I ACA 1761/25

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 kwietnia 2026 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSO del. Aneta Fiałkowska - Sobczyk
Protokolant: Grzegorz Łado
po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwa C. D. i Ł. D.
przeciwko Bankowi (...) S.A. w W.
o zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze
z dnia 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt I C 1340/23
1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
- w punkcie I oddala powództwo ponad zasądzoną tam kwotę 137 331,14 zł (sto trzydzieści siedem tysięcy trzysta trzydzieści jeden zł 14/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 6 lutego 2025 r. do dnia zapłaty;
2. oddala apelację w pozostałym zakresie;
3. nie obciąża powodów kosztami postępowania apelacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 16 kwietnia 2025 r., Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 199 183,47 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 6 lutego 2025 r. do dnia zapłaty (pkt I); umorzył postępowanie w zakresie żądania ustalenia nieważności umowy (pkt II); oddalił dalej idące powództwo (pkt III) oraz zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu (pkt IV).
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, jak na stronach 2-7 uzasadnienia (k. 347v-350 akt sprawy).
Apelację od wyroku wywiodła strona pozwana zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt I i IV, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c. oraz art. 451 § 1 i 3 k.c. – w sposób szczegółowo opisany w apelacji na k. 362v-363.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, strona pozwana wniosła o:
1. zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa o zapłatę o dalszą kwotę 61 852,27 zł oraz oddalenie powództwa w całości co do roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 199 183,47 zł od 6 lutego 2025 r., do dnia zapłaty;
2. zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, poprzez stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu proporcjonalnie do ostatecznego wyniku postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego według norm przepisanych;
3. zasądzenie od powodów na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
4.
W odpowiedzi na apelację, powodowie wnieśli o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja strony pozwanej zasługiwała na uwzględnienie w przeważającej części.
Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako że znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i poczynił szczegółowe, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie było konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c. władny był poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.
Zaznaczyć należy, że w rozpoznawanej sprawie pozwany nie kwestionował już okoliczności, że zawarta przez strony umowa jest nieważna, a nie zgadzał się tylko z dokonanym przez Sad Okręgowy rozliczeniem wzajemnych świadczeń uiszczonych przez strony w wykonaniu tej nieważnej umowy wskazując na naruszenie przez Sąd I instancji przepis art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c.
Z tymi zarzutami Sąd Odwoławczy się zgadza.
Nieważność umowy powoduje konieczność rozliczenia stron, w oparciu o treść art. 410 § 1 k.c. Konsekwencją ustalenia nieważności umowy jest bowiem powstanie roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie tej umowy jako świadczenia nienależnego. W przypadku powodów i żądania pozwu przysługuje im roszczenie o zwrot świadczeń spłacanych tytułem wykonania umowy kredytowej. Przy czym w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowało się już stanowisko zgodnie z którym, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. – uchwała SN (7s.) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, której nadano moc zasady prawnej, oraz uchwała SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że świadczenie spełnione na podstawie abuzywnej klauzuli, trzeba traktować jako nienależne i podlegające zwrotowi, bowiem klauzulę taką traktować należy jakby nigdy nie istniała (nieskuteczność ab initio albo ex tunc).
Zgodnie z powyższym, płatności kredytobiorców z tytułu spłaty kredytu oraz wypłata środków pieniężnych przez Bank są świadczeniami nienależnymi, a roszczenia o zwrot tych świadczeń są od siebie niezależne (teoria dwóch kondykcji). Co istotne wysokość dokonanych spłat zarówno w odniesieniu do należności objętych pozwem a później pismem zawierającym rozszerzenie powództwa, a także co do spłat dokonanych w toku postępowania oraz w okresie od żądania pozwu nie była kwestionowana i wynikała ze złożonych zaświadczeń. Również powodowie nie kwestionowali wysokości wypłaconego im przez stronę pozwaną kapitału kredytu.
Pismem z 6 lutego 2025 r., powodowie złożyli stronie pozwanej oświadczenie o potrąceniu swoich wierzytelności z tytułu wykonania spornej umowy w wysokości
375 615,82 zł na którą składa się kwota 310 331,14 zł kwoty głównej oraz 65 284,68 zł skapitalizowanych na dzień 6 lutego 2025 r., odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 272 966,25 zł od 26 kwietnia 2023 r., i od kwoty 37 364,89 zł od
9 grudnia 2024 r., z wierzytelnością Banku w wysokości 172 999,99 zł.
Sąd I instancji przyjął skuteczność tak dokonanego potrącenia i w konsekwencji umorzenie należności powodów do kwoty zasądzonej w wyroku ale Sąd Apelacyjny w tym zakresie uznał zarzuty strony pozwanej za zasadne wobec brzmienia art. 499 k.c., który stanowi, że potrącenie dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną, od chwili kiedy potrącenie stało się możliwe. Tym samym, ponieważ Sąd Apelacyjny rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że potrącenie można uznać za możliwe w ramach rozliczeń nieważnej umowy kredytu bankowego już wówczas gdy kredytobiorcy złożą Bankowi oświadczenie, że ich zdaniem umowa jest nieważna, a oświadczenie o potrąceniu prowadzi do umorzenia wierzytelności z mocą wsteczną, to brak jest podstaw do przyjęcia, że powodowie mają wierzytelność w postaci odsetek ustawowych za opóźnienie.
Dlatego też po ponownym przeliczeniu, zgodnie z treścią art. 498 § 2 k.c., obie wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej z nich, co oznacza, że do zapłaty na rzecz powodów pozostawała różnica, tj. kwota 137 331,14 zł.
Stąd też wyrok Sądu Okręgowego, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., podlegał zmianie w punkcie I w ten sposób, że kwota zasądzona od strony pozwanej na rzecz powodów uległa obniżeniu do kwoty 137 331,14 zł, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.
Przy czym Sąd Apelacyjny uznał, że powyższa zmiana nie skutkowała koniecznością odmiennego orzeczenia o kosztach procesu za postępowanie przed Sądem pierwszej instancji, a orzeczenie w tym zakresie znajduje uzasadnienie w treści art. 100 zd. 2 k.p.c.
Zatem w pozostałym zakresie apelacja strony pozwanej podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku.
Orzeczenie o kosztach w postępowaniu apelacyjnym zapadło w oparciu o przepis art. 102 k.p.c. Zważywszy na to, że apelacja strony pozwanej podlegała uwzględnieniu w przeważającej części powodowie byliby zobowiązani do zwrotu kosztów procesu części na rzecz strony pozwanej. Jednak mając na uwadze charakter tej sprawy, jako sporu z zakresu tzw. spraw frankowych, które wciąż są rozstrzygane w sposób niejednolity w zakresie sposobu rozliczeń świadczeń nienależnych między stronami, Sąd Apelacyjny uznał, że zasady słuszności przemawiają za odstąpieniem od obciążania powodów tymi kosztami. Co istotne dla tej oceny rozstrzygany spór był sporem przedsiębiorcy z konsumentem, który swoje żądanie zasadnie oparł na twierdzeniach o występowaniu nieuczciwych, abuzywnych postanowień w umowie sporządzonej przez bank – profesjonalistę, który te nieuczciwe warunki wprowadził.
Z tych przyczyn orzeczono jak w pkt 3. sentencji wyroku.
Aneta Fiałkowska - Sobczyk
ZARZĄDZENIE
1. (...);
2. (...);
3. (...).