I C 1384/22

Sygn. akt I C 1384/22 UZASADNIENIE wyroku z dnia 25 lipca 2025 r. Pozwem z dnia 16 listopada 2022 r. (w tej dacie wniesione osobiście) powód S. K. zażądał zasądzenia na swoją rzecz od (...) Sp. z.o.o. z siedzibą w N. kwoty 7.371,14 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 20 października 2022 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych (k.3). W uzasadnieniu wskazał, że dnia 27 lipca 2021 r., około godz. 17:00, jadąc swoim samochodem marki V. (...) nr rej. (...) , na ul. (...) II, wpadł tylnym lewym kołem do otwartej studzienki kanalizacyjnej. Po zgłoszeniu zdarzenia na miejsce przyjechała Policja, która zamknęła studzienkę. W wyniku zdarzenia w samochodzie doszło do uszkodzeń w postaci: - rozcięcia opony na długości 4 cm, - uszkodzenia felgi, - uszkodzenia koła tylnego lewego – cofnięcie do tyłu pojazdu, - uszkodzenia zawieszenia w prawym tylnym kole, - uszkodzenia osłony podwozia na wysokości koła przedniego lewego. Naprawę wyceniono na 7.371,14 zł brutto. Decyzją z dnia 19 października 2021 r. Towarzystwo (...) S.A. , będące ubezpieczycielem (...) Sp. z o.o. odmówiło powodowi wypłaty odszkodowania za szkodę, powołując się na siłę wyższą. Zdaniem powoda zdarzenie nie miało charakteru siły wyższej. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania (k.57). W uzasadnieniu zaprzeczyła ponoszeniu odpowiedzialności za skutki zdarzenia, a także że ponoszenie takiej odpowiedzialności uznała. Zaprzeczyła również naruszeniu swoich prawnych obowiązków oraz swojej winie. Za niewykazane uznała przesłanki swojej odpowiedzialności za skutki zdarzenia. Żądanie jest zatem pozbawione podstaw faktycznych i prawnych. W dalszych pismach podtrzymano przyjęte stanowiska (k.76, 287, 295-299). Sąd ustalił, co następuje: W dniu 27 lipca 2021 r., około godz. 17:00, w N. , na ul. (...) II, w rejonie posesji nr (...) , doszło do zdarzenia drogowego, w wyniku którego został uszkodzony pojazd S. K. marki VW Passat nr rej. (...) . Kierujący najechał na otwartą studzienkę kanalizacyjną, która otworzyła się na skutek intensywnych opadów deszczu. Uszkodzeniu uległo tylne koło lewe (cofnięte do tyłu pojazdu), opona (rozcięcie na długości ok. 4 cm), felga tylna (wgniecenie rantu na wysokości rozcięcia opony), osłona podwozia na wysokości koła przedniego lewego. Pokrywa włazu została ponownie umieszczona na miejscu przez Policję. ( Dowód : zaświadczenie Komendy Miejskiej Policji w N. z dnia 27 sierpnia 2021 r. – k.12-13; Dowód rejestracyjny pojazdu – k.14-15; zdjęcia uszkodzeń – k.16-25; zeznania S. K. – k.107) Właz studzienki był zapadnięty, obniżony względem płaszczyzny jezdni. Podniesienie się włazu studzienki było następstwem intensywnych opadów, a tym samym zwiększenia się ciśnienia w kanalizacji ogólnospławnej. Na rozważanym odcinku sieci nie ma kanalizacji deszczowej, co pozwoliłoby na efektywne odprowadzanie wody opadowej w przypadku ulewnych deszczów. Studzienka ma charakter sanitarny i deszczowy, co w szczególności sprawia, że jest ona podatna na wybicie w przypadku nadmiaru odprowadzanej wody. ( Dowód : zdjęcia – k.79-85; pismo (...) do (...) k.92; zeznania R. S. – k.106/v.; zeznania M. K. – k.107; opinia biegłego rzeczoznawcy budowlanego – k.129-145; opinia uzupełniająca biegłego rzeczoznawcy budowlanego – k.184-196; opinia uzupełniająca biegłego rzeczoznawcy budowlanego – k.212-222; opinia uzupełniająca biegłego rzeczoznawcy budowlanego – k.260-272) Naprawa pojazdu została wyceniona na 7.371,14 zł. ( Dowód : prywatna kalkulacja naprawy – k.30-35) Spółka (...) jest właścicielem sieci kanalizacyjnej, która przebiega na ul. (...) II. Spółka wykonuje przeglądy techniczne studzienek kanalizacyjnych, jednak odbywa się to nieregularnie i nie ma dokładnego harmonogramu tych czynności. Podczas ponadnormatywnych opadów spółka nie podejmuje dodatkowych działań monitorujących stan kanalizacji. Spółka jest ubezpieczona od odpowiedzialności cywilnej w Towarzystwie (...) S.A. z siedzibą w W. . Ze względu na uznanie, że rozważany przypadek został spowodowany siłą wyższą, ubezpieczyciel dnia 19 października 2021 r. odmówił wypłaty odszkodowania. Poszkodowany odwołał się od odmownej decyzji. Decyzja nie została jednak zmieniona. ( Dowód : pismo (...) S.A. – k.41; pismo (...) z dnia 19.10.2021 r. – k.42; odwołanie od decyzji – k.43-45; pismo ubezpieczyciela odmawiające zmiany decyzji – k.46-47; pismo (...) do (...) – k.91; zeznania R. S. – k.106/v.) Po rozważanym zdarzeniu, dnia 2 września 2021 r. właz studzienki został wymieniony na nowy. Wymiana została wywołana przekazaniem informacji o zdarzeniu spółce przez (...) . ( Dowód : zdjęcia – k.26-29; pismo (...) S.A. – k.41; zeznania M. K. – k.107) Przedstawione w sprawie dokumenty Sąd ocenił mając na uwadze treść art. 245 k.p.c. Ich prawdziwość nie była kwestionowana. Sąd ocenił opinię biegłego jako wyczerpującą tezy dowodowe. W opinii biegły wskazał na niemożliwość określenia wszystkich faktów, które strony chciały wykazać tym środkiem dowodowym. Wynikało to głównie z braku w aktach materiału dowodowego zaoferowanego przez strony. Złożone w sprawie zeznania Sąd uznał za wiarygodne i spójne. Sąd zważył, co następuje: Powództwo było w całości zasadne. Strony w toku postępowania podniosły kilka podstaw odpowiedzialności za szkodę: art. 435 § 1 k.c. , art. 434 k.c. oraz art. 415 k.c. Oceniając podstawę z art. 435 k.c. należy wskazać, że pozwany jest bez wątpienia prowadzącym na własny rachunek przedsiębiorstwo. Zgodnie z przepisem przedsiębiorstwo to powinno być wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.). Ocena, czy przedsiębiorstwo należy do kategorii wskazanej w art. 435 k.c. , musi być dokonywana z uwzględnieniem faktycznego znaczenia określonych technologii w działalności przedsiębiorstwa oraz na podstawie ustalenia, czy możliwe byłoby osiągnięcie zakładanych celów produkcyjnych bez użycia sił przyrody. Pojęcie ruchu przedsiębiorstwa odnosi się do funkcjonowania przedsiębiorstwa jako całości, a nie tylko do ruchu jego poszczególnych elementów oraz urządzeń ( E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Art. 435 k.c., wyd. 11, 2023 ). Ustalenie, kiedy przedsiębiorstwo lub zakład spełnia powyższe cechy, jest utrudnione, do czego przyczynia się - ciągle postępujące - zróżnicowanie rodzajów i skali działalności oraz zmienność stosowanych rozwiązań technicznych i mechanicznych. Jak wskazał SN w wyr. z 18.9.2002 r. (III CKN 1334/00, L. ): „ostatecznie w doktrynie ukształtował, się pogląd, że przedsiębiorstwo lub zakład w rozumieniu art. 435 k.c. charakteryzują się tym, że ich istnienie i praca w danych warunkach czasu i miejsca są uzależnione od wykorzystania sił przyrody oraz że bez użycia tych sił wymienione jednostki nie osiągnęłyby celu, dla jakiego zostały stworzone. Jest oczywiste, że na podstawie tych kryteriów nie da się wyliczyć raz na zawsze przedsiębiorstw wprawianych w ruch za pomocy sił przyrody. Szybki rozwój techniki zmusza bowiem do stałej weryfikacji poglądów w tym zakresie. Decydujące znaczenie - poza poziomem techniki w danym czasie i miejscu - będą miały także takie okoliczności, jak charakter pracy przedsiębiorstwa lub zakładu, ich struktura i organizacja oraz cel, dla jakiego zostały utworzone.” Poza tym, w judykaturze i doktrynie wskazuje się, że ocena, czy przedsiębiorstwo lub zakład należy do kategorii wskazanej w art. 435 k.c. , musi być dokonywana in casu z uwzględnieniem faktycznego znaczenia określonych technologii w działalności konkretnego przedsiębiorstwa oraz na podstawie ustalenia, czy możliwe byłoby osiągnięcie zakładanych celów produkcyjnych bez użycia sił przyrody (por. M. Wałachowska, M.P. Ziemiak, w: Fras, Habdas, Komentarz, t. III, 2018, s. 530). Tak W. B. (red.), Kodeks cywilny . Komentarz, Art. 435 k.c. , wyd. 33, 2024 . (...) sp. z o.o. jako całość stanowią przedsiębiorstwo wprowadzane w ruch za pomocą sił przyrody w rozumieniu art. 435 k.c. , spółka ma bowiem oczyszczalnie, uzdatnia wodę. Wprowadzanie w ruch w rozumieniu tego przepisu rozumie się szeroko, jako wprowadzanie w ruch całości przedsiębiorstwa. Bez wątpienia całość infrastruktury pozwanego świadczy o takim charakterze przedsiębiorstwa. Nie odnosi się to bowiem jedynie do rozważanego odcinka kanalizacji i tego, czy jest on wprowadzany w ruch za pomocą sił przyrody, a także nie do tego, by sam ten ruch, który wywołany był siłami przyrody, spowodował szkodę. W orzecznictwie i doktrynie dominuje szeroka wykładnia użytego w art. 435 § 1 k.c. pojęcia „ruch przedsiębiorstwa”. Nie jest konieczne, aby szkoda wynikła z ruchu bezpośrednio związanego z oddziaływaniem sił przyrody, tylko z jakiegokolwiek ruchu (przejawu funkcjonowania) przedsiębiorstwa lub zakładu napędzanego siłami przyrody. W wyr. z 5.6.2014 r., IV CSK 588/13, L. , SN wskazał, że „pojęcie »ruchu przedsiębiorstwa« traktuje się szeroko i odnosi się do funkcjonowania przedsiębiorstwa jako całości, obejmującego każdy przejaw jego działania; istnienie związku pomiędzy ruchem i szkodą przyjmuje się już wtedy, gdy szkoda nastąpiła w wyniku zdarzenia funkcjonalnie powiązanego z działalnością przedsiębiorstwa, choćby nie było bezpośredniej zależności pomiędzy użyciem sił przyrody i szkodą” ( W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Art. 435 k.c., wyd. 33, 2024 ). Warto zatem wskazać, że podniesienie się pokrywy włazu studzienki na skutek ulewnych deszczów spełnia przesłanki spowodowania ruchem (czyli podniesieniem się pokrywy na skutek nadmiernego zebrania wody w sieci) szkody przez przedsiębiorstwo wprowadzane w ruch za pomocą sił przyrody. Odpowiedzialność z art. 435 k.c. opiera się na zasadzie ryzyka. Przepis in fine wskazuje na przesłankę egzoneracyjną w postaci siły wyższej, na którą to też powoływał się pozwany oraz ubezpieczające go (...) . Zasadne są w tym miejscu uwagi powoda co do rozumienia pojęcia siły wyższej. Siła wyższa, mogąca obalić domniemanie przyczynowości ruchu przedsiębiorstwa dla szkody, musi występować jako jej przyczyna wyłączna, zewnętrzna, nadzwyczajna, co więcej, gwałtowna, nieprzewidywalna i nieuchronna (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4 maja 2016 r. V ACa 700/15). Cytując obszernie Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2019 r., IV CSK 129/18 należy wskazać, że w nauce i orzecznictwie dominuje koncepcja obiektywna siły wyższej rozumianej jako zdarzenie zewnętrzne w stosunku do ruchu przedsiębiorstwa, o charakterze nadzwyczajnym, przejawiającym się w nieznacznym stopniu prawdopodobieństwa jego wystąpienia oraz o charakterze przemożnym, polegającym na niemożności jego „opanowania” i zapobieżenia jego skutkom na istniejącym w danej chwili poziomie rozwoju wiedzy i techniki (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2004 r., II UK 83/04, OSNP 2005, nr 14, poz. 215 i z dnia 18 grudnia 2002 r., I PKN 12/02, OSNP 2004, nr 12, poz. 206). Zwykle przejawem tak rozumianej vis maior są katastrofy żywiołowe - trzęsienia ziemi, powodzie lub huragany. Za siłę wyższą mogą być także uznane zdarzenia wywołane przez człowieka, jak działania wojenne lub gwałtowne rozruchy, a także akty władzy publicznej, którym należy się podporządkować pod groźbą sankcji. (…) Nie ma podstaw, aby nawet nasilone i ponadnormatywne opady deszczu w miesiącu lipcu (…) uznać za siłę wyższą w przedstawionym rozumieniu. Tego rodzaju zjawiska atmosferyczne, trwające nawet kilka dni, są wręcz normalne w miesiącach letnich i można uznać ich występowanie na terenie Polski za przewidywalne. Przepełnienie instalacji kanalizacyjnej i „wybicie” ścieków ze studzienki kanalizacyjnej oraz ich wylanie się na powierzchnię gruntu (…), nie stanowi zatem okoliczności, za którą pozwany nie odpowiada na podstawie art. 435 § 1 in fine k.c. (…) Na pozwanym przedsiębiorstwie spoczywają, przewidziane ustawą z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1152), obowiązki zapewnienia zdolności posiadanych urządzeń kanalizacyjnych do odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a nadto obowiązki prowadzenia regularnej kontroli ilości i jakości odprowadzanych ścieków bytowych i ścieków przemysłowych oraz kontroli przestrzegania warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych, w tym przewidzianego w art. 9 ust. 1 zakazu wprowadzania wód opadowych i roztopowych oraz wód drenażowych do kanalizacji sanitarnej. Na pozwanym przedsiębiorstwie ciąży zatem powinność rozwiazywania problemu odprowadzania wód opadowych (kanalizacji deszczowej) i takiego przygotowania infrastruktury kanalizacyjnej, która umożliwi zapobieżenie takim przypadkom, jak będący podstawą faktyczną żądania powoda. Warto równocześnie w tym miejscu krótko rozważyć także ewentualną odpowiedzialność pozwanego na podstawie art. 415 k.c. , bowiem dla prawa cywilnego charakterystyczne są niewykluczające się zbiegi podstaw roszczenia. Pozwany kwestionował tę podstawę w pierwszym piśmie bowiem tę podstawę, wskazując na brak bezprawności po swojej stronie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1152) przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków. Przepis ten wskazuje na obowiązek niezawodnego odprowadzania ścieków, co stanowi obowiązek ustawowy do działania, którego pozwany zaniechał. W szczególności można w tym kontekście wskazać na potrzebę zapewnienia odpowiedniej do potrzeb sieci kanalizacji. Dodatkowo zwrócić należy uwagę na fakt, że kontrola stanu studzienek odbywa się losowo, bez harmonogramu i planu, bez określonej częstotliwości. W dniach poprzedzających zdarzenie dochodziło także do ulewnych deszczy, a stan sieci sprawdzany był tylko na zgłoszenie. Warto ostatecznie wskazać na przywołany art. 434 k.c. wraz z podzieloną przez Sąd argumentacją powoda, podaną w ostatnim jego piśmie. Termin "część budowli" [z tego artykułu] oznacza przede wszystkim jej części składowe (np. windy, drzwi, piece, kominy, urządzenia klimatyzacyjne, balkony, balustrady itp.), a także przedmioty, które nie są częściami składowymi budowli w rozumieniu art. 47 § 2 KC. Oderwanie [zaś] związane będzie z naruszeniem spoistości połączeń z pozostałymi częściami budowli ( E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 11, 2023 ). Warto równocześnie za powodem wskazać, że art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414) jako „budowlę” wymienia „obiekty liniowe”, zaś w art 3 pkt 3a definiuje obiekt liniowy jako obiekt budowlany, którego charakterystycznym parametrem jest długość, w szczególności droga wraz ze zjazdami, droga kolejowa, wodociąg, kanał, gazociąg, ciepłociąg, rurociąg, linia i trakcja elektroenergetyczna, linia kablowa nadziemna i, umieszczona bezpośrednio w ziemi, podziemna, wał przeciwpowodziowy oraz kanalizacja kablowa, przy czym kable zainstalowane w kanalizacji kablowej, kable zainstalowane w kanale technologicznym oraz kable telekomunikacyjne dowieszone do już istniejącej linii kablowej nadziemnej nie stanowią obiektu budowlanego lub jego części ani urządzenia budowlanego. Przy tak ustalonym stanie prawnym, pokrywa włazu studzienki stanowi część budowli oderwaną od budowli (wodociągu). Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wykazuje także, aby i przy tej kwalifikacji zaszła przesłanka egzoneracyjna. Pracownicy zeznający w sprawie wskazali, że wymieniają tylko te włazy, które znajdują się w złym stanie. Dodatkowo zdarzenie poprzedzały inne ulewy i nikt nie kontrolował, czy studzienki są w należytym stanie. Z pism pozwanego do (...) wynika, że pozwana spółka jest świadoma, że sieci nie spełniają standardów infrastrukturalnych, bowiem pojawia się wnioskowanie o budowę kanalizacji deszczowej, zamiast ogólnospławnej. A obowiązek jej zapewnienia, zgodnie z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków , ciąży na pozwanym (art. 5 ust. 1 ustawy). Mając na uwadze powyższe należy przyjąć, że na pozwanym ciąży obowiązek naprawienia zaistniałej szkody. Strona pozwana nie kwestionowała zakresu swojej odpowiedzialności. Zasadnym zatem było, aby zasądzić kwotę zgodnie z przedstawioną przez powoda kalkulacją, w wysokości 7.371,14 zł. O odsetkach Sąd zdecydował, mając na uwadze treść art. 481 § 1 k.c. , zasądzając zgodne z żądaniem, bowiem w dacie tej roszczenie było już wymagalne. Mając powyższe na uwadze, należało zasądzić jak w punkcie I orzeczenia. W punkcie II Sąd orzekł o kosztach procesu na zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy art. 98 k.p.c. Sąd ustalił, że całkowity koszt procesu po stronie powoda wynosił 3.717 zł. Na koszty te złożyła się opłata od pozwu (400 zł), opłata od pełnomocnictwa (17 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (1.800 zł) ustalone w oparciu o § 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz zaliczka na wynagrodzenie biegłego w wysokości 1.500 zł. Ze względu na całkowitą zasadność powództwa, kwota ta została przyznana powodowi w całości. Odsetki za opóźnienie od tej kwoty zostały przyznane z urzędu na mocy art. 98 § 1 1 k.p.c. W punkcie III Sąd nakazał ściągnąć od pozwanego kwotę 2.908,73 zł ( powinno być 2.908,19 zł!) na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Nowym Sączu tytułem wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa na poczet wynagrodzenia biegłego sądowego za sporządzenie opinii pisemnej wraz z opiniami uzupełniającymi. Całkowity koszt ich sporządzenia wyniósł 4.408,19 , przy stanie zaliczek wynoszącym 1.500 zł. Sąd oparł się ponownie o art. 98 k.c. i wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji. Sygn. akt I C 1384/22 ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) N. , (...)