za sierpień 2016 r. Organy podatkowe uznały, że spółka nie była uprawniona do odliczenia podatku z faktur za panele ogrodzeniowe, materiały budowlane i inne usługi, ponieważ transakcje te stanowiły nadużycie prawa w rozumieniu art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) u.p.t.u. Wskazywano na zawyżoną wycenę towarów, powiązania między podmiotami, brak ryzyka ekonomicznego po stronie spółki oraz nielogiczne ułożenie transakcji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał jednak, że organy nie wykazały spełnienia przesłanek nadużycia prawa, w szczególności nie udowodniły istnienia korzyści podatkowej sprzecznej z celem dyrektywy VAT. Sąd podkreślił, że samo prawo do odliczenia nie jest korzyścią podatkową, a transakcje nie mogą być oceniane przez pryzmat cywilistycznej pozorności. NSA zgodził się z WSA, że dla stwierdzenia nadużycia prawa konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek: obiektywnej (osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów) i subiektywnej (zasadniczy cel transakcji to uzyskanie tej korzyści). Sąd podkreślił, że organy podatkowe nie wykazały istnienia takiej korzyści, a prawo do odliczenia jest elementem konstrukcyjnym mechanizmu neutralności VAT. NSA powołał się na orzecznictwo TSUE, w tym wyrok w sprawie C-114/22, wskazując, że odmowa prawa do odliczenia może nastąpić jedynie w przypadku oszustwa lub nadużycia prawa, rozumianego jako całkowicie sztuczne konstrukcje oderwane od rzeczywistości gospodarczej, tworzone wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej. Ponieważ organy nie zidentyfikowały takiej korzyści, NSA oddalił skargę kasacyjną organu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie kluczowych zasad dotyczących nadużycia prawa w VAT, w szczególności wymogów wykazania korzyści podatkowej i rozróżnienia między nadużyciem prawa a cywilistyczną pozornością transakcji. Wskazanie na znaczenie orzecznictwa TSUE dla interpretacji przepisów krajowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego zasady są szeroko stosowalne w sprawach dotyczących prawa do odliczenia VAT i nadużycia prawa.
Zagadnienia prawne (2)
Czy transakcje gospodarcze, które spełniają formalne wymogi prawa, ale których zasadniczym celem jest uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów, mogą stanowić podstawę do odmowy prawa do odliczenia podatku naliczonego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, do odmowy prawa do odliczenia VAT konieczne jest wykazanie zarówno obiektywnej przesłanki (osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów), jak i subiektywnej przesłanki (zasadniczy cel transakcji to uzyskanie tej korzyści). Samo prawo do odliczenia nie jest korzyścią podatkową, a odmowa jest możliwa tylko w przypadku oszustwa lub nadużycia prawa rozumianego jako całkowicie sztuczne konstrukcje oderwane od rzeczywistości gospodarczej.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że prawo do odliczenia jest elementem konstrukcyjnym mechanizmu neutralności VAT. Organy podatkowe nie wykazały istnienia korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów, a jedynie potencjalnie sztuczne ułożenie transakcji, co nie jest wystarczające do odmowy odliczenia.
Czy naruszenie przepisów postępowania, polegające na niewyznaczeniu stronie terminu do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego, może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nawet jeśli materiał został zgromadzony przez organ pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli naruszenie to pozbawiło stronę możliwości przedstawienia dowodu z opinii rzeczoznawcy jako przeciwdowodu dla opinii wykorzystanej przez organ podatkowy.
Uzasadnienie
WSA uznał, że brak wyznaczenia terminu do wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ spółka mogła przedstawić dowód przeciwny do opinii biegłego.
Przepisy (8)
Główne
u.p.t.u. art. 88 § 3a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przepis ten stanowi podstawę do odmowy odliczenia podatku naliczonego w określonych sytuacjach, w tym w przypadku nadużycia prawa.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący nieważności czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa, stosowany przez organy podatkowe w kontekście nadużycia prawa.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu przez WSA w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej, jeśli nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
O.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Dotyczy oceny materiału dowodowego przez organ podatkowy.
O.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu podatkowego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
O.p. art. 200 § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy podatkowe nie wykazały istnienia korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów VAT. • Prawo do odliczenia podatku naliczonego jest elementem konstrukcyjnym mechanizmu neutralności VAT, a nie korzyścią podatkową. • Nawet potencjalnie sztuczne konstrukcje gospodarcze nie mogą stanowić podstawy do odmowy odliczenia, jeśli nie są całkowicie oderwane od rzeczywistości gospodarczej i nie służą wyłącznie uzyskaniu korzyści podatkowej. • Naruszenie przepisów postępowania (brak wyznaczenia terminu do wypowiedzenia się) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Odrzucone argumenty
Transakcje spółki stanowiły nadużycie prawa w rozumieniu art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) u.p.t.u. • Zawyżona wycena towarów, powiązania między spółkami i brak ryzyka ekonomicznego uzasadniają odmowę odliczenia VAT. • Naruszenie przepisów postępowania (brak wyznaczenia terminu do wypowiedzenia się) nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Godne uwagi sformułowania
nie można potraktować samego prawa do odliczenia podatku naliczonego wykazanego w zakwestionowanych fakturach. Prawo do odliczenia (prawo do zwrotu) jest bowiem elementem mechanizmu VAT - jego realizacja nie stanowi per se o nadużyciu prawa. • nie cywilistyczna pozorność, lecz tylko niedokonanie czynności lub jej dokonanie wprawdzie, lecz w warunkach oszustwa lub nadużycia prawa, prowadzą do odmowy prawa do odliczenia podatku naliczonego. • Oznacza to, że jeżeli nie ma możliwości zidentyfikowania korzyści podatkowej, osiąganej wbrew celom określonych regulacji VAT, to nie ma podstaw do kwestionowania prawa do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług. • Podatek od towarów i usług stanowi element ceny towaru bądź usługi, podlegającej zapłacie przez nabywcę na rzecz zbywcy. Nawet jeżeli nabywcy został wydłużony termin zapłaty ceny, który przypada już po zrealizowaniu prawa do odliczenia, to trudno w tym przypadku mówić o korzyści podatkowej...
Skład orzekający
Zbigniew Łoboda
przewodniczący sprawozdawca
Mariusz Golecki
członek
Elżbieta Olechniewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie kluczowych zasad dotyczących nadużycia prawa w VAT, w szczególności wymogów wykazania korzyści podatkowej i rozróżnienia między nadużyciem prawa a cywilistyczną pozornością transakcji. Wskazanie na znaczenie orzecznictwa TSUE dla interpretacji przepisów krajowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego zasady są szeroko stosowalne w sprawach dotyczących prawa do odliczenia VAT i nadużycia prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych zasad VAT, takich jak prawo do odliczenia i nadużycie prawa, z odwołaniem do najnowszego orzecznictwa TSUE. Pokazuje, jak sądy interpretują złożone transakcje gospodarcze i chronią podatników przed arbitralnymi decyzjami organów.
“Nadużycie prawa w VAT: Czy sztuczna transakcja zawsze oznacza utratę prawa do odliczenia?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.