I C 649/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek po zmarłej I. D. . Powód M. D. domagał się od siostry, pozwanej J. C. , zapłaty 33.000 zł. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa lub obniżenie zachowku, argumentując, że wola spadkodawczyni przewidywała służebność mieszkania dla synów w lokalu spadkowym, a ona sama poniosła koszty opieki nad matką i spłacała długi powoda. Sąd ustalił, że spadek obejmował mieszkanie o wartości 269.000 zł, prawo dzierżawy działki (3.500 zł), nakłady (2.430 zł) i biżuterię (1.383 zł), a także oszczędności, które zostały podzielone między dzieci. Po uwzględnieniu darowizn i spłat, wartość spadku netto wyniosła 308.256 zł. Powodowi, jako zstępnemu, przysługiwał zachowek w wysokości połowy udziału spadkowego, czyli 39.282 zł. Po zaliczeniu na poczet zachowku darowizn i kwot otrzymanych przez powoda (łącznie 10.562 zł), należna kwota wynosiła 28.720 zł. Jednakże, sąd, stosując art. 5 k.c. i biorąc pod uwagę trudną sytuację życiową pozwanej (która musiała udostępnić mieszkanie braciom zgodnie z wolą matki i nie miała z niego dochodów), jej zaangażowanie w opiekę nad matką oraz pomoc udzielaną powodowi w przeszłości, miarkował zasądzoną kwotę do 15.000 zł. Kwota ta została rozłożona na 31 rat, z uwagi na niemożność jednorazowej spłaty przez pozwaną. Kosztami procesu obciążono strony w stosunku 55% powoda i 45% pozwanej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZastosowanie art. 5 k.c. do miarkowania zachowku w sytuacji trudnej sytuacji życiowej spadkobiercy oraz możliwości rozłożenia zasądzonej kwoty na raty na podstawie art. 320 k.p.c.
Każda sprawa o zachowek jest indywidualna, a zastosowanie art. 5 k.c. wymaga wykazania szczególnych okoliczności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy roszczenie o zachowek może zostać obniżone na podstawie art. 5 k.c. z uwagi na zasady współżycia społecznego i trudną sytuację życiową pozwanego spadkobiercy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zachowek może zostać miarkowane na podstawie art. 5 k.c. w szczególnych okolicznościach, gdy jego uwzględnienie w pełnej wysokości prowadziłoby do rażąco niesprawiedliwego rezultatu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zasady współżycia społecznego, w tym sprawiedliwość, przemawiają za miarkowaniem roszczenia o zachowek, biorąc pod uwagę trudną sytuację życiową pozwanej (konieczność udostępnienia mieszkania braciom zgodnie z wolą spadkodawczyni, brak dochodów z tego tytułu), jej zaangażowanie w opiekę nad matką oraz pomoc udzielaną powodowi w przeszłości, co kontrastuje z postawą powoda.
Jakie składniki majątkowe i jakie kwoty należy uwzględnić przy ustalaniu substratu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przy ustalaniu substratu zachowku należy uwzględnić wartość wszystkich składników majątkowych spadku (nieruchomości, ruchomości, prawa), a także darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionych do zachowku oraz kwoty otrzymane przez nich od spadkodawcy lub z masy spadkowej.
Uzasadnienie
Sąd ustalił wartość spadku na podstawie opinii biegłych, uwzględniając wartość mieszkania, prawa dzierżawy, nakładów i biżuterii, a także oszczędności. Zaliczył na poczet zachowku darowiznę na leczenie stomatologiczne powoda, kwotę otrzymaną przez powoda po śmierci matki oraz wartość pierścionka zabranego przez powoda.
Czy zasądzoną kwotę zachowku można rozłożyć na raty na podstawie art. 320 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może rozłożyć zasądzoną kwotę na raty, jeżeli uzasadnia to sytuacja życiowa i materialna pozwanego, a jednorazowa zapłata prowadziłaby do uszczerbku dla niego.
Uzasadnienie
Sąd rozłożył zasądzoną kwotę na 31 rat, uznając, że pozwana znajduje się w gorszej sytuacji finansowej niż powód, nie ma możliwości jednorazowej spłaty z uwagi na brak możliwości sprzedaży mieszkania (zajmowanego przez braci) i nie posiada innego majątku. Jednocześnie uznał, że płatność rat w kwocie 500 zł miesięcznie jest w jej zasięgu i nie spowoduje szkody dla powoda.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. D. | osoba_fizyczna | powód |
| J. C. | osoba_fizyczna | pozwana |
| R. D. | osoba_fizyczna | świadek |
| H. D. | osoba_fizyczna | świadek |
| K. D. | osoba_fizyczna | świadek |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można powoływać się na naruszenie przepisów kodeksu cywilnego, jeżeli sprawca poniósł szkodę wyłącznie w następstwie naruszenia przepisów prawa przez inną osobę lub z powodu siły wyższej. Sąd może w szczególnych wypadkach obniżyć wysokość należnego zachowku, jeżeli jego dochodzenie w pełnej wysokości byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 996
Kodeks cywilny
Zapis windykacyjny lub polecenie testamentowe obciążające zapisobiercę lub polecobiorcę nie wpływa na roszczenie o zachowek. Darowizny uczynione przez spadkodawcę na rzecz osób uprawnionych do zachowku zalicza się na poczet ich zachowku.
k.p.c. art. 320
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach wyjątkowych, gdy jednorazowe spełnienie świadczenia przez pozwanego byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby pozwanemu utratą możliwości zarobkowania, sąd może postanowić o rozłożeniu świadczenia na raty.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W wyroku zasądzającym świadczenie strony pokrywającej koszty procesu w całości lub w części, sąd orzeka o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji. Sąd drugiej instancji może uchylić postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów i orzec o nich samodzielnie.
u.r.o.d. art. 41 § ust. 1
Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych
Działkowiec w drodze umowy może przenieść prawa i obowiązki wynikające z prawa do działki na rzecz pełnoletniej osoby fizycznej (przeniesienie praw do działki).
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wartość spadku obejmuje mieszkanie, prawo dzierżawy, nakłady i biżuterię. • Powodowi przysługuje zachowek w wysokości połowy udziału spadkowego. • Zasady współżycia społecznego i trudna sytuacja pozwanej uzasadniają miarkowanie zachowku na podstawie art. 5 k.c. • Możliwość rozłożenia zasądzonej kwoty na raty na podstawie art. 320 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Roszczenie powoda o zachowek powinno zostać uwzględnione w pełnej wysokości (39.282 zł minus zaliczone kwoty).
Godne uwagi sformułowania
zachowek należny mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia • w świetle zasad współżycia społecznego, w szczególności zasady sprawiedliwości roszczenie powoda zasługuje na uwzględnienie jedynie co do kwoty 15.000 zł • zasądzona kwota wraz z kwotą 10.562 zł stanowi 2/3 należnego powodowi zachowku • moratorium sędziowskie określonego w powołanym przepisie (art. 320 kpc)
Skład orzekający
Małgorzata Żelewska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zastosowanie art. 5 k.c. do miarkowania zachowku w sytuacji trudnej sytuacji życiowej spadkobiercy oraz możliwości rozłożenia zasądzonej kwoty na raty na podstawie art. 320 k.p.c."
Ograniczenia: Każda sprawa o zachowek jest indywidualna, a zastosowanie art. 5 k.c. wymaga wykazania szczególnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sąd może zastosować zasady słuszności i współżycia społecznego (art. 5 k.c.) do miarkowania roszczeń, nawet jeśli formalnie są one uzasadnione. Rozłożenie zasądzonej kwoty na raty jest również praktycznym aspektem, który może zainteresować.
“Czy sąd może obniżyć należny zachowek? Tak, jeśli zasady sprawiedliwości tego wymagają.”
Dane finansowe
WPS: 33 000 PLN
zachowek: 15 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.