Orzeczenie · 2014-05-28

I CSK 332/13

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2014-05-28

SNCywilneodpowiedzialność deliktowaWysokanajwyższy

zadośćuczynienieśmierćwypadekodpowiedzialność cywilnakrzywdacierpienieSąd Najwyższykodeks cywilny

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła roszczenia rodziców o zadośćuczynienie pieniężne w związku ze śmiercią ich 21-letniego syna w wypadku komunikacyjnym. Sąd Okręgowy zasądził po 120 000 zł na rzecz każdego z powodów, uznając ich cierpienie za bardzo duże. Sąd Apelacyjny obniżył te kwoty do 50 000 zł, argumentując, że powodowie funkcjonują normalnie po traumie, mają wsparcie rodziny i że zasądzone kwoty były rażąco wygórowane w porównaniu do innych spraw. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powodów, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i zmienił wyrok Sądu Okręgowego, podwyższając zadośćuczynienie do kwot po 70 000 zł na osobę. Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji nie doceniły w wystarczającym stopniu skali krzywdy powodów, wynikającej ze szczególnej więzi z synem w wielodzietnej rodzinie, oraz że Sąd Apelacyjny błędnie stosował kryteria oceny i odwoływał się do praktyki sądów bez należytego uzasadnienia. Podkreślono, że zadośćuczynienie z art. 446 § 4 k.c. ma charakter kompensacyjny i powinno uwzględniać indywidualny charakter krzywdy, a nie tylko stopę życiową społeczeństwa.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalanie wysokości zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej, interpretacja art. 446 § 4 k.c., znaczenie indywidualnych więzi rodzinnych i cierpienia psychicznego w ocenie krzywdy, kryteria oceny adekwatności sumy zadośćuczynienia.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wielodzietnej rodziny i silnych więzi, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w sprawach o mniejszym natężeniu emocjonalnym lub innych relacjach rodzinnych.

Zagadnienia prawne (3)

Jakie kryteria należy stosować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wynikłą ze śmierci osoby bliskiej na podstawie art. 446 § 4 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia należy brać pod uwagę przede wszystkim dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia, rolę w rodzinie pełnioną przez osobę zmarłą, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiał się znaleźć w nowej rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy oraz wiek pokrzywdzonego. Należy indywidualizować każdy przypadek, a klauzula "odpowiedniej sumy" pozostawia sądowi margines uznaniowości, który nie oznacza dowolności.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zadośćuczynienie z art. 446 § 4 k.c. ma charakter kompensacyjny i służy złagodzeniu cierpienia psychicznego, a jego wysokość zależy od indywidualnych okoliczności sprawy, takich jak więzi zmarłego z rodziną, dramatyzm doznań, wystąpienie zaburzeń psychicznych. Podkreślono, że sądy niższych instancji nie doceniły w wystarczającym stopniu tych czynników w niniejszej sprawie.

Czy przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 446 § 4 k.c. można odwoływać się do poziomu zasądzanych kwot w podobnych sprawach?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, można odwoływać się do praktyki sądów w podobnych sprawach, jednakże należy to robić z ostrożnością, konkretnie wskazując przywoływane orzeczenia i ich stan faktyczny, a także uwzględniając ewolucję orzecznictwa i wzrost zasądzanych kwot w ostatnich latach. Przesłanka przeciętnej stopy życiowej ma charakter uzupełniający i nie może pozbawić roszczenia funkcji kompensacyjnej.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy zarzucił Sądowi Apelacyjnemu, że odwołał się do praktyki sądów w podobnych sprawach bez konkretnego wskazania sygnatur i analizy stanu faktycznego, co było niewystarczające. Podkreślono, że choć można brać pod uwagę stopę życiową społeczeństwa, to nie może ona dominować nad funkcją kompensacyjną zadośćuczynienia.

Czy roszczenie o zadośćuczynienie na podstawie art. 446 § 4 k.c. jest odmienne od roszczenia o odszkodowanie na podstawie art. 446 § 3 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, roszczenie o zadośćuczynienie przewidziane w art. 446 § 4 k.c. jest rodzajowo i normatywnie odmienne od roszczenia o przyznanie stosownego odszkodowania określonego w art. 446 § 3 k.c. Zadośćuczynienie ma na celu złagodzenie cierpienia psychicznego, podczas gdy odszkodowanie z § 3 dotyczy istotnego pogorszenia sytuacji życiowej.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy potwierdził, że art. 446 § 4 k.c. wprowadził odrębne roszczenie o zadośćuczynienie za krzywdę niemajątkową, które nie jest zależne od pogorszenia sytuacji życiowej, w przeciwieństwie do odszkodowania z art. 446 § 3 k.c.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie i zmiana zaskarżonego wyroku oraz oddalenie skargi kasacyjnej w dalszej części

Strona wygrywająca

powodowie (w części dotyczącej podwyższenia zadośćuczynienia)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
H. B.	osoba_fizyczna	powód
J. B.	osoba_fizyczna	powód
Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. w W.	spółka	pozwany

Przepisy (7)

Główne

k.c. art. 446 § § 4

Kodeks cywilny

Przepis ten stanowi realizację postulatu przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, mającego na celu złagodzenie cierpienia psychicznego wywołanego śmiercią osoby najbliższej i pomoc w dostosowaniu się do zmienionej sytuacji życiowej.

Pomocnicze

k.c. art. 446 § § 3

Kodeks cywilny

Sąd Apelacyjny błędnie dopuścił stosowanie kryteriów właściwych dla tego przepisu (dotyczącego odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej) do oceny roszczenia o zadośćuczynienie.

k.p.c. art. 398 § 16

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna orzeczenia Sądu Najwyższego.

k.c. art. 23

Kodeks cywilny

Przywołany w kontekście możliwości dochodzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, co zostało wyłączone przez art. 446 § 4 k.c.

k.c. art. 24

Kodeks cywilny

Przywołany w kontekście możliwości dochodzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, co zostało wyłączone przez art. 446 § 4 k.c.

k.c. art. 448

Kodeks cywilny

Przywołany w kontekście możliwości dochodzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, co zostało wyłączone przez art. 446 § 4 k.c.

k.c. art. 445 § § 1

Kodeks cywilny

Przywołany w kontekście porównania z art. 446 § 4 k.c. i przyznanego w innej sprawie zadośćuczynienia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował art. 446 § 4 k.c., stosując kryteria właściwe dla art. 446 § 3 k.c. • Sąd Apelacyjny ustalił wysokość zadośćuczynienia w odniesieniu do poziomu zasądzanych kwot w podobnych sprawach bez ich konkretyzacji. • Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował pojęcie "odpowiedniej sumy". • Ustalona przez Sąd Apelacyjny kwota zadośćuczynienia była rażąco niska w stosunku do zakresu doznanej przez powodów krzywdy. • Sądy niższych instancji nie uwzględniły w dostatecznym stopniu skali krzywdy powodów wynikającej ze szczególnej więzi z synem w wielodzietnej rodzinie.

Odrzucone argumenty

Oddalenie skargi kasacyjnej w dalszej części.

Godne uwagi sformułowania

Zadośćuczynienie przewidziane w art. 446 § 4 k.c. nie jest więc zależne od pogorszenia sytuacji życiowej osoby bliskiej w wyniku śmierci bezpośrednio poszkodowanego, lecz ma na celu złagodzenie cierpienia psychicznego wywołanego śmiercią osoby najbliższej i pomoc członkom jego rodziny w dostosowaniu się do zmienionej sytuacji życiowej. • Niewątpliwie trudno jest „wycenić” tę krzywdę. W każdym razie, każdy przypadek powinien być indywidualizowany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy. • Sąd Apelacyjny nie uwzględnił w dostatecznym stopniu, dużego rozmiaru uszczerbku powodów wynikającego ze szczególnej więzi łączącej ich z synem w tej wielodzietnej rodzinie. • Przesłanka przeciętnej stopy życiowej nie może pozbawić omawianego roszczenia funkcji kompensacyjnej i eliminować innych istotniejszych czynników kształtujących jego rozmiar i ma charakter tylko uzupełniający.

Skład orzekający

Tadeusz Wiśniewski

przewodniczący

Jan Górowski

sprawozdawca

Bogumiła Ustjanicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej, interpretacja art. 446 § 4 k.c., znaczenie indywidualnych więzi rodzinnych i cierpienia psychicznego w ocenie krzywdy, kryteria oceny adekwatności sumy zadośćuczynienia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wielodzietnej rodziny i silnych więzi, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w sprawach o mniejszym natężeniu emocjonalnym lub innych relacjach rodzinnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa porusza ważny społecznie temat zadośćuczynienia za śmierć bliskiej osoby i pokazuje, jak Sąd Najwyższy koryguje błędne interpretacje sądów niższych instancji, podkreślając znaczenie indywidualnego cierpienia.

“Sąd Najwyższy podwyższa zadośćuczynienie dla rodziców za śmierć syna – czy sądy niższych instancji bagatelizują cierpienie rodzin?”

Dane finansowe

WPS: 240 000 PLN

zadośćuczynienie: 70 000 PLN

koszty zastępstwa procesowego: 3000 PLN

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników