I CSK 2641/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej postanowieniem z dnia 21 grudnia 2023 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej Banku AG w W. Oddział w Polsce od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2023 r. w sprawie z powództwa B.M. i K.M. o zapłatę i ustalenie. Skarga kasacyjna została oparta na zarzutach nieważności postępowania, istnienia istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie. Sąd Najwyższy szczegółowo przeanalizował przesłanki dopuszczalności skargi kasacyjnej, określone w art. 398^9 § 1 k.p.c., podkreślając, że skarga ta ma charakter nadzwyczajnego środka zwalczania wadliwych orzeczeń, a nie kolejnej instancji. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania, Sąd Najwyższy odwołał się do uchwały 7 sędziów SN z dnia 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), wskazując jednak, że wykładnia ta obowiązuje od dnia jej podjęcia, a zaskarżony wyrok został wydany wcześniej. Ponadto, Sąd Najwyższy zakwestionował kompetencje SN do orzekania o niezgodności przepisów z Konstytucją, co jest domeną Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Najwyższy uznał, że skarżący nie przedstawił istotnego zagadnienia prawnego, a postawione pytania stanowiły polemikę z orzeczeniem sądu drugiej instancji, nie wykazując ich szerszego znaczenia prawnego. Wskazano, że zagadnienia te były już przedmiotem orzecznictwa, a dominujący pogląd Sądu Najwyższego i TSUE dotyczący abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytowych jest ugruntowany. Sąd Najwyższy podkreślił, że eliminacja abuzywnych klauzul może prowadzić do nieważności całej umowy, a nie jej modyfikacji. W związku z brakiem spełnienia przesłanek z art. 398^9 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powodów zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: Wysokainterpretacja przepisów dotyczących skargi kasacyjnej, przesłanek jej przyjęcia do rozpoznania, a także utrwalone stanowisko SN i TSUE w sprawie abuzywności klauzul w umowach kredytów indeksowanych i denominowanych do walut obcych.
Dotyczy specyficznej procedury przedsądu w Sądzie Najwyższym oraz kwestii abuzywności klauzul w umowach kredytowych, które były już szeroko analizowane.
Zagadnienia prawne (4)
Czy w przypadku uznania klauzul spreadowych za niedozwolone, prawidłowe jest przyjęcie nieważności całej umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, skoro klauzule ryzyka walutowego nie stanowią niedozwolonych warunków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy uznał, że eliminacja abuzywnych klauzul przeliczeniowych może prowadzić do nieważności całej umowy, a nie jej modyfikacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do orzecznictwa TSUE i SN, wskazując, że wyeliminowanie ryzyka kursowego i mechanizmu indeksacji może tak daleko przekształcić umowę, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie, co przemawia za jej całkowitą nieważnością.
Czy w przypadku uznania klauzul indeksacyjnych za niedozwolone i upadku umowy, prawidłowe jest odwołanie się do stawki WIBOR jako podstawy oprocentowania kredytu w walucie polskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy wskazał, że nie jest uprawnione zastąpienie niedozwolonych postanowień innymi, np. odwołanie się do kursu NBP czy stawki WIBOR, gdyż stoi to w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13.
Uzasadnienie
TSUE wykluczył możliwość modyfikacji treści nieuczciwych warunków przez sąd krajowy, a zastąpienie ich dyspozytywnymi przepisami prawa krajowego jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy usunięcie klauzuli abuzywnej prowadziłoby do unieważnienia całej umowy i naraziło konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki.
Czy skarga kasacyjna spełnia przesłanki przyjęcia do rozpoznania, w szczególności czy zawiera istotne zagadnienie prawne lub potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że skarżący nie przedstawił istotnego zagadnienia prawnego, a postawione pytania stanowiły polemikę z orzeczeniem sądu drugiej instancji, nie wykazując ich szerszego znaczenia prawnego ani rozbieżności w orzecznictwie. Zagadnienia te były już przedmiotem orzecznictwa.
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym, ukształtowanym na podstawie przepisów covidowych, prowadzi do nieważności postępowania?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy zakwestionował kompetencje SN do orzekania o niezgodności przepisów z Konstytucją i wskazał, że wykładnia uchwały 7 sędziów SN obowiązuje od dnia jej podjęcia, co wyklucza zarzut nieważności dla wyroku wydanego przed tą datą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zarzut nieważności postępowania z powodu rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym nie jest zasadny, odwołując się do daty wydania zaskarżonego wyroku oraz kwestionując rolę SN w ocenie konstytucyjności przepisów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B.M. | osoba_fizyczna | powód |
| K.M. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank AG w W. Oddział w Polsce | spółka | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 385^1 § § 1
Kodeks cywilny
Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Na podstawie przesłanek określonych w § 1 Sąd Najwyższy może przyjąć skargę kasacyjną do rozpoznania lub odmówić jej przyjęcia.
k.p.c. art. 398^3 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna z powodu naruszenia przepisów o postępowaniu, jeżeli strony miały możność skorzystania z odpowiednich środków proceduralnych.
k.p.c. art. 398^13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a w braku takich granic bierze pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się również do zwrotu świadczeń z umów nieważnych i nienależycie wykonanych.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do jej zwrotu w zakresie wzbogacenia.
u.SN art. 82 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawą zagadnienia prawnego do składu 7 sędziów Sądu Najwyższego mogą być poważne wątpliwości co do wykładni przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia.
u.SN art. 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Obowiązki SN obejmują zapewnienie jednolitości orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych.
pr. bank. art. 69 § ust. 3
Prawo bankowe
Umożliwia kredytobiorcom dokonywanie spłat rat kapitałowo-odsetkowych oraz przedterminowej spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.
k.c. art. 117 § § 2^1
Kodeks cywilny
Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Jeżeli strony są zobowiązane do wzajemnego zwrotu świadczeń, prawo zatrzymania może być wykonane.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Prawo zatrzymania może być podniesione w przypadku wzajemnych zobowiązań.
k.c. art. 498
Kodeks cywilny
Potrącenie wzajemnych wierzytelności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak spełnienia przesłanek z art. 398^9 § 1 k.p.c. przez skarżącego. • Nieistnienie istotnego zagadnienia prawnego ani rozbieżności w orzecznictwie. • Zarzut nieważności postępowania niezasadny ze względu na datę wydania wyroku.
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji z powodu rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym. • Istnienie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego abuzywności klauzul indeksacyjnych i skutków ich eliminacji. • Potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie.
Godne uwagi sformułowania
skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. • instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398^9 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. • Sąd Najwyższy wszedł w rolę Trybunału Konstytucyjnego, co jest oczywiście sprzeczne z jakimikolwiek zasadami wynikającymi z Konstytucji RP. • klauzule zamieszczone we wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy. • postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. • Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. […]
Skład orzekający
Tomasz Szanciło
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "interpretacja przepisów dotyczących skargi kasacyjnej, przesłanek jej przyjęcia do rozpoznania, a także utrwalone stanowisko SN i TSUE w sprawie abuzywności klauzul w umowach kredytów indeksowanych i denominowanych do walut obcych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury przedsądu w Sądzie Najwyższym oraz kwestii abuzywności klauzul w umowach kredytowych, które były już szeroko analizowane.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie SN dotyczące odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej banku w sprawie kredytu frankowego jest istotne dla rynku finansowego i konsumentów, a analiza uzasadnienia SN stanowi cenne źródło informacji o kryteriach oceny skarg kasacyjnych oraz utrwalonych liniach orzeczniczych w sprawach dotyczących klauzul abuzywnych.
“Sąd Najwyższy stawia tamę skargom kasacyjnym banków w sprawach frankowych: co to oznacza dla konsumentów?”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.