I C 532/14

Sygn. akt I C 532/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lipca 2015 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie – Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Przemysław Jagosz Protokolant p.o. sekr. sąd. Marlena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2015 r., w Olsztynie, na rozprawie, sprawy z powództwa M. P. przeciwko M. G. o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną I. oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu na rzecz pozwanej; III. przyznaje radcy prawnej K. N. od Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Olsztynie) kwotę 4 428 zł tytułem opłaty za pomoc prawną świadczoną z urzędu na rzecz pozwanej (w tym kwotę 828 zł tytułem podatku od towarów i usług). Sygn. akt I C 532/14 UZASADNIENIE M. P. wniósł o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy kupna sprzedaży nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) w B. , powiat (...) , województwo (...) , dla którego Sąd Rejonowy w Olsztynie prowadzi księgę wieczystą nr (...) , zawartej w dniu (...) r. przed notariuszem R. Z. w B. i zapisanej w rep. A Nr (...) r., W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowa umowa została zawarta przez pozwaną M. G. z B. P. (1) , przy czym odbyło się to z jego pokrzywdzeniem jako wierzyciela B. P. (1) . Przedmiotowy lokal został bowiem sprzedany za cenę niższą niż rynkowa, co powinno wzbudzić ostrożność pozwanej, której jednak nie zachowała. (pozew) Pozwana M. G. wniosła o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. Podniosła, że nie znała stosunków istniejących między powodem a jego dłużniczką, zaś stan mieszkanie został sprawdzony przed jego zakupem przez wgląd w księgę wieczystą, w której nie było żadnych zadłużeń, zajęć lub obciążeń, co potwierdziła sprzedająca przy podpisywaniu umowy. (odpowiedź na pozew k. 80-81) Sąd ustalił, co następuje: M. P. i B. P. (1) byli małżeństwem. Po jego rozwiązaniu, w wyniku postępowania o podział majątku wspólnego w sprawie X Ns 817/10 Sądu Rejonowego w Olsztynie, w dniu 8.02.2012 r. zapadło postanowienie, w którym od B. P. (1) zasądzono na rzecz powoda kwotę 74 468,78 zł tytułem dopłaty do jego udziału w majątku wspólnym, odraczając obowiązek zapłaty do dnia 8.02.2014 r. Tym samym postanowieniem B. P. (1) przyznano na wyłączną własność lokal mieszkalny nr (...) , położony w B. przy ul. (...) (księga wieczysta Sądu Rejonowego w Olsztynie - Kw nr (...) ), przyjmując jego wartość – w ślad za opinią biegłego sądowego – na kwotę 148 110 zł. (bezsporne, dokumenty w aktach X Ns 817/10 Sądu Rejonowego w Olsztynie) W dniu 9.05.2014 r. powód złożył wniosek o wszczęcie egzekucji świadczenia zasądzonego postanowieniem z dnia 8.02.2012 r. od dłużniczki B. P. (1) , domagając się jednocześnie wpisu do księgi wieczystej wskazanej wyżej lokalu. Wcześniej bezskutecznie wzywał dłużniczkę do zapłaty listami poleconymi. Zawiadomienie o wszczęciu egzekucji (m.in. wezwanie do zapłaty w egzekucji z nieruchomości), pierwotnie wysłane przez komornika na niewłaściwy adres podany przez powoda, dłużniczka odebrała ostatecznie w dniu 5.06.2014 r. Zanim to nastąpiło, w dniu 27.05.2014 r. dłużniczka i pozwana M. G. zawarły umowę przedwstępną, zgodnie z którą pozwana zobowiązywała się do nabycia od dłużniczki wymienionego wyżej lokalu mieszkalnego wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej za cenę 78 500 zł. W treści tej umowy dłużniczka zapewniła, że mieszkanie nie jest obciążone, nadto trony zastrzegły, że w przypadku, gdyby na dzień spisania aktu notarialnego na lokalu ciążyło jakiekolwiek zadłużenie, dłużniczka spłaci je lub odliczy od ceny sprzedaży. Przy tej okazji dłużniczka mówiła pozwanej, że wyjeżdża do Szwecji i zależy jej na pilnej sprzedaży. O ofercie dłużniczki pozwana dowiedziała się z Internetu, w którym zamieszczono ogłoszenie o przeznaczeniu lokalu do sprzedaży. W ogłoszeniu dłużniczka zamieściła informację, że oferta stanowi okazję, a sprzeda je pilnie z powodu wyjazdu za granicę. W dniu 4.06.2014 r. pozwana i dłużniczka zawarły umowę przyrzeczoną, mocą której B. P. (1) sprzedała pozwanej lokal wraz z prawami przynależnymi za cenę 78 500 zł. Przy sporządzaniu aktu notarialnego, dokumentującego umowę, przedłożono m.in. odpis z księgi wieczystej prowadzonej dla lokalu, wydany 30.04.2014 r., nie zawierający żadnych wpisów ostrzeżeń lub wzmianek o wnioskach, ani ujawnionych obciążeń, oraz odpis postanowienia ze sprawy o podział majątku wspólnego, przyznającego lokal na własność dłużniczki oraz zasądzającego od niej na rzecz powoda kwotę 74 468,78 zł z tytułu dopłaty, jak również zaświadczenia o niezaleganiu przez dłużniczką z opłatami na rzecz wspólnoty mieszkaniowej i podatkami. W dniu sporządzania aktu notarialnego treść księgi wieczystej prowadzonej dla lokalu, pobrana ze strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, nie uległa zmianie w stosunku do okazanego odpisu, co notariusz odnotował w treści aktu sprzedaży (strona 4, pkt B.a/). W treści aktu dłużniczka zapewniła nadto, że lokal nie jest objęty postępowaniem administracyjnym lub egzekucyjnym, a sama nie posiada zaległości podatkowych, ani wymagalnych długów wobec osób trzecich. W ocenie pozwanej mieszkanie wymagało nakładów i modernizacji, co dłużniczka potwierdzała oświadczeniem zawartym w treści umowy sprzedaży. W związku z tym po zakupie mieszkania dokonała szeregu prac w tym zakresie (okna, szpachlowanie, malowanie). Pozwana i dłużniczka nie znały się przed zawarciem wskazanych umów. (por. informacja komornika k. 66, kopia wniosku o wszczęcie egzekucji k. 67-72, umowa przedwstępna k. 230-231, wydruk ogłoszenia k. 233-234, umowa k. 53, zaświadczenia k. 136-138, protokół zdawczo-odbiorczy k. 126, zeznania pozwanej za adn. k.238v-239, zdjęcia k. 130, rachunki k. 131-135) Szacunkowa wartość rynkowa lokalu na datę zawarcia umowy sprzedaży została określona przez biegłego rzeczoznawcę na kwotę 116 250 zł. (operat szacunkowy k. 180-200) Na datę wnoszenia pozwu w niniejszej sprawie egzekucja pozostawała bezskuteczna. (bezsporne, zeznania powoda za adn. k. 238) Sąd zważył, co następuje: W świetle poczynionych w sprawie ustaleń żądanie powoda nie mogło zostać uwzględnione. Zgodnie z art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego ( k.c. ), gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. W myśl natomiast art. 527 § 2 k.c. czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek niej dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż przed dokonaniem czynności. W realiach niniejszej sprawy dla uwzględnienia powództwa konieczne byłoby zatem wykazanie, że zawierając z pozwaną umowę sprzedaży z dnia 4.06.2014 r., B. P. (1) (jako dłużniczka) działała z pokrzywdzeniem powoda (jako wierzyciela), o czym pozwana M. G. wiedziała lub mogła się dowiedzieć przy zachowaniu staranności wymaganej od przeciętnej osoby i niezbędnej w tego typu okolicznościach ( art. 527 § 1 w związku z art. 355 § 1 k.c. ). W ocenie Sądu można uznać za dowiedzione, że dłużniczka B. P. (1) działała ze świadomością pokrzywdzenia powoda. Z wyjaśnień powoda wynika, że jeszcze przed zawarciem umowy z pozwaną dłużniczka sprzedała inny należący do niej lokal. Dłużniczka zeznała natomiast, że z części ceny uzyskanej ze sprzedaży mieszkania spłaciła innych wierzycieli, a jej resztę podzieliła między dzieci. Stwierdziła przy tym, że jej dług w stosunku do powoda nie istnieje z uwagi na porozumienie, do jakiego miało między nimi dojść w 2012 r., i zapłatę 30 000 zł na rzecz powoda. Istnieniu takiego porozumienia i zapłacie powód jednak zaprzeczał (por. k. 171), a nie przedstawiono żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić dokonanie zapłaty, a nadto przybliżyć charakter uzgodnień przywoływanych przez dłużniczkę, i które pozwoliłyby na ocenę jego skutków w kontekście ewentualnego spełnienia wierzytelności powoda względem dłużniczki. Okoliczność, że miały one dotyczyć m.in. długu powoda z tytułu alimentów na rzecz dzieci, wywołuje jednak wątpliwości, czy ewentualne porozumienie mogło wywoływać skutki dla zobowiązań B. P. (1) . Ugoda w tej mierze dotyczyłaby bowiem wzajemnych zobowiązań powoda i jego dzieci, a nie dłużniczki. W konsekwencji należało uznać, że wierzytelność powoda z