I CSK 1888/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną Banku Spółki Akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, dotyczącego sprawy o zapłatę i ustalenie. Bank domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, powołując się na istotne zagadnienia prawne związane ze statusem konsumenta w przypadku kredytu hipotecznego wykorzystywanego na cele gospodarcze, możliwością wydzielenia abuzywnych klauzul indeksacyjnych oraz dopuszczalnością zarzutu potrącenia w kontekście nieważności umowy. Sąd Najwyższy, analizując przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej określone w art. 398^9 § 1 k.p.c., uznał, że przedstawione przez bank zagadnienia prawne nie mają już przymiotu nowości w kontekście utrwalonego orzecznictwa dotyczącego kredytów frankowych. Sąd wskazał, że argumentacja banku w zakresie statusu konsumenta zmierza do podważenia ustaleń faktycznych, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym. Odnosząc się do klauzul indeksacyjnych, Sąd Najwyższy przywołał swoje wcześniejsze orzecznictwo, zgodnie z którym klauzule walutowe i spreadowe są ze sobą ściśle powiązane, a ich eliminacja prowadzi do upadku umowy. W kwestii zarzutu potrącenia, Sąd Najwyższy stwierdził, że problematyka ta była wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa i nie zawiera istotnych odrębności w sprawach frankowych. Sąd uznał również, że skarga nie jest oczywiście uzasadniona, gdyż bank nie przedstawił przekonujących argumentów widocznych prima facie. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powódki zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie kredytów frankowych, w szczególności dotyczącej statusu konsumenta, abuzywności klauzul indeksacyjnych i braku możliwości ich zastąpienia, a także kwestii potrącenia i wymagalności roszczeń.
Orzeczenie dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Skupia się na przesłankach formalnych przyjęcia skargi, co ogranicza jego bezpośrednie zastosowanie do podobnych przypadków, ale stanowi ważne potwierdzenie stanowiska SN.
Zagadnienia prawne (6)
Czy osoba fizyczna zawierająca długoterminowe zobowiązanie kredytowe, która wykorzystywała środki z kredytu na cele związane z działalnością gospodarczą lub cel inwestycyjny, posiada status konsumenta uprawniający ją do wytaczania przeciwko przedsiębiorcy roszczeń opartych o przepisy o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich?
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli środki z kredytu były przeznaczone na cele związane z działalnością gospodarczą lub cel inwestycyjny, a nie na zaspokajanie podstawowych potrzeb mieszkaniowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że argumentacja skarżącego zmierza do podważenia ustaleń faktycznych sądu drugiej instancji, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Apelacyjny prawidłowo ustalił, że powódka nie prowadziła działalności gospodarczej i środki z kredytu były przeznaczone na cele mieszkaniowe, co potwierdza jej status konsumenta.
Czy istnieje prawna możliwość wydzielenia z klauzuli indeksacyjnej (przeliczeniowej/waloryzacyjnej) części abuzywnej powstałej w związku ze stosowaniem klauzuli kursowej, a co za tym idzie, utrzymanie w mocy umowy kredytu po wyeliminowaniu tych części?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, klauzule przeliczeniowe i klauzule ryzyka walutowego są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym, prowadzącym do upadku umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przywołał swoje orzecznictwo, zgodnie z którym klauzule walutowe, indeksacyjne i spreadowe są ze sobą ściśle powiązane. Eliminacja klauzul spreadowych znosi mechanizm indeksacji i ryzyko kursowe, co prowadzi do zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy i jej upadku.
Czy dopuszczalne i skuteczne jest podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia swojej wierzytelności na wypadek ustalenia nieistnienia umowy kredytu, w tym czy zarzut procesowy potrącenia wywiera skutki materialnoprawne i procesowe bez dodatkowego oświadczenia, oraz kiedy powstaje wymagalność roszczenia restytucyjnego banku?
Odpowiedź sądu
Dopuszczalne jest podniesienie zarzutu potrącenia, jednakże warunkowe podniesienie zarzutu w sytuacji przedstawienia do potrącenia niewymagalnej wierzytelności jest nieskuteczne. Wymagalność roszczenia restytucyjnego banku nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że problematyka potrącenia była wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa i nie zawiera istotnych odrębności w sprawach frankowych. Dopuszczalność podniesienia tzw. ewentualnego zarzutu potrącenia została zaakceptowana. Nieskuteczne jest jednak warunkowe podniesienie zarzutu potrącenia w sytuacji przedstawienia do potrącenia niewymagalnej wierzytelności. Problematyka postawienia w stan wymagalności roszczenia restytucyjnego banku nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego.
Czy sądy błędnie ustaliły nieważność umowy kredytu na cele mieszkaniowe, podczas gdy powództwo o stwierdzenie nieważności powinno być nakierowane na ustalenie istnienia/nieistnienia stosunku prawnego, a nie stwierdzenie nieważności całej umowy?
Odpowiedź sądu
Nie, żądanie ustalenia nieważności umowy jest dopuszczalne i należy je kwalifikować jako żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że sformułowanie żądania jako zmierzającego do ustalenia nieważności lub nieistnienia czynności prawnej jest często stosowanym, ale nieprecyzyjnym skrótem myślowym. Żądanie takie należy kwalifikować jako zmierzające do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, który miałby wynikać z tej czynności prawnej. Ponadto, w judykaturze powszechnie dopuszcza się wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu.
