I ACA 3/26

Sygn. akt I ACa 3/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 czerwca 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Katarzyna Jakubowska – Pogorzelska
Protokolant: Magdalena Kołakowska
po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2026 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) Kasy (...) w I. w upadłości
przeciwko N. P. i U. P. (poprzednio P.-W.)
o zapłatę
na skutek apelacji powoda oraz pozwanych
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie
z dnia 15 lipca 2025 roku, sygn. III C 1165/21
1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
- w punkcie I utrzymuje nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie w dniu 3 lipca 2019 roku sygn. III Nc 201/19 w części tj. w stosunku do N. P. co do kwoty 473 652,87 zł (czterysta siedemdziesiąt trzy tysiące sześćset pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt siedem groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od tej kwoty za okres od dnia 7 maja 2019 roku do dnia zapłaty, natomiast w pozostałym zakresie nakaz zapłaty uchyla i oddala powództwo,
- uchyla rozstrzygnięcia zawarte w punktach II, III, IV, V, VI i VII wyroku,
- w punkcie II kosztami procesu w zakresie powództwa wywiedzionego przeciwko N. P. obciąża powoda w 30 % natomiast pozwanego w 70%,
- w punkcie III kosztami procesu w zakresie powództwa wywiedzionego przeciwko U. P. obciąża w całości powoda;
- dotychczasowy punkt VIII oznacza jako punkt IV;
1. oddala apelacje stron w pozostałym zakresie;
2. kosztami postępowania apelacyjnego w zakresie powództwa wywiedzionego przeciwko N. P. obciąża powoda w 30 %, natomiast pozwanego w 70%, zaś kosztami postępowania apelacyjnego w zakresie powództwa wywiedzionego przeciwko U. P. obciąża w całości powoda, pozostawiając szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu w Sądzie Okręgowym Warszawa – Praga w Warszawie.
Katarzyna Jakubowska-Pogorzelska
Sygn. akt I ACa 3/26
UZASADNIENIE
Syndyk masy upadłości (...) Kasy (...) w I. w upadłości wniósł pozew przeciwko N. P. i U. W. o zapłatę na jego rzecz kwoty 677 034,72 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od 7 maja 2019 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zapłaty.
Sąd wydał nakaz zapłaty, uwzględniając dochodzone żądanie.
Pozwani wnieśli zarzuty od nakazu zapłaty, zaskarżyli nakaz zapłaty w całości
I wnieśli o uchylenie nakazu zapłaty i oddalenie powództwa w całości, a także zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 15 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie utrzymał nakaz zapłaty wydany przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie w dniu 3 lipca 2019 r., III Nc 201/19 w części, tj. stosunku do N. P. ponad kwotę 254 029,05 zł oraz wymienione szczegółowo odsetki umowne za opóźnienie od wskazanych kwot, oddalił powództwo. utrzymał nakaz zapłaty wydany przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie w dniu 3 lipca 2019 r., III Nc 201/19 w części, tj. stosunku do U. W. ponad kwotę 116 716,05 zł oraz oraz wymienione szczegółowo odsetki umowne za opóźnienie od wskazanych kwot, zaś w pozostałym zakresie powództwo oddalił, szczegółowe wyliczenie kosztów procesu pomiędzy stronami pozostawił referendarzowi sądowemu po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie.
Sąd Okręgowy ustalił, że 26 września 2012 r. N. P. zawarł ze (...) Kasą (...) w I. umowę pożyczki zabezpieczoną (...). Całkowita kwota pożyczki wynosiła 420 000 zł. Data spłaty pożyczki została ustalona do 25 września 2017 r. Nadto, U. W. udzieliła poręczenia pożyczki przez co zobowiązała się spłacić ją całą lub jej części powiększoną o należne odsetki, opłaty, prowizje i inne koszty w przypadku niewykonania zobowiązania przez pożyczkobiorcę .
Zabezpieczenie zobowiązania stanowił weksel niezupełny. W dniu 29 września 2012 r. N. P. i U. P. wystawili deklarację do weksla in blanco. W porozumieniu wekslowym N. P. i U. P. upoważnili (...) do wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą kwocie wykorzystanego przez nich kredytu, niedotrzymania umownego terminu spłaty całości lub części kredytu oraz we wszystkich tych przypadkach, w których służy wierzycielowi prawo ściągnięcia swoich wierzytelności przed nadejściem terminu płatności. Po jego uzupełnieniu data płatności weksla została oznaczona na 6 maja 2019 r. U. W. udzieliła poręczenia wekslowego, przy czym swój podpis złożyła wówczas gdy weksel nie był wypełniony co do kwoty zobowiązania.
Pożyczka została wypłacona przez (...) w I., a także został ustalony harmonogram jej spłaty, począwszy od dnia 25 stycznia 2013 r.
N. P. zawarł ze (...) aneks do umowy w dniu 30 kwietnia 2013 r. który dotyczył terminów spłat, wydłużając tym spłatę rat pożyczki do 5 września 2022 r. Stroną niniejszego aneksu nie była U. W.. W związku z zawarciem aneksu został uaktualniony harmonogram spłaty pożyczki, który zwiększał ilość rat z 57 do 110.
N. P. nie wywiązywał się z terminowego obowiązku spłat rat zaciągniętej pożyczki, w związku z czym (...) wielokrotnie wzywał zarówno N. P., jak i U. W. do zapłaty rat pożyczki określonej przez powyższy harmonogram (wezwania do zapłaty k. 546v).
W. P. złożył wniosek o zmianę zabezpieczenia umowy pożyczki w postaci poręczenia, tak aby zwolnić U. W. z poręczenia wynikającego z umowy pożyczki. (...) w I. zastrzegł jednak, iż możliwość zmiany zabezpieczenia umowy będzie uzależniona od wpłaty 30000 zł w terminie wskazanym przez (...) w I., a także po dostarczeniu oryginału operatu szacunkowego wskazanej przez Pożyczkobiorcę nieruchomości mającej stanowić zabezpieczenie. Po spełnieniu powyższych wymogów, U. W. została zwolniona z poręczenia pożyczki.
Postanowieniem z 5 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie ogłosił upadłość (...)u w I. z możliwością zawarcia układu, powierzając sprawowanie zarządu całym majątkiem upadłego – Zarządcy w osobie D. U.. Następnie postanowieniem z 19 marca 2015 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego (...)u w I. z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego i ustanowił Syndyka w osobie D. U..
Pożyczkobiorca, już po zawarciu aneksu umowy, nie wywiązywał się ze spłaty rat zaciągniętej przez siebie pożyczki, w związku z czym Syndyk skierował w stosunku do W. P. ostateczne wezwanie do zapłaty, a do U. W. ostateczne zawiadomienie poręczyciela o nie spłaceniu w terminie zadłużenia wynikającego z umowy pożyczki, które na dzień niniejszego wezwania wynosiło 203 972,54 zł. W związku z brakiem terminowych spłat Syndyk w piśmie z 6 czerwca 2016 r. złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy pożyczki wraz z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia. Syndyk wyjaśnił, iż na dzień wypowiedzenia wysokość zaległego zadłużenia wynosiła 218 132,66 zł.
W piśmie z 11 kwietnia 2019 r. wierzyciel zawiadomił Pożyczkobiorcę o uzupełnieniu weksla wraz z wezwaniem do jego wykupu do 6 maja 2019 r. zobowiązując go do uregulowania należności sumy wekslowej w wysokości 677.034,72 zł, wyjaśniając, że na tę sumę składa się należność w postaci niespłaconego kapitału w kwocie 420 000 zł, niespłaconych odsetek umownych w kwocie 133.400,46 zł, odsetek z tytułu należności przeterminowanych w kwocie 123.595,26 zł oraz opłaty dodatkowej w łącznej kwocie 39 zł.
Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów w tym umowy pożyczki łącznie z deklaracją wekslową.
