I ACA 1461/23

Sygn. akt I ACa 1461/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 lipca 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący
: sędzia
Aneta Ineza Sztukowska
Protokolant
:
Małgorzata Sakowicz - Pasko
po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwa J. B.
przeciwko (...) S.A. w W.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce
z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I C 315/21
I. oddala apelację;
II. tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 4.050 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kosztowego do dnia zapłaty.
Aneta Ineza Sztukowska
Sygn. akt I ACa 1461/23
UZASADNIENIE
Powódka J. B. w pozwie z dnia 22.03.2021 r. (data stempla pocztowego k. 19) przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kwoty 117.825,80 zł tytułem uzupełniającego odszkodowania Autocasco wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska, powódka podała, iż w dniu 5 czerwca 2019 r. zawarła z (...) S.A. z siedzibą w W. umowę ubezpieczenia ,,Polisę ubezpieczeń komunikacyjnych nr (...)” z okresem ubezpieczenia od dnia 6 czerwca 2019 r. godz. 15:01 do dnia 5 czerwca 2020 r., obejmującą swym zakresem odpowiedzialność cywilną posiadaczy pojazdów mechanicznych ( (...)) oraz Autocasco ( (...)). W dniu 18 grudnia 2019 r., tj. w okresie objętym umową ubezpieczenia nr (...) samochód powódki marki M. (...) o numerze rejestracyjnym (...) uległ uszkodzeniu w wypadku ubezpieczeniowym objętym ochroną Autocasco. W związku z powyższym pozwany wypłacił powódce na podstawie własnych kalkulacji nieuwzględniających cen części oryginalnych łącznie kwotę 144.631,77 zł, w tym kwotę 108.787,39 zł w dniu 28 stycznia 2020 r. i kwotę 35.844,38 zł w dniu 14 lutego 2020 r. Po kolejnych dodatkowych oględzinach i badaniach pojazdu w postępowaniu likwidacyjnym, mających na celu dokładne sprawdzenie silnika, (...) Sp. z o.o. Sp.k. z siedzibą w P. jako wyłączny importer i dealer oraz (...) M., sporządził i przekazał kalkulację jego naprawy z dnia 3 marca 2020 r. na kwotę 250.401,69 zł, wyższą od kwoty 170.403,56 zł z poprzedniej kalkulacji o różnicę cen i robocizny wynikającej konieczności wymiany silnika. Następnie ww. (...) (Autoryzowana Stacja Obsługi) M. Spółka (...), ostatecznie oświadczyła powódce na piśmie z 25 listopada 2020 r., że ze względu na znalezienie drobinek metalu w misce olejowej nie podejmie się przewidzianej w zweryfikowanym przez pozwaną kosztorysie naprawy silnika obejmującego wymianę bloku, wału, osprzętu i pozostałych, wskazanych elementów, gdyż jedyną możliwością przy tego rodzaju awarii jest wymiana kompletnego silnika na nowy. Strona pozwana w piśmie z dnia 21 stycznia 2021 r., do którego załączyła ekspertyzę z dnia 4 października 2020 r. nr (...) rzeczoznawcy samochodowego inż. A. R. (1), odpowiedziała, że brak jest technicznych i ekonomicznych podstaw do wymiany silnika. Wskazała, też, że przesłała poszkodowanej zweryfikowany kosztorys serwisu należącego do (...) S.A., w którym koszt naprawy pojazdu został określony na kwotę 170.403,56 zł. W należącej do Sieci Naprawczej pozwanej ww. (...) M. powódka dowiedziała się, że jej samochód może być naprawiony wyłącznie po zaakceptowaniu przez nią zaktualizowanej w tym celu 15 lutego 2021 r. kalkulacji z uwzględnieniem cen części oryginalnych, pozostałych stawek z polisy AC i OWU oraz systemu A., opiewającej na kwotę 262.457,57 zł, przy czym musi liczyć się z tym, że obciążający ją końcowy koszt naprawy wzrośnie, jeśli po wyjęciu silnika i odłączeniu go minimum od automatycznej skrzyni biegów, ujawnią się niewidoczne i niestwierdzone dotąd uszkodzenia.
Wobec istniejącego sporu o wymianę silnika oraz kalkulację i oczekiwania (...) M., w tym co do płatności za usługę, jak również obawy o wysokość finalnego kosztu naprawy wciąż tracącego na wartości handlowej samochodu, który mógł okazać się wyższy niż 262.457,57 zł, pismem z dnia 17 lutego 2021 r. powódka wezwała pozwanego do zapłaty na jej rzecz kwoty 117.825,80 zł tytułem odszkodowania uzupełniającego. Ponadto powódka podniosła, że wbrew argumentacji pozwanego, zgodnie zaś z art. 805 § 2 pkt 1 i 4 w zw. z semiimperatywnym art. 817 § 1 i 3 k.c., jak też celem zawartej umowy ubezpieczenia autocasco i właściwością wynikającego z niej stosunku zobowiązaniowego, obowiązek odszkodowawczy w przypadku szkody częściowej w żadnym wariancie, nie wyłączając serwisowego, nie zależy od uprzedniej naprawy samochodu, na dodatek udokumentowanej fakturami dotyczącymi „robocizny, części zamiennych, materiałów lakierniczych i normaliów” , przy czym do dalszej weryfikacji, zwłaszcza na ryzyko i rachunek ubezpieczonej, a tym bardziej jeżeli obejmująca wymianę silnika kalkulacja kosztów naprawy ww. (...) M. jest od jej przedstawienia marcu 2020 r. kwestionowana. W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty odszkodowania, pozwany nie uznał swej odpowiedzialności ubezpieczeniowej, przerzucając ciężar i ryzyko naprawienia szkody na powódkę.
Pozwany (...) S.A. z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz od powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Pozwany podniósł, że na etapie postępowania likwidacyjnego uznał swoją odpowiedzialność za skutki zdarzenia ubezpieczeniowego, ustalając szkodę pierwotnie na kwotę 108.787,39 zł. Kwotę tę wypłacił na podstawie decyzji z dnia 27.01.2020 r. a wobec zgłoszonych uwag do wyceny, pozwany ponownie sporządził kalkulację kosztów naprawy opiewającą na kwotę 114.631,77 zł brutto. W związku z powyższym, na podstawie decyzji z dnia 14.02.2020 r. pozwany uiścił na rzecz powódki kwotę uzupełniającą w wysokości 35.844,38 zł. Pozwany podniósł, że na etapie postępowania likwidacyjnego wypłacił powódce odszkodowanie w łącznej kwocie 114.631,77 zł. Na etapie postępowania likwidacyjnego pozwana zasięgnęła opinii Biura Usług (...), celem jednoznacznego ustalenia czy uszkodzony silnik kwalifikuje się do naprawy, czy do wymiany i czy stan silnika wynika wyłącznie z przedmiotowego wypadku komunikacyjnego. W opinii z dnia 4 października 2020 r., biegły wskazał, że w oparciu o przeprowadzone badanie silnika, odnosząc się do wymiany kompletnego silnika na nowy przez serwis, opiniujący nie odnalazł uszkodzeń świadczących o termicznym przegrzaniu wału korbowego. Natomiast ujawnione przez serwis zalegające w misce skrzyni korbowej opiłki metalu w rzeczywistości okazały się niemetalicznymi drobinkami, których pochodzenie opiniującemu nie było znane. W ocenie pozwanego przedmiotowy silnik, elementy jego wyposażenia i osprzęt należało poddać naprawie lub wymianie, a następnie po uruchomieniu silnik osłuchać, zgodnie z technologią naprawczą producenta. Pozwany przywołał treść Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (dalej: OWU umowy) Autocasco, tj. § 7 i § 17, wskazując że umowa ubezpieczenia autocasco jest umową dobrowolną. Wobec czego, zdaniem pozwanego, nie może być akceptowanym brak respektowania przez ubezpieczonego postanowień umownych i zawyżanie wysokości odszkodowania.
W trakcie toczącego się postępowania strona powodowa pismem z dnia 17 marca 2023 r., opierając się na treści opinii biegłego nr (...), dokonała modyfikacji powództwa, tj. rozszerzyła żądanie pozwu, wnosząc o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kwoty 126.524,10 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia żądania wyroku do dnia zapłaty.
Na rozprawie w dniu 26 maja 2023 r. pozwany wniósł o oddalenia powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Wyrokiem z dnia 26 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce I Wydział Cywilny, w sprawie sygn. akt I C 315/21, zasądził od pozwanego (...) S.A. w W. na rzecz powódki J. B. kwotę 126.524,10 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 26 maja 2023 r. do dnia zapłaty (pkt. 1 wyroku), kwotę 8.400,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt. 2 wyroku) oraz nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Ostrołęce kwotę 1.327,87 zł z tytułu nieuiszczonych, a obciążających pozwanego wydatków sądowych (pkt. 3 wyroku).
Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:
Dnia 5 czerwca 2019 r. powódka zawarła ze stroną pozwaną (...) S.A. z siedzibą w W. umowę ubezpieczenia samochodu osobowego marki M. (...) o numerze rejestracyjnym (...) na okres od dnia 22 czerwca 2019 r. do dnia 5 czerwca 2020 r. Zakresem ubezpieczenia objęte zostały ubezpieczenie: odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (OC), autocasco – ochrona pojazdu, jego części lub wyposażenia (AC), organizacja pomocy na drodze i pokrycie jej kosztów ( (...) (...)) oraz następstw nieszczęśliwych wypadków, tj. uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, śmierć ( (...)). Ubezpieczenie w zakresie Autocasco zawarte zostało w wariancie pełnej ochrony, tj. od wszystkich ryzyk, z serwisowym wariantem ustalania kosztów naprawy. Suma ubezpieczenia/gwarancyjna została określona na kwotę 461.980,00 zł, stanowiąca 100 % wartości pojazdu oraz nieulegającą pomniejszeniu o każde wypłacone odszkodowanie.
Integralną częścią umowy ubezpieczeniowej w zakresie ubezpieczenia Autocasco stanowiły Ogólne Warunki Ubezpieczenia Auto Casco (zwane dalej: OWU AC). Zgodnie z § 7 ust. 1 OWU AC zakresem ubezpieczenia objęte są szkody polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie pojazdu, jego części lub wyposażenia, wskutek zajścia wypadku ubezpieczeniowego w okresie ubezpieczenia, z zastrzeżeniem § 12 (wykazem szkód nieobjętych AC).
W myśl natomiast § 17 ust. 1 OWU AC, zastrzeżeniem ust. 2, koszty naprawy pojazdu ustalane są na podstawie następujących cen części zamiennych zakwalifikowanych do wymiany: 1) w wariancie serwisowym - cen części oryginalnych, 2) w wariancie optymalnym: a) cen części oryginalnych, pomniejszonych w zależności od okresu eksploatacji pojazdu (w okresie eksploatacji pojazdu: do 3 lat procent pomniejszenia wynosił 30 %, powyżej 3 lat do 5 lat - 45 %, powyżej 5 lat do 8 lat - 55%, powyżej 8 lat - 60% b) cen części alternatywnych; 3) w wariancie partnerskim - cen części oryginalnych lub alternatywnych.
Zgodnie z treścią § 17 ust. 2 OWU AC, jeżeli w systemach A., E. lub (...) dostępne są części oryginalne i alternatywne lub części alternatywne pochodzące od różnych producentów, wysokość odszkodowania (...) ustala uwzględniając części o najniższej cenie, przy czym w przypadku części oryginalnych w wariancie optymalnym uwzględnia się cenę pomniejszoną o odpowiedni procent zgodnie z okresem eksploatacji pojazdu (§ 17 ust. 1 pkt 2 lit. a OWU AC).
Wysokość odszkodowania ustalano z uwzględnieniem ww. zasad (§ 17 ust. 1 i ust. 2 OWU AC) oraz sposobu naprawy pojazdu w wybranym przez ubezpieczonego warsztacie wykonującym naprawę oraz w oparciu o zasady zawarte w systemie A., E. lub (...), z zastosowaniem:
1) norm czasowych operacji naprawczych określonych przez producenta pojazdu;
2) stawki za roboczogodzinę ustalonej przez (...):
a) w wariancie serwisowym i optymalnym - w oparciu o średnie ceny usług stosowane przez warsztaty porównywalnej kategorii do warsztatu wykonującego naprawę, działające na terenie województwa, w którym znajduje się ten warsztat,
b) w wariancie partnerskim - dla warsztatu partnerskiego, w którym dokonywana jest naprawa;
3) cen części zamiennych ustalonych stosownie do § 17 ust. 1 i ust. 2;
4) cen materiałów lakierniczych i normaliów zawartych w systemach A., E. lub (...).
(...) ustalało odszkodowanie w sposób ww. pod warunkiem przedstawienia rachunków lub faktur VAT dotyczących robocizny, części zamiennych, materiałów lakierniczych i normaliów, przy czym w przypadku wariantu partnerskiego rachunki lub faktury VAT musiały być wystawione przez warsztat partnerski (§ 17 ust. 3 OWU AC).
Od tak wskazanego sposobu ustalania odszkodowania, OWU AC przewidywało dwa odstępstwa. Po pierwsze, w razie udokumentowania naprawy pojazdu rachunkami lub fakturami VAT, (...) weryfikowało koszty wynikające z tych rachunków lub faktur VAT pod kątem ich zgodności z zasadami ww. określonymi, tj. § 17 ust. 3 OWU AC.
Po drugie, w razie nieprzedstawienia rachunków lub faktur VAT dotyczących robocizny, części zamiennych, materiałów lakierniczych i normaliów, (...) wypłacało bezsporną część odszkodowania ustaloną na podstawie wyceny (...) sporządzonej w oparciu o zasady zawarte w systemie A., E. lub (...), z zastosowaniem:
1) norm czasowych operacji naprawczych określonych przez producenta pojazdu;
2) stawki za roboczogodzinę ustalonej przez (...) w oparciu o średnie ceny usług stosowane przez warsztaty działające na terenie miejsca zamieszkania ubezpieczonego lub osoby, o której mowa w § 3 pkt 38 lit. a;
3) cen części zamiennych zawartych w systemie A., E. lub (...), ustalonych w wariancie optymalnym;
4) cen materiałów lakierniczych i normaliów zawartych w systemach A., E. lub (...). Dokonanie wyceny w sposób ww. przewidziany nie pozbawiały ubezpieczonego możliwości ustalenia wysokości odszkodowania na zasadach określonych w § 17 ust. 3 OWU AC, po przedłożeniu rachunków lub faktur VAT dotyczących robocizny, części zamiennych, materiałów lakierniczych i normaliów.
W dniu 18 grudnia 2019 r. około godz. 22:20 w W., A. W. - kierujący pojazdem marki M. (...) o numerze rejestracyjnym (...), uderzył przodem kierowanego pojazdu w słup oświetleniowy, powodując jego uszkodzenie.
Powódka uszkodzony pojazd celem likwidacji szkody pozostawiła w (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedziba w P., będącą wyłącznym importerem, dealerem oraz Autoryzowaną Stacją Obsługi ( (...)) M. należącą do sieci naprawczej pozwanego.
W dniu 19 grudnia 2019 r. A. W. zgłosił stronie pozwanej szkodę. Pozwany potwierdził przyjęcie zgłoszenia szkody nr (...) oraz dokonał kalkulacji zakresu uszkodzeń w wyniku której ustalił, że wartość zakresu uszkodzeń wynosi 108.787,39 zł brutto przy uwzględnieniu części zamiennych.
Decyzją z dnia 27 stycznia 2020 r. na podstawie załączonej kalkulacji zakresu uszkodzeń, pozwany wypłacił powódce kwotę 108.787,39 zł brutto. Pismem z dnia 30 stycznia 2020 r. po otrzymaniu kalkulacji powódka wniosła ponowne dokonanie oględzin bowiem stwierdzono dodatkowe uszkodzenia takich elementów jak: turbin, blok silnika, napinacz paska oraz wyrwany gwintu z bloku, pokrywa przednia silnika, rozrząd, koło pasowe, wał korbowy oraz krzywe koło pasowe i przepustnica. Dnia 3 lutego 2020 r. pozwany dokonał ponownej kalkulacji zakresu uszkodzeń w wyniku której ustalił, że wartość zakresu uszkodzeń wynosi 144.631,76 zł brutto przy uwzględnieniu części zamiennych. Decyzją z dnia 14 lutego 2020 r. na podstawie załączonej kalkulacji zakresu uszkodzeń, pozwany wypłacił powódce dodatkowo kwotę 35.8444,38 zł brutto.
Po kolejnych dodatkowych oględzinach i badaniach pojazdu w postępowaniu likwidacyjnym, mającym na celu dokładne sprawdzenie silnika, (...) Sp. z o.o. Sp.k. z siedzibą w P., jako wyłączny importer i dealer oraz (...) M., sporządziła i przekazała kalkulację jego naprawy z dnia 3 marca 2020 r. na kwotę 250.401,69 zł, uwzględniającą różnicę cen części i robocizny wynikające z konieczności wymiany silnika na nowy.
Pismem z dnia 6 kwietnia 2020 r. pełnomocnik powódki zwrócił się do pozwanego o ponowne rozpoznanie sprawy i weryfikacje kosztorysu naprawy, w którym to wskazał, że technologicznie uzasadniona jest wymiana silnika na nowy. W odpowiedzi na pismo pozwany wskazał, że brak jest podstaw do wymiany całego silnika z uwagi na uszkodzenie jedynie kadłuba silnika oraz zewnętrznego osprzętu silnika. Wał korbowy zakwalifikowano do sprawdzenia ze względu na uszkodzenie koła pasowego wału korbowego, jednak nie dokonano jego sprawdzenia. Według danych producenta zawartych w systemie eksperckim wymiana kadłuba silnika oraz wału korbowego jest możliwa. Ponadto nie stwierdzono innych uszkodzeń silnika czy innych podzespołów mogących się ujawnić. Nie wykluczono, że po ujawnieniu dodatkowych uszkodzeń silnika i innych zespołów konieczne będzie uznanie wymiany całego silnika, jak również rozliczenia szkody jako szkody całkowitej. Do chwili obecnej taki zakres uszkodzeń pojazdu nie został ujawniony.
Dnia 17 lipca 2020 r. pozwany wobec sporu w zakresie uszkodzenia silnika zlecił ekspertyzę (po kilkukrotnych zgłoszeniach telefonicznych pełnomocnika powódki). Termin zajęcia końcowego stanowiska wyznaczono na dzień 10 sierpnia 2020 r., który został następnie przesunięty na dzień 28 sierpnia 2020 r. Decyzją z dnia 24 sierpnia 2020 r. pozwany poinformował o podtrzymaniu zajętego stanowiska i prawidłowości twierdzeń dotyczących naprawy silnika.
(...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedziba w P., z uwagi na znalezienie drobinek metalu w misce olejowej oświadczyła, że nie podejmie się przewidzianej w zweryfikowanym przez pozwanego kosztorysie, naprawy silnika obejmującego wymianę bloku, wału, osprzętu i pozostałych elementów, gdyż jedyną możliwością przy tego typu awarii jest wymiana kompletnego silnika na nowy.
Pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. pełnomocnik powódki zwrócił się o ponowne rozpoznanie sprawy bowiem wypłacone odszkodowanie nie pokrywało kosztów naprawy przedmiotowego pojazdu w wariancie serwisowym, które (...) M. określiła na kwotę 250.401,69 zł. W odpowiedzi na pismo pozwany wskazał, że przedmiotowa szkoda likwidowana jest z tytułu zawartej z (...)..A umowy ubezpieczenia Autocasco (AC), której integralną częścią są ogólne warunki ubezpieczeń (OWU) komunikacyjnych (...) ustalone uchwałą Zarządu (...) S.A. nr (...) z dnia 24.08.2018 r. Szkodę rozliczono jako szkodę częściową, postępując zgodnie z zapisami zawartej umowy dobrowolnego ubezpieczenia AC, (...) S.A. dokonał wypłaty bezspornej części odszkodowania ustalonej zgodnie z postanowieniem § 17 ust. 5 OWU AC, na podstawie wyceny pozwanego. W zweryfikowanym kosztorysie serwisu należącego do (...) S.A., koszt naprawy pojazdu został określony na kwotę 170 403,56 zł brutto. W toku obsługi szkody poszkodowana była również informowana, że mając na względzie charakter uszkodzeń pojazdu, brak było podstaw do kwestionowania kwalifikacji silnik pojazdu do naprawy, a nie wymiany. Powołując się na opinię nr (...)(...) z 4.10.2020 inż. A. R. (2) Stowarzyszenia (...) (...), pozwany odmówił zmiany decyzji, wskazując, iż w kalkulacji naprawy pojazdu uwzględniono (uznano) pełny zakres uszkodzeń samochodu powstały w zdarzeniu objętym ochroną ubezpieczeniowa z polisy AC.
W należącej do Sieci Naprawczej pozwanego, ww. (...) M. powódka dowiedziała się, że jej samochód może być naprawiony, wyłącznie po zaakceptowaniu przez nią zaktualizowanej w tym celu dnia 15 lutego 2021 r. kalkulacji uwzględniającej ceny części oryginalnych, pozostałych stawek z polisy AC i OWU oraz systemu A., opiewającej na kwotę 262.457,57 zł, przy czym musi liczyć się z tym, że obciążający ją końcowy koszt naprawy wrośnie, jeśli po wyjęciu silnika i odłączeniu go minimum od automatycznej skrzyni biegów ujawnią się niewidoczne i niestwierdzone dotąd uszkodzenia.
Wobec powyższego pismem z dnia 17 lutego 2021 r. pełnomocnik powódki wezwał pozwanego do zapłacenia powódce 117.825,80 zł tytułem odszkodowania uzupełniającego. W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty odszkodowania pozwany, nie uznał żądania powódki.
Powyższy stan faktyczny Sąd I instancji ustalił w oparciu o dowody w postaci: polisa ubezpieczeń komunikacyjnych nr (...) (k. 9-12), Ogólne Warunki Ubezpieczenia (...), akta szkody, zgłoszenie szkody komunikacyjnej, potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia szkody, kosztorys z dnia 2 stycznia 2020 r., decyzja o przyznaniu odszkodowania z 27 stycznia 2020 r., wiadomość e-mail powódki z dnia 30 stycznia 2020 r., kosztorys z dnia 3 lutego 2020 r., decyzja z dnia 14 lutego 2020 r., kosztorys (...) M. z 3 marca stycznia 2020 r., pismo powódki z dnia 6 kwietnia 2020 r., decyzja z dnia 8 maja 2020 r., decyzja pozwanej z dnia 28 sierpnia 2020 r., pismo powódki z 28 grudnia 2020 r., decyzja pozwanej z dnia 21 stycznia 2021 r., opinia techniczna nr 14AR-VII/20 z dnia 4 października 2020 r. (k. 33-37), zeznania świadka A. R. (1) (k. 77-80), kalkulacja z (...) M. z 15 lutego 2021 r., wezwanie do zapłaty odszkodowania uzupełniającego - pismo powódki z 17 lutego 2021 r. (k. 13-14), odpowiedź pozwanego z dnia 16 marca 2021 r. na wezwanie do zapłaty. (k. 15- 16), wydruk strony numer 13 Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (...) (k. 17).
Sąd Okręgowy przyjął za rzetelną i wiarygodną opinię biegłego z zakresu wyceny szkód samochodowych T. L. - opinię główną (k. 90-120) oraz dwie opinie uzupełniające (k. 176-185 i k. 246-261). Biegły oszacował koszt naprawy pojazdu marki M. (...) o numerze rejestracyjnym (...) z zastosowaniem średniej stawki za roboczogodzinę z miejsca zamieszkania pojazdu w oparciu o załączony kosztorys na kwotę 271.155,87 zł (poziom cen części zamiennych oraz ceny i normy przewidziane dla materiałów przyjęte na styczeń 2023 r., średnia stawka prac blacharskich i lakierniczych to 316 zł - pojęcie rynku lokalnego należało rozumieć w sposób adekwatny do (...) danej marki - biegły nie spotkał się z przypadkami, by inne serwisy wykonywały naprawy tej marki; zatem pojęcie rynku lokalnego ulega w tym przypadku istotnemu zawężeniu). Niezbędne do przeprowadzenia naprawy przedmiotowego pojazdu operacje naprawcze, przywracające go do stanu sprzed zaistniałego zdarzenia powinny obejmować: prace blacharskie związane z naprawą i wymianą uszkodzonych elementów pojazdu oraz prace demontażowe w ilości 890 rbg (roboczogodzin), prace związane z zabezpieczeniem antykorozyjnym w ilości 16 rbg prace lakiernicze w ilości 145 rbg, koszt materiału lakierniczego 3.932,59 zł, koszt oryginalnych części zamiennych 179.713,47 zł, koszt przewidziany na normalia związane z przedmiotową naprawą 3.594,27 zł. Dodatkowo Sąd Okręgowy na wniosek strony powodowej dopuścił dowód z ustnych wyjaśnień biegłego T. L. (k. 224-225v), który wskazał co było źródłem informacji o odnalezionych opiłkach metalu w silniku oraz, że podczas demontażu silnika pojazdu serwisant stwierdził, iż nie są to opiłki metali. Zdaniem biegłego do wymiany został zakwalifikowany blok silnika z układem korbowo-tłokowym.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd I instancji doszedł do przekonania, że żądanie powódki dotyczące odszkodowania uzupełniającego zasługiwało na uwzględnienie.
Rozwijając powyższą konstatację Sąd Okręgowy wskazał, że spór między stronami początkowo oscylował wokół wysokości odszkodowania oraz zakresu uszkodzeń pojazdu. W toku postępowania rozpoznawczego, strony uznały końcowe wnioski biegłego z zakresu wyceny szkód samochodowych T. L.. Tym samym kwestią sporną było ustalenie wartości cen usług i części zamiennych tj. czasu i rodzaju (czy z daty zaistnienia zdarzenia czy aktualnych) oraz to czy powinny być to wartości pełne czy pomniejszone o amortyzację.
Przywołując treść art. 805 § 1 i 2 k.c. oraz postanowień § 17 ust. 1 i 3 OWU AC, Sąd Okręgowy podkreślił, że w przypadku braku wykonania naprawy bądź nieprzedstawienia rachunków za naprawę, ubezpieczony nie ma w zasadzie możliwości, aby odszkodowanie zostało wyliczone w oparciu o wariant wybrany przez niego przy zawieraniu umowy ubezpieczenia. W takim wypadku ustalane jest ono bowiem w drugim wariancie, tj. optymalnym, który - w ocenie Sądu Okręgowego - jest niewątpliwie mniej korzystny dla klienta. Przewiduje bowiem przy zastosowaniu części oryginalnych dokonanie ich obniżenia o amortyzację w oparciu o sztywną ustalone w tabeli stawki, obejmujące wszystkie części bez żadnego ich różnicowania, bądź też zastosowanie części nieoryginalnych porównywalnej jakości i to niezależnie od tego jaka jest jakość tych zamienników i jakie części były wcześniej zamontowane w pojedzie, a także bez uwzględnienia wieku i wypadkowości pojazdu (§ 17ust.5 OWU).
Dalej, Sąd Okręgowy wskazał, iż w razie powstania szkody ubezpieczyciel ustalał odszkodowanie zgodnie z warunkami umowy ubezpieczenia. W wariancie serwisowym szkoda podlegała likwidacji z uwzględnieniem cen części oryginalnych i rynkowych stawek robocizny, ale tylko w przypadku przedstawienia rachunków lub faktur dotyczących robocizny, części zamiennych i materiałów (§17 ust 1 pkt 1 i 3 OWU). W sytuacji braku faktur lub rachunków ubezpieczyciel likwidował szkodę w sposób aktualny dla niższego wariantu ubezpieczenia (§17 ust. 5 OWU). W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną było, że powódka nie przedstawiła ubezpieczycielowi rachunków lub faktur dotyczących robocizny, części zamiennych i materiałów. Skutkiem takiego ukształtowania umowy ubezpieczeniowej jest to, że konsument, który nie przedłożył rachunków lub faktur dotyczących robocizny, części zamiennych i materiałów, nie ma możliwości ustalenia wysokości odszkodowania w wariancie serwisowym.
W ocenie Sądu Okręgowego, postanowienia § 17 ust. 3-5 OWU AC stanowią postanowienia abuzywne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego, niewątpliwie sporne zapisy umowne nie były indywidualnie uzgodnione oraz określają główne świadczenie ubezpieczyciela w sposób niejednoznaczny. Niejednoznaczność przejawiała się w tym, iż na pierwszy plan wysunięto istotę ustalenia odszkodowania w wariancie serwisowym, od którego konsument uiścił wyższą składkę, a więc uprawnienie konsumenta do uwzględnienia cen części oryginalnych. Jednocześnie w § 17 ust. 3 OWU AC odwołano się do różnych wariantów ubezpieczenia, ale zastrzeżenie dotyczące przedstawienia rachunków lub faktur nie wskazuje wprost wariantu serwisowego. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko strony powodowej, że konsument nie musi znać systematyki umów i rozumieć, że odwołanie się w ust. 3 do „zasad określonych w ust. 1 i ust. 2” oznacza bezwzględne rozciągnięcie warunku przedstawienia faktur lub rachunków na wariant serwisowy. Sąd Okręgowy podkreślił, że niejednoznaczność postanowień umownych ocenia się w oparciu o model przeciętnego konsumenta, a art. 385 1 § 1 k.c. stanowi wyraz preferencji ustawodawcy dla ochrony konsumentów przez zapewnienie transparentności wzorca. Ustawodawcy chodzi o przejrzystość w szerokim znaczeniu, obejmującym zarówno jednoznaczność, jak i zrozumiałość w ujęciu art. 385 § 2 k.c. Niejednoznaczność wzorca umożliwiała zbadanie umowy pod kątem kształtowania praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia jego interesów.
Dalej, Sąd Okręgowy podkreślił, iż istotą umowy ubezpieczenia jest spełnienie określonego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku (art. 805 § 1 k.c.). Zastosowane prokonsumenckie podejście wpisuje się, w ocenie Sądu Rejonowego, w coraz silniejszy nurt orzeczniczy prezentowany w judykatach powołanych załączniku do protokołu rozprawy z 26 maja 2023 r. (k. 302-305) a to: wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 11.01.2017 r. III Ca 982/16 (Legalis nr 2004945), wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 18.04.2019 r. II C 1044/17 (Legalis nr 2584236), wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 15.03.2021 r. II Ca 697/20 (Legalis nr 2606373), wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 13.04.2022 r. III Ca 944/21 (Legalis nr 2692588), wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 29.07.2022 r. I Ca 225/22 (Legalis nr 2790818), które tenże Sąd meriti podzielił.
W nawiązaniu do powyższego, Sąd Okręgowy podkreślił, że przedmiotowe postępowanie dotyczyło wyrównania szkody w pojeździe konsumenta. Zdaniem Sądu I instancji obowiązek naprawienia szkody powstaje z dniem powstania szkody, jest niezależny od faktu naprawy pojazdu, gdyż poszkodowany nie ma obowiązku naprawy pojazdu, a odszkodowanie mu należne obejmuje uszczerbek majątkowy, jaki poniósł w momencie powstania szkody, równy kwocie potrzebnej do przywrócenia auta do stanu poprzedniego. Wysokość odszkodowania winna zatem odpowiadać zasadzie z art. 361 k.c. W związku z powyższym uzależnianie ustalenia wysokości szkody od przedstawienia rachunków bądź faktur, zdaniem Sądu Okręgowego, kształtuje prawa ubezpieczonego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes. Sprzecznie bowiem z zasadą uczciwości obrotu kształtuje z jednej strony umowę jako zawartą w wariancie serwisowym, z drugiej zaś pozbawia ubezpieczonego uwzględnienia cen części zamiennych w wariancie serwisowym i rynkowych kosztów naprawy tylko dlatego, że do momentu wyliczenia i wypłaty odszkodowania nie naprawił auta. Na marginesie Sąd Okręgowy zauważył, że poszkodowany nie musi wykorzystywać swoich środków celem naprawy auta. Zwłaszcza, że w przedmiotowej sprawie uszkodzony pojazd to samochód wysokiej klasy i każda jego naprawa może nastąpić jedynie w warsztacie specjalizującym się w naprawie takich samochodów. To zaś oznacza, że niemożliwym było więc zastosowanie stawek dla warsztatów lokalnych bowiem najbliższy taki warsztat był w P.. Sąd Okręgowy zaaprobował stanowisko powódki, która zważywszy na spór pomiędzy stronami dotyczący zakresu uszkodzeń tj. wymiany silnika oraz informację z (...) M., że ustalony koszt naprawy na kwotę 262.457,57 zł, może finalnie wzrosnąć - wstrzymała się z decyzją o naprawie pojazdu do czasu zaakceptowania przez ubezpieczyciela kalkulacji naprawy opiewającej na wyższą kwotę. Podkreślić należy, że Sąd Okręgowy przyjął stanowisko, że konsument/poszkodowany ma prawo czekać na wypłatę odszkodowania i naprawić auto po tym zdarzeniu, albo też go w ogóle nie naprawiać (art. 80 § 2 pkt. 1 w zw. z art. 817 §1 k.c.). W efekcie powyższego okoliczność braku naprawy nie mogła wpływać na wysokość odszkodowania. Biorąc pod uwagę interes ubezpieczonego, polegający na uzyskaniu odszkodowania w pełnej wysokości, o jakiej mowa w art. 361 k.c., Sąd Okręgowy zauważył, że taki cel chciała osiągnąć powódka decydując się na wariant serwisowy (dlatego też zapłaciła znacznie wyższą składkę). Sposób wyliczenia odszkodowania, który zastrzegła pozwana, zdaniem Sądu Okręgowego prowadził do nieadekwatności świadczenia do zapłaconej składki. Sytuacja ta oznaczała zaburzenie ekwiwalentności świadczeń z korzyścią dla profesjonalisty kosztem konsumenta. Kolejno, przedmiotowe regulacje OWU nie odpowiadały zasadom równowagi kontraktowej stron i kształtowały prawa konsumenta w dysproporcji do jego obowiązków związanych z regulowaną składką za ubezpieczenie obejmujące serwisowy wariant ustalania kosztów naprawy.
Końcowo zaś Sąd Okręgowy zauważył, że dobrowolność zawarcia umowy Autocasco nie uniemożliwiała uznania postanowień wzorca umownego za niedozwolone. Na skutek zdarzenia, od którego pojazd był ubezpieczony, powódka poniosła szkodę, bo pojazd uległ uszkodzeniu. W konsekwencji szkodę taką należało wyrównać do wysokości sumy ubezpieczenia i irrelewantny pozostaje fakt dokonania naprawy pojazdu lub jej brak. Kluczowym ustaleniem była okoliczności ubezpieczenia pojazdu w wariancie serwisowym, a nie niższym.
Biorąc wszystko powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy uznał, iż § 17 OWU stanowi niedozwoloną klauzulą umowną, a tym samym zgodnie z art. 385 1 § 2 k.c. nie wiążą one konsumenta oraz ustalił wysokość należnego powódce odszkodowania w oparciu o reguły wynikające z serwisowego wariantu ustalania kosztów naprawy, opierając się w powyższym zakresie na dowodzie z opinii głównej i uzupełniających, biegłego z zakresu wyceny szkód samochodowych T. L..