tytułu podziału majątku wspólnego w dacie zawierania umowy z 4.06.2014 r. nadal istniała i była wymagalna, albowiem upłynął już termin jej płatności odroczony do 8.02.2014 r. Zważywszy, że wartość lokalu przy ul. (...) w toku postępowania o podział majątku wspólnego między powodem a B. P. (1) została ustalona 2 lata wcześniej na kwotę 148 110 zł, można też przyjąć z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że dłużniczka miała świadomość, że sprzedaje go za cenę niższą niż rynkowa (tj. za kwotę 78 500 zł), zbywając istotny składnik majątku, z którego wierzyciele mogliby prowadzić egzekucję. Ponieważ dotychczasowa egzekucja z innych potencjalnych składników majątku dłużniczki pozostaje bezskuteczna, a dłużniczka nie ma majątku, ani dochodów, z których mogłaby zaspokoić powoda, oczywistym jawi się wniosek, że wskutek zbycia lokalu stała się niewypłacalna w rozumieniu art. 527 § 2 k.c. , a okoliczności, w jakich to nastąpiło, świadczą, że miała tego świadomość. W ocenie Sądu konstatacji tej nie zmieniają deklaracje dłużniczki, że uważała swoje świadczenie za spełnione wobec porozumienia, jakie miała zawrzeć z powodem, ani to, że o wszczęciu przez egzekucji dowiedziała się po dokonaniu sprzedaży. Jak już wskazano, nie przedstawiono żadnych wiarygodnych dowodów dotyczących wymienionego porozumienia, zaś z niezaprzeczonych twierdzeń powoda wynika, że przed wszczęciem egzekucji dwukrotnie wzywał dłużniczkę do zapłaty listami poleconymi. W tym stanie rzeczy, dłużniczka mogła powziąć wiedzę o żądaniach powoda, a tym samym świadomość, że zbycie ostatniego cennego składnika majątku uniemożliwi ewentualne zaspokojenie jego roszczeń. Reasumując ten wątek rozważań, w ocenie Sądu należało przyjąć, że sprzedając lokal mieszkalny przy ul. (...) w B. dłużniczka działała ze świadomością pokrzywdzeniem powoda jako wierzyciela. Niemniej, jak już wskazano, zgodnie z art. 527 § 1 k.c. dla uwzględnienia powództwa w niniejszej sprawie konieczne było jeszcze ustalenie, że pozwana miała wiedzę o takim działaniu B. P. (1) i jego skutku, ewentualnie, że mogła tę wiedzę powziąć przy zachowaniu należytej staranności. Wyniki postępowania dowodowego w tym zakresie nie dają jednak podstaw do przypisania pozwanej takiej wiedzy, ani do uznania, że nie zachowała należytej staranności w zakresie możliwości jej pozyskania. Zarówno z zeznań dłużniczki, jak i wyjaśnień pozwanej, wynika, że przed zawarciem umowy sprzedaży dłużniczka zapewniała pozwaną, że nie jest zadłużona. Dłużniczka zeznała również, że zapewniała o całkowitym rozliczeniu się z mężem. Składanie takich zapewnień przez sprzedającą, jak również podjęcie przez pozwaną starań, zmierzających do upewnienia się o braku zadłużenia osoby sprzedającej lokal, zwłaszcza dotyczącego tego lokalu, potwierdza to, że przy sporządzaniu aktu notarialnego przedłożono zaświadczenia o niezaleganiu z opłatami na rzecz wspólnoty mieszkaniowej i z należnościami podatkowymi, jak również odpis z księgi wieczystej nieruchomości pochodzący z dnia 30.04.2014 r., którego aktualność sprawdzono w dniu umowy. Z odpisu tego wynikało, że lokal nie jest obciążony, a nadto nie ma wpisów, mogących chociażby sugerować skierowanie do niego egzekucji jakichkolwiek wierzytelności. Z zeznań pozwanej wynika, że również osobiście upewniała się u zarządcy wspólnoty mieszkaniowej, w której skład wchodzi przedmiotowy lokal, o spłacie ciążącego na nim zadłużenia. W tych okolicznościach poczynione przez pozwaną starania w celu upewnienia się, że kupuje lokal nieobciążony i pozbawiony ryzyka prowadzenia z niego egzekucji, można uznać za wystarczające i odpowiadające przeciętnej mierze, jakiej wymaga art. 527 § 1 k.c. w związku z art. 355 § 1 k.c. dla uwolnienia się od odpowiedzialności z tytułu działania sprzedającego – osoby bezspornie obcej względem pozwanej - z pokrzywdzeniem wierzycieli. Wobec zapewnień sprzedawcy o braku zadłużenia, potwierdzanych zaświadczeniami i zweryfikowanym w obecności notariusza odpisem z księgi wieczystej nabywanej nieruchomości, nie zawierającym żadnych wpisów lub ostrzeżeń, stawianie nabywcy wymogu bardziej wnikliwego, czy też bardziej starannego sprawdzania poziomu ewentualnego zadłużenia sprzedawcy (np. w rejestrach dłużników, przez ogłoszenia prasowe, poszukiwanie informacji w kancelariach komorniczych lub zatrudnienie specjalistów, zajmujących się badaniem kondycji finansowej kontrahentów, domaganie się pokwitowań spłaty wcześniejszych długów lub próby nawiązywania kontaktu z wszystkimi wierzycielami, których pokwitowań brakuje) wykraczałoby ponad staranność przeciętną, wymaganą przepisem art. 527 § 1 k.c. w związku z art. 355 § 1 k.c. , nakładając nadto konieczność ponoszenia znacznych kosztów, które mogłyby się okazać nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do wartości nabywanej nieruchomości. Mogłoby to napotkać zresztą trudności wynikające z przepisów o ochronie danych osobowych, nie dając przy tym gwarancji uzyskania pełnej wiedzy o sytuacji kontrahenta, zwłaszcza przy braku aktywności jego wierzycieli. Oceniając staranności pozwanej dostrzec też należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle staranności, jakiej wymaga się od osoby nabywającej nieruchomość w kontekście art. 527 § 1 k.c. , wskazywano, że wystarczające jest zapoznanie się przez tę osobę z treścią wpisów do księgi wieczystej prowadzonej dla nabywanej nieruchomości (por. wyrok SN z 13.10.2006 r. w sprawie III CSK 58/06), co przecież pozwana uczyniła. W ocenie Sądu staranność okazana przez pozwaną była wystarczająca nawet przy uwzględnieniu, że cena sprzedaży lokalu była o ok. 33 % niższa niż jego szacunkowa wartość rynkowa w tej dacie, wyliczona przez biegłego rzeczoznawcę, którego opinii strony nie zakwestionowały. Odnosząc się do tej kwestii zauważyć trzeba, że z zeznań B. P. i pozwanej, potwierdzonych treścią ogłoszenia o zamiarze sprzedaży zamieszczonego w Internecie, wynikało, że dłużniczka oferuje lokal jako okazję, chcąc go pilnie sprzedać z powodu wyjazdu. Wcześniej mieszkanie było wynajmowane i w zgodnej ocenie stron umowy wymagało modernizacji. Dostrzec przy tym trzeba, że wartość rynkowa lokalu wyliczona przez biegłego ma charakter szacunku, który wynika z przyjętych do opinii założeń i parametrów wyceny, które – co jest wiedzą powszechną – mogą być różnie przyjmowane przez różnych rzeczoznawców, prowadząc do różnic w wycenie sięgających 15-20%. Zważywszy na te okoliczności za usprawiedliwione można uznać przekonanie pozwanej, że cena lokalu nie odbiega znacząco od jego realnej wartości, czyli ceny możliwej do uzyskania w takich warunkach (czyli w okolicznościach przewidywanego przez sprzedającego w niedługim czasie wyjazdu zagranicę), i chociaż niewątpliwie stanowiła pewną okazję, nie dawała podstaw do podejrzeń w stosunku do intencji lub zapewnień sprzedającego o braku zadłużenia, które potwierdzały przedstawione dokumenty. Z przytoczonych względów, w braku wystarczających podstaw faktycznych uzasadniających zastosowanie przepisu art. 527 § 1 k.c. , a to z uwagi na brak wiedzy pozwanej o działaniu dłużniczki z pokrzywdzeniem powoda i brak możliwości jej powzięcia przy dołożeniu niezbędnej w tych okolicznościach staranności, powództwo podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Na podstawie art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego ( k.p.c. ) odstąpiono od obciążania powoda kosztami procesu na rzecz pozwanej. W tej mierze Sąd miał na uwadze, że koszty te ograniczały się do wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego dla pozwanej z urzędu, jak również trudną sytuację materialną powoda, który jak dotychczas nie uzyskał spłaty od dłużniczki, a z dochodów uzyskiwanych z pracy zagranicą musi pokrywać szereg zadłużeń (w tym alimentacyjnych – por. zeznania za adn. k. 238v). W związku z takim rozstrzygnięciem o kosztach procesu, na wniosek pełnomocnika pozwanej, wskazującego, że koszty udzielonej jej pomocy prawnej nie zostały opłacone w żadnej części, na podstawie § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych … (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), radcy prawnej K. N. przyznano wynagrodzenie w wysokości wynikającej z § 6 pkt 6 oraz § 2 ust. 3 wymienionego rozporządzenia (pkt III sentencji wyroku).