Zgromadzony w sprawie materiał nie dawał podstaw do przyjęcia, ażeby wierzyciel dokonał zwolnienia pozwanej z długu wynikającego z poręczenia wekslowego. Treść uchwały o zwolnieniu z długu obejmuje jedynie poręczenie za zobowiązanie wynikające z umowy pożyczki.
Sąd Okręgowy zważył, że N. P. zawarł ze (...) umowę pożyczki, z której się nie wywiązał. Jedyną kwotą, którą pozwany uiścił względem (...)u w I. była wpłata w dniu 21 października 2014 r. kwoty 30 000 zł związanej z wymogiem zmiany zabezpieczenia umowy pożyczki w postaci poręczenia, jednakże trudno w niniejszej sytuacji powyższą kwotę uznać, jako rzeczywistą spłatę pożyczki.
Pozwany na swoją obronę wskazał, iż Syndyk wypowiadając umowę pozwanemu w dniu 6 czerwca 2016 r. jako zaległy kapitał podał kwotę 80 747,05 zł. Wskazać jednakże należy, że harmonogram spłaty wskazywał, że część raty była zaliczana na poczet kapitału a część na poczet odsetek umownych (harmonogram k.48-49). Suma części kapitałowej nie odbiega od tej wynikającej z harmonogramu. Podkreślenia wymaga to, że spłatę długu winien co do zasady wykazać dłużnik, a nie wierzyciel, który ma udowodnić istnienie zobowiązania i podstawę jego wyliczenia.
W ocenie Sądu Okręgowego wypowiedzenie umowy było nieskuteczne ponieważ wezwanie do zapłaty dokonane przed wypowiedzeniem umowy, nie zawierało przewidzianej w art. 75c ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe informacji o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Brak tej informacji powoduje nieważność wypowiedzenia. Strona pozwana nie podnosiła wprawdzie tego, że wezwanie do zapłaty nie zawierało przedmiotowej informacji (nie przyznawało przy tym takiego faktu), swoją obronę opierając o to, że nie wiadoma była na ten dzień wysokość zadłużenia, niemniej jednak z samej biernej postawy strony pozwanej Sąd nie mógł wywodzić, że wezwanie taki formalny wymóg spełniało.
Z tych względów każda z rat stawała się wymagalna wraz z kolejnym 5. dniem każdego miesiąca, zgodnie z harmonogramem stanowiącym załącznik do umowy pożyczki, zaś wypowiedzenie umowy nie doprowadziło do postawienia całej pożyczki w stan wymagalności.
Weksel stanowił zabezpieczenie spłaty pożyczki, był on wystawiony in blanco
Zgodnie z art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Należy zauważyć, iż Sąd zastosował art. 118 k.c. sprzed nowelizacji z 9 lipca 2018 r., zaznaczając że każda z rat pożyczki przedawnia się oddzielnie.
Termin płatności weksla to 6 maja 2019 r. Weksel mógł zostać wypełniony tylko w stosunku do rat co do których pożyczkobiorca pozostawał w opóźnieniu, a jednocześnie nieprzedawnionych, tj. tych których termin wymagalności nastąpił przed 5 maja 2016 r. Z tych też względów Sąd zasądził od N. P. raty wymagalne począwszy od 5 maja 2016 r. Wskazał, że weksel w stosunku do N. P. został prawidłowo wypełniony do kwoty 254.029,05 zł, na którą składają się niezapłacone przez pozwanego raty kapitału pożyczki za okres od dnia 5 maja 2016 r. do dnia 5 maja 2019 r., gdzie jedna rata wynosiła 6865,65 zł. (37 miesięcy)
Nadto, do każdej niezapłaconej, nieprzedawnionej raty w tym okresie Sąd zasądził odsetki umowne za opóźnienie w wysokości 10%. Za okres od dnia opóźnienia w płatności raty do dnia płatności weksla. Od dnia następnego po dacie płatności weksla Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie zgodnie z żądaniem pozwu.
Ponad tą kwotę nakaz zapłaty winien zostać uchylony, a raty należne po dniu 5 maja 2019 r. należało uwzględnić jako raty należne wierzycielowi na podstawie umowy pożyczki. Stały się one wymagalne do dnia zamknięcia rozprawy, zaś podstawa faktyczna pozwu – zobowiązanie wekslowe i zobowiązanie umowne, umożliwiało taki zabieg Sądu.
Odnośnie żądania skierowanego przeciwko U. W. Sąd wskazał, że jej sytuacja kształtuje się nieco inaczej niż N. P.. U. W. zawarła z (...) umowę poręczenia. Złożyła również deklarację wekslową, która stanowiła zabezpieczenie umowy pożyczki a nie umowy poręczenia. Z tych też względów Sąd uznał, że pozwana na podstawie uchwały zarządu (...) została zwolniona jedynie z zobowiązania związanego z umową poręczenia a nie zwalniała z poręczenia wekslowego.
Nie bez znaczenia pozostaje również to, że po podjęciu przedmiotowej uchwały (...), a także Syndyk ciągle traktował U. W. jako dłużnika, kierował do niej wezwania do zapłaty, informował o niewykonaniu przez pożyczkobiorcę zobowiązania, jak też o wypowiedzeniu umowy pożyczki. Syndyk poinformował także poręczyciela wekslowego o wypełnieniu weksla. U. W. powołała się na zwolnienie z długu dopiero na etapie złożenia zarzutów od nakazu zapłaty. Choć z powodu samego milczenia adresata wezwań do zapłaty, czy też informacji o wypełnieniu weksla nie sposób kreować powstania zobowiązania, to jednak, w ocenie Sądu brak reakcji obronnej pośrednio wskazuje na to, jak strony rozumiały zakres zwolnienia z zabezpieczenia zobowiązania pożyczki, a w szczególności, że zwolnienie to dotyczyło jedynie poręczenia cywilnego, a nie obejmowało poręczenia wekslowego.
Pozwana nie była także stroną aneksu do umowy pożyczki na podstawie którego został ustalony nowy harmonogram rat. Zgodnie z pierwotnym harmonogramem pożyczki, ostatnia rata pożyczki była płatna w dniu 25 września 2017 r. (k.40). Pozwana wyraziła zgodę na to, by zmienić termin płatności raty z 25 dnia każdego miesiąca na 5 dnia każdego miesiąca. W następnym aneksie do umowy pożyczki N. P. zmienił wraz z wierzycielem nie tylko termin płatności, ale również wysokość raty. W ocenie Sądu, zobowiązanie pozwanej nie mogło dotyczyć zobowiązań N. P. dotyczących rat wymagalnych po dniu 5 września 2017 r., albowiem pierwotna umowa wskazywała, że termin płatności ostatniej raty pożyczki winien nastąpić we wrześniu 2017 r. Zmiana harmonogramu spłat pożyczki nie było przedmiotem porozumienia U. W. z wierzycielem, wobec czego nie wiąże ją. Zmiana tego harmonogramu nie miała charakteru kosmetycznego. Termin płatności ostatniej raty został przesunięty z 25 września 2017 r. (pierwotna treść stosunku podstawowego) na 5 września 2022 r. Ponadto zmiana terminu miała wpływ nie tylko na termin wymagalności poszczególnej raty, lecz również na ogólną wysokość zobowiązania. Pożyczka była bowiem oprocentowana, zwiększał się przez to rozmiar odpowiedzialności. Nadto zmiana terminu płatności ostatniej raty pożyczki miała wpływ nie tylko na okres związania umową, ale także na ewentualne przedawnienie roszczenia. Tak istotne zmiany umowy pożyczki zostały dokonane bez zgody U. W. jako poręczyciela wekslowego. Jej zakres odpowiedzialności nie mógł zatem zostać rozszerzony, w tym przede wszystkim co do rat wymagalnych po 5 września 2017 r.
Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, weksel został wypełniony prawidłowo w stosunku do poręczycielki wekslowej co do rat wymagalnych do 5 września 2017 r., zaś w stosunku do wystawcy weksla własnego co do rat wymagalnych do 5 maja 2019 r.
Weksel zabezpieczał również odsetki umowne za opóźnienie i w tym zakresie Sąd zasądził je począwszy od opóźnienia w płatności wyżej wymienionych rat do daty wystawienia weksla, tj. 6 maja 2019 r.
Solidarna odpowiedzialność wystawcy weksla i poręczyciela wekslowego wynika z art. 47 ust. 1 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (zwanej dalej „Prawem wekslowym”). Odmienny zakres odpowiedzialności poręczyciela wekslowego nie kłóci się z art. 32 ust. 1 Prawa wekslowego, albowiem poręczyciel wekslowy powołał się na zarzuty subiektywne, skuteczne pomiędzy poręczycielem wekslowym a wierzycielem wekslowym.
Z kolei raty wymagalne po 5 maja 2019 r. należało zasądzić od N. P. na podstawie umowy pożyczki.
O kosztach procesu Sąd postanowił na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c.
Powyższy wyrok został zaskarżony przez powoda ora przez oboje pozwanych.
Powód Syndyk masy upadłości (...) Kasy (...) w I. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w I. – zaskarżył wyrok w części ti. w pkt IV w części, w której Sad oddalił Powództwo, a także w pkt V, VI oraz VII w całości. Wyżej wymienionemu wyrokowi zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym ocenę materiału dowodowego, polegającą na pominięciu istotnej treści złożonych przez Powoda dowodów w postaci wezwań do zapłaty z dnia 14 marca 2016 roku oraz z 25 kwietnia 2016 roku kierowanych do Pożyczkobiorcy w zakresie oceny prawidłowości realizacji procedury wypowiedzenia umowy kredytu w świetle art. 75c Prawa bankowego, podczas gdy prawidłowa i pełna ocena zebranego materiału dowodowego, w tym wezwań do zapłaty z dnia 14 marca 2016 roku oraz 25 kwietnia 2016 roku, wskazywała wprost, iż Powód wraz z wezwaniami do zapłaty przedłożył również stosowne pouczenie o możliwości restrukturyzacji zadłużenia, co wynika wprost z treści wezwań do zapłaty.
b) art. 212 §1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zaniechanie ustalenia czy Pozwany został poinformowany przez Powoda o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia poprzez uzupełnienie przez stronę powodową twierdzeń lub dowodów na ich poparcie,
c) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z §1 pkt 3, §4 pkt 2, §8 pkt 2, §12 Umowy pożyczki zabezpieczonej hipoteką nr (...) oraz Aneksu nr (...) z dnia 30 kwietnia 2013 roku poprzez niedokonanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie w ocenie, że strony w treści stosunku prawnego nie ustaliły, że uchybienie płatności rat powoduje ich wymagalność, natomiast ustaliły datę zwrotu pożyczki, tj. 25 września 2017 roku, zaś w myśl aneksu nr (...) z dnia 30 kwietnia 2023 roku strony Umowy ustaliły, że Umowa zostaje zawarta do dnia 5 września 2022 roku, zaś w przypadku wypowiedzenia Umowy, po upływie okresu wypowiedzenia cała pożyczka wraz z należnościami ubocznymi zostaje postawiona w stan natychmiastowej wykonalności, co jednoznacznie wskazuje, iż Strony w sposób konkretny ustaliły termin wymagalności roszczenia, co doprowadziło do oddalenia powództwa w części, zamiast do jego zasądzenia w całości, albowiem roszczenie stało się wymagalne z upływem okresu wypowiedzenia Umowy;
d) art. 100 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. poprzez zasądzenie kosztów jedynie w części,
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 75c Prawa bankowego w zw. z art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 5 listopada 2009 roku o spółdzielczych kasach oszczędnościowo- kredytowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1643, dalej jako „Ustawa o (...)") poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że wypowiedzenie Umowy pożyczki jest bezskuteczne,
b) art. 75c ust. 1-2 ustawy Prawo bankowe poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż poinformowanie w wezwaniu do zapłaty o możliwości złożenia wniosku restrukturyzacyjnego oraz wyznaczenie 14- dniowego terminu do spłaty zadłużenia są warunkami koniecznymi do skuteczności wypowiedzenia umowy pożyczki;
c) art. 32 ustawy Prawo wekslowe poprzez jego błędne zastosowanie polegające na odróżnieniu odpowiedzialności wekslowej Pozwanej jako poręczyciela wekslowego od odpowiedzialności wekslowej Powoda, podczas gdy zgodnie z ww. przepisem, poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył;
d) art. 120 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe w zw. z art. 3 Ustawy o (...) Kasach (...) - Kredytowych z dnia 5 listopada 2009 r. dalej: „Ustawa o (...)" poprzez ich błędne zastosowanie polegające na uznaniu, iż dla roszczenia z tytułu zwrotu pożyczki, mimo ustalenia w treści umowy konkretnej daty zwrotu oraz zastrzeżenia modyfikacji terminu wymagalności roszczenia, datę wymagalności roszczenia należy ustalić w zależności od terminu płatności poszczególnych rat, podczas gdy zgodnie z treścią umowy pożyczki zabezpieczonej hipoteką nr (...) z dnia 26 września 2012 roku (dalej: Umowa) datę wymagalności wyznacza się poprzez ustalenie dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne według treści stosunku prawnego, czyli z chwilą upływu terminu wypowiedzenia Umowy;
e) art. 117 1 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 5 k.c. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, iż roszczenie uległo przedawnieniu w części, mimo że w sprawie zaistniały szczególne okoliczności, albowiem:
(i) roszczenia dochodzone w niniejszym postępowaniu, jako związane z działalnością gospodarczą, przedawniają się w krótkim, zaledwie 3 letnim okresie przedawnienia;
(ii) w stosunku do Kredytodawcy ogłoszono upadłość, której przyczyną były m.in. zaniechania w spłacie zobowiązań przez pożyczkobiorców, a po stronie powodowej występuje Syndyk masy upadłości, który przejął zarząd nad majątkiem upadłego dopiero z chwilą ogłoszenia upadłości i przed przystąpieniem do sądowego dochodzenia wierzytelności musiał podjąć szereg czynności organizacyjno - porządkowych by m.in. sporządzić spis inwentarza i sporządzić sprawozdanie finansowe oraz uporządkować stosunki prawne z ok. 80 tys. członkami upadłej Kasy i innymi podmiotami, z powodu których Syndyk nie mógł wcześniej wystąpić przeciwko Pozwanemu do Sądu.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, powód wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez utrzymanie nakazu zapłaty z dnia 3 lipca 2019 roku, wydanego przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, sygn. akt III Nc 201/19 w mocy w całości tj. również co do kwoty 254.029,05 zł względem Pozwanego N. P. oraz co do kwoty 116.716,05 zł względem U. W. oraz zasądzonych odsetek ustawowych za opóźnienie 1) od kwoty 254.029,05 zł od dnia 7 maja 2019 roku do dnia zapłaty oraz 2) od kwoty 116.716,052 zł od dnia 7 maja 2019 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenie od Pozwanych na rzecz Powoda solidarnie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego adwokata według norm przepisanych w całości; zasądzenie od Pozwanych solidarnie na rzecz Powoda solidarnie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia Sądu II instancji do dnia zapłaty;
Na wypadek uznania przez Sąd II instancji, że nie doszło do wypowiedzenia Umowy pożyczki, wnoszę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości, w oparciu o Umowę pożyczki, uchwały (...) oraz aneks zawarty przez strony Umowy, przy uwzględnieniu założenia, że wypowiedzenie Umowy jest nieskuteczne, zaś Umowa wygasła w dniu 5 września 2022 roku - na fakt wysokości zadłużenia Pozwanych względem Powoda z tytułu Umowy pożyczki.
