I C 186/24

Sygn. akt I C 186/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 marca 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Sieńczewska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2026 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa D. U. (2) przeciwko X. R. o ochronę dóbr osobistych I. 
        oddala powództwo; II. 
        zasądza od D. U. (2) na rzecz X. R. tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 1007 zł (tysiąc siedem zlotych) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska Sygn. akt I C 186/24 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 26 stycznia 2024 r. skierowanym przeciwko X. R. , powód D. U. (2) wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz nakazanie pozwanemu złożenia przeprosin powoda o treści: „ Ja, X. R. , podczas mej kadencji, jako Prezes (...) S.A oskarżyłem fałszywie pana E. K. o pomówienie (...) , za co pan U. został uniewinniony sądownie w dwu instancjach Sądów RP. Przepraszam pana E. K. , który jest weteranem (...) za fałszywe oskarżenia i także brzydkie określenia jego osoby umieszczone w Akcie Oskarżenia, który wystawiłem dla pana U. .”; Nadto, powód wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że pozwany oskarżył go o pomówienie (...) , którego w tamtym czasie był prezesem. Sądy pierwszej i drugiej instancji nie stwierdziły jednak, aby doszło do pomówienia. Pozwany nazwał powoda w akcie oskarżenia przestępcą; nie przedstawiając żadnego dowodu wskazał, że powód jest „przestępcą, dewiantem seksualnym, alkoholikiem, narkomanem, prowadzi niemoralny tryb życia”. Zdaniem powoda, akt oskarżenia miał go oczernić przed wymiarem sprawiedliwości i został zatwierdzony przez pozwanego. (pozew – k. 3-7, pismo z 21.08.2024 r. – k. 34-35) W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu pisma pozwany zwrócił uwagę na fakt, że powód jako podstawę swoich roszczeń wskazał zdanie znajdujące się w prywatnym akcie oskarżenia, sporządzonym na zlecenie (...) , gdzie pozwany pełnił funkcję prezesa. Zdanie to powód uznał za skierowane bezpośrednio przeciwko niemu, podczas, gdy ten fragment aktu oskarżenia nie odnosił się do zachowania powoda, a stanowił odwołanie do stanowiska judykatury i doktryny opisującego czyn zabroniony stypizowany w art. 212 k.k. , w ramach części teoretycznej uzasadnienia. Działania pozwanego nie mogą być uznane za bezprawne, a niezależnie od tego powołał się na wyłączenie odpowiedzialności pozwanego na podstawie art. 429 k.c. z uwagi na powierzenie czynności związanych z wystąpieniem z prywatnym aktem oskarżenia przeciwko powodowi profesjonalnemu podmiotowi. (odpowiedź na pozew – k. 42-44) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 21 lutego 2018 r. (data prezentaty Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie) (...) S.A., reprezentowany przez adw. N. T. , skierował przeciwko D. U. (1) prywatny akt oskarżenia, oskarżając ww. o to, że „w dniu 5 marca 2017 r. w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, za pomocą środków masowego komunikowania, poprzez zamieszczenie w sieci Internet filmu na portalu (...) .com pod adresem https://www. (...) .com/watch?v= (...) , dokonał pomówienia (...) S.AA. o bandyckie i bezprawne działania, doprowadzenie do śmierci I. U. , nieuczciwość w relacjach biznesowych, niszczenie firm oraz ludzi, uczestnictwo w zorganizowanym układzie przestępczym oraz to, iż w bliżej nieokreślonym czasie, nie wcześniej niż w kwietniu 2017 r. i nie później niż do końca stycznia 2018 r., w wykonaniu z góry powziętego zamiar, w serii wiadomości e-mail kierowanych do instytucji zagranicznych i polskich oraz przedstawicieli polskiej prasy poprzez rozpowszechnianie odnośnika do artykułu pod adresem http:// (...) .htm oraz formułowanych przez siebie zarzutów pomówił (...) S.A. o uczestnictwo w działalności korupcyjnej, bezprawne działania, zrujnowanie firmy (...) , działanie w gangsterski sposób, doprowadzenie do śmierci I. U. , nieuczciwość w relacjach biznesowych, niszczenie firm oraz ludzi, uczestnictwo w zorganizowanym układzie przestępczym i korupcyjnym, które to zarzuty mogą poniżyć (...) S.A. w opinii publicznej oraz narazić go na utratę zaufania potrzebnego dla prowadzenia przez (...) działalności, t.j. o czyn z art. 212 § 1 i 2 k.k. ”. W uzasadnieniu wskazano na zachowania D. U. (1) , w których oskarżyciel prywatny upatrywał pomówienia. W szczególności podano, że w dniu 5 marca 2017 r. D. U. (1) zamieścił w sieci Internet, na portalu (...) .com za pośrednictwem profilu internetowego o przypisanej mu nazwie (...) zapis programu „ (...) ” emitowanego w (...) 20 października 2016 r. W programie tym dziennikarka D. F. przeprowadziła rozmowę z E. U. (2) , podczas której wielokrotnie pomówił on (...) S.A. o takie postępowanie jak bezprawne i bandyckie zachowanie, dokonywanie przestępstw gospodarczych przez pracowników (...) , bezprawne rujnowanie przedsiębiorców, działanie w gangsterski sposób, doprowadzenie do śmierci syna E. U. (1) oraz o takie właściwości jak oszustwo i nieuczciwość. Ponadto, w wymienionym programie zaprezentowany został nekrolog I. U. oraz wielokrotnie odczytano jego rzekomy list pożegnalny, w którym za swoją śmierć obwiniać miał on (...) S.A. W liście tym wskazano, że ostatnią wolą zmarłego było nagłośnienie i upublicznienie nadużyć jakich, zdaniem I. U. , dopuściły się różne instytucje zaufania publicznego w celu zniszczenia jego rodzinnego biznesu. Dalej przywołano treść art. 212 k.k. i powołano się na poglądy orzecznictwa i doktryny dotyczące wykładni tego przepisu, przy czym jest to obszerny fragment uzasadnienia pisma. W tej części znalazło się zdanie „Pomówienie musi odnosić się do postępowania (popełnienia przestępstwa, prowadzenia niemoralnego trybu życia) lub właściwości (w przypadku osób fizycznych np. alkoholizm, narkomania, zboczenie płciowe, zaś w przypadku podmiotu zbiorowego – chaos organizacyjny, niekompetencja personelu), które mogą poniżyć daną osobę (a także podmiot zbiorowy) w opinii publicznej lub narazić ją na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności”. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2019 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie w sprawie IV K 603/18 umorzył postępowanie w sprawie oskarżenia prywatnego (...) S.A. w zakresie zarzutu skierowanego wobec D. U. (1) z uwagi na brak znamion czynu zabronionego, zaś Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 14 października 2019 r. w sprawie IX Kz 1033/19 utrzymał w mocy to postanowienie. W momencie złożenia ww. prywatnego aktu oskarżenia oraz prowadzenia postępowań IV K 603/18 i IX Kz 1033/19 Prezesem Zarządu (...) S.A. był X. R. . (okoliczności bezsporne, nadto odpis aktu oskarżenia – k. 8-17, odpisy postanowień w sprawach IV K 603/18 i IX Kz 1033/19 – k. 18-20) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie odpisów dokumentów złożonych przez powoda, a także na podstawie twierdzeń samych stron, bowiem stan faktyczny nie był w tej sprawie sporny. W szczególności, pozwany nie kwestionował, że doszło do wniesienia opisanego w pozwie prywatnego aktu oskarżenia, ani tego, że orzeczenia sądów karnych były niekorzystne dla oskarżenia prywatnego. Sąd uznał zatem, że przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków zgłoszonych przez powoda, niezależnie od tego, że dowód ten zmierzał do przedłużenia postępowania, nie było potrzebne. Ustalenie okoliczności faktycznych w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy możliwe było na podstawie samych twierdzeń stron i dowodów z dokumentów. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu. Stosownie do art. 23 k.c. , dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Z kolei art. 24 § 1 k.c. stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W świetle powyższego, osoba dochodząca roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych powinna wykazać, że doszło do naruszenia jej dobra osobistego. Ciężar wykazania, że nie było to bezprawne, spoczywa natomiast na stronie przeciwnej, czyli na ogół na podmiocie, który dopuścił się owego naruszenia. W zakresie ustalenia, czy do naruszenia dóbr osobistych doszło, orzecznictwo jednolicie wskazuje, że decydujące znaczenie ma nie subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony, lecz obiektywna ocena, jaką reakcję wywołało lub mogło wywołać działanie sprawcy w społeczeństwie, z zastosowaniem wzorca rozsądnego odbiorcy. Wyraźnie podkreśla to wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3 sierpnia 2020 r. (I ACa 770/19), gdzie wskazano: Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie ma nie subiektywne odczucie osoby, jej stan psychiczny, ale to jaką reakcję wywołało naruszenie w społeczeństwie. Odwoływać zatem należy się do obiektywnej reakcji w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Powód upatrywał naruszenia jego dóbr osobistych w treści prywatnego aktu oskarżenia skierowanego przeciwko niemu przez (...) S.A., a ściślej fragmencie uzasadnienia tego pisma, gdzie mowa była o alkoholizmie, narkomanii, zboczeniu płciowym i prowadzeniu niemoralnego trybu życia. Fragment ten w całości miał następujące brzmienie: „Pomówienie musi odnosić się do postępowania (popełnienia przestępstwa, prowadzenia niemoralnego trybu życia) lub właściwości (w przypadku osób fizycznych np. alkoholizm, narkomania, zboczenie płciowe, zaś w przypadku podmiotu zbiorowego – chaos organizacyjny, niekompetencja personelu), które mogą poniżyć daną osobę (a także podmiot zbiorowy) w opinii publicznej lub narazić ją na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności”. Kluczową kwestią dla oceny, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, było prawidłowe odczytanie znaczenia zacytowanego wyżej, zakwestionowanego przez niego fragmentu prywatnego aktu oskarżenia. Powód twierdził, że ta część pisma stanowiła bezpośredni atak na jego osobę. Zdaniem powoda, to jemu autor ww. aktu oskarżenia przypisywał alkoholizm, narkomanię, zboczenie płciowe i prowadzenie niemoralnego trybu życia. Ocena ta nie ma jednak żadnych podstaw w świetle zasad logiki i językowej analizy treści aktu oskarżenia. Rozpatrywany fragment ujęty został w części teoretycznej uzasadnienia aktu oskarżenia, a jego znaczenie było jedynie takie, że opisano tu przykładowe sformułowania co do cech i właściwości osoby fizycznej, które mogą być kwalifikowane jako pomówienie w rozumieniu art. 212 k.k. W tej części pisma jego autor nie odnosił się wprost do powoda, ani do jego zachowań, stanowiących podstawę sformułowanego w petitum zarzutu. W tym zakresie nie doszło zatem do naruszenia dóbr osobistych powoda, w tym jego dobrego imienia i godności. Także sam fakt skierowania przeciwko powodowi prywatnego aktu oskarżenia przez (...) S.A. nie mógł stanowić o zasadności wywiedzionego przez powoda powództwa. O ile treść aktu oskarżenia w części przypisującej powodowi (zarzucającej mu) popełnienie czynu zabronionego stypizowanego w art. 212 k.k. może być uznana za naruszająca dobra osobiste powoda w postaci dobrego imienia i godności, o tyle nie sposób przyjąć, że mamy tu do czynienia z działaniem bezprawnym pozwanego. Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 kwietnia 2013 r. (I ACa 265/13, Legalis), zgodnie z którym: „Wniesienie prywatnego aktu oskarżenia z zasady nie będzie mogło być uznane za bezprawne naruszenie dóbr osobistych oskarżonego. O takim naruszeniu nie będzie można mówić w szczególności wówczas, gdy w ten sposób pokrzywdzony będzie zmierzał do usunięcia skutków naruszenia jego własnych dóbr osobistych w postaci czci, dobrego imienia i nietykalności cielesnej, naruszonych jego zdaniem przez oskarżonego.”. W okolicznościach tej sprawy Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że (...) S.A., występując z prywatnym aktem oskarżenia, dążył do ochrony własnych dóbr osobistych, zwłaszcza renomy, nie zaś w celu oczernienia czy szykanowania powoda. Okoliczność, że sądy karne obu instancji doszły do przekonania, że zarzucane powodowi działania nie noszą znamion czynu zabronionego, nie oznacza, że automatycznie należy przypisać bezprawność działania autorowi aktu oskarżenia czy jego mocodawcy. Nie sposób uznać, że w każdym wypadku, gdy w sprawie zainicjowanej prywatnym bądź subsydiarnym aktem oskarżenia dochodzi do umorzenia postępowania bądź do wydania wyroku uniewinniającego, oskarżony nabywa prawo do skutecznego dochodzenia od oskarżyciela roszczeń cywilnoprawnych z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Podsumowując, podjęte przez (...) S.A. działania, polegające na skierowaniu przeciwko powodowi prywatnego aktu oskarżenia oraz popieraniu go - tak w I, jak i w II instancji, mieściły się w ramach porządku prawnego i nie mogą uzasadniać zarzutu bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda. W świetle powyższego zbędne było analizowanie, czy co do zasady możliwe było przypisanie odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych powoda X. R. jako Prezesowi Zarządu (...) S.A., i to pomimo zlecenia zastępstwa prawnego w ww. postępowaniu karnym kancelarii prawnej. Z tych przyczyn Sąd oddalił powództwo w całości – pkt I sentencji wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt. II sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. , zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska