I CSK 1868/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku Spółki Akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, oddalając powództwo o zapłatę odsetek ustawowych i uwzględniając zarzut zatrzymania strony pozwanej. Bank w skardze kasacyjnej domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, wskazując na cztery istotne zagadnienia prawne dotyczące umów kredytów denominowanych w walucie obcej, mechanizmu denominacji, kontroli indywidualnej umów pod kątem klauzul niedozwolonych oraz wpływu wykształcenia konsumenta na ocenę jego zgody. Sąd Najwyższy postanowił odrzucić skargę kasacyjną w części dotyczącej oddalenia powództwa z powodu braku interesu prawnego (gravamen) strony skarżącej. W pozostałym zakresie Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, stwierdzając, że przedstawione zagadnienia prawne nie spełniają kryteriów istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, ani nie zachodzi nieważność postępowania czy oczywista zasadność skargi. Sąd podkreślił, że postępowanie kasacyjne nie jest postępowaniem instancyjnym, a jego celem jest rozwój prawa i jednolitość orzecznictwa. Sąd odwołał się do orzecznictwa TSUE i SN, wskazując, że wyeliminowanie ryzyka kursowego prowadzi do nieważności umowy, a ocena klauzul abuzywnych nie zależy od poziomu wykształcenia konsumenta, lecz od jego statusu jako strony słabszej. Sąd uznał, że przedstawione przez bank zagadnienia są sprzeczne z ugruntowanym orzecznictwem dotyczącym dyrektywy 93/13/EWG i nie przyczyniają się do rozwoju prawa. W konsekwencji, skarga kasacyjna nie została przyjęta do merytorycznego rozpoznania, a bank został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie ochrony konsumentów, klauzul abuzywnych w umowach kredytowych oraz kryteriów dopuszczalności skargi kasacyjnej.
Dotyczy specyficznych zagadnień związanych z umowami kredytowymi denominowanymi w walucie obcej i procedurą kasacyjną.
Zagadnienia prawne (5)
Czy w przypadku umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, wskazującej oprócz kwoty kredytu w walucie obcej, także konkretną kwotę złotych, która ma zostać wypłacona, pomimo uznania za bezskuteczny mechanizmu denominacji obejmującego klauzule ryzyka kursowego i przeliczeniowe, możliwe jest ustalenie w treści umowy podstawowych praw i obowiązków stron umożliwiających dalsze wykonywanie umowy i czy umowa może dalej obowiązywać jako umowa kredytu złotowego z oprocentowaniem ustalonym z zastosowaniem stawki referencyjnej WIBOR lub LIBOR?
Odpowiedź sądu
Nie, wyeliminowanie ryzyka kursowego jest równoznaczne z daleko idącym przekształceniem umowy, co przemawia za jej całkowitą nieważnością. Nie jest możliwe zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi, polegającymi np. na wprowadzeniu do umowy stawki WIBOR w miejsce oprocentowania według stawki LIBOR.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do orzecznictwa TSUE i SN, zgodnie z którym wyeliminowanie klauzul ryzyka kursowego prowadzi do nieważności umowy, a sąd nie może zastępować abuzywnych postanowień innymi mechanizmami.
Czy dokonanie kontroli indywidualnej umowy pod kątem niedozwolonego charakteru jej postanowień wymaga uwzględnienia okoliczności danego przypadku, w tym stanu świadomości i wiedzy konsumenta, jego poziomu wykształcenia oraz wiedzy fachowej, rzutujących na stan świadomości i możliwości podjęcia decyzji o zawarciu umowy?
Odpowiedź sądu
Nie, ochrona konsumenta wynika z jego statusu jako strony słabszej, a nie z konkretnego poziomu jego wiedzy czy wykształcenia. Obowiązki przedsiębiorcy wobec konsumenta są niezależne od tego, czy konsument jest świetnie poinformowany.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że ochrona konsumenta jest oparta na założeniu jego słabszej pozycji negocjacyjnej i informacyjnej, a przepisy prawa konsumenckiego stosuje się zawsze, gdy stronami są przedsiębiorca i konsument, niezależnie od wiedzy konsumenta.
Czy poziom wykształcenia i doświadczenia zawodowego konsumenta, wykraczający ponad standard przeciętnego konsumenta, może wpływać na ocenę zachowania równowagi kontraktowej stron i ocenę ewentualnej dysproporcji praw i obowiązków stron?
