I CNP 3/26 POSTANOWIENIE 11 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska na posiedzeniu niejawnym 11 września 2026 r. w Warszawie w sprawie ze skargi J.S. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 lipca 2021 r., VI ACa 688/20, wydanego w sprawie z powództwa J.S. przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w H. i L. S.A. (dawniej B. spółce akcyjnej) w T. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, 1. odrzuca skargę; 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego L. S.A. (dawniej B. spółce akcyjnej w T.) kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia powódce odpisu niniejszego postanowienia, tytułem kosztów postępowania w sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia; 3. przyznaje radcy prawnemu J.P. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według właściwej stawki tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powódce z urzędu w postępowaniu wywołanym skargą. I CNP 3/26 2 [dr] UZASADNIENIE Powódka J.S. wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku z 7 lipca 2021 r., VI Aca 688/20, którym Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 19 czerwca 2020 r. w sprawie przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w H., B. SA w T. o pozbawienie wykonalności tytułów wykonawczych, tj. (a) nakazu zapłaty wydanego 9 grudnia 2010 r. przez Sąd Okręgowy w Warszawie w postępowaniu nakazowym i zaopatrzonego przez ten Sąd w klauzulę wykonalności postanowieniem z 29 listopada 2017 r. oraz (b) tytułu egzekucyjnego wystawionego przez Bank Spółdzielczy w H. 23 marca 2010 r., któremu Sąd Rejonowy dla Warszawy - Żoliborza w Warszawie nadał klauzulę wykonalności postanowieniem z 28 czerwca 2010 r. Skarżąca zarzuciła, że orzeczenie to wydane zostało z naruszeniem: - art. 509 k.c. przez odmowę uznania umowy cesji z 15 kwietnia 2017 r. za nieważną, mimo zarzutów powódki o braku zgody na jej zawarcie przez organy pozwanego banku; - art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. przez oddalenie jej apelacji od wyroku Sądu Okręgowego pomimo tego, że powódka kwestionowała istnienie obowiązku stwierdzonego bankowym tytułem egzekucyjnym oraz z uwagi na to, że na skutek połączenia do wspólnej egzekucji należności wynikającej z wyżej wymienionych tytułów wykonawczych powódka utraciła możliwość kontroli, która należność została już spłacona; - art. 5 k.p.c. w związku z art. 36 Konstytucji RP przez niepodejmowanie przez Sąd czynności mających na celu przekazanie powódce pouczeń co do możliwości podejmowania czynności procesowych, w tym składania wniosków dowodowych mających na celu wykazanie zasadności jej roszczeń. Skarżąca stwierdziła, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z art. 509 k.c., art. 840 § 1 pkt 1 i art. 5 k.p.c. w związku z art. 45 Konstytucji RP, nie jest możliwe jego wzruszenie innymi środkami zaskarżenia, a na skutek jego wydania została powódce wyrządzona szkoda. I CNP 3/26 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Ocena zasadności skargi dokonywana jest przez Sąd Najwyższy przy zastosowaniu autonomicznego pojęcia bezprawności, według którego orzeczeniem niezgodnym z prawem w rozumieniu art. 4241 i art. 5192 k.p.c. jest orzeczenie oczywiście naruszające przepisy prawa, których wykładnia jest ustalona (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17 i z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lipca 2018 r., IV CNP 25/18 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2012 r., Sk 4/11, OTK-A 2012, nr 8, poz. 97). Orzeczenie Sądu Najwyższego uwzględniające skargę nie wzrusza zaskarżonego nią orzeczenia, lecz stanowi prejudykat niezbędny do dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej przez jego wydanie. Ze względu na nadzwyczajny charakter oraz funkcję tego środka prawnego, skarga musi spełniać wysokie wymagania formalne, z których jedne dotyczą skargi jako pisma procesowego i mogą podlegać naprawieniu (art. 4245 § 2 k.p.c.), a pozostałe są wymogami konstrukcyjnymi (art. 4245 § 1 k.p.c.), których niewypełnienie nie podlega sanacji, lecz prowadzi do obligatoryjnego odrzucenia skargi na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że każde z wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. ma charakter samoistny i powinno być spełnione niezależnie od innych. Powódka oznaczyła orzeczenie Sądu Apelacyjnego i zakres, w którym go zaskarżyła, przytoczyła podstawy skargi i je uzasadniła (przy czym te jej wywody podlegać muszą jeszcze ocenie pod kątem tego, czy skarga nie jest oczywiście bezzasadna), wskazała przepisy prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny oraz wyjaśniła, że wzruszenie wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Gdy zaś chodzi o uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody przez wydanie