Pozwany N. P. zaskarżył wyrok w części, tj. w punktach: I, IV, V,
zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art.325 k.p.c. polegające na wadliwym sporządzeniu sentencji zaskarżonego wyroku albowiem z pisemnego uzasadnienia, sporządzonego do zaskarżonego wyroku (strona 17) wynika wprost, iż Sąd I instancji uznał, że weksel w stosunku do pozwanego N. P. został prawidłowo wystawiony do kwoty 254 029,05 złotych podczas, gdy z punktu oznaczonego rzymską cyfrą I sentencji wyroku wynika, że Sąd utrzymuje nakaz zapłaty w części, tj. w stosunku do N. P. ponad kwotę 254 029,05 złotych;
b) art. 493 § 4 k.p.c. polegające na wydaniu wyroku zawierającego rozstrzygnięcie niezgodne z tym przepisem,
c/ art. 321 §1 k.p.c. polegające na zasądzeniu ponad żądanie pozwu,
d) naruszenie zasady ne bis in idem, polegające na zasądzeniu od pozwanego N. P., w części oznaczonej rzymską cyfrą I, w punktach od 1 do 37, odsetek umownych za opóźnienie w wysokości 10% w sytuacji, gdy powód odsetki te już wcześniej skapitalizował, a ich łączna wysokość została ujęta w kwocie należności wskazanej na wekslu przedstawionym do wykupu pozwanemu N. P.;
d) bezpodstawne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie podstawą faktyczną pozwu było zarówno zobowiązanie wekslowe, jak i stosunek podstawowy (umowny) podczas, gdy strona powodowa wyraźnie w pozwie określiła, że podstawą dochodzenia od pozwanego należności będącej przedmiotem rozpoznania w sprawie jest wypełniony przez nią weksel in blanco, a nie umowa pożyczki.
Mając na uwadze powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości ewentualnie utrzymanie nakazu zapłaty wydanego przez Sąd I instancji w części w stosunku do N. P. do kwoty 254 029,05 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od tej kwoty od dnia 7 maja 2019 roku do dnia zapłaty i oddalenie powództwa w pozostałym zakresie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Pozwana U. P. zaskarżyła wyrok w części, tj. w punktach: II, III i VI, zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art.325 k.p.c. polegające na wadliwym sporządzeniu sentencji zaskarżonego wyroku albowiem z pisemnego uzasadnienia, sporządzonego do zaskarżonego wyroku (strona 17) wynika wprost, iż Sąd I instancji uznał, że weksel w stosunku do pozwanej został prawidłowo wystawiony co do rat wymagalnych do 5 września 2017 r, podczas gdy Sąd utrzymał nakaz zapłaty w części, tj. w stosunku do pozwanej ponad kwotę 116 716,05 złotych;
b) art. 321 §1 k.p.c. polegające na zasądzeniu ponad żądanie pozwu,
c) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegającej na pominięciu faktu, iż z punktu widzenia pozwanej jej zwolnienie z poręczenia wynikającego z umowy pożyczki nie miało znaczenia gdyż jej odpowiedzialność nadal istniałaby w związku z poręczeniem wekslowym,
d) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2 k.c. polegające na niewłaściwym zastosowaniu poprzez przyjęcie, że celem (...) i pozwanych było jedynie zwolnienie pozwanej z poręczenia cywilnego a nie także wekslowego,
e/ naruszenie zasady ne bis in idem, polegające na utrzymaniu nakazu w stosunku do pozwanej również w zakresie odsetek umownych za opóźnienie w wysokości 10% w sytuacji, gdy powód odsetki te już wcześniej skapitalizował, a ich łączna wysokość została ujęta w kwocie należności wskazanej na wekslu
Mając na uwadze powyższe zarzuty pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości ewentualnie utrzymanie nakazu zapłaty wydanego przez Sąd I instancji w części w stosunku do pozwanej do kwoty 116 716,05 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od tej kwoty od dnia 7 maja 2019 roku do dnia zapłaty i oddalenie powództwa w pozostałym zakresie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji powoda, zaś powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanych.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacje obu stron były częściowo uzasadnione, a zaskarżony wyrok wymagał zmiany na podstawie art. 386 § 3 k.p.c.
Przede wszystkim należało zgodzić się z pozwanymi co do tego, że sentencja wyroku została wadliwie sformułowana, w sposób sprzeczny z wymaganiami jakie stawia art. 493 § 4 k.p.c., przez co rozstrzygnięcie zawarte w wyroku było niejasne, ale także niespójne z ujawnionymi w uzasadnieniu motywami, jak również doszło do orzeczenia ponad żądanie i podwójnego zasądzenia kwot z tytułu odsetek umownych.
Należy zauważyć, że skoro Sąd I instancji uznał, że weksel w stosunku do pozwanego N. P. został prawidłowo wystawiony do kwoty 254 029,05 złotych to nie było podstaw ażeby utrzymywać nakaz zapłaty ponad kwotę 254 029,05 złotych, natomiast uchylać go w pozostałym zakresie i zasądzać kwoty sumujące się do kwoty 254 029,05 złotych, podobnie jak w przypadku U. P. uznanie, że weksel został w stosunku do niej został prawidłowo wystawiony co do kwoty 116 716,05 złotych nie uzasadniało utrzymania nakazu zapłaty ponad kwotę 116 716,05 złotych z jednoczesnym uchyleniem go w pozostałym zakresie i zasądzeniem kwoty 116 716,05 złotych. Utrzymanie nakazu zapłaty ponad kwoty, które są zdaniem Sądu należne, jest wewnętrznie sprzeczne i niezgodne ze wskazaniami jakie wynikają z art. 493 § 4 k.p.c., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok, którym w całości lub części utrzymuje nakaz zapłaty w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu
Niezależnie od wydania formalnie wadliwego rozstrzygnięcia, naruszającego przepis art. 493 § 4 k.p.c., Sąd Okręgowy naruszył też przepis art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym ocenę materiału dowodowego, polegającą na wyciągnięciu błędnych wniosków z treści dowodów z wezwań do zapłaty z dnia 14 marca 2016 roku oraz z 25 kwietnia 2016 roku kierowanych do pozwanych oraz w kontekście stanowiska strony pozwanej prezentowanego na etapie całego postępowania na temat skuteczności wypowiedzenia umowy pożyczki pod kątem pouczenia, o którym mowa w art. 75c Prawa bankowego.
Zgodnie z art. 229 k.p.c. nie wymagają dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości, a zgodnie z art. 230 k.p.c. gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane.
