I C 1768/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa M.R. i B.R. przeciwko (...) Bank (...) Spółka Akcyjna o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego umowy o kredyt mieszkaniowy denominowany we franku szwajcarskim oraz o zapłatę. Powodowie domagali się stwierdzenia nieważności umowy z powodu zawartych w niej klauzul niedozwolonych, w szczególności dotyczących sposobu ustalania kursów walutowych. Sąd Okręgowy w Olsztynie, po analizie umowy i zgromadzonego materiału dowodowego, uznał powodów za konsumentów w rozumieniu art. 221 k.c. Sąd stwierdził, że postanowienia umowy dotyczące sposobu ustalania kursów kupna i sprzedaży CHF, odsyłające jedynie do tabeli kursów banku, nie zostały indywidualnie uzgodnione i miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 k.c. Brak jednoznacznych kryteriów ustalania kursów dawał bankowi swobodę w kształtowaniu zobowiązań stron, co naruszało dobre obyczaje i rażąco interesy konsumentów. W związku z uznaniem klauzul za abuzywne i brakiem możliwości ich zastąpienia innymi przepisami prawa, sąd uznał umowę za nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 Prawa bankowego. W konsekwencji, sąd zasądził od pozwanego banku na rzecz powodów kwotę 140.069,98 zł tytułem zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 listopada 2023 r. Orzeczono również o zwrocie kosztów procesu na rzecz powodów w kwocie 11.817 zł.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie nieważności umów kredytów denominowanych w CHF z powodu abuzywnych klauzul kursowych, zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego i TSUE.
Orzeczenie dotyczy umów zawartych na wzorcach umownych, gdzie kursy walut nie były indywidualnie negocjowane. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienia umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, dotyczące sposobu ustalania kursów walutowych stosowanych do przeliczeń, mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne) w rozumieniu art. 3851 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia umowy dotyczące sposobu ustalania kursów walutowych, które nie zostały indywidualnie uzgodnione i pozwalają bankowi na jednostronne, nieograniczone ustalanie kursów, są niedozwolone.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że brak jednoznacznych kryteriów ustalania kursów walutowych w umowie, odsyłających jedynie do tabeli kursów banku, daje bankowi swobodę w kształtowaniu zobowiązań stron, co narusza dobre obyczaje i rażąco interesy konsumentów. Postanowienia te nie zostały indywidualnie uzgodnione.
Jaki jest skutek uznania postanowień umowy kredytu za niedozwolone, w szczególności w kontekście możliwości dalszego obowiązywania umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uznanie postanowień umowy za niedozwolone, zwłaszcza tych dotyczących głównego przedmiotu umowy (kursów walutowych), prowadzi do nieważności całej umowy, jeśli brak możliwości ich zastąpienia innymi przepisami prawa lub uzgodnieniami stron.
Uzasadnienie
Po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul dotyczących kursów walutowych, umowa nie zawierała już istotnych elementów określających wysokość świadczeń stron (kwotę kredytu i raty), co uniemożliwiało jej wykonanie zgodnie z naturą umowy kredytu bankowego. Sąd powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego III CZP 25/22, zgodnie z którą w takiej sytuacji umowa nie wiąże stron także w pozostałym zakresie.
Czy powodowie mieli status konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powodowie mieli status konsumenta, mimo że jeden z nich prowadził działalność gospodarczą, ponieważ kredyt został zaciągnięty na cele mieszkaniowe i nie był związany z działalnością gospodarczą.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na zeznaniach powodów, zgodnie z którymi kredyt był przeznaczony na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, a działalność gospodarcza była prowadzona pod innym adresem i środki z kredytu nie były z nią rozliczane.
Czy aneks do umowy przewalutowujący kredyt z CHF na PLN mógł naprawić wadliwość pierwotnej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, aneks przewalutowujący kredyt nie naprawił pierwotnej wadliwości umowy, ponieważ ocena abuzywności postanowień umownych dokonywana jest na datę zawarcia umowy, a nie aneksu.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że aneks jedynie kontynuował stosunek prawny na zmienionych warunkach, ale saldo zadłużenia nadal wynikało z pierwotnie wyliczonej kwoty na podstawie abuzywnych postanowień. Zawarcie aneksu nie spowodowało 'naprawienia' pierwotnej wadliwości umowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. R. | osoba_fizyczna | powód |
| B. R. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Bank (...) Spółka Akcyjna | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 385¹ § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy, które nie zostały indywidualnie uzgodnione, a kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy, są niedozwolone.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
k.c. art. 189
Kodeks cywilny
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.
pr. bank. art. 69 § 1
Ustawa - Prawo bankowe
Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
Pomocnicze
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
Przy ocenie charakteru niedozwolonego postanowienia umownego bierze się pod uwagę umowę o charakterze ciągłym w chwili jej zawarcia, uwzględniając wszystkie okoliczności jej zawarcia oraz inne umowy, jeżeli pozostają one w związku z umową.
k.c. art. 410 § 1
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w zakresie, w jakim przepisy o zobowiązaniach nie stanowią inaczej.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
pr. bank. art. 69 § 2
Ustawa - Prawo bankowe
Umowa kredytu powinna zawierać w szczególności: (...) 2) kwotę i walutę kredytu lub sposób ustalenia tych wielkości; (...)
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Strona wygrywająca sprawę może żądać od strony przeciwnej zwrotu niezbędnych kosztów procesu.
pr. dewiz. art. 3
Ustawa - Prawo dewizowe
Dokonywanie obrotu dewizowego przez banki było dozwolone m.in. wówczas, gdy dotyczyło zawarcia umowy lub dokonania innej czynności prawnej powodującej lub mogącej powodować dokonywanie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami rozliczeń w walutach obcych albo przeniesienie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami własności wartości dewizowych, a także wykonywania takich umów lub czynności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa zawierała niedozwolone postanowienia dotyczące sposobu ustalania kursów walutowych. • Postanowienia te nie zostały indywidualnie uzgodnione. • Niedozwolone postanowienia naruszały dobre obyczaje i rażąco interesy konsumentów. • Brak możliwości zastąpienia abuzywnych klauzul innymi przepisami prawa prowadzi do nieważności całej umowy. • Powodowie mieli status konsumentów.
Odrzucone argumenty
Powodowie nie mieli statusu konsumenta. • Umowa nie zawierała klauzul abuzywnych. • Aneks do umowy stanowił nowację i naprawił wadliwość pierwotnej umowy. • Brak interesu prawnego w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego.
Godne uwagi sformułowania
postanowienia umowy w tym zakresie, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie, podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego • brak możliwości zastąpienia postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego • eliminacja wskazanych zapisów przy zachowaniu postanowień dotyczących określenia kwoty kredytu w CHF oznaczałoby, że kwota kredytu powinna zostać przeliczona na PLN, a kredytobiorcy w terminach płatności kolejnych rat powinni spłacać raty w PLN, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. • nie ma możliwości zastąpienia postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego • po wyeliminowaniu z umowy stron postanowień dotyczących kursów wymiany, wiadomo jedynie, że Bank zobowiązuje się postawić do dyspozycji kredytobiorcom równowartość określonej kwoty franków szwajcarskich w złotych polskich, lecz nie wiadomo, jak ma być ustalona ta równowartość (według jakiego miernika).
Skład orzekający
Juliusz Ciejek
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie nieważności umów kredytów denominowanych w CHF z powodu abuzywnych klauzul kursowych, zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego i TSUE."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy umów zawartych na wzorcach umownych, gdzie kursy walut nie były indywidualnie negocjowane. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy popularnego tematu kredytów frankowych i ich potencjalnej nieważności z powodu klauzul abuzywnych, co ma duże znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków.
“Kredyt frankowy nieważny? Sąd Okręgowy w Olsztynie przyznał rację konsumentom w sprawie o abuzywne klauzule kursowe.”
Dane finansowe
WPS: 140 069,98 PLN
zwrot świadczeń: 140 069,98 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.