zaskarżonego wyroku, to powódka ograniczyła wywód do I CNP 3/26 4 stwierdzenia, że komornik sądowy A.K. w sprawie Km […] prowadzi przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. W każdej chwili, niezależnie od tego, że powódka regularnie spłaca należności, może zostać złożony wniosek o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości i powódka może stracić swoje mieszkanie, które stanowi jej centrum życiowej aktywności. Powódka nie ma możliwości zakupu innego mieszkania, choćby ze względu na swój wiek (pobiera emeryturę), jak i brak bliskich członków rodziny. Pozbawienie powódki jedynego mieszkania doprowadzi do tego, że na stare lata stanie się bezdomna. Nie wyjaśniona została kwestia wysokości wierzytelności, którą ma spłacić, gdyż połączenie do wspólnej egzekucji spraw z dwóch tytułów wykonawczych, w tym jednego bankowego tytułu egzekucyjnego, powoduje, że nie jest możliwe ustalenie, jaka jest wysokość ewentualnej zaległości powódki z obu tych tytułów wykonawczych. Według oświadczenia powódki, spłaciła ona już należność w kwocie przekraczającej 300 000 złotych, a nadal nie zaczęła nawet spłacać należności głównej, w efekcie postępowania egzekucyjnego w każdej chwili może stracić swoje mieszkanie, które stanowi przedmiot zabezpieczenia hipotecznego. Zgodnie z poglądem ustalonym w orzecznictwie, uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody przez wydanie wyroku polega na złożeniu przez skarżącego oświadczenia, że szkoda wystąpiła – ze wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru – oraz uwiarygodnienie tego oświadczenia przez powołanie i przedstawienie dowodów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16). Niezbędne jest przy tym przeprowadzenie przekonującego wywodu wskazującego czas powstania szkody oraz związek przyczynowy między nią a wydaniem zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, BSN 2006, nr 4, s. 10). W przytoczonym oświadczeniu powódki zawarta została wprawdzie deklaracja, że poniosła szkodę na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia, lecz w świetle dalszych twierdzeń szkoda ta jawi się jako zagrożenie utratą mieszkania, gdyby wierzyciele zdecydowali się na skierowanie egzekucji do tego składnika majątku powódki. Stan emocjonalny wywołany tego rodzaju poczuciem zagrożenia nie jest szkodą w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. To, że wierzyciele mogą skierować egzekucję długów powódki do całego jej majątku jest właściwością osobistej I CNP 3/26 5 odpowiedzialności dłużnika za zobowiązania. Zagrożenie skierowania egzekucji do nieruchomości w oczywisty sposób rośnie wtedy, gdy na niej zabezpieczone zostaną wierzytelności podlegające egzekucji, z czym musi liczyć się dłużnik obciążający nieruchomość hipoteką. Powódka nie twierdzi, że nie zaciągała zobowiązań kredytowych w wysokości ustalonej w sprawie, jak i tego, że nie spłacała ich regularnie. Samo zatem powstanie zadłużenia z tytułu umów kredytowych nie jest szkodą, którą by spowodowało zaskarżone orzeczenie. Teza, że powódka spłaciła już ponad 300 000 zł na poczet egzekwowanych od niej wierzytelności nie została poparta żadnymi dowodami wpłat ani danymi o tym, kiedy i jakie kwoty zostały przez powódkę wpłacone dobrowolnie na poczet obu wierzytelności oraz ściągnięte w postępowaniu egzekucyjnym. Powyższe twierdzenie nie zostało przy tym odniesione do danych o wysokości zadłużenia powódki, narastającego ze względu na naliczanie odsetek od niespłaconych należności, w warunkach, gdy jego nieuregulowanie spowodowało wszczęcie egzekucji, co wiąże się z przeznaczaniem części wyegzekwowanych od powódki kwot na poczet kosztów jej prowadzenia. Przytoczony wywód powódki na temat szkody, którą miała ponieść na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia, nie stanowi o jej uprawdopodobnieniu, jak tego wymaga ustawodawca w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia podlega rozpoznaniu, jeżeli nie jest oczywiście bezzasadna (art. 4249 k.p.c. a contrario). Celem wstępnej selekcji jest wyeliminowanie skarg, które bez konieczności wnikliwej analizy prawnej podlegają oddaleniu. Oczywista bezzasadność skargi stanowi kryterium dozwolonego jej wyłączenia i ma miejsce wtedy, gdy powołane podstawy skargi już przy pierwszej ocenie pokazują, że faktycznie nie ma możliwości ich uwzględnienia, gdyż nie miały miejsca albo nie mogły mieć wpływu na kształt orzeczenia. Zatem nie ma potrzeby prowadzenia szerokiej analizy prawnej i dokonywania pogłębionego badania trafności zaskarżonego orzeczenia, w odniesieniu do zastosowania prawa i jego wykładni. Ocena zasadności skargi polega na antycypowaniu roli sądu, który orzekałby co do istoty sprawy z powództwa skarżącego o wynagrodzenie szkody wyrządzonej I CNP 3/26 6 wydaniem prawomocnego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2018 r., III CNP 30/17). Twierdzenia powódki, jakoby przez odmowę uznania umowy cesji z 15 kwietnia 2017 r. za nieważną, pomimo zarzutów powódki o braku zgody na jej zawarcie przez organy pozwanego banku doszło do naruszenia art. 509 k.c. są oczywiście bezzasadne. Sądy meriti ustaliły, że umowa cesji wierzytelności wynikająca z umowy kredytu konsolidacyjnego z listopada 2007 r. była skuteczna. Podmiotem uprawnionym do podjęcia decyzji o zbyciu wierzytelności na rzecz pozwanej spółki był zarząd pozwanego banku. Wbrew twierdzeniom skarżącej czynność ta nie wymagała jej zgody, gdyż obowiązek jej uzyskania nie wynikał ani z ustawy, ani z umowy z powódką. Z ustaleń Sądów meriti wynika, że pozwany bank przeniósł na spółkę wierzytelność, której istnienie i wysokość stwierdza nakaz zapłaty i on też jest podstawą prowadzenia egzekucji tej należności. Nie ma zatem przeszkód, by po nabyciu wierzytelności egzekucję kontynuowała spółka. Oczywiście bezzasadne są też zarzuty powódki odnośnie do zastosowania w sprawie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. Powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego ma charakter prawokształtujący, zmierza bowiem do pozbawienia wierzyciela możliwości egzekwowania wierzytelności, o której istnieniu i wysokości stanowi zaopatrzony klauzulą wykonalności tytuł egzekucyjny. Zadaniem powoda w takiej sprawie jest powołanie się na okoliczność, która w świetle art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. może stanowić podstawę powództwa oraz wykazanie tej okoliczności. Nie stanowi o naruszeniu art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. oddalenie apelacji od wyroku oddalającego powództwo przeciwegzekucyjne, gdy powoływana przez powoda okoliczność nie jest podstawą powództwa przeciwegzekucyjnego w świetle tego przepisu albo gdy będąca taką podstawą okoliczność nie zostanie wykazana. Powódka żądała pozbawienia wykonalności tytułów wykonawczych z odwołaniem się do zarzutów, które dotyczyły raczej techniki rejestrowania spraw przez komornika prowadzącego postępowania w jej sprawach egzekucyjnych i innych uchybień formalnych, których zwalczanie powinno nastąpić skargą na czynności komornika, nie zaś środkiem merytorycznej obrony przed egzekucją. W takich kategoriach należy ocenić zarzuty „połączenia do wspólnej egzekucji należności wynikającej z wyżej wymienionych tytułów wykonawczych powódka utraciła I CNP 3/26 7 możliwość kontroli, która należność została już spłacona”. Tego, że obowiązki stwierdzone skierowanymi do egzekucji tytułami wykonawczymi nie istnieją powódka nie wykazała. W odniesieniu do obowiązku stwierdzonego sądowym tytułem egzekucyjnym mogłoby to wynikać ze zdarzeń późniejszych niż mające miejsce do czasu uprawomocnienia się nakazu, a co do obowiązku stwierdzonego bankowym tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym klauzulą wykonalności - także ze zdarzeń wcześniejszych niż zaopatrzenie go klauzulą wykonalności. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, z art. 5 k.p.c. nie wynika powinność sądu o charakterze ogólnego obowiązku udzielania w każdym wypadku pouczeń osobom występującym przed sądem, o tym, jak mają prowadzić proces i jakie okoliczności w nich wykazywać, tylko dlatego, że nie mają one profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Udzielenie pouczenia zależy od uznania sądu uwarunkowanego oceną konkretnej sytuacji procesowej i staje się powinnością sądu wyłączenie w sytuacjach wyjątkowych, w sytuacji gdy zachodzi potrzeba zapobieżenia nierówności podmiotów toczącego się postępowania, a więc wówczas, gdy strona z uwagi na swoją nieporadność i stopień skomplikowania sprawy nie jest w stanie zrozumieć istoty prowadzonego postępowania i nie jest w stanie w związku z tym podjąć stosownych czynności procesowych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2023 r., I CSK 4211/22). W świetle powyższego należy stwierdzić, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wydane w sprawie orzeczenie jest sprzeczne z przepisami prawa wymienionymi w skardze. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 4248 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania w sprawie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – art. 98 § 1, art. 98 § 11 i § 3 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 42412 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 oraz § 10 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), orzekł jak w postanowieniu. O wynagrodzeniu pełnomocnika repezentującego powódkę z urzędu w niniejszym postępowaniu Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 2 pkt 1, § 4 ust. 1, I CNP 3/26 8 § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 136). [dr] [a.ł]
Pełny tekst orzeczenia
I CNP 3/26
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.