W tym kontekście należy zauważyć, że powód popierając żądanie pozwu opartego na stosunku wekslowym wskazywał, że wystawca weksla nie wywiązał się z obowiązku spłaty pożyczki, a wezwania do zapłaty pozostały bezskuteczne. W konsekwencji powód wypowiedział umowę pożyczki i wypełnił weksel in blanco zgodnie z porozumieniem wekslowym na kwotę odpowiadającą aktualnemu zadłużeniu pożyczkobiorcy. Co istotne, strona pozwana na żadnym etapie niniejszego postępowania nie powoływała się na naruszenie przez (...) przy wypowiedzeniu umowy pożyczki wymogów z art. 75 c prawa bankowego, eksponując zarzuty dotyczące wysokości zobowiązania w dacie wypowiedzenia. Pozwani twierdzili, że sam powód w różny sposób określał wysokość tego zadłużenia, w tym również w dniu wypowiedzenia umowy. Pozwani zaprezentowali swoją argumentację w treści zarzutów od nakazu zapłaty, a następnie podtrzymali ją w kolejnym piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2021r, w którym wyrażali wątpliwości dotyczące wysokości zadłużenia, jednak nie kwestionowali, że umowa została skutecznie wypowiedziana, w szczególności nie zgłosili żadnych twierdzeń na temat wypełnienia lub braku wypełnienia przez powoda obowiązku doręczenia pouczenia. Okoliczność doręczenia pozwanym wraz z wezwaniem do zapłaty pouczenia o jakim mowa w art. 75 c prawa bankowego nie była więc przedmiotem sporu między stronami, przy czym ze złożonych do akt wezwań do zapłaty wynikało, że zawierały one załącznik obejmujący pouczenie, chociaż nieznana była jego treść ponieważ powód nie przedłożył go do akt sprawy, wywodząc swoje roszczenia ze stosunku wekslowego, na co słusznie zauważyła strona pozwana w apelacjach, zarzucając Sądowi Okręgowemu bezpodstawne przyjęcie, że podstawą faktyczną pozwu było zarówno zobowiązanie wekslowe jak i stosunek podstawowy, podczas gdy powód wyraźnie w pozwie określił, że podstawą dochodzenia od pozwanego należności jest wypełniony weksel in blanco, a nie umowa pożyczki (apelacja pozwanego k. 643). W sytuacji zatem, gdy Sąd Okręgowy powziął wątpliwości co do treści pouczenia załączonego do wezwania do zapłaty i zgodności zastosowanego trybu z wymaganiami ustawowymi, w szczególności art. 75 c prawa bankowego, nie było przeszkód ażeby zobowiązać strony do wypowiedzenia się na ten temat w trybie art. 212 k.p.c. Zaniechanie Sądu Okręgowego z jednoczesnym obciążeniem powoda negatywnymi skutkami rzekomego naruszenia wymogów ustawowych, pomimo iż powyższe kwestie nie były sporne miedzy stronami, stanowiło o naruszeniu przez Sąd Okręgowy art. 227 k.p.c., art. 229 k.p.c., 230 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 212 k.p.c. Tym niemniej z uwagi na treść rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego i motywy zaprezentowane w uzasadnieniu, Sąd Apelacyjny na obecnym etapie postępowania uwzględnił wniosek dowodowy powoda i dopuścił dowód z dokumentów zgłoszonych w apelacji obejmujących treść pouczenia załączonego do wezwań do zapłaty z dnia 14 marca 2016 r i 25 kwietnia 2016r. (k. 690 i 691), z których jasno wynikało, że w punkcie 4 (...) pouczył pozwanych, że zgodnie z art. 75 c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe istnieje możliwość ubiegania się o restrukturyzację zadłużenia. W tym celu, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub wypowiedzenia umowy pożyczkobiorca/ kredytobiorca powinien złożyć wniosek o restrukturyzacje zadłużenia, tj. przesłać go pocztą na wskazany adres lub złożyć osobiście w placówce (...).
Uzupełniając w powyższy sposób ustalenia faktyczne, Sąd Apelacyjny aprobuje pozostałe ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, przyjmując je za własne.
Mając to na względzie za bezzasadne należało uznać stwierdzenie Sądu I Instancji, iż powód nie dopełnił procedury unormowanej w art. 75c ustawy Prawo bankowe, a tym samym, że wypowiedzenie umowy było bezskuteczne, na co zasadnie wskazał powód w swej apelacji, stawiając zarzut naruszenia art. 75 c prawa bankowego w zw. z art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych. Nie ulegało przy tym wątpliwości, że pozwani nie regulowali zobowiązań z tytułu umowy pożyczki, a wierzytelność nie została spłacona w jakiejkolwiek części pomimo wezwań do zapłaty, w związku z czym powód miał podstawy do wypowiedzenia umowy, a następnie wypełnienia weksla in blanco zgodnie z zawartym porozumieniem wekslowym.
Ostatni zarzut procesowy zgłoszony przez powoda przywoływał wprawdzie normę z art. 233 § 1 k.p.c. jednak odnosił się on w istocie nie tyle do oceny dowodów dokonanej przez Sąd Okręgowy, co do wykładni postanowień umowy pożyczki oraz aneksu pod kątem wymagalności roszczenia pożyczkodawcy, co przekładało się na określenie daty rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczeń. Tak postawiony zarzut procesowy był nieskuteczny jako nie dotyczący kryteriów oceny dowodów, w związku z czym nie mógł prowadzić do korekty ustaleń faktycznych. Powyższe kwestie wymagały natomiast rozważenia pod kątem zastosowanych przepisów prawa materialnego.
Podobnie zresztą pozwana U. P., stawiając zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, nie odniosła się do oceny poszczególnych dowodów przez pryzmat kryteriów tej oceny lecz skupiła się na wykładni oświadczenia woli zawartego w uchwale Zarządu (...) nr (...) z dnia 28 października 2014r. (k.213), wskazując, skądinąd słusznie, że zwolnienie jej z poręczenia wynikającego z umowy pożyczki nie miało dla niej większego znaczenia, gdyż odpowiedzialność pozwanej nadal istniałaby w związku z poręczeniem wekslowym. Powyższa konstatacja nie miała jednak wpływu na sferę ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie.
Przechodząc do oceny prawidłowości zastosowania przez Sąd Okręgowy norm prawa materialnego i ich wykładni, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że roszczenia zgłoszone przez powoda były przez niego wywodzone ze stosunku wekslowego, co nie było sporne miedzy stronami, i zostało także dostrzeżone w apelacji strony pozwanej, potwierdzając tylko stanowisko prezentowane w toku całego postępowania przez powoda.
Mając więc na uwadze niesporną okoliczność, że podstawą roszczeń powoda w stosunku do obojga pozwanych był stosunek wekslowy, w ramach którego powód był wierzycielem wekslowym, pozwany wystawcą weksla, a pozwana poręczycielem wekslowym, trzeba wskazać, że ocena zasadności roszczeń wymagała odwołania się do treści art. 10 prawa wekslowego. Zgodnie z tym przepisem jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa.
Dla porządku należy wskazać, że weksel in blanco jest dokumentem niezupełnym w chwili wydania go remitentowi, który zostaje upoważniony do jego uzupełnienia. Niezupełność weksla in blanco jest wynikiem rozmyślnego działania stron stosunku prawnego, które zawierając odpowiednie porozumienie co do sposobu wypełnienia weksla zgadzają się na uzupełnienie weksla o elementy wymagane przez przepis art. 1 prawa wekslowego, tak by spełniał wymagania formalne przewidziane tym przepisem. Do powstania zobowiązania wekslowego dochodzi jednak już w momencie zamieszczenia podpisu na dokumencie z zamiarem zaciągnięcia zobowiązania wekslowego oraz wydania dokumentu wierzycielowi. Zobowiązanie osób podpisanych na wekslu powstaje więc z chwilą jego wydania. Zobowiązanie to wywołuje pełne skutki prawne z mocą wsteczną (ex tunc) dopiero wówczas, gdy weksel zostanie wypełniony i będzie odpowiadał przepisom prawa wekslowego. Podstawową przesłanką odpowiedzialności wszystkich dłużników jest uzupełnienie weksla w taki sposób, żeby spełniał wymagane przez prawo wekslowe warunki ważności (Adam Szpunar, Komentarz do ustawy - Prawo wekslowe, [w:] Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, Wyd.Prawnicze 2001). Przepis art. 10 pr. weksl. nie wymaga szczególnej formy porozumienia. Może być ono dokonane w sposób wyraźny lub dorozumiany (art. 60 k.c.), a wydanie niezupełnego weksla oznacza upoważnienie do jego wypełnienia. W deklaracji wekslowej dłużnik wekslowy upoważnienia wierzyciela do wypełnienia weksla oraz określa sposób wypełnienia weksla. W braku porozumienia co do wysokości sumy wekslowej posiadacz może wypełnić weksel na kwotę odpowiadającą jego wierzytelności.
W przypadku weksla in blanco, zobowiązanie wekslowe powstaje zatem niezależnie od tego, czy weksel został wypełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem, jednak dłużnik wekslowy może skutecznie podnieść zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem.
Wymagało podkreślenia, że ciężar wykazania, iż weksel został wypełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem nie obciąża wierzyciela lecz dłużnika wekslowego, a zatem pozwanych w niniejszej sprawie (por. orzeczenie SN z dnia 24 października 1962 r., 2 CR 976/61, OSNCP 1964, nr 2, poz. 27 z aprobującą glosą A. Ważbińskiego, NP 1964, nr 11, s. 112). Taki rozkład ciężaru dowodu wynika z wykładni art. 10 prawa wekslowego w powiązaniu z formalnym i abstrakcyjnym charakterem zobowiązania wekslowego. Tymczasem pozwani nie wywiązali się z tego obowiązku, a swoją obronę oparli na prostym negowaniu twierdzeń powoda co do wysokości zadłużenia z tytułu pożyczki, powołując się przy tym jedynie na dokumenty pochodzące od powoda, w których w różnych okresach czasu wskazywał na inną wysokość zadłużenia.
Jednocześnie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, dokumenty przedłożone przez stronę powodową przemawiały za prawidłowością wypełnienia weksla przez powoda, a korekta tej kwoty przez Sąd Apelacyjny związana była z przedawnieniem roszczeń powoda z tytułu rat płatnych do dnia 5 grudnia 2015 roku. Trzeba natomiast zauważyć, że każdy z dokumentów przedłożonych przez powoda wskazywał na zaległość pożyczkobiorcy aktualną w dacie jego wystawienia, co przy ratalnym systemie spłat powoduje, że z każdym kolejnym miesiącem zaległość ta powiększała się o kwotę kolejnej raty. Co oczywiste, powyższe kwoty dotyczyły kapitału zaległego, tj. kapitału, który winien być spłacony do daty oznaczonej w każdym z wezwań, jednak nie ulegało wątpliwości, że kwota wypłaconej pożyczki, która winna być w całości spłacona w terminie wskazanym w umowie wynosiła 420 000 zł. Wbrew stanowisku pozwanych, wezwania do zapłaty kierowane przez powoda pozostawały więc ze sobą w logicznym związku i w sposób wiarygodny prezentowały wysokość zadłużenia pożyczkobiorcy w związku z brakiem wpłat zgodnie z harmonogramem.
Jak wyżej wskazano, w sprawie niniejszej to nie powód lecz pozwani byli zobowiązani wykazać, iż dokonali określonych spłat na poczet pożyczki, jednak pomimo przedstawienia przez powoda wypełnionego weksla, umowy pożyczki wraz z harmonogramem i aneksem, kolejnych wezwań do zapłaty oraz oświadczenia o wypowiedzeniu umowy w związku z istniejącymi zaległościami, strona pozwana nie zgłosiła żadnych twierdzeń ani tym bardziej dowodów, które mogłyby stanowić podstawę do ustalenia, że wysokość zadłużenia pożyczkobiorcy jest niższa aniżeli wykazywana przez stronę powodową. Samo negowanie roszczeń powoda, który przedstawił wiarygodny materiał dowodowy obejmujący dokumenty nie było wystarczające, ażeby odwrócić ciężar dowodu w niniejszej sprawie, i przyjąć, że obciążą on powoda obowiązkiem dalszej inicjatywy dowodowej. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 9 lipca 2009 r. (III CSK 341/08) skuteczne zaprzeczenie twierdzenia przeciwnika opartego na przedstawionych przez niego dowodach wymaga nie tylko prostego zaprzeczenia, ale również wskazania błędów w wywodzie drugiej strony, wskazania własnych twierdzeń i dowodów świadczących przeciwko kwestionowanemu twierdzeniu. Inicjatywy takiej pozwani w toku postępowania przez Sądem Okręgowym nie wykazali.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, poza częściowym przedawnieniem roszczeń, o czym będzie jeszcze mowa poniżej, w toku niniejszego postępowania strona pozwana nie wykazała zgodnie z art. 10 prawa wekslowego, ażeby weksel in blanco został nieprawidłowo wypełniony przez powoda. Odnosząc się materiału dowodowego przedłożonego przez powoda należało stwierdzić, że zgodnie z umową pożyczki z dnia 26 września 2012 r. (...) udzielił N. P. pożyczki w kwocie 420 000 zł, która miała być spłacona wraz z należnymi odsetkami umownymi początkowo do 25 września 2017 r., a w związku z zawarciem aneksu nr (...), do dnia 5 września 2022 roku, finalnie w 110 ratach. Zgodnie z § 12 umowy (...) miał prawo do wypowiedzenia umowy z 30-dniowym terminem wypowiedzenia i postawienia całej pożyczki wraz z odsetkami w stan natychmiastowej wymagalności w przypadku niedotrzymania przez pożyczkobiorcę warunków umowy, tj. m.in. w przypadku nie zapłacenia w terminach określonych w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy listem poleconym do zapłaty zaległych w terminie nie krótszym niż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Pozwani nie wykazali, ani nawet nie twierdzili, ani ażeby dokonywali wpłat na poczet umowy pożyczki, natomiast powód udowodnił, że dwukrotnie bezskutecznie wzywał pozwanych do zapłaty, by ostatecznie wypowiedzieć umowę pismem z dnia 6 czerwca 2016 roku. Wpłata kwoty 30 000 zł była związana z ustanowieniem dodatkowego zabezpieczenia w związku ze zwolnieniem pozwanej z poręczenia i została zaliczona przez powoda na poczet najdalej wymagalnych rat, które uległy już przedawnieniu. Powyższa wpłata nie mogła więc mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.
W świetle powyższego wypowiedzenie umowy pożyczki przez powoda należało uznać za skuteczne, co prowadziło do postawienia w stan natychmiastowej wymagalności całej kwoty pożyczki wraz z należnymi odsetkami kapitałowymi naliczonymi zgodnie z § 3 umowy pożyczki.
Za nieuzasadniony należało uznać zarzut powoda dotyczący wadliwej wykładni przez Sąd Okręgowy § 1 pkt 3, §4 pkt 2, § 8 pkt 2, § 12 Umowy pożyczki oraz Aneksu nr (...) z dnia 30 kwietnia 2013 roku, który niesłusznie przybrał postać zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Nie można było zgodzić się z powodem co do tego, że strony w treści stosunku prawnego nie ustaliły, że uchybienie płatności rat powoduje ich wymagalność, natomiast ustaliły datę zwrotu pożyczki początkowo na dzień 25 września 2017 roku, zaś w myśl aneksu nr (...) z dnia 30 kwietnia 2023 roku termin spłaty został ustalony na dzień 5 września 2022 roku, zaś w przypadku wypowiedzenia umowy, po upływie okresu wypowiedzenia cała pożyczka wraz z należnościami ubocznymi miała być postawiona w stan natychmiastowej wykonalności, co prowadzi do wniosku, iż strony ustaliły, że termin wymagalności całego roszczenia będzie wiązał się z upływem końcowego terminu spłaty pożyczki lub też upływu okresu wypowiedzenia. Nie można zgodzić się z powodem, że roszczenie o zwrot całej kwoty pożyczki stało się wymagalne dopiero z upływem okresu wypowiedzenia. Oznaczałoby to, że raty, których termin płatności przypadał przed upływem okresu wypowiedzenia nie były wymagalne w terminach wynikających z harmonogramu spłaty pożyczki. W treści umowy strony jasno określiły, że pożyczkobiorca zobowiązany jest do spłaty pożyczki wraz należnymi odsetkami do dnia 5 września 2022 roku, jednakże spłata pożyczki miała następować w ratach miesięcznych płatnych bez wezwania w terminach i kwotach wskazanych w harmonogramie spłaty pożyczki. W każdym przypadku strony ustaliły oprocentowanie kwoty pożyczki według zmiennej stopy procentowej zgodnie z zasadami opisanymi w § 3 umowy.
Kwestia określenia daty wymagalności roszczeń powoda miała istotne znaczenie w związku ze zgłoszonym przez pozwanych zarzutem przedawnienia. W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzut ten był częściowo zasadny.
Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko, że rozłożenie świadczenia jednorazowego na raty skutkuje różnymi terminami rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczeń o zapłatę poszczególnych wymagalnych rat (art. 120 § 1 zd. 1 k.c.), a zatem roszczenia o zapłatę poszczególnych rat przedawniają się oddzielnie, stosownie do wymagalności poszczególnych rat (por. wyroki Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2016 r., I PK 297/15, wyroku z 7 marca 2017 r., II CSK 281/16, wyroki Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 11 lipca 2012 r., I ACa 671/12; Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 23 kwietnia 2014 r., I ACa 1361/13; Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 15 marca 2017 r., I ACa 1441/16; Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 lipca 2017 r., I ACa 738/16; Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 17 stycznia 2018 r., I ACa 705/17; Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 8 marca 2018 r., V AGa 43/18; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29 stycznia 2020 r., I ACa 648/19; Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 28 kwietnia 2020 r., V ACa 707/19).
Jak stanowi art. 723 k.c. jeżeli termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony, dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę. Przepis ten nie daje jednaj odpowiedzi na pytanie o przedawnienie rat wymagalnych przed terminem wypowiedzenia umowy pożyczki. Znajdzie on jednak znajdzie zastosowanie wówczas, gdy termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony.
Rozpoczęcie biegu (terminu) przedawnienia roszczeń zostało ogólnie uregulowane w art. 120 § 1 k.c., a decyduje o tym dzień wymagalności roszczenia. Powszechnie przyjmuje się, że roszczenie jest wymagalne wówczas, gdy wierzyciel może żądać jego spełnienia, a dłużnik zgodnie z treścią stosunku prawnego ma obowiązek je spełnić. Na tym tle słuszne są argumenty, że skoro z upływem terminu płatności danej raty biorący pożyczkę jest zobowiązany ją zapłacić, oznacza to, że wierzytelność dającego pożyczkę o zapłatę każdej z rat staje się wymagalna z upływem tego terminu. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że wierzyciel nie może dochodzić wymagalnych rat mimo braku wypowiedzenia całej umowy. Upływ terminu płatności danej raty oznacza, że roszczenie dającego pożyczkę o zapłatę tej raty staje się wymagalne i może być dochodzone na drodze sądowej, niezależnie od realizacji innych uprawnień wierzyciela, w tym wypowiedzenia umowy. Wypowiedzenie umowy powoduje, że wymagalne staje się roszczenie dającego pożyczkę o zwrot tej części przedmiotu pożyczki, która nie stała się jeszcze wymagalna przed wypowiedzeniem na skutek nadejścia terminu płatności, zatem wypowiedzenie umowy nie zmienia stanu wymagalności tych rat, których termin płatności nastąpił wcześniej. Ponadto, jeżeli wierzyciel ma możliwość sądowego dochodzenia zapłaty i jednocześnie czerpie korzyści z opóźnienia dłużnika w postaci pobierania odsetek za opóźnienie, to nie powinien dodatkowo korzystać z ochrony w postaci nierozpoczęcia biegu przedawnienia wymagalnych roszczeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2016 r., I PK 297/15).
W świetle powyższego należało przyjąć, że roszczenia powoda o zwrot pożyczonej kwoty stawało się wymagalne z upływem terminu spłaty każdej kolejnej raty co do tej kwoty, zaś w odniesieniu do tej części przedmiotu pożyczki, która nie stała się jeszcze wymagalna przed wypowiedzeniem na skutek nadejścia terminu płatności, z dniem 10 lipca 2016 roku na skutek dokonanego przez powoda wypowiedzenia.
Biorąc pod uwagę, powód wywodził swoje roszczenia ze stosunku wekslowego należy wskazać, że zgodnie z art. 70 prawa wekslowego roszczenia wekslowe przeciw akceptantowi ulegają przedawnieniu z upływem lat trzech, licząc od dnia płatności wekslu. Roszczenia posiadacza weksla przeciw indosantom i wystawcy ulegają przedawnieniu z upływem roku, licząc od dnia protestu, dokonanego w należytym czasie, w przypadku zaś zastrzeżenia "bez kosztów" - licząc od dnia płatności. Przedawnienie roszczenia wekslowego w stosunku do indosantów z mocy art. 70 pr. weksl. biegnie od daty płatności weksla, a nie od daty wymagalności roszczenia, które było podstawą wystawienia weksla.” (wyrok SN z dnia 11 stycznia 1964 r., II Cr 151/63, nie publikowany). Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym wierzyciel mógł dochodzić swego roszczenia wekslowego od dłużnika. Dnia płatności jako dnia początkowego nie wlicza się (zob. art. 73). Ostatni dzień przedawnienia oznacza się stosownie do art. 36.
Zważywszy, że termin płatności weksla został oznaczony na dzień 6 maja 2019 r. przedawnienie roszczeń wekslowych następowało z dniem 6 maja 2022 r., a bieg przedawnienia został przerwany przez wniesienie pozwu w niniejszej sprawie.
Tym niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy kwestia przedawnienia roszczenia nie mogła być ograniczona wyłącznie do przedawnienia według przepisów prawa wekslowego. Rozważenia wymagało bowiem, czy weksel, który został wystawiony in blanco został wypełniony zgodnie z porozumieniem, tj. deklaracją wekslową, a w szczególności, czy w chwili jego wypełniania istniało nieprzedawnione roszczenie w stosunku do wystawcy weksla; [por. orzeczenie SN z dnia 14 października 1971 r., II CR 277/71, OSPiKA 1972, poz. 134 z glosą M. Nesterowicza, PiP 1974, z. 5]. Wierzyciel winien wypełnić weksel przed upływem terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego, w przeciwnym bowiem razie naraża się na postawienie przez dłużnika zarzutu skutecznego na gruncie art. 10 prawa wekslowego, co Sąd Okręgowy całkowicie pominął w swych rozważaniach.
Uwzględniając wyrażone wyżej stanowisko na temat określenia daty wymagalności roszczeń z tytułu pożyczki, można było zgodzić się z pozwanymi co do tego, że roszczenia powoda zabezpieczone wekslowo uległy przedawnieniu w części obejmującej raty płatne przed dniem 1 stycznia 2016 roku na podstawie art. 118 k.c. w zw. z art. 5 § 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, który stanowi, że do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zgodnie z art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.
Ponieważ przedmiotem niniejszej sprawy są o roszczenia dochodzone przez powoda jako przedsiębiorcę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie zaś o roszczenia konsumentów, jak błędnie wskazuje Sąd Okręgowy, odwołując się do art. 5 § 3 ustawy zmieniającej art. 118 k.c., zastosowanie znajdzie 3-letni termin przedawnienia. Ma to istotne znaczenie w związku z treścią zdania drugiego dodanego do art. 118 k.c., zgodnie z którym koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Powyższe oznacza wydłużenie terminów przedawnienia, a metoda liczenia terminów przedawnienia wynoszących 2 lata i więcej dotyczy nie tylko ogólnego 6-letniego terminu przedawnienia ale także 3-letnich terminów przedawnienia roszczeń terminów o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. W odniesieniu do roszczeń powoda wynikających ze stosunku podstawowego zastosowanie znajdzie więc ogólna zasada, wedle której koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Powyższe rozważania prowadziły po pierwsze do wniosku o zastosowaniu do obliczania terminów przedawnienia roszczeń (...) nowego brzmienia art. 118 k.c., a po drugie do stwierdzenia, że przedawnieniu uległy roszczenia o zapłatę rat przypadających przed 1 stycznia 2016 roku, czyli łącznie 29 rat wymienionych w harmonogramie spłaty z dnia 30 kwietnia 2013r (k. 48). Rata, której płatność przypadała w dniu 5 stycznia 2026 roku przedawniła się bowiem z dniem 31 grudnia 2016 roku, a zatem w dacie wypełnienia weksla, tj. 11 kwietnia 2019 roku nie była przedawniona. To samo dotyczy trzech pozostałych rat płatnych przed dniem 11 kwietnia 2016 roku. Nieprzedawnione są też wszystkie kolejne raty wymagalne do czasu wypowiedzenia umowy, jak też pozostała kwota pożyczki w związku z postawieniem jej w stan wymagalności na skutek wypowiedzenia. Raty przedawnione, wynikające z harmonogramu spłaty pożyczki sumują się do kwoty 203 381,85 zł (28 x 6865,65 + 11 143,65 zł). W rezultacie kwota wskazana na wekslu winna być więc pomniejszona o 203 381,85 zł, co daje ostatecznie kwotę należności powoda w wysokości 473 652,87 zł, przyjmując, że poza kwestią przedawnienia, kwota wekslowa została wyliczona prawidłowo (677 034,72 zł - 203 381,85 zł = 473 652,87 zł). Należy wskazać, że szczegółowe wyliczenie należności, w tym z uwzględnieniem skapitalizowanych odsetek umownych oraz odsetek od należności przeterminowanych wymagało odwołania się do wiedzy biegłego z zakresu rachunkowości, tymczasem strona pozwana, na której spoczywał ciężar wykazania, iż weksel nie został prawidłowo wypełniony, cofnęła wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność wyliczenia należności, a więc dokonania szczegółowych wyliczeń uwzględniających wskazaną wyżej korektę i należne odsetki, nie przedstawiła też własnego wyliczenia, które poddawałoby się analizie. W związku z powyższym wyliczeń takich nie dokonywał także Sąd Apelacyjny, nie widząc podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z urzędu na korzyść strony, która przez cały tok postępowania była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że wierzytelność na jaką winien być wypełniony weksel in blanco wynosi 473 652,87 zł, zaś w pozostałym zakresie, tj. co do kwoty 203 381,85 zł roszczenia powoda nie zostały wykazane, co prowadziło do uchylenia nakazu zapłaty w tej części i oddalenia powództwa w stosunku do obojga pozwanych.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że pozwana U. P. po części słusznie kwestionowała rozstrzygniecie Sądu Okręgowego, uwzględniającego roszczenia powoda w stosunku do pozwanej, co miało związek ze zwolnieniem pozwanej z poręczenia cywilnego. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że na mocy uchwały nr (...)z dnia 28 października 2014 roku Zarząd (...) w I. postanowił zwolnić U. W. z poręczenia wynikającego z umowy (...) nr (...) zawartej w dniu 26 września 2012 roku z N. P. w związku z dokonaną wpłatą na poczet dokonanego zobowiązania w wysokości 30 000 zł i ustanowiona dodatkową hipoteka na nieruchomości. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że przedmiotem uchwały było zwolnienie U. P. z poręczenia wynikającego z umowy pożyczki, czyli poręczenia za zobowiązania pożyczkobiorcy wobec (...) wynikające z tytułu tej umowy i zawarte w jej treści (poręczenie k. 33). Niezależnie od powyższego, pożyczkobiorca zabezpieczył spłatę pożyczki wystawiając weksel własny in blanco, który stał się poręczenia wekslowego udzielonego przez U. W. (k. 26). Z uwagi na odrębność obu czynności, a także przez wzgląd na abstrakcyjny i samoistny charakter zobowiązania wekslowego, nie ma podstaw do rozszerzającej wykładni oświadczenia Zarządu (...) zawartego w uchwale nr (...) i w konsekwencji przyjęcia, że zwolnienie z długu dotyczyło także poręczenia wekslowego. Tym niemniej, skoro chodziło o poręczenie złożone na wekslu in blanco, a poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten za kogo poręczył, przysługuje mu prawo podnoszenia wszelkich zarzutów, jakie przysługują tej osobie, w tym do przedstawienia zarzutów wynikających z art. 10 prawa wekslowego. Na tym tle należy wskazać, że awalista może powoływać się na zarzuty obiektywne i osobiste przysługujące mu bezpośrednio w stosunku do wierzyciela. W sytuacji zatem gdy doszło do zwolnienia poręczyciela z długu wynikającego z poręczenia cywilnego, może on w ramach przysługujących mu zarzutów osobistych przeciwko wierzycielowi wekslowemu powołać się na tę okoliczność, jako prowadzącą do zwolnienia z obowiązku świadczenia. Podobnie zresztą byłoby w sytuacji, gdyby doszło do zwolnienia z długu dłużnika głównego. Nie prowadziłoby to wprost do zniesienia odpowiedzi wekslowej dłużnika, tym niemniej dłużnik byłby uprawniony do powołania się względem wierzyciela wekslowego na tę okoliczność, jako stanowiącą o braku podstaw do dochodzenia roszczeń z weksla. W każdym z tych przypadków zarzuty dłużnika wekslowego oparte byłyby na stosunku podstawowym, który nie pozostaje obojętny dla oceny roszczeń wekslowych w świetle art. 10 i 17 prawa wekslowego, niezależnie od abstrakcyjnego i samoistnego charakteru odpowiedzialności wekslowej.
O ile więc nie ma wątpliwości co do tego, że w świetle art. 32 prawa wekslowego zobowiązanie poręczyciela wekslowego ma charakter abstrakcyjny, a zatem niezależny od stosunków kauzalnych zachodzących między stronami, a wadliwość stosunku kauzalnego, który zachodzi między poręczycielem a dłużnikiem głównym, nie ma wpływu na ważność poręczenia, w związku z czym odpowiedzialność poręczyciela nie jest uzależniona od tego, czy z materialnego punktu widzenia istniało ważne zobowiązanie wekslowe dłużnika głównego, to jednak Formalizm ten nie oznacza, że poręczyciel odpowiada, chociaż w ogóle nie powstało zobowiązanie dłużnika głównego. Ponadto dopuszczalne są także zarzuty wynikające z osobistych stosunków z danym wierzycielem wekslowym, a jeżeli poręczenie dotyczy weksla in blanco, o zakresie przysługujących dłużnikowi zarzutów rozstrzyga przepis art. 10 pr. weksl. Skoro zatem w okolicznościach niniejszej sprawy wierzyciel zwolnił poręczyciela wekslowego z odpowiedzialności w ramach poręczenia cywilnego za dług pożyczkobiorcy, to treść stosunku podstawowego rozstrzygała o braku materialnej podstawy do domagania się zapłaty od poręczyciela wekslowego w oparciu o jego zobowiązanie wekslowe.
Powództwo skierowane w stosunku do U. P. podlegało zatem oddaleniu w całości, zaś w stosunku do N. P. co do kwoty 203 381,85 zł. W pozostałym zakresie nakaz zapłaty winien być utrzymany w mocy.
Końcowo należy wskazać, że niezasadne były argumenty pozwanych zgłaszane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie do występowania w umowie niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385 1 k.c. Stosowane przez (...) w umowie pożyczki zasady zmienności stopy oprocentowania w umowach pożyczki nie będącej kredytem konsumenckim mieszczą się w granicach szerszej swobody kształtowania tych zasad w umowach, które nie spełniają kryteriów umowy o kredyt konsumencki. Kryteria zmiany stopy procentowej zostały wystarczająco określone. Wysokość ustalonego oprocentowania nie przekraczała przy tym wysokości odsetek maksymalnych.
Mając to wszystko na uwadze Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., orzekając w oparciu o przepis art. 493 § 4 k.p.c. o utrzymaniu w mocy nakazu zapłaty z dnia 3 lipca 2019 roku w stosunku do N. P. co do kwoty 473 652,87 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 maja 2019 roku do dnia zapłaty, zaś uchylając go w stosunku do pozwanego w pozostałym zakresie oraz w całości w stosunku do U. P..
O kosztach postępowania z obie instancje orzeczono zgodnie z art. 100 k.p.c., mając na względzie stopień w jakim strony uległy przeciwnikowi w swych żądaniach.
SSA Katarzyna Jakubowska-Pogorzelska