Czy sądy błędnie ustaliły nieważność umowy kredytu wskutek abuzywności postanowień umownych i braku możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień obiektywnym kursem waluty lub przepisem dyspozytywnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienia umowy umożliwiające bankowi jednostronne ustalanie kursów walut nie mogą być uznane za zgodne z prawem i nie można ich zastąpić innymi przepisami.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przywołał orzecznictwo TSUE i SN, zgodnie z którym w przypadku uznania klauzuli za abuzywną, nie ma możliwości zastąpienia jej innym kursem waluty wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów. Umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne i niedopuszczalne.
Czy sądy błędnie uwzględniły roszczenie odsetkowe i zasądziły ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia 11 marca 2021 r., albowiem powinny być one zasądzone od dnia wymagalności roszczenia powódki o zwrot nienależnego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy, a konsument może wezwać do ich spełnienia i postawić w stan wymagalności na podstawie art. 455 k.c., co skutkuje naliczeniem odsetek za opóźnienie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przywołał swoje orzecznictwo, zgodnie z którym roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy. Dla powstania po stronie konsumenta roszczenia o zwrot spełnionych świadczeń i skuteczności wezwania do zaspokojenia tego roszczenia nie jest konieczne złożenie przez niego oświadczenia o odmowie potwierdzenia klauzuli abuzywnej. Dłużnik popada w opóźnienie, a wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. L. | osoba_fizyczna | powódka |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (29)
Główne
k.c. art. 385¹ § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
k.p.c. art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 398⁹ § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Istotne zagadnienie prawne jako podstawa przyjęcia skargi.
k.p.c. art. 398⁹ § 1 pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Oczywista zasadność skargi jako podstawa przyjęcia skargi.
k.p.c. art. 398⁹ § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 22
Kodeks cywilny
Dotyczy statusu konsumenta.
k.c. art. 498
Kodeks cywilny
Dotyczy potrącenia.
k.c. art. 499
Kodeks cywilny
Dotyczy potrącenia.
k.p.c. art. 203¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zarzutu potrącenia.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Dotyczy wymagalności roszczeń bezterminowych.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy powództwa o ustalenie.
u.o.k.i.k. art. 23a
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów
Dotyczy ochrony konsumentów.
Pr. bank. art. 5 § ust. 2 pkt. 7
Prawo bankowe
Dotyczy działalności banków.
Pr. bank. art. 111 § ust. 1 pkt. 4
Prawo bankowe
Dotyczy obowiązków informacyjnych banków.
Pr. bank. art. 137 § ust. 1 pkt. 5
Prawo bankowe
Dotyczy działalności banków.
Konst. art. 20
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy wolności gospodarczej.
Konst. art. 22
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy ochrony własności i prawa do swobodnego rozwoju gospodarczego.
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie.
k.p.c. art. 398⁴ § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398¹³ § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi.
k.p.c. art. 398³
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98 § 1, 1¹ i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Zastosowanie przepisów o kosztach w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zastosowanie przepisów o kosztach w postępowaniu kasacyjnym.
u.o.k.i.k.
Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów
Ogólne przepisy dotyczące ochrony konkurencji i konsumentów.
Pr. bank. art. 69 § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
Dotyczy umowy kredytu.
Pr. wekslowe art. 41
Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe
Dotyczy weksli.
u.NBP art. 24
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim
Dotyczy Narodowego Banku Polskiego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedstawione przez bank zagadnienia prawne nie mają charakteru nowości i nie spełniają wymogów formalnych dla przyjęcia skargi kasacyjnej. • Argumentacja banku w zakresie statusu konsumenta zmierza do podważenia ustaleń faktycznych, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym. • Klauzule indeksacyjne i spreadowe są ze sobą ściśle powiązane, a ich eliminacja prowadzi do upadku umowy. • Problem potrącenia nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego w sprawach frankowych. • Skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona, gdyż bank nie przedstawił przekonujących argumentów widocznych prima facie.
Odrzucone argumenty
Status konsumenta powódki. • Możliwość wydzielenia abuzywnych klauzul indeksacyjnych i utrzymania umowy w mocy. • Dopuszczalność i skuteczność zarzutu potrącenia w przypadku nieważności umowy. • Błędne ustalenie nieważności umowy kredytu przez sądy niższych instancji. • Błędne uwzględnienie roszczenia odsetkowego.
Godne uwagi sformułowania
Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (...) wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może być jednocześnie oczywiście uzasadniona. • Problemy przedstawione przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełniają powyższych wymagań, ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego) nie mają już one przymiotu nowości. • W omawianym zakresie Sąd Apelacyjny przyjął bowiem za Sądem pierwszej instancji, że powódka w chwili zawarcia spornej umowy kredytu nie prowadziła działalności gospodarczej, ani nie dokonała przedmiotowej czynności, aby sfinansować nabycie nieruchomości mającej służyć do prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności zawodowej. • Klauzule przeliczeniowe i klauzule ryzyka walutowego składające się na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm indeksacji - są ze sobą ściśle powiązane, a ich „rozszczepienie” byłoby zabiegiem sztucznym. […]
Skład orzekający
Maciej Kowalski
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie kredytów frankowych, w szczególności dotyczącej statusu konsumenta, abuzywności klauzul indeksacyjnych i braku możliwości ich zastąpienia, a także kwestii potrącenia i wymagalności roszczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Skupia się na przesłankach formalnych przyjęcia skargi, co ogranicza jego bezpośrednie zastosowanie do podobnych przypadków, ale stanowi ważne potwierdzenie stanowiska SN.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą w sprawach kredytów frankowych, co jest kluczowe dla prawników i konsumentów. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy podchodzi do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej w tego typu sprawach.
“Sąd Najwyższy: Bank nie ominie przepisów o ochronie konsumentów w skardze kasacyjnej.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.