I CSK 1925/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi w sprawie o ustalenie i zapłatę. Bank domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, wskazując na istotne zagadnienia prawne dotyczące umów kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego, w szczególności po usunięciu klauzul abuzywnych. Podniesiono pytania dotyczące możliwości ustalenia treści umowy na podstawie przepisów krajowych (art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 56 k.c.) oraz zastosowania art. 358 § 2 k.c. jako przepisu dyspozytywnego zastępującego abuzywną klauzulę kursową. Bank pytał również o obowiązek informacyjny sądu wobec konsumenta. Sąd Najwyższy, analizując przedstawione zagadnienia, odwołał się do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości UE. Podkreślono, że klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne) stanowią główne świadczenie kredytobiorcy i ich abuzywność prowadzi do nieważności umowy, ponieważ ich usunięcie zmienia istotę umowy. Sąd Najwyższy zaznaczył, że nie jest dopuszczalne zastępowanie abuzywnych klauzul przepisami krajowymi, co byłoby sprzeczne z celami prewencyjnymi Dyrektywy 93/13. Wskazano, że ocena abuzywności klauzuli następuje według stanu z chwili zawarcia umowy i nie zależy od sposobu jej stosowania przez bank. Wobec tego, że podniesione przez bank zagadnienia prawne zostały już wyjaśnione w orzecznictwie, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, obciążając bank kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów frankowych, skutków ich eliminacji oraz obowiązków informacyjnych banków.
Dotyczy głównie postępowań kasacyjnych i interpretacji przepisów dotyczących umów kredytów indeksowanych/denominowanych do walut obcych zawartych przed nowelizacją Prawa bankowego z 2011 r. lub z klauzulami abuzywnymi.
Zagadnienia prawne (12)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy w zakresie regulowanym przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z innymi przepisami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia zostały już wyjaśnione w orzecznictwie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienia prawne podniesione przez bank dotyczące umów kredytów indeksowanych do CHF, w tym możliwość ustalenia treści umowy po usunięciu klauzul abuzywnych, zostały już rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE.
Czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego po usunięciu postanowienia abuzywnego, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, powstania sporu czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia zostały już wyjaśnione w orzecznictwie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienia prawne podniesione przez bank dotyczące umów kredytów indeksowanych do CHF, w tym kwestia stanu prawnego przy ocenie obowiązywania umowy po usunięciu klauzul abuzywnych, zostały już rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE.
Czy jeżeli umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać bez abuzywnego postanowienia, dochodzi do automatycznej substytucji normą dyspozytywną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia zostały już wyjaśnione w orzecznictwie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienia prawne podniesione przez bank dotyczące umów kredytów indeksowanych do CHF, w tym kwestia automatycznej substytucji normą dyspozytywną po usunięciu klauzul abuzywnych, zostały już rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia zostały już wyjaśnione w orzecznictwie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienia prawne podniesione przez bank dotyczące umów kredytów indeksowanych do CHF, w tym zastosowanie art. 358 § 2 k.c. jako przepisu dyspozytywnego, zostały już rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE.
Czy obowiązek poinformowania konsumenta przez sąd o konsekwencjach prawnych unieważnienia umowy obejmuje konieczność poinformowania o możliwości dochodzenia przez bank roszczeń restytucyjnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia zostały już wyjaśnione w orzecznictwie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienia prawne podniesione przez bank dotyczące umów kredytów indeksowanych do CHF, w tym obowiązek informacyjny sądu wobec konsumenta w kontekście unieważnienia umowy, zostały już rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE.
Które postanowienia umowne dotyczące indeksacji kredytu do franka szwajcarskiego są abuzywne w przypadku stwierdzenia, że klauzula kursowa narusza interesy konsumenta?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia zostały już wyjaśnione w orzecznictwie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienia prawne podniesione przez bank dotyczące umów kredytów indeksowanych do CHF, w tym zakres abuzywności klauzul indeksacyjnych, zostały już rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE.
Czy klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne) stanowią główne świadczenie kredytobiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule indeksacyjne stanowią główne świadczenie kredytobiorcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE, stwierdził, że klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne) określają podstawowe świadczenia w ramach umowy kredytu i z tego względu charakteryzują tę umowę, stanowiąc jej główne świadczenie.
Czy usunięcie abuzywnych klauzul indeksacyjnych z umowy kredytu indeksowanego do CHF prowadzi do nieważności całej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w większości przypadków prowadzi do nieważności umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wyeliminowanie abuzywnych klauzul indeksacyjnych, które dotyczą głównego przedmiotu umowy, prowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że umowa nie może dalej obowiązywać, co skutkuje jej nieważnością.
Czy sąd krajowy może zastąpić abuzywne postanowienie umowne przepisem prawa krajowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd krajowy nie może zastąpić abuzywnych postanowień umownych przepisami prawa krajowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE, stwierdził, że zastąpienie abuzywnych klauzul innymi przepisami byłoby sprzeczne z celami prewencyjnymi Dyrektywy 93/13.
Czy nowelizacja Prawa bankowego z 2011 r. (wprowadzenie art. 69 ust. 3) wyeliminowała abuzywność klauzul w umowach kredytów indeksowanych zawartych przed tą datą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nowelizacja nie wyeliminowała abuzywności klauzul w umowach zawartych przed jej wejściem w życie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nowelizacja Prawa bankowego z 2011 r. miała na celu wyeliminowanie spreadów bankowych, a nie zmianę istoty umowy kredytowej, i nie doprowadziła do przekształcenia zawartej wcześniej umowy w umowę o kredyt walutowy.
Czy bank ma obowiązek szczególnej staranności w zakresie informowania konsumenta o ryzyku związanym z kredytem indeksowanym do waluty obcej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, bank ma obowiązek szczególnej staranności w zakresie informowania o ryzyku kursowym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE, stwierdził, że bank powinien dołożyć szczególnej staranności w wyraźnym wskazaniu zagrożeń związanych z kredytem powiązanym z walutą obcą, aby konsument mógł świadomie ocenić ryzyko.
Czy sąd krajowy powinien poinformować strony o konsekwencjach prawnych usunięcia nieuczciwego warunku umownego, zwłaszcza gdy może to prowadzić do unieważnienia całej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd krajowy powinien obiektywnie i wyczerpująco wskazać stronom konsekwencje prawne usunięcia nieuczciwego warunku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE, podkreślił obowiązek sądu krajowego poinformowania stron o konsekwencjach prawnych usunięcia nieuczciwego warunku, aby konsument mógł świadomie podjąć decyzję.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. G. | osoba_fizyczna | powód |
| W. G. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (20)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Warunki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania: istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności, nieważność postępowania, oczywista zasadność skargi.
k.p.c. art. 398 § 9 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek sformułowania i uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do przesłanek z § 1.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne).
Pomocnicze
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada obciążenia strony przegrywającej kosztami postępowania.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres kosztów postępowania podlegających zwrotowi.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania przed Sądem Najwyższym.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania przed sądem drugiej instancji (w tym przypadku do kosztów).
k.c. art. 65 § § 1
Kodeks cywilny
Wykładnia umowy.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
Wykładnia umowy z uwzględnieniem zgodnego zamiaru stron i celu umowy.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Skuteczność czynności prawnej.
p.w. art. 41
Ustawa - Prawo wekslowe
Przeliczenie sumy wekslowej na walutę obcą.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Określenie wartości waluty obcej.
k.p.c. art. 156 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek sądu poinformowania stron o skutkach prawnych czynności procesowych.
k.p.c. art. 156 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek sądu poinformowania stron o skutkach prawnych czynności procesowych.
k.p.c. art. 212 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość uzupełnienia postępowania dowodowego.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.c. art. 353 § § 1
Kodeks cywilny
Granice swobody umów.
k.c. art. 353 § § 2
Kodeks cywilny
Granice swobody umów.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Nienależne wzbogacenie.
p.b. art. 69 § 3
Prawo bankowe
Kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione przez bank zagadnienia prawne zostały już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE. • Klauzule indeksacyjne stanowią główne świadczenie kredytobiorcy. • Usunięcie abuzywnych klauzul indeksacyjnych prowadzi do nieważności umowy. • Sąd krajowy nie może zastępować abuzywnych klauzul przepisami prawa krajowego. • Nowelizacja Prawa bankowego z 2011 r. nie wyeliminowała abuzywności klauzul w umowach zawartych przed jej wejściem w życie. • Bank ma obowiązek szczególnej staranności w informowaniu o ryzyku kursowym. • Sąd powinien poinformować strony o konsekwencjach usunięcia nieuczciwego warunku.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnych zagadnień prawnych wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. • Możliwość ustalenia treści umowy po usunięciu klauzul abuzywnych na podstawie przepisów krajowych. • Zastosowanie art. 358 § 2 k.c. jako przepisu dyspozytywnego zastępującego abuzywną klauzulę kursową. • Obowiązek sądu poinformowania konsumenta o możliwości dochodzenia przez bank roszczeń restytucyjnych.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398 9 § 1 k.p.c.). • Problemy sformułowane przez skarżącego można zatem uznać za wyjaśnione. • W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji... określają główne świadczenie kredytobiorcy. • Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. • Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. • Wbrew zatem twierdzeniom pozwanego, nie byłoby uprawnione zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez Narodowy Bank Polski. Rozwiązanie takie stałoby w sprzeczności z celami prewencyjnymi Dyrektywy 93/13.
Skład orzekający
Marta Romańska
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów frankowych, skutków ich eliminacji oraz obowiązków informacyjnych banków."
Ograniczenia: Dotyczy głównie postępowań kasacyjnych i interpretacji przepisów dotyczących umów kredytów indeksowanych/denominowanych do walut obcych zawartych przed nowelizacją Prawa bankowego z 2011 r. lub z klauzulami abuzywnymi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie potwierdza kluczowe dla wielu konsumentów zasady dotyczące kredytów frankowych, wyjaśniając, dlaczego banki nie mogą dowolnie zastępować abuzywnych klauzul i dlaczego umowy te często okazują się nieważne.
“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy rozwiewa wątpliwości – dlaczego banki nie mogą "naprawiać" abuzywnych umów?”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.