Ponadto, Sąd Okręgowy ustalił wysokość należnego powódce odszkodowania zgodnie z zasadą ustalania odszkodowania pieniężnego według cen z daty jego dokonywania, tj. z daty wyrokowania, która ma na celu zapewnienie pełnego odszkodowania. W związku z tym, odszkodowanie określono według cen możliwie aktualnych (2023 r. – tak jak przyjął to biegły sądowy), a nie według cen z daty zdarzenia (2019 r. - jak oczekiwał pozwany ubezpieczyciel). Sąd I instancji podkreślił, że powódka nie była zobligowana do skorzystania z uprawnienia do żądania odsetek za opóźnienie, przy założeniu określenia wartości odszkodowania według cen z 2019 r.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd I instancji orzekł zgodnie z żądaniem strony powodowej - od daty wyrokowania. Było to konsekwencją wcześniejszego wezwania do zapłaty, upływu terminu przekraczającego 30. dni i ukształtowania wartości naprawy według cen z 2023 r., do czego poszkodowana z racji wcześniejszych wywodów była uprawniona.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu było konsekwencją wygrania strony powodowej w całości (art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.). Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego poniesione przez powódkę koszty sądowe: opłatę od pozwu i wydatki na opinię biegłego. Sąd I instancji omyłkowo nie rozstrzygnął (nie zasądził) należnych powódce kosztów zastępstwa prawnego. I chociaż koszty te powinny być logicznym dopełnieniem rozstrzygnięcia, to Sąd Okręgowy podzielił stanowisko pełnomocnika powódki wnioskującym o sporządzenie pisemnego uzasadnienia, że wadliwości tej nie można skorygować w trybie art. 350 § 1 k.p.c. jako oczywistej omyłki, a jedynie w trybie zażaleniowym. W pkt. 3 wyroku Sąd Okręgowy, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 959) nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Ostrołęce kwotę 1.327,87 zł z tytułu nieuiszczonych, a obciążających pozwanego wydatków sądowych (kredytowane przez Skarb Państwa wydatki na opinię biegłego).
Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany, zaskarżając go w części, tj. - w zakresie pkt 1 - co do kwoty 124.413,24 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26.05.2023 r. do dnia zapłaty oraz w pkt 2 i 3 - w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu, i zarzucając przedmiotowemu wyrokowi naruszenie:
1. przepisów postępowania, a to:
a) art. 286 w zw. z art. 278 § 1 w zw. z art. 227 k.p.c., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i oddalenie wniosku dowodowego pozwanego o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego, co skutkowało brakiem wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy, podczas gdy w niniejszej sprawie konieczne było uzupełnienie złożonej do akt sprawy opinii co do okoliczności związanych z wyliczeniem kosztów naprawy zgodne z zapisami OWU AC, tj. przy przyjęciu średniej stawki za rbg warsztatów działających na terenie miejsca zamieszkania ubezpieczonego z grudnia 2019 r., a także uwzględniających wartość cen części zamiennych z grudnia 2019 r., pomniejszoną ze względu na okres eksploatacji o 30 %, co doprowadziło do przyznania powodowi zawyżonego odszkodowania;
b) art 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie sprzecznej z zasadami logiki i prawidłowego rozumowania oceny zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji błędne oraz całkowicie dowolne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że:
- zawarta przez strony dobrowolna umowa auto-casco ograniczała prawo powódki do uzyskania pełnego odszkodowania i uzyskania odszkodowania w wariancie serwisowym, podczas gdy umowa gwarantowała powódce uzyskanie takiego odszkodowania po przedstawieniu rachunków (faktur) za naprawę;
- zarówno na etapie zawierania umowy, jak i likwidacji szkody poszkodowana nie zdawała sobie sprawy, że naprawienie szkody w wariancie serwisowym może nastąpić po przedstawieniu przez nią rachunków lub faktur VAT w sytuacji, gdy z doręczonych poszkodowanej wraz z polisą Ogólnych Warunków Ubezpieczenia wynika wprost, że wypłata odszkodowania wedle zawartego wariantu serwisowego nie jest bezwarunkowa, lecz zależy od potwierdzenia fakturami poniesionych kosztów naprawy (§ 17 OWU);
- w § 17 ust. 3 OWU AC odwołano się do różnych wariantów ubezpieczenia, ale zastrzeżenie dotyczące przedstawienia rachunków lub faktur nie wskazuje wprost wariantu serwisowego, podczas gdy z zapisów OWU wynika jasno, iż (...) S.A. ustala odszkodowanie w sposób przewidziany w ust. 3 pod warunkiem przedstawienia rachunków lub faktur VAT, zaś ust. 5 reguluje kwestie ustalenia jego wysokości w przypadku nieprzedłożenia stosownych dokumentów;
- warunki ubezpieczenia były sprzeczne z wolą poszkodowanej, która dokonała zapłaty dodatkowej składki w celu zagwarantowania rozliczenia kosztów naprawy pojazdu według wariantu serwisowego i nie były indywidualnie uzgodnione, podczas gdy w sprawie nie został przeprowadzony jakikolwiek dowód na powyższą okoliczność, a Sąd I instancji nie wskazał w uzasadnieniu na czym oparł swoje przeświadczenie o braku indywidualnego uzgodnienia warunków umowy, tego czego spodziewała się poszkodowana zawierając umowę określonej treści i przede wszystkim jak rozumiała postanowienia umowy ubezpieczenia oraz jej systematykę;
- uznanie, że § 17 ust. 3 - 5 OWU AC stanowią niedozwolone klauzule umowne, w sytuacji gdy powódka nie wykazała, by postanowienia te były sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszały interesy ubezpieczonego;
- wysokość należnego powodowi odszkodowania powinna zostać ustalona na podstawie cen oraz stawek obowiązujących w dacie wydania wyroku, podczas gdy powinna zostać ustalona na podstawie cen oraz stawek obowiązujących w dacie postania szkody tj. grudniu 2019 r., co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanego;
c) art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., poprzez błędne przyjęcie, iż powód wykazał, że postanowienia § 17 ust. 3-5 OWU AC kształtują prawa i obowiązki ubezpieczonego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy a warunki ubezpieczenia były sprzeczne z wolą poszkodowanej i nie były indywidualnie uzgodnione w sytuacji gdy strona powodowa nie wykazała się w tym zakresie żadną inicjatywą dowodową, do której w świetle powyższych rozważań była zobowiązana, ograniczając się jedynie do przywołania j fragmentów orzeczeń, na podstawie których Sąd I instancji w zasadzie automatycznie orzekł o abuzywności klauzuli dotyczącej wariantu serwisowego, co w konsekwencji doprowadziło do zawyżenia przyznanego powodowi odszkodowania.
2. prawa materialnego, a to:
a) art. 805 § 1 k.c. w zw. z art. 65 § 1 k.c. w zw. z § 17 OWU AC, poprzez ich błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że odszkodowanie za naprawę pojazdu marki M. (...) o nr rej. (...) w związku ze szkodą z dnia 18.12.2019 r., powinno zostać ustalone na ogólnych zasadach odpowiedzialności cywilnej, które w sprawie nie mają zastosowania podczas, gdy powinny zostać ustalone na warunkach łączącej strony dobrowolnej umowy ubezpieczenia auto-casco z której zapisów wynika w sposób jednoznaczny, iż w przypadku nieprzedstawienia rachunków lub faktur VAT ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie na podstawie wyceny sporządzonej w oparciu o zasady zawarte w systemie A., E. lub (...), z zastosowaniem stawki za roboczogodzinę ustalonej w oparciu o średnie ceny usług stosowane przez warsztaty działające na terenie miejsca zamieszkania ubezpieczonego z grudnia 2019 r., cen części zamiennych zawartych w systemie A., E. lub (...)ustalonych w wariancie optymalnym z grudnia 2019 r. (tj. cen części oryginalnych pomniejszonych, z uwagi na okres eksploatacji pojazdu o 30%) oraz cen materiałów lakierniczych i normaliów zawartych w ww. systemach z grudnia 2019 r., co w konsekwencji doprowadziło do zawyżenia przyznanego powódce odszkodowania;
b) art. 385 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że § 17 ust. 3-5 OWU AC stanowi niedozwolone postanowienie umowne, co uzasadniało uwzględnienie powództwa w całości oraz ustalenie odszkodowania według wariantu serwisowego pomimo nieprzedstawienia przez powódkę rachunków (faktur) za naprawę, podczas gdy powódka w żaden sposób nie wykazała, iż ww. postanowienie kształtuje prawa i obowiązki ubezpieczonego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a zatem nie można stwierdzić, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka ukształtowania praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, co w konsekwencji doprowadziło do zawyżenia przyznanego powodowi odszkodowania;
c) art. 824 1 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie na rzecz powódki odszkodowania w wysokości przenoszącej wartość rzeczywiście poniesionej szkody oraz z pominięciem warunków umowy ubezpieczenia AC, podczas gdy zgodnie z umową ubezpieczenia zawartą przez strony podstawą do wyliczenia należnego powódce odszkodowania w niniejszych okolicznościach winien być określony poprzez biegłego koszt naprawy pojazdu w wariancie optymalnym zgodnym z OWU, nie zaś koszt obliczony niezgodnie z obowiązującym strony § 17 OWU AC, co w konsekwencji doprowadziło do zawyżenia przyznanego powódce odszkodowania;
d) art. 361 k.c. poprzez jego zastosowanie i zasądzenie na rzecz powódki pełnego odszkodowania z pominięciem warunków umowy ubezpieczenia AC, podczas gdy odszkodowanie, o jakim mowa w art. 805 § 2 pkt 1 k.c. nie jest tożsame z odszkodowaniem unormowanym w art. 361-363 k.c., co w konsekwencji doprowadziło do zawyżenia przyznanego powódce odszkodowania;
e) art. 363 § 2 k.c. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że wysokość należnego powódce odszkodowania powinna zostać ustalona na podstawie cen oraz stawek obowiązujących w dacie wydania wyroku, podczas gdy miarodajną datą ustalenia cen według, których powinna być ustalona wysokość odszkodowania jest dzień zdarzenia powodującego szkodę, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanej.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, pozwany (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa co do kwoty 124.413,24 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26.05.2023 r. do dnia zapłaty i stosunkowe rozliczenie kosztów za postępowanie przed Sądem I instancji według norm przepisanych oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie przed Sądem II instancji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Jednocześnie pozwany w trybie art. 380 k.p.c. wniósł w o rozpoznanie postanowienia Sądu I instancji z dnia 26.05.2023 r. oddalającego wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego oraz jednocześnie dopuszczenie i przeprowadzenie, przez Sąd II instancji na podstawie art. 382 k.p.c., dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego wyjaśniając, że oddalenie ww. wniosku przez Sąd I instancji postanowieniem z dnia 26.05.2023 r. miało istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia albowiem pierwotna opinia biegłego była niepełna ponieważ nie uwzględniała przy ustaleniu wysokości szkody wyliczenia kosztów naprawy zgodne z zapisami OWU AC, tj. przy przyjęciu średniej stawki za roboczogodzinę warsztatów działających na terenie miejsca zamieszkania ubezpieczonego z grudnia 2019 r„ a także uwzględniających wartość cen części zamiennych z grudnia 2019 r., pomniejszonych ze względu na okres eksploatacji o 30 %, co było niezbędnym z uwagi na fakt, że strony łączyła ważna i skuteczna umowa auto-casco, a zatem wysokość należnego poszkodowanemu odszkodowania powinna zostać ustalona w sposób zgodny z jej treścią.
Ewentualnie na wypadek uznania przez Sąd Apelacyjny, że nie zachodzi podstawa do zmiany zaskarżonego wyroku, pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Powódka wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego okazała się bezzasadna.
Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny apelacji wskazać godzi się, że postępowanie apelacyjne jest kontynuacją postępowania merytorycznego. Zawarty w art. 378 § 1 k.p.c. zwrot „sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji” oznacza, iż sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, w tym dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadzi lub ponawia dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji, będąc ewentualnie związanym oceