I ACA 186/26

Sygn. akt I ACa 186/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 maja 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący :
SSA Aleksandra Korusiewicz
po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2026 r. w Katowicach
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa Z. G. (1) - następcy prawnego P., V. M. (1), A. U. i T. K. (1)
przeciwko Spółce (...) Spółce Akcyjnej w A.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt I Cgg 6/20
1) zmienia zaskarżony wyrok:
a) w punkcie 1. tiret pierwszy w ten sposób, że zasądza odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 1.538.980,93 (milion pięćset trzydzieści osiem tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt i 93/100) złotych od dnia 28 lutego 2023 roku do dnia 3 stycznia 2024 roku, a w pozostałej części żądanie odsetkowe oddala;
b) w punkcie 2. tiret pierwszy w ten sposób, że zasądza odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 255.881,82 (dwieście pięćdziesiąt pięć tysięcy osiemset osiemdziesiąt jeden i 82/100) złotych od dnia 28 lutego 2023 roku do dnia 3 stycznia 2024 roku, a w pozostałej części żądanie odsetkowe oddala;
c) w punkcie 3. tiret pierwszy w ten sposób, że zasądza odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 255.881,82 (dwieście pięćdziesiąt pięć tysięcy osiemset osiemdziesiąt jeden i 82/100) złotych od dnia 28 lutego 2023 roku do dnia 3 stycznia 2024 roku, a w pozostałej części żądanie odsetkowe oddala;
d) w punkcie 4. tiret pierwszy w ten sposób, że zasądza odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 259.571,82 (dwieście pięćdziesiąt dziewięć tysięcy pięćset siedemdziesiąt jeden i 82/100) złotych od dnia 28 lutego 2023 roku do dnia 3 stycznia 2024 roku, a w pozostałej części żądanie odsetkowe oddala;
2) oddala apelację w pozostałej części;
3) zasądza na rzecz pozwanego z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego od powódki Z. G. (1) kwotę 4 911 (cztery tysiące dziewięćset jedenaście) złotych i od powódek T. K. (1), V. M. (1) i A. U. kwoty po 1 092 (tysiąc dziewięćdziesiąt dwa) złote z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od prawomocności postanowienia, którym je zasądzono.
SSA Aleksandra Korusiewicz
Sygn. akt I ACa 186/26
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 14 listopada 2024r., sygn. akt I Cgg 6/20 Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanej Spółki Restrukturyzacji Kopalń Spółki Akcyjnej w Bytomiu na rzecz powódki Szarloty Plewniak kwotę 4.361.847,03 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: od kwoty 1.548.530,93 zł od dnia 31 października 2022 r. do dnia 3 stycznia 2024 r. oraz od kwoty 4.361.847,03 zł od dnia 4 stycznia 2024 r. (pkt 1), zasądził od pozwanej na rzecz powódki Janiny Vorreiter kwotę 726.359,50 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: od kwoty 257.473,49 zł od dnia 31 października 2022 r. do dnia 3 stycznia 2024 r. oraz od kwoty 726.359,50 zł od dnia 4 stycznia 2024 r. (pkt 2), zasądził od pozwanej na rzecz powódki Bernadety Wiśniowskiej kwotę 726.359,50 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: od kwoty 257.473,49 zł od dnia 31 października 2022 r. do dnia 3 stycznia 2024 r. oraz od kwoty 726.359,50 zł od dnia 4 stycznia 2024 r. (pkt 3), zasądził od pozwanej na rzecz powódki Ewy Choroby kwotę 730.049,50 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: od kwoty 261.163,49 zł od dnia 31 października 2022 r. do dnia 3 stycznia 2024 r. oraz od kwoty 730.049,50 zł od dnia 4 stycznia 2024 r. (pkt 4), w pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt 5), zasądził od pozwanej na rzecz powódek kwotę 25.000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia (pkt 6) oraz nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 200.000 zł tytułem kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od pozwu oraz kwotę 9.635,65 zł tytułem kosztów sądowych związanych z wydaniem opinii przez biegłą sądową, od których powódki zwolnione były z mocy ustawy (pkt 7).Rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy ustalił, że powódki są współwłaścicielkami zabudowanych nieruchomości położonych w W. przy (...), przy czym powódce P. G. przysługuje udział wynoszący 6/9 we własności tych nieruchomości, a powódkom V. M. (1), A. U. i T. K. (1) przysługują udziały po 1/9 w prawie własności tych nieruchomości. Przedmiotowe nieruchomości zabudowane są budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi wzniesionymi w 1909 r. (budynki numerach (...)) oraz w 1912 r. (budynki o numerach (...)) składającymi z ich części frontowych, z nadanymi im numerami administracyjnymi 24 i 26, które w 2018 r. - na podstawie § 8 ust. 2 tab. 2 pozycje nr 201 i nr 202 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta W. uchwalonego przez Radę Miasta W. uchwałą z dnia 22 marca 2018r. nr PR.(...).59.2018 (Dz. Urz. Woj. (...) Nr 2018 r. poz. 2701) zostały wpisane do Gminnej Ewidencji Zabytków pod numerami (...) oraz 400/606 objęte ochroną konserwatorską.
W dniu 1 grudnia 2008 r. powódka P. i V. M. (2) - poprzednik prawny powódek tj. V. M. (1), A. U. i T. K. (1) zawarli ugodę o nr (...), na podstawie której pozwana zobowiązała się do naprawienia szkód powstałych w nieruchomości stanowiącej budynek mieszkalny położony w W. przy ul. (...) uszkodzony na skutek eksploatacji górniczej prowadzonej w latach 2007-2008. W związku z powiększeniem się zakresu szkód i powstaniem nowych oraz powiększeniem się przechyłu tego budynku, w dniu 14 kwietnia 2010 r. zawarta została kolejna ugoda nr (...) obejmująca swoim zakresem naprawę szkód dotychczas ujawnionych (powstałych na skutek eksploatacji prowadzonej w latach 2008 i 2009 r.) i zabezpieczenie ściany szczytowej południowej budynku mieszkalnego w W. przy ul. (...). W oparciu o ww. ugodę sporządzona została szczegółowa dokumentacja projektowa autorstwa inż. V. Ł., zgodnie z którą - na zlecenie poprzedniczki prawnej pozwanej - w okresie od października 2010 r. do kwietnia 2011 r. przeprowadzone zostały prace remontowe i zabezpieczające budynku.
W związku z ujawnieniem się kolejnych szkód w budynkach o (...), pismem z dnia 23 stycznia 2012 r. poprzedniczka prawna pozwanej została wezwana do ich naprawienia oraz do ukończenia prac będących przedmiotem zawartych z nią ugód. W toku negocjacji pozwana zadeklarowała wolę ugodowego zakończenia sporu poprzez dobrowolne naprawienie szkód górniczych, a ponadto poinformowała, że z uwagi na planowane na lata 2018-2020 kolejne eksploatacje górnicze, zachodzi konieczność dodatkowego zabezpieczenia budynków poprzez przeprowadzenie prac konstrukcyjno-budowlanych mających na celu zabezpieczenie stateczności konstrukcji budynku o numerze (...) i wzmocnienie konstrukcji ściany szczytowej budynku o numerze 26, bądź też wypłatę odszkodowania za ten budynek i jego rozbiórkę, a w przypadku budynku o numerze (...) - zaproponowała ona wykonanie jego remontu usuwającego szkodę. Na spotkaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. uzgodniono, iż poprzedniczka prawna pozwana opracuje opinie budowlaną określającą stan techniczny budynku o numerze (...) pod kątem możliwości bezpiecznego z niego korzystania ze względu na jego znaczne wychylenie od pionu.
H. wnioskami z dnia 9 czerwca 2016 r. powódka P. zwróciła się do poprzedniczki prawnej pozwanej o naprawienie szkód górniczych w budynku położonym w W. przy ul. (...) oraz w garażach na posesji o numerze (...). Po przeprowadzeniu oględzin nieruchomości położonej przy ul. (...), z których sporządzony został protokół z dnia 3 sierpnia 2016 r., poprzedniczka prawna pozwanej uznała związek przyczynowo-skutkowy między prowadzoną przez nią eksploatacją górniczą, a szkodami powstałymi w tej nieruchomości i zobowiązała się do ich naprawienia.
W dniach 27 lutego 2017 r. i 27 kwietnia 2017 r. przeprowadzona została kontrola pięcioletnia stanu technicznego budynków o (...), w wyniku której okazało się, że z uwagi na wychylenie od pionu budynku o numerze (...) wynoszące 52 mm/m i związane z nim występowanie zagrożenia utraty stateczności wychylonych od pionu ścian nośnych i usztywniających, budynek ten nie nadaje się do dalszego użytkowania. Odnośnie natomiast budynku o numerze (...), wychylonego od pionu o 46 mm/m, również stwierdzono istnienie zagrożenia utraty stateczności wychylonych od pionu ścian nośnych i usztywniających, wobec czego dopuszczono jego użytkowe warunkowe, a w trybie pilnym zalecono podparcie wychylonych ścian obydwu budynków konstrukcją drewnianą.
Pismem z dnia 30 marca 2017 r. poprzedniczka prawna pozwanej podtrzymała wolę ugodowego zakończenia postępowania i zobowiązała się opracować operaty szacunkowe określające wartość budynków o (...) z analizą techniczno-ekonomiczną możliwości i opłacalności ich remontu, a ponadto wykonać tymczasowe zabezpieczenie ściany szczytowej najbardziej wychylonego budynku o numerze (...), za który po raz kolejny zadeklarowała gotowość wypłacenia jednorazowego odszkodowania i jego rozbiórki.
Decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. numer (...) z dnia 12 grudnia 2018 r. nakazano powódkom wykonanie robót budowlanych zabezpieczających elementy konstrukcyjne budynków o numerach (...) przed utratą ich stateczności, mające na celu usunięcie zagrożenia bezpieczeństwa życia lub zdrowia ludzi przez podstemplowanie południowej ściany szczytowej, południowo-zachodniego narożnika oraz stropu odcinkowego i nadproży w przejeździe budynku przy ul. (...), a nadto wykonanie zadaszenia wzdłuż granicy chodnika przy ul. (...) i ogrodzenia po wysokości co najmniej 1,5 metra wzdłuż południowej granicy nieruchomości i trwałe zagrodzenie przejazdu budynku przy ul. (...). Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy decyzją (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w D. z dnia 12 lutego 2019 r.
Pismem z dnia 16 maja 2018 r. poprzedniczka prawna pozwanej przedstawiła powódkom propozycję wypłacenie im jednorazowego odszkodowania za uszkodzenia typowe w budynkach przy ul. (...) (o ile zrezygnowałyby one z roszczeń o rektyfikację tychże) oraz przyznanie im jednorazowego odszkodowania w wysokości 1.075.770 zł za szkody w budynku przy ul. (...).
W piśmie z dnia 28 lutego 2019 r. Miejski Konserwator Zabytków oświadczył, że rozbiórka oficyny budynku położonego przy ul. (...) w W. jest możliwa z konserwatorskiego punktu widzenia.
Następnie pismem z dnia 12 lipca 2019 r. skierowanym do poprzedniczki prawnej pozwanej, powódki przedłożyły jej opinie budowlane określające koszt naprawienia szkód górniczych i ponownie zwróciły się o zawarcie ugody obejmującej naprawienie szkód wyrządzonych w budynkach położonych w W. przy ul. (...). Powódki wyznaczyły pozwanej 30-dniowy termin na zawarcie ugody.
Pismem z dnia 21 sierpnia 2019 r. poprzedniczka prawna pozwanej uznała co do zasady swoją odpowiedzialność za szkody górnicze wyrządzone w budynkach powódek przy ul. (...), a ponadto podtrzymała wolę zawarcia ugody, wskazując, iż prowadzi postępowanie na opracowanie projektów ich rektyfikacji i negocjuje z właścicielem budynku przy ul. (...) w W. jego rozbiórkę.
Jak ustalił Sąd Okręgowy na podstawie umowy z dnia 3 marca 2022 r. objętej aktem notarialnym (...) A numer (...), zawartej pomiędzy pierwotną pozwaną (...) Spółką Akcyjną w D. a Spółką (...) Spółką Akcyjną w A. doszło do nieodpłatnego zbycia - na podstawie art. 8a ust. la ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego - na rzecz Spółki (...) Spółki Akcyjnej w A. zakładu górniczego, a to (...) G. Kopalni (...) w W. (zwanej dalej KWK (...)), z którego działalnością pozostają szkody wyrządzone powódkom. Na skutek zawarcia ww. umowy, stosownie do przepisu art. 8c ust. 2 w/w ustawy z dnia 7 września 2007 r. Spółka (...) Spółka Akcyjna w A. z mocy prawa przejęła zobowiązania z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego w przestrzeni przynależnej do nabytej KWK (...), w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów, a w szczególności zobowiązania zidentyfikowane na dzień 31.12.2021 r. ujęte w wykazie stanowiącym załącznik numer 12 do ww. umowy, tj. w Wykazie zidentyfikowanych na dzień 31.12.2021 r. obowiązków z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego, w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów KWK (...). Szkody górnicze wyrządzone na nieruchomościach powódek zostały ujęta pod pozycją numer 42 tego Wykazu.
Na zlecenie poprzedniczki prawnej pozwanej, tj. (...) Spółki Akcyjnej w D. sporządzony został przez (...) sp. z o.o. projekt rektyfikacji budynków położonych przy ul. (...) 26 (...) 26a. Zgodnie ze złożoną dokumentacją rektyfikacja budynków powódek z robotami remontowymi oraz kosztami towarzyszącymi została określona na kwotę 7.784.936 zł brutto.
W oparciu o opinię biegłej sądowej D. O. z marca 2022 r Sąd Okręgowy ustalił, że w nieruchomościach powódek położonych przy ul. (...) w W., powstały szkody spowodowane wpływem eksploatacji górniczej, tj. ponadnormatywne pochylenie brył poszczególnych segmentów budynku nr (...) - 51 mm/m, budynku nr (...) - 50,0 mm/m, budynku nr (...) - 50,0 mm/m i budynku nr (...) - 47,0 mm/m. Biegła stwierdziła pęknięcia ścian i gzymsów, pęknięcia nadproży okiennych i drzwiowych, pęknięcia stropów, pęknięcia posadzek w klatce schodowej, pęknięcia schodów piwnicznych, deformację stolarki okiennej i drzwiowej, spękanie tynków ścian i sufitów oraz wybrzuszenie posadzek.
Koszt robót remontowych polegających na rektyfikacji budynków mieszkalnych z robotami towarzyszącymi i pozostałych robót związanych z usuwaniem szkód oszacowany został ostatecznie w opinii uzupełniającej biegłej D. O. z dnia 2 października 2022 r. dla budynku nr (...) na kwotę 2.706.376,66 zł brutto, a dla budynku nr (...) na kwotę 2.856.404,87 zł brutto. Ze względu na zabytkowy charakter obydwu tych budynków powinny one zostać wyremontowane, gdyż ich rozbiórki nie dopuścił do realizacji Miejski Konserwator Zabytków w W.. Biegła sądowa D. O. stwierdziła, że przystąpienie do remontu budynków (...) będzie możliwe po rozbiórce segmentów budynku nr (...) oraz budynku do nich przylegającego położonego na nieruchomości w W. przy ul. (...). Za budynek ten poprzedniczka prawna pozwanej wypłaciła już odszkodowanie, natomiast obecnie negocjuje z jego właścicielem warunki jego rozbiórki. Wartość techniczną budynku nr (...) oszacowano na kwotę 181.713 zł brutto, a wartość techniczną budynku nr (...) na kwotę 255.980 zł brutto. Zatem łączny koszt odtworzenia budynków nr (...) został określony na kwotę 437.693 zł brutto. Z tego powodu należało stwierdzić, że remont budynków nr (...) byłby nieuzasadniony, gdyż jego koszt wynoszący łącznie 1.934.885,82 zł brutto przekroczyłby wartość techniczną tych budynków ustaloną łącznie na ww. kwotę 437.693 zł brutto, a ich rozbiórka jest możliwa w świetle uzgodnień z Miejskim Konserwatorem Zabytków w W.. Rozbiórkę segmentów budynku nr (...) należy przeprowadzić wyprzedzająco przed rektyfikacją segmentów zabytkowych nr 24 i 26. Koszt rozbiórki budynków przy ul. H. 24a i 26a został oszacowany na kwotę 522.433 zł brutto. W ocenie biegłej sądowej D. O. aktualna wartość techniczna budynku gospodarczo-garażowego przy ul(...) wynosi 14.328 zł brutto i również pozostaje niższa od wartości robót remontowych, które należałoby przeprowadzić w związku z jego ponadnormatywnym pochyleniem. Remont tego budynku byłby zatem nieopłacalny z uwagi na jego znaczne zużycie.
W ramach oceny dowodów Sąd Okręgowy wskazał, że powyższych ustaleń faktycznych dokonał na podstawie niekwestionowanych dowodów z dokumentów oraz opinii pisemnych biegłej sądowej D. O., które ocenił jako rzetelne, a wnioski z nich wypływające jako jasne, logiczne i wyczerpujące. Dodał, że ostatecznie żadna ze stron nie zgłosiła zastrzeżeń do opinii uzupełniającej biegłej sądowej D. O., która stała się podstawą dla ustalenia wysokości zasądzonych roszczeń. Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę złożonej przez pozwaną dokumentacji sporządzonej przez (...) sp. z o.o., albowiem ma ona charakter opinii prywatnej wydanej na zlecenie jednej ze stron, która w oczywisty sposób jest zainteresowaną wynikiem sporu.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo w części za zasadne.
Wskazał, że zgodnie z treścią art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze, powódki jako współwłaścicielki nieruchomości położonych w W. przy ul. (...) o nr 24, 24a, 26 i 26a nie mogą sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Mogą jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą, przy czym w myśl art. 145, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do naprawienia szkód, o których mowa w art. 144 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, a zatem m.in. art. 435 § 1 k.c.
Następnie Sąd Okręgowy przywołał treść art. 361 § 1 k.c. i art. 363 § 1 k.c. i dodał, że ostateczną granicą odpowiedzialności jest wartość uszkodzonej rzeczy tj. wartość odtworzeniowa budynku. Szkody górnicze także podlegają naprawieniu w jeden ze wskazanych sposobów. Zasadą jest, iż odszkodowanie powinno umożliwić doprowadzenie tej rzeczy do stanu poprzedniego. O sytuacji takiej mówić można zaś wówczas, gdy stan uszkodzonej rzeczy po dokonanej naprawie odpowiada pod każdym względem (a to technicznym, zdolności użytkowej, trwałości, wyglądu) tej rzeczy sprzed szkody. Osoba odpowiedzialna za szkodę zobowiązana jest zwrócić poszkodowanemu wszelkie celowe, ekonomiczne uzasadnione wydatki, poniesione w celu przywrócenia stanu poprzedniego uszkodzonej rzeczy.
Co do wstąpienia do niniejszego procesu pozwanej Spółki (...) Spółki Akcyjnej w A. w miejsce pierwotnie (...) Spółki Akcyjnej w D. Sąd Okręgowy wskazał, że zasada generalna z art. 55 4 k.c. nie znalazła zastosowania, albowiem właściwe były przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego. Na podstawie art. 8a ust. la tej ustawy, przedsiębiorstwo górnicze może od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. zbyć nieodpłatnie na rzecz przedsiębiorstwa, o którym mowa w art. 8 ust. 1, kopalnię, zakład górniczy lub jego oznaczoną część, prowadzące wydobycie węgla kamiennego lub roboty górnicze, w celu przeprowadzenia ich likwidacji. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, przedsiębiorstwo górnicze, którego podstawowym przedmiotem działalności jest prowadzenie likwidacji kopalni, zabezpieczenie kopalń sąsiednich przed zagrożeniem wodnym, gazowym oraz pożarowym, w trakcie i po zakończeniu likwidacji kopalni, zagospodarowywanie majątku likwidowanej kopalni, zbędnego majątku przedsiębiorstwa górniczego, tworzenie nowych miejsc pracy, w szczególności dla pracowników likwidowanej kopalni, wykonuje te czynności z dotacji budżetowej oraz innych źródeł finansowania, jeżeli likwidację tej kopalni rozpoczęto przed dniem 1 stycznia 2019 r. lub w okresie od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z art. 8c ust. 2 ww. ustawy z dniem nabycia mienia, o którym mowa w art. 8a ust. 1 i la, przedsiębiorstwo, o którym mowa w art. 8 ust. 1, przejmuje zobowiązania z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego, w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów. Środki na finansowanie tych zobowiązań pochodzą z dotacji budżetowej (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach w wyroku z dnia 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt I ACa 1005/15).
Sąd Okręgowy zważył, że bezspornym było, że w dniu 3 marca 2022 r. została pomiędzy (...) S.A. w D. a Spółką (...) S.A. w A. zawarta umowa, na której podstawie - zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego - doszło do nieodpłatnego zbycia zakładu górniczego, którego ruch spowodował wyrządzenie szkód górniczych w nieruchomościach powódek. Wszakże pierwotnie pozwana (...) S.A w D. zbyła nieodpłatnie na rzecz Spółki (...) S.A. w A., ze skutkiem rozporządzającym na dzień zawarcia tej umowy, tj. na dzień 3 marca 2022 r., zakład (...) w W.. W § 11.1. c) umowy z dnia 3 marca 2022 r. Spółka (...) S.A. w A. złożyła oświadczenie, iż wiadomym jest jej, iż z dniem podpisania tej umowy, stosownie do art. 8c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, przejmuje wszelkie zobowiązania pozwanej (...) Grupy (...) S.A. w D. z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego KWK (...), w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów, a w szczególności zobowiązania zidentyfikowane na dzień 31 grudnia 2021 r. a ujęte w wykazie stanowiącym załącznik numer 12 do umowy - Wykazie zidentyfikowanych na dzień 31.12.2021 r. obowiązków z tytułu szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego, w tym szkód powstałych w wyniku reaktywacji starych zrobów KWK (...). Zatem na podstawie umowy z dnia 3 marca 2022 r. i stanowiącego do niej załącznika nr 12 („(...)”), Spółka (...) S.A. w A. przejęła zobowiązania z tytułu szkód górniczych spowodowanych na nieruchomościach powódek położonych przy ul. (...) oraz 26 i 26a w W. ruchem zakładu górniczego pierwotnej pozwanej - (...) Grupy (...) S.A. w D.. Skoro zatem do zmiany strony pozwanej w niniejszym postępowaniu doszło z mocy samego prawa, to dla wystąpienia tego skutku nie było wymagane podjęcie żadnych dodatkowych czynności prawnych, ani procesowych. Co pozostaje przy tym szczególnie istotne, ustawodawca ukształtował przepisy art. 8a ust. 1 a i 8c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w taki sposób, że wyłączyły one z mocy prawa stosowanie przepisu art. 55 4 k.c.. Przepisy te zatem z jednej strony zwolniły przedsiębiorstwo zbywające nieodpłatnie zakład górniczy (tu (...) S.A. w D.) z odpowiedzialności za zobowiązania związane z działalnością jej zakładu górniczego (...) w W., a z drugiej zaś strony - konsekwencją szczególnej sukcesji generalnej - stało się także pozbawienie z mocy prawa przedsiębiorstwa zbywające ten zakład górniczy jakichkolwiek roszczeń związanych z jego działalnością. Reasumując, z chwilą zawarcia umowy z dnia 3 marca 2022 r. (...) S.A. w D. nie tylko - z mocy prawa - przestała być stroną niniejszego postępowania, ale utraciła zarazem - z mocy prawa - wszelkie prawa i obowiązki mające z nim związek.
Sąd Okręgowy stwierdził, że bezsporne było istnienie związku przyczynowego pomiędzy ruchem zakładu górniczego (...) w W., a szkodami wyrządzonymi w nieruchomościach powódek. Poprzedniczka prawna strony pozwanej ((...) S.A. w D.) istnienie takiego związku przyczynowo-skutkowego przyznała jeszcze przed wytoczeniem jej niniejszego procesu, a następnie uznała go również w odpowiedzi na pozew i nie zakwestionowała na dalszym etapie sprawy. Istnienia takiegoż związku przyczynowo- skutkowego nie zanegowała także pozwana Spółka (...) Spółka Akcyjna w A.. Związek ten został również potwierdzony w opinii biegłej D. O..
Na podstawie opinii biegłej D. O. oraz przy uwzględnieniu stanowiska Miejskiego Konserwatora Zabytków w W., Sąd Okręgowy stwierdził, że remont budynków powódek położonych przy ul. (...) byłby nieuzasadniony, albowiem jego koszt przekroczyłby wartość techniczną tych budynków, gdy tymczasem brak jest zakazu ich rozbiórki. Nieopłacalny byłby też remont budynku gospodarczo-garażowego z uwagi na jego znaczne zużycie. Naprawić natomiast należy objęte ochroną konserwatorską budynki przy ul. (...) wykonując ich rektyfikację i remont.
Sąd Okręgowy wskazał, że roszczenia dochodzone przez powódki zostały ostatecznie zgłoszone w piśmie z dnia 31 października 2023 r. i w zasadniczej części uwzględnione w wyroku. Roszczenia w zasądzonych kwotach znalazły potwierdzenie w opinii biegłej sądowej D. O., a nadto roszczenia powódek P. i T. K. (1) w zakresie kwot po 3.690 zł na rzecz każdej z nich wynikały z poniesionych przez nie wydatków na sporządzenie opinii prywatnej załączonej do pozwu, której koszty w kwocie 7.380 zł - jak wynika ze złożonej faktury VAT nr (...) poniosły wyłącznie te dwie powódki. W piśmie z dnia 31 października 2023 r. ostatecznie modyfikującym powództwo roszczenia każdej z powódek zostały podzielone, a to określone oddzielnymi kwotami odszkodowań należnymi na rzecz każdej z nich za szkody wyrządzoną w każdej z czterech nieruchomości, a tymczasem w punktach 1-4 wyroku zasądzone zostało na rzecz każdej z powódek odszkodowanie obejmujące sumę wszystkich należnych im roszczeń. Powódce P. przysługuje udział wynoszący 6/9 w prawie własności nieruchomości uszkodzonych szkodami górniczymi, natomiast pozostałe powódki, tj. V. M. (1), A. U. i T. K. (1) posiadają udziały po 1/9 każda w prawie ich własności. Co za tym idzie, odszkodowania należne za szkody wyrządzone w każdej z tych nieruchomości, należało na rzecz powódek zasądzić w kwotach odpowiadających posiadanym przez nie udziałom we własności. W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdził, że
a. odszkodowanie przysługujące powódkom jako współwłaścicielkom nieruchomości położonej przy ul. (...) w W. z tytułu szkód górniczych wyrządzonych w tej nieruchomości wynosi 2.706.376.66 zł brutto (rektyfikacja = 2.046.588,65 zł + remont = 659.787,96 zł);
b. odszkodowanie przysługujące powódkom jako współwłaścicielkom nieruchomości położonej przy ul. (...) w W. z tytułu szkód górniczych wyrządzonych w tej nieruchomości wynosi 2.856.404.87 zł brutto (rektyfikacja = 1.681.389,60 zł + remont 868.141,83 zł + koszty wynajmu = 108.000 zł + koszty przeprowadzki = 198.873,44 zł);
c. odszkodowanie przysługujące powódkom jako współwłaścicielkom nieruchomości położonych przy ul. (...) w W. z tytułu szkód górniczych wyrządzonych w tej nieruchomości wynosi 960.126 zł brutto (wartość techniczna budynku nr (...) = 181.713 zł + wartość techniczna budynku nr (...) = 255.980 zł + koszty rozbiórki budynków (...) = 522.433 zł;
d. odszkodowanie przysługujące powódkom jako współwłaścicielkom garażu i budynku gospodarczego za wyrządzone w nich szkody górnicze wynosi 14.328 zł brutto.
Sumując wszystkie kwoty wskazane wyżej kwoty Sąd Okręgowy stwierdził, iż łączna wysokość odszkodowania przysługującego powódkom jako współwłaścicielkom tych nieruchomościach wynosi 6.537.235,53 zł. Na każdą z powódek w stosunku do posiadanych przez nie udziałów w prawie ich własności, przypadają następujące kwoty odszkodowań:
I. na rzecz powódki P. - kwota 4.358.157,02 zł (6.537.235,53 zł x 6/9), którą to kwotę Sąd zasądził na jej rzecz w punkcie 1 wyroku, powiększając ją dodatkowo o kwotę 3.690 zł zasądzoną tytułem połowy wydatków poniesionych przez nią na sporządzenie opinii prywatnej załączonej do pozwu, a zatem zasądzając tam na jej rzecz łącznie kwotę 4.361.847,03 zł (4.358.157,02 zł + 3.690 zł);
II. na rzecz powódki V. M. (1) - kwota 726.359,50 zł (6.537.235,53 zł x 1/9), którą to kwotę Sąd zasądził na jej rzecz w punkcie 2 wyroku;
III. na rzecz powódki A. U. - kwota 726.359,50 zł (6.537.235,53 zł x 1/9), którą to kwotę Sąd zasądził na jej rzecz w punkcie 3 wyroku;
IV. na rzecz powódki T. K. (1) - kwota 726.359,50 zł (6.537.235,53 zł x 1/9), którą to kwotę Sąd zasądził na jej rzecz w punkcie 4 wyroku powiększając ją dodatkowo o kwotę 3.690 zł zasądzoną tytułem połowy wydatków poniesionych przez powódkę na sporządzenie opinii prywatnej załączonej do pozwu, a zatem zasądzając tam na jej rzecz łącznie kwotę 730.049,50 zł (726.359,50 zł + 3.690 zł).
Sąd Okręgowy uwzględnił również roszczenie powódek P. G. i T. K. (1) w zakresie kwot po 3.690 zł na rzecz każdej z nich, albowiem wynikało ono z poniesionych przez nie wydatków na sporządzenie opinii załączonej do pozwu, której koszty w kwocie 7.380 zł - jak wynika ze złożonej faktury (...) nr (...) poniosły tylko one. Wykonanie tej opinii było w ocenie Sądu niezbędne dla określenia wysokości pierwotnego roszczenia powódek, albowiem sprawa niniejsza miała charakter skomplikowany, w związku z czym przed wytoczeniem powództwa wymagało zasięgnięcia wiadomości specjalnych.
W punkcie 5 wyroku Sąd Okręgowy oddalił powództwo w pozostałym zakresie, a to w zakresie roszczeń odsetkowych, które w piśmie z dnia 31 października 2023 r. zredagowane zostały błędnie zważając na kwoty roszczeń głównych ostatecznie w nim zażądane. Powódki domagały się zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od dat skorelowanych z datą doręczenia pozwanej opinii biegłej z zakresu budownictwa oraz datą ostatecznej modyfikacji powództwa. Jeżeli wysokość odszkodowania jest ustalona na podstawie cen z daty wyrokowania albo innej daty, to również od tych dat należą się wierzycielowi odsetki (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 1994 r., III CZP 183/93; z dnia 6 września 1994 r., III CZP 105/94; z dnia 20 lutego 2000 r., III CKN 725/98; z dnia 27 marca 2001 r., IV CKN 297/00; z dnia 8 maja 2003 r., II CKN 66/01; z dnia 21 listopada 2003 r., II CK 239/02). Od daty, stanowiącej zasadniczo podstawę ustalenia wysokości odszkodowania - zasadniczo od chwili wyrokowania przez sąd - staje się wymagalne odszkodowanie i z tą chwilą dłużnik popada w stan opóźnienia w jego zapłacie. Uzasadnieniem tego stanowiska jest to, że wyrok ustalający odszkodowanie według cen z chwili wyrokowania bądź innej daty, ma charakter kształtujący. W konsekwencji tego od chwili określenia wysokość odszkodowania przez sąd możliwe jest obarczenie dłużnika negatywnymi dla niego skutkami prawnymi wynikającymi z przepisu art. 481 § 1 k.c. za spełnienie świadczenia pieniężnego z opóźnieniem. Data wymagalności roszczenia odszkodowawczego nie jest tożsama z datą popadnięcia dłużnika w stan opóźnienia w zapłacie odszkodowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r., III CSK 17/08). Ponadto zachodzi zbieżność funkcji kompensacyjnej - wynikającej z art. 481 § 1 i 2 k.c. i art. 363 § 2 k.c. - której celem jest zapewnienie poszkodowanemu pełnego odszkodowania poprzez waloryzację jego wysokości, co powinno zapewnić poszkodowanemu naprawienie w pełni doznanej szkody. Zasądzenie odszkodowania z odsetkami z czas opóźnienia nie może powodować wzbogacenia się poszkodowanego kosztem osoby odpowiedzialnej za naprawienie szkody, do czego mogłoby dojść gdyby poszkodowany otrzymał nie tylko odszkodowanie wyrównujące mu doznaną szkodę, ale także dodatkową korzyść w postaci odsetek ustawowych za opóźnienie. Sposobem ostatecznego określenia wysokości szkody jest chwila wyrokowania, bądź najwcześniej niekwestionowana opinia biegłego sądowego, w której ustalono wartość szkody. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwot żądanych w pozwie dopiero od dnia, w którym pozwana zaakceptowała opinię biegłej sądowej D. O. będącą podstawą wydania niniejszego wyroku, a stało się to w dniu 31 października 2022 r. Po drugie, redagując w pozwie roszczenia, powódki zażądały odszkodowania za szkody wyrządzone w dwóch budynkach (tj. budynkach nr (...)), które - zgodnie z żądaniem pozwu - podlegać miały rektyfikacji, gdy tymczasem ostatecznie okazało się, iż zamiast odszkodowania w kwocie adekwatnej do kosztów wykonania rektyfikacji i remontu budynków, zostało na rzecz powódek zasądzone jednorazowe odszkodowanie obejmujące wartość techniczną i koszty rozbiórki tychże. A zatem odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie odszkodowania za te dwa przedmiotowe budynki zasądzono wprawdzie od dnia 31 października 2022 r., ale od kwot niższych aniżeli pierwotnie dochodzonych pozwem. Odsetki ustawowe za opóźnienie od roszczeń objętych pozwem zostały zasądzone do dnia 3 stycznia 2024 r., tj. do dnia, w którym pozwanej doręczony został odpis pisma powódek z dnia 31 października 2023 r. rozszerzającego powództwo, a od dnia następnego, tj. 4 stycznia 2024 r. od kwot, które zasądzono na ich rzecz.
W punkcie 6 wyroku Sąd Okręgowy orzekł o kosztach postępowania na mocy art. 100 k.p.c., albowiem powódki utrzymały się w swoim żądaniu niemal w 100 % ulegając pozwanej jedynie co do niewielkiej kwoty odsetek. Co za tym idzie, pozwana powinna ponieść całość kosztów wynagrodzenia pełnomocnika powódek, które wyniosły 25.000 zł - zgodnie § 2 pkt 9 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Od zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego także odsetki na podstawie art. 98 § 1 1 k.c.
W punkcie 7 wyroku, na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy orzekł od kosztach sądowych obciążając nimi w całości pozwaną, albowiem powódki, z mocy ustawy, były z nich zwolnione. Sąd nakazał pobrać kwotę 200.000 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, albowiem ze względu na wartość przedmiotu sporu opłata ta nie mogła być wyższa (art. 13 ust. 2 u.k.s.c.) oraz kwotę 9.635,65 zł stanowiąca nieuiszczoną część kosztów sądowych związanych z wydaniem opinii przez biegłą sądową, które to wydatki tymczasowo poniósł Skarb Państwa. Łączne wszakże koszty wydania opinii w sprawie wyniosły 12.635,65 zł, jednakże pozwana uiściła na ten cel 3.000 zł tytułem zaliczki.
Apelacje od tego wyroku wniosła pozwana zaskarżając wyrok w części, tj. co do punktu 1. w części dotyczącej zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki P. odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1.548.530,93 zł od dnia 31 października 2022r do dnia 3 stycznia 2024r., co do punktu 2. w części dotyczącej zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki V. M. (1) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 257.473,49 zł od dnia 31 października 2022 r od 3 stycznia 2024r., co do punktu 3. w części dotyczącej zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki A. U. odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 257.473,49 zł od dnia 31 października 2022r do dnia 3 stycznia 2024r., co do punktu 4. w części dotyczącej zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki T. K. (1) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 261.163,49 zł od dnia 31 października 2022r do dnia 3 stycznia 2024r. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie:
a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie, że pozwana zaakceptowała opinię uzupełniającą biegłej D. O. z dnia 2 października 2022r w dniu 31 października 2022r co uzasadnia naliczanie odsetek ustawowych za opóźnienie od tej daty, podczas gdy z materiału dowodowego, który został pominięty przez Sąd I instancji wynika, że:
- w związku z zawarciem pomiędzy (...) S.A., a (...) S.A. umowy z dnia 3 marca 2022r w przedmiocie nieodpłatnego zbycia zakładu górniczego stroną postepowania z mocy prawa z dniem 3 marca 2022r stała się (...) S.A. o czym Sąd I instancji został poinformowany w piśmie procesowym (...) S.A. z dnia 29 marca 2022r.,
(...) S.A. została wezwana do udziału w postepowaniu dopiero na podstawie postanowienia Sądu I instancji z dnia 29 listopada 2022r, które doręczone zostało 6 grudnia 2022r,
(...) S.A. doręczono opinię uzupełniającą z dnia 2 października 2022r dopiero w dniu 27 lutego 2023 r., a termin do wniesienia zarzutów upływał 27 kwietnia 2023r,
(...) S.A. dopiero w piśmie przygotowawczym z dnia 26 kwietnia 2023r oświadczyła, że nie wnosi zastrzeżeń wobec opinii uzupełniającej z dni 2 października 2022r,
z czego wynika, że odsetki ustawowe za opóźnienie mogłyby zostać naliczone najwcześniej od 26 kwietnia 2023r, a naliczanie ich od daty złożenia jakiegokolwiek oświadczenia przez (...) S.A. było nieprawidłowe, gdyż podmiot ten w dacie sporządzenia opinii nie był już stroną postępowania i nie mógł składać jakichkolwiek skutecznych oświadczeń,
b) art. 133 § 2 k.p.c. w zw. z art. 194 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego poprzez doręczenie (...) S.A. opinii uzupełniającej biegłej z dnia 2 października 2022r wraz ze zobowiązaniem do przedstawienia ewentualnych zarzutów podczas, gdy z dniem zawarcia umowy z dnia 3 marca 2022r w przedmiocie nieodpłatnego zbycia zakładu górniczego stroną postepowania z mocy prawa stała się (...) S.A., wskutek którego to naruszenia doszło do bezskutecznego doręczenia opinii uzupełniającej (...) S.A., która nie była stroną postępowania i nie była uprawniona do składania oświadczeń co do prawidłowości opinii,
c) art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie stanowiące konsekwencję powyżej opisanych naruszeń prawa procesowego polegające na uznaniu, że pozwana (...) S.A. powinna zapłacić odsetki ustawowe za opóźnienie od 31 października 2022r jako daty zaakceptowania opinii uzupełniającej podczas, gdy przedmiotowa opinia została błędnie doręczona poprzednikowi prawnemu (...) S.A. tj. (...) S.A., który z dniem 3 marca 2022r z mocy prawa przestał być stroną postępowania,
d) art. 327 1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku wysokości kwot, od których Sąd I instancji zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od 31 października 2022r. (brak przedstawienia konkretnych obliczeń, które wykazywałyby zasadność tych kwot). Gdyby uznać, że zamierzeniem Sądu I instancji było zasądzenie od dnia 31 października 2022r roszczeń w wysokości wynikającej z pozwu z uwzględnieniem tego, że w pozwie za szkody w budynkach nr (...) powódki domagały się łącznie kwot 1.170.577,99 zł zaś z opinii biegłej wynikała kwota 960.126 zł to Sąd I instancji dokonał błędnych obliczeń, gdyż łącznie powinny one wynosić nie 2.324.641,40 zł jak wynika z wyroku, lecz 2.302.933,40 zł (z uwzględnieniem kosztów prywatnej ekspertyzy 2.310.313,40 zł), co uzasadnia postawienie z ostrożności procesowej również zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. polegające na dokonaniu przez Sąd I instancji błędnych obliczeń.
Wskazując na powyższe zarzuty pozwana wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonych częściach poprzez: a) zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki P. odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1.538.980,93 zł od dnia 26 kwietnia 2023r do dnia 3 stycznia 2024r., b) zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki V. M. (1) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 255.881,82 zł od dnia 26 kwietnia 2023r do dnia 3 stycznia 2024r., c) zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki A. U. odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 255.881,82 zł od dnia 26 kwietnia 2023r do dnia 3 stycznia 2024r., d) zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki T. K. (1) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 259.571,82 zł od dnia 26 kwietnia 2023r do dnia 3 stycznia 2024r, e) oddalenie powództwa w pozostałym zakresie. Pozwana wniosła także o zasądzenie od powódek na jej rzecz zwrotu kosztów postepowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W toku postępowania apelacyjnego w dniu 27 stycznia 2025r zmarła powódka P. (...). Spadek po zmarłej P. G. na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego dnia 12 listopada 2015r. przed notariuszem V. O. z Kancelarii (...) w W., rep A nr (...) nabyła Z. G. (2), córka Z. i T. w całości z dobrodziejstwem inwentarza (dowód: akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przed notariuszem Z. Ł. z Kancelarii (...) w W. w dniu 5 lutego 2025r., Rep. A nr (...) k: 3531-3532).
Postanowieniem z dnia 2 września 2025r., sygn. akt I ACa 286/25 Sąd Apelacyjny w Katowicach stosownie do art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.) zawiesił niniejsze postępowanie z uwagi na zgon powódki P., a następnie na podstawie art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. postanowieniem z dnia 22 stycznia 2026r podjął postępowanie z udziałem następcy prawnego zmarłej powódki – Z. G. (1).
Powódki wniosły o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódek kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanej w części okazała się zasadna.
Przede wszystkim należy wskazać, że zarówno przed Sądem I instancji, jak i na etapie postępowania apelacyjnego poza sporem pozostawała odpowiedzialność pozwanej za szkody spowodowane eksploatacją górniczą prowadzoną przez zakład górniczy (...) w W. (KWK (...)), w oparciu o umowę z 3 marca 2022r, zgodnie z która pozwana Spółka (...) Spółka Akcyjna w A. nabyła nieodpłatnie od dotychczasowej pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w D. przedmiotowy zakład górniczy (wykaz szkód zidentyfikowanych na dzień 31 grudnia 2021r. - załącznik nr 12 do w/w/ umowy). Na podstawie art. 8c ust. 2 ustawy z 7 września 2007r o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego pozwana z mocy prawa przejęła od (...) Grupy (...) Spółki Akcyjnej zobowiązania z tytułu szkód spowodowanych ruchem tego zakładu górniczego KWK (...). Słusznie także Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011r – Prawo geologiczne i górnicze, w tym art. 144 i 145 tej ustawy w związku z przepisami kodeksu cywilnego. Wysokość zasądzonych na rzecz powódek kwot Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o opinię zasadniczą z marca 2022r. i opinię uzupełniającą z dnia 2 października 2022r. biegłej sądowej D. O., które ostatecznie nie były kwestionowane przez strony.
Zarzuty apelacyjne sprowadzały się do błędnie, w ocenie pozwanej, przyjętej przez Sąd I instancji daty naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od żądanych i ostatecznie zasądzonych kwot. W tym zakresie pozwana podnosiła zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który w ocenie Sądu Apelacyjnego należało uznać za słuszny. Sąd Okręgowy jako datę naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od pierwotnie żądanych kwot przyjął dzień 31 października 2022r. Jak wynika z treści pozwu z dnia 16 stycznia 2020 roku (data wpływu do Sądu Okręgowego 17 stycznia 2020r.) powódki domagały się zasądzenia od pozwanej na ich rzecz stosownie do posiadanych udziałów we współwłasności nieruchomości:
1) kwoty 717.847,32 zł brutto (tj. na rzecz P. 478.564,88 zł, na rzecz V. M. (1) 79.760,81 zł, na rzecz A. U. 79.760,81 zł i na rzecz T. K. (1) 79.760,81 zł) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanej opinii biegłego z zakresu budownictwa tytułem odszkodowania równego kosztom przywrócenia budynku mieszkalnego znajdującego się na nieruchomości położonej w W. przy ul. (...) do stanu sprzed powstania szkody;
2) kwoty 733.000 zł brutto (tj. na rzecz P. 488.666,67 zł, na rzecz V. M. (1) 81.444,44 zł, na rzecz A. U. 81.444,44 zł i na rzecz T. K. (1) 81.444,44 zł) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanej opinii biegłego z zakresu budownictwa tytułem odszkodowania w wysokości wartości budynku mieszkalnego i budynku garażowo-gospodarczego znajdujących się na nieruchomości położonej w W. przy ul. (...), a ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia tego roszczenia wniosły o zasadzenie odszkodowania w wysokości kosztów przywrócenia powyższych budynków do stanu sprzed powstania szkody wyliczonych przez biegłego z zakresu budownictwa wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie;
3) kwoty 624.960,08 zł brutto (tj. na rzecz P. 416.640,05 zł, na rzecz V. M. (1) 69.440,01 zł, na rzecz A. U. 69.440,01 zł i na rzecz T. K. (1) 69.440,01 zł) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanej opinii biegłego z zakresu budownictwa tytułem odszkodowania równego kosztom przywrócenia budynku mieszkalnego znajdującego się na nieruchomości położonej w W. przy ul. (...) do stanu sprzed powstania szkody;
4) kwoty 437.577,99 zł brutto (tj. na rzecz P. 291.718,66 zł, na rzecz V. M. (1) 48.619,78 zł, na rzecz A. U. 48.619,78 zł i na rzecz T. K. (1) 48.619,78 zł) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanej opinii biegłego z zakresu budownictwa tytułem odszkodowania równego kosztom przywrócenia budynku mieszkalnego znajdującego się na nieruchomości położonej w W. przy (...) do stanu sprzed powstania szkody oraz
5) zasądzenia od pozwanej na rzecz powódek P. i T. K. (1) kwoty 7.380 zł brutto (tj. po 3.690 zł brutto na rzecz każdej z nich) tytułem zwrotu poniesionych przez nie kosztów sporządzenia opinii określających sposób i koszt naprawienia szkody w ww. budynkach, która była niezbędna do dochodzenia naprawienia szkody.
Odpis opinii biegłej sądowej D. O. sporządzonej w marcu 2022r. (data wpływu opinii do Sądu Okręgowego – 29 marca 2022r. k: 1314) został doręczony poprzednikowi prawnemu pozwanej (...) S.A. w dniu 14 kwietnia 2022r., na podstawie zarządzenia z dnia 30 marca 2022r. Pismem z dnia 29 marca 2022r. (data wpływu do Sądu 1 kwietnia 2022r k: (...)) pozwana (...) S.A. poinformowała jednak Sąd Okręgowy o nieodpłatnym zbyciu zakładu górniczego umową z dnia 3 marca 2022r. zawartą na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego i zawnioskowała o wezwanie do udziału w charakterze pozwanej Spółki (...) S.A. w A.. Informację tę i wniosek poprzedniczka pozwanej ponowiła w piśmie procesowym z dnia 5 maja 2022r (k: 1883) W związku z zarzutami powódek do opinii zgłoszonymi w piśmie procesowym z dnia 5 maja 2022r. dotyczącymi wyceny wartości budynków i ostatecznie wysokości szkody Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii uzupełniającej. Odpis opinii uzupełniającej z 2 października 2022r biegłej D. O. został doręczony pełnomocnikowi poprzedniczki prawnej pozwanej (...) S.A. w dniu 12 października 2022 r. (k: 2020) Sąd Okręgowy dopiero na rozprawie w dniu 29 listopada 2022r. wskazując na treść art. 194 § 1 k.p.c. wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanej Spółkę (...) Spółkę Akcyjną w A.. W piśmie procesowym z dnia 20 grudnia 2022r. pozwana (...) S.A. zawnioskowała o doręczenie jej opinii biegłego sądowego ds. budownictwa jaka była sporządzona na potrzeby tego postępowania w celu możliwości zapoznania się z jej treścią i zgłoszenia ewentualnych merytorycznych uwag do opinii. Po zwrocie opinii głównej i opinii uzupełniającej przez dotychczasową pozwaną zarządzono doręczenie w/w opinii pozwanej Spółce (...) S.A. zakreślając jej 2 miesięczny termin do zajęcia stanowiska pod rygorem z art. 205 3 § 2 k.p.c. Odpisy opinii zostały doręczone pozwanej (...) S.A. w dniu 27 lutego 2023r. Pozwana w piśmie procesowym z dnia 26 kwietnia 2023r. oświadczyła, że nie wnosi zastrzeżeń do opinii. (k: 2074) Należy również wskazać, że pismo procesowego powódek z 25 października 2022r. (data wpływu do Sądu Okręgowego – 4 listopada 2022r. k: 2015) modyfikujące powództwo na zarządzenie sędziego referenta z dnia 28 czerwca 2023r. (k: 3351) zostało doręczone pozwanej w dniu 10 lipca 2023r. Mając na uwadze przyjętą wyżej chronologię w ocenie Sądu Apelacyjnego zgodzić należy się z pozwaną, że przyjęta przez Sąd I instancji data 31 października 2022r., jako data początkowa naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od pierwotnie zgłoszonego żądania nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Skoro powódki domagały się ich zasądzenia od daty doręczenia pozwanej odpisu opinii biegłej sądowej ds. szacowania szkód górniczych, a co nastąpiło w dniu 27 lutego 2023r. to należało przyjąć, że najwcześniej odsetki te mogły być zasądzone od 27 lutego 2023r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego brak było podstaw do uznania za skuteczne doręczenie opinii poprzednikowi prawnemu pozwanej z uwagi na fakt zawarcia w dniu 3 marca 2022 r. umowy zbycia zakładu górniczego, co w konsekwencji skutkowało utratą legitymację bierną w tym procesie.
Jednocześnie słusznie zarzuca pozwana, że odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwotnego żądania powinny być zasądzone od niższych kwot. Zarzut ten związany jest z odszkodowaniem za szkody w budynkach położonych w W. przy ul. (...). Jak wynika z pozwu z dnia 16 stycznia 2020 r powódki z tytułu naprawienia szkody w tych nieruchomościach budynkowych domagały się łącznie 1 170 577,99 zł. Z opinii biegłej sądowej D. O. wynikało zaś, że odszkodowanie należne powódkom za szkody w tych budynkach wynosi 960 126 zł. W dacie wytoczenia pierwotnego powództwa łącznie żądania pozwu powódek opierając się na opinii głównej i opinii uzupełniającej biegłej sądowej po zsumowaniu należne powódkom odszkodowanie były zasadne i podlegały uwzględnieniu w łącznej kwocie 2 302 933,40 zł, na które złożyły się: kwota 960 126 zł (odszkodowanie za szkody w budynkach (...) zgodnie z opinią biegłej sądowej) + kwota 717 847,32 zł (odszkodowanie za szkody w budynku (...) zgodnie z pozwem) + 624 960,08 zł (odszkodowanie za szkody w budynku (...) zgodnie z pozwem). Zatem należne powódce P. odszkodowanie uwzględniając jej udział 6/9 części w nieruchomościach wynosiło 1 535 288,93 zł, a na rzecz pozostałych powódce - 255 881,49 zł. Do wyżej wskazanych kwot należnych powódkom P. i T. K. (2) zgodnie z żądaniem pozwu należało doliczyć także kwoty po 3 690 zł tytułem kosztu opinii, co odpowiednio dało kwoty odszkodowania 1 538 978,93 zł na rzecz P. i 259 571,50 zł na rzecz T. K. (1). Mając powyższe na uwadze zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. okazał się uzasadniony.
Zasadnie także zarzuca pozwana naruszenie treści art. 133 § 2 k.p.c. w zw. art. 194 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego poprzez doręczenie poprzednikowi prawnemu pozwanej (...) S.A. opinii uzupełniającej z 2 października 2022r. wraz ze zobowiązaniem do zgłoszenia ewentualnych zarzutów. Sąd Okręgowy pomimo poinformowania pismem procesowym z dnia 29 marca 2022r. poprzednika pozwanej (...) S.A. (data wpływu 1 kwietnia 2022r.) o nieodpłatnym zbyciu zakładu górniczego na rzecz pozwanej Spółki (...) S.A. nadal wszelką korespondencje, w tym opinię biegłych kierował do zbywcy, która utraciła legitymację bierną w tym postępowaniu sądowym. W istocie już doręczenie opinii głównej poprzedniczce prawnej pozwanej (...) S.A. w dniu 14 kwietnia 2022r. było bezskuteczne. Z tych przyczyn zasadnie podnosi pozwana, że doręczenie poprzednikowi prawnemu pozwanej opinii uzupełniającej nie mogło odnieść skutku wobec pozwanej. Opinia główna i opinia uzupełniająca, która ostatecznie określiła wysokość odszkodowania zostały doręczone pozwanej (...) S.A. w dniu 27 lutego 2023r.
Sąd Apelacyjny nie podzielił jednak zarzutu naruszenia art. 327 1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Trudno jest bowiem przyjąć, aby same błędy w uzasadnieniu orzeczenia, które jest sporządzane po wydaniu orzeczenia, mogły wpłynąć na wynik sprawy (zob. wyr. SN: z 1.7.1998 r., I PKN 220/98, OSNP 1999, Nr 15, poz. 482; z 7.4.1999 r., I PKN 653/98, OSNP 2000, Nr 11, poz. 427). Akcentuje się, że uzasadnienie wyroku nie jest elementem decyzyjnym rozstrzygnięcia sprawy, lecz stanowi sprawozdanie z procesu decyzyjnego sądu, którego wyrazem jest sentencja orzeczenia, więc jego treść (w tym ewentualnie braki) nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy (zob. wyr. SN z 12.5.2000 r., V CKN 45/00, Legalis). Ostatecznie pomimo mankamentów uzasadnienia związanych datą naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie orzeczenie poddaje się kontroli instancyjnej.
Co do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. w części Sąd Apelacyjny uznał go za uzasadniony. Zgodnie z treścią art. 321 § 1 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem pozwu, ani zasądzać ponad żądanie. Zatem skoro powódki domagały się zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanej opinii biegłego w przedmiocie ustalenia wysokości należnego odszkodowania to od tej daty najwcześniej możliwe było zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie. Opinia uzupełniająca została doręczona pozwanej w dniu 27 lutego 2023r. Ustalenie wysokości odszkodowania, jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić poprzez zapłatę określonej sumy pieniężnej, zgodnie z art. 363 § 2 k.c., powinno co do zasady nastąpić według cen z daty ustalenia odszkodowania - przez którą należy rozumieć datę zamknięcia rozprawy, po której dochodzi do wydania wyroku, gdyż w oparciu o art. 316 § 1 k.p.c. sąd bierze za podstawę orzeczenia stan istniejący w tej dacie - chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili. Oczywistym jest, że „data zamknięcia rozprawy” i termin wykonania opinii biegłego nie są nigdy tożsame, zwłaszcza jeśli po wydaniu opinii postępowanie nadal jest procedowane. Jednak zasada ta ma stanowić wyraz realizacji przez ustawodawcę funkcji kompensacyjnej odszkodowania. Pozwala ona bowiem uwzględniać, przy ustalaniu wysokości odszkodowania, zmiany cen jakie nastąpiły pomiędzy zdarzeniem wyrządzającym szkodę (zdarzeniem sprawczym) a wydaniem orzeczenia sądowego, a tym samym daje podstawę do określenia wysokości odszkodowania w takiej wysokości, aby w pełni wyrównać poszkodowanemu poniesioną szkodę, obejmującą utratę korzyści. Świadczenie odszkodowawcze jest świadczeniem, którego termin spełnienia nie jest oznaczony, ani nie wynika z ustawy. Artykuł 455 k.c. stanowi, że tego rodzaju świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie łączy się z nieprawidłowym wykonaniem zobowiązania do naprawienia szkody. Wierzyciel uzyskuje w postaci odsetek minimalną ryczałtową rekompensatę uszczerbku doznanego na skutek pozbawienia go możliwości czerpania korzyści z należnego świadczenia pieniężnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., IV CSK 106/18); obowiązek zapłaty odsetek pełni jednocześnie funkcję prewencyjną i motywującą dłużnika do terminowego spełnienia świadczenia. W konsekwencji, ustalenie odszkodowania według cen z chwili wyrokowania (art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 363 § 2 k.c.) nie stoi na przeszkodzie zasądzeniu odsetek od daty opóźnienia, które w przypadku świadczeń, których termin spełnienia nie jest oznaczony i nie wynika z właściwości zobowiązania, należy łączyć zgodnie z art. 455 k.c. z wezwaniem do zapłaty. Zatem skoro pozwana odebrała opinię uzupełniającą w dniu 27 lutego 2023r to odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 k.c. były należne powódkom od dnia następnego tj. 28 lutego 2023r. Bez wątpienia w dacie doręczenia tej opinii pozwana miała już wiedzę o wysokości odszkodowania. Pozwana podnosiła także, że skoro Sąd Okręgowy zakreślił jej 2-miesięczny termin od daty doręczenia opinii do zajęcia stanowiska, to odsetki ustawowe za opóźnienie powinny być liczone od 26 kwietnia 2023 roku. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie ma podstaw do zwolnienia pozwanej jako dłużnika z zapłaty odsetek od chwili powzięcia przezeń informacji co do wysokości odszkodowania, zwłaszcza, że nie zgłaszała zarzutów co do opinii, ani co do zasady nie kwestionowała swej odpowiedzialności. Stanu opóźnienia pozwanej nie może także usprawiedliwiać autorytarna decyzja procesowa sądu dotycząca stanowiska pozwanej co do opinii i upływ dwóch miesięcy na udzielenie odpowiedzi na jej treść. Należy podkreślić, że dłużnik ponosi to ryzyko zapłaty odsetek także wtedy, gdy przekonanie, że nie jest zobowiązany opierał na przesłankach, które z obiektywnego punktu widzenia można uznać za racjonalne.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok w zakresie zaskarżonym apelacją: a) w punkcie 1. tiret pierwszy w ten sposób, że na rzecz Z. G. (1) – następcy prawnego powódki P. zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 1.538.980,93 złotych od dnia 28 lutego 2023 roku do dnia 3 stycznia 2024 roku, a w pozostałej części żądanie odsetkowe oddalił; b)w punkcie 2. tiret pierwszy w ten sposób, że na rzecz V. M. (1) zasądza odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 255.881,82 złotych od dnia 28 lutego 2023 roku do dnia 3 stycznia 2024 roku, a w pozostałej części żądanie odsetkowe oddalił; c) w punkcie 3. tiret pierwszy w ten sposób, że na rzecz A. U. zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 255.881,82 złotych od dnia 28 lutego 2023 roku do dnia 3 stycznia 2024 roku, a w pozostałej części żądanie odsetkowe oddalił oraz d) w punkcie 4. tiret pierwszy w ten sposób, że na rzecz T. K. (1) zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 259.571,82 złotych od dnia 28 lutego 2023 roku do dnia 3 stycznia 2024 roku, a w pozostałej części żądanie odsetkowe oddalił. Dalej idącą apelację pozwanej jako nieuzasadnioną zgodnie z art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na zasadzie art. 100 k.p.c. stosownie do wyniku sprawy. Apelacja pozwanej została uwzględniona w 81%. Pozwana poniosła koszty postępowania apelacyjnego w kwocie 11 056 zł (7 006 zł – opłata od apelacji oraz 4 050 zł – stawka minimalna wynagrodzenia pełnomocnika pozwanej ustalona zgodnie z § 2 pkt 6) w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 roku, poz. 365 ze zm.). Z kolei powódki poniosły koszt wynagrodzenia pełnomocnik procesowego w kwocie 4 050 zł (zgodnie z w/w pkt 6) w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych). Zatem łączna suma kosztów postępowania w tej sprawie wyniosła 15 106 zł. Z kwoty tej pozwana powinna ponieść 2 870 zł, a powódki – 12 236 zł Zatem do zasądzenia od powódek na rzecz pozwanej należna była kwota 8 186 zł. Zważywszy jednak, że apelacja dotyczyła w około 60% żądania powódki Z. G. (1) (uprzednio P.), a pozostałych powódek w około 13% każdej, kwotę należną pozwanej 8 186 zł Sąd Apelacyjny podzielił zasądzając na rzecz pozwanej stosownie od powódki Z. G. (1) kwotę 4 911 zł i od powódek V. M. (1), T. K. (1) i A. U. kwoty po 1 092 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od prawomocności postanowienia, którym je zasądzono zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c.
SSA Aleksandra Korusiewicz