I CSK 296/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczeń powódki M. M. o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę po wypadku samochodowym z 2000 roku, w którym doznała ona poważnych obrażeń ciała i rozstroju zdrowia. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził na jej rzecz znaczną kwotę, jednak Sąd Apelacyjny w (...) obniżył ją, uwzględniając 25% przyczynienie się powódki do zwiększenia szkody, wynikające z niezapięcia pasów bezpieczeństwa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 października 2019 roku oddalił skargę kasacyjną powódki. Sąd Najwyższy podkreślił, że ustalenie wysokości zadośćuczynienia należy do sądów niższych instancji i nie jest rolą Sądu Najwyższego kwestionowanie oceny dowodów czy ustaleń faktycznych. Uznano, że przyznana kwota zadośćuczynienia spełnia funkcję kompensacyjną i nie ma charakteru symbolicznego. Sąd Najwyższy nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 362 k.c. w zakresie przyczynienia się powódki do szkody, wskazując na obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa i wpływ niezapięcia ich na rozmiar obrażeń. Podkreślono, że ustalenie stopnia przyczynienia i jego wpływu na wysokość odszkodowania należy do swobodnej oceny sądu meriti. Sąd Najwyższy odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych, w tym art. 378 § 1 k.p.c. (wyjście poza granice apelacji) oraz art. 379 pkt 4 k.p.c. (nieważność postępowania z powodu zmiany składu sądu).
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę po wypadkach, wpływ niezapięcia pasów bezpieczeństwa na odpowiedzialność odszkodowawczą, zasady postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w tym oceny przyczynienia się poszkodowanego i wysokości zadośćuczynienia.
Zagadnienia prawne (4)
Czy wysokość zasądzonego zadośćuczynienia za krzywdę po wypadku komunikacyjnym jest odpowiednia i czy sąd odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego przy jej ustalaniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy uznał, że ustalenie wysokości zadośćuczynienia należy do sądów meriti, a Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował kryteria przyznawania zadośćuczynienia, uwzględniając funkcję kompensacyjną i realia gospodarcze.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że pojęcie 'sumy odpowiedniej' w art. 445 § 1 k.c. jest niedookreślone, ale istnieją kryteria oceny. Zadośćuczynienie ma funkcję kompensacyjną, a jego wysokość powinna być ustalana indywidualnie, z uwzględnieniem cierpień fizycznych i psychicznych, wieku poszkodowanego oraz aktualnych warunków gospodarczych, przy zachowaniu zasady umiarkowania.
Czy niezapięcie pasów bezpieczeństwa przez pasażera stanowi przyczynienie się do zwiększenia rozmiaru szkody w rozumieniu art. 362 k.c. i uzasadnia obniżenie należnego odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, niezapięcie pasów bezpieczeństwa przez pasażera, mimo obowiązku wynikającego z Prawa o ruchu drogowym, stanowi przyczynienie się do zwiększenia rozmiaru szkody i uzasadnia odpowiednie obniżenie należnego odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa jest bezwzględny. Niezachowanie tego obowiązku, zwłaszcza gdy pasy były sprawne, może być uznane za przyczynienie się do zwiększenia skutków wypadku, co uzasadnia zmniejszenie odszkodowania na podstawie art. 362 k.c. Ocena stopnia przyczynienia i jego wpływu na wysokość odszkodowania należy do swobodnej oceny sądu meriti.
Czy sąd apelacyjny, rozpoznając apelację pozwanego, mógł wyjść poza granice apelacji i zmienić wyrok w szerszym zakresie niż kwestionowany przez stronę pozwaną, naruszając tym samym art. 378 § 1 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd apelacyjny nie naruszył art. 378 § 1 k.p.c. Rozpoznając sprawę na skutek apelacji, sąd drugiej instancji nie jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego i ma obowiązek dokonania samodzielnej oceny dochodzonych roszczeń w granicach zaskarżenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że celem postępowania apelacyjnego jest naprawienie błędów sądu pierwszej instancji. Sąd odwoławczy ma obowiązek samodzielnej oceny roszczeń, a zarzuty naruszenia prawa materialnego nie ograniczają jego swobody. W tej sprawie sąd apelacyjny prawidłowo uwzględnił wypłatę części odszkodowania przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, co musiało prowadzić do zmniejszenia zasądzonej kwoty.