Odpowiedź sądu
Nie, poziom wykształcenia i doświadczenia konsumenta nie wpływa na ocenę abuzywności postanowień umownych, gdyż ochrona konsumenta jest niezależna od jego indywidualnej wiedzy.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że ochrona konsumenta jest przyznawana wszystkim osobom fizycznym znajdującym się w słabszej pozycji względem przedsiębiorcy, nie tylko ze względu na stopień poinformowania, ale również zdolność negocjacyjną, a przepisy prawa konsumenckiego stosuje się niezależnie od wiedzy konsumenta.
Czy zawarcie przez kredytobiorcę z bankiem negocjowanej, natychmiastowej transakcji wymiany walut dotyczącej kursu kupna waluty w zakresie uruchomienia transzy kredytu może być poczytywane za udzielenie świadomej, wyraźnej i wolnej zgody na te postanowienia i w ten sposób przywraca im skuteczność?
Odpowiedź sądu
Nie, nawet świadoma zgoda konsumenta na nieuczciwe warunki nie przywraca im skuteczności, a sąd nie może zmieniać treści nieuczciwych warunków.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do orzecznictwa TSUE, które wyklucza możliwość zmiany treści nieuczciwych warunków przez sąd krajowy, a także do zasady, że nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części nadal obowiązuje, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu nieuczciwych warunków.
Czy skarga kasacyjna w części dotyczącej oddalenia powództwa oraz w części dotyczącej punktu II zaskarżonego wyroku podlega odrzuceniu z uwagi na brak interesu prawnego (gravamen) strony skarżącej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, skarga kasacyjna w tych częściach podlega odrzuceniu z uwagi na brak gravamen.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia jest interes prawny w zaskarżeniu, który powstaje w sytuacji istnienia stanu pokrzywdzenia orzeczeniem (gravamen), co oznacza, że zaskarżone orzeczenie narusza interesy skarżącego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L.B. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne; 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów; 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Ocena tego, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Samo jej wykonanie nie jest zatem okolicznością decydującą o tym, iż postanowienie nie ma charakteru abuzywnego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Na etapie rozpoznania wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania (tzw. przedsądu) Sąd Najwyższy bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, nie dokonując oceny podstaw kasacyjnych ani ich uzasadnienia.
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania problem prawny, którego wyjaśnienie nie miałoby żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym.
k.c. art. 22
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość stosowania powództwa o ustalenie w sprawach dotyczących kredytu frankowego.
k.c. art. 358 § 2
Kodeks cywilny
Brak podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach postępowania w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach postępowania w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak interesu prawnego (gravamen) strony skarżącej w odniesieniu do części skargi dotyczącej oddalenia powództwa. • Przedstawione przez stronę skarżącą zagadnienia prawne nie spełniają kryteriów istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, ani nie zachodzi nieważność postępowania lub oczywista zasadność skargi. • Ochrona konsumenta wynika z jego statusu jako strony słabszej, a nie z indywidualnego poziomu wiedzy czy wykształcenia.
Odrzucone argumenty
Argumenty banku dotyczące możliwości dalszego obowiązywania umowy kredytu jako złotowego z oprocentowaniem WIBOR/LIBOR po wyeliminowaniu klauzul denominacyjnych. • Argumenty banku dotyczące wpływu wykształcenia i wiedzy konsumenta na ocenę abuzywności postanowień umownych. • Argumenty banku dotyczące możliwości przywrócenia skuteczności postanowień poprzez świadomą zgodę konsumenta.
Godne uwagi sformułowania
brak gravamen strony skarżącej • nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania problem prawny, którego wyjaśnienie nie miałoby żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym • ochrona przyznana przez dyrektywę zależy od celów, w jakich działa osoba fizyczna, a nie od posiadanej przez tę osobę konkretnej wiedzy • eliminuje ryzyko kursowe jest równoznaczne z daleko idącym przekształceniem umowy • nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków
Skład orzekający
Kamil Zaradkiewicz
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie ochrony konsumentów, klauzul abuzywnych w umowach kredytowych oraz kryteriów dopuszczalności skargi kasacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych zagadnień związanych z umowami kredytowymi denominowanymi w walucie obcej i procedurą kasacyjną.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie potwierdza utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego w sprawach kredytów frankowych, co jest nadal gorącym tematem dla prawników i konsumentów. Podkreśla też znaczenie formalnych wymogów skargi kasacyjnej.
“Sąd Najwyższy: Bank przegrywa w kasacji – klauzule abuzywne nadal na cenzurowanym!”
Dane finansowe
koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.