Czy wyrok sądu apelacyjnego został wydany w postępowaniu dotkniętym nieważnością z powodu zmiany składu sądu po zamknięciu rozprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy uznał, że nie doszło do nieważności postępowania. Rozprawa została ponownie otwarta w celu przeprowadzenia dowodu z urzędu, co było celowe i dopuszczalne. Wyrok został wydany przez ten sam skład sądu, przed którym odbyła się ostatnia rozprawa bezpośrednio poprzedzająca wydanie orzeczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w postępowaniu cywilnym nie obowiązuje zasada niezmienności składu orzekającego. Kluczowe jest, aby wyrok był wydany przez ten sam skład, przed którym odbyła się ostatnia rozprawa. W tej sprawie ponowne otwarcie rozprawy w celu uzupełnienia materiału dowodowego było uzasadnione, a wyrok został wydany przez właściwy skład sądu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. M. | osoba_fizyczna | powódka |
| (...) Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. (...) w W. | spółka | pozwana |
| A. - Stowarzyszenie Pomocy Poszkodowanym (…) w W. | instytucja | uczestnik postępowania |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 445 § § 1
Kodeks cywilny
Sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia.
k.c. art. 444 § § 1
Kodeks cywilny
Naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia koszty; zobowiązany powinien wyłożyć sumę potrzebną na pokrycie kosztów leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także na koszty przygotowania do innego zawodu.
k.c. art. 444 § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
Prd art. 39 § ust. 1
Ustawa Prawo o ruchu drogowym
Kierujący pojazdem samochodowym oraz osoba przewożona takim pojazdem wyposażonym w pasy bezpieczeństwa są obowiązani korzystać z tych pasów podczas jazdy.
Pomocnicze
k.c. art. 362
Kodeks cywilny
Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek naprawienia szkody powinien ulec odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z danego faktu wywodzi skutki prawne.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
k.p.c. art. 323
Kodeks postępowania cywilnego
Wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w razie naruszenia prawa materialnego z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania zachodzi między innymi w przypadku, gdy wyrok wydał sędzia wyłączony od orzekania.
k.p.c. art. 225
Kodeks postępowania cywilnego
Po zamknięciu rozprawy sąd może ją otworzyć na nowo w razie ujawnienia się nowych faktów lub dowodów, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezapięcie pasów bezpieczeństwa przez pasażera stanowi przyczynienie się do zwiększenia szkody. • Wysokość zadośćuczynienia powinna być ustalana z uwzględnieniem funkcji kompensacyjnej, zasady umiarkowania i realiów gospodarczych. • Sąd apelacyjny nie wyszedł poza granice apelacji, a zmiana wyroku była uzasadniona. • Nie doszło do nieważności postępowania z powodu zmiany składu sądu.
Odrzucone argumenty
Zaniżenie kwoty zadośćuczynienia przez Sąd Apelacyjny. • Naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. przez wyjście poza granice apelacji. • Nieważność postępowania z powodu zmiany składu sądu. • Niewłaściwe ustalenie przyczynienia się powódki do szkody.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy uznaje za prawidłowe i znajdujące pełne uzasadnienie w świetle powołanych powyżej wcześniejszych rozstrzygnięć obowiązywanie na gruncie art. 445 § 1 k.c. zasady umiarkowanego zadośćuczynienia. • Pasy bezpieczeństwa stanowią tzw. środki „biernego bezpieczeństwa pojazdu”, mające duży wpływ na złagodzenie skutków wypadków drogowych. • W postępowaniu cywilnym nie obowiązuje zasada niezmienności (jednolitości) składu orzekającego.
Skład orzekający
Tomasz Szanciło
przewodniczący
Joanna Misztal-Konecka
członek
Kamil Zaradkiewicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę po wypadkach, wpływ niezapięcia pasów bezpieczeństwa na odpowiedzialność odszkodowawczą, zasady postępowania apelacyjnego i kasacyjnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w tym oceny przyczynienia się poszkodowanego i wysokości zadośćuczynienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy wysokiej kwoty zadośćuczynienia po wypadku i porusza kwestię przyczynienia się poszkodowanego, co jest częstym i ważnym zagadnieniem w sprawach odszkodowawczych.
“Czy niezapięte pasy to zawsze Twoja wina? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy poszkodowany przyczynia się do szkody.”
Dane finansowe
WPS: 400 000 PLN
zadośćuczynienie: 165 000 PLN
odszkodowanie za koszty leczenia: 43 065,69 PLN
renta miesięczna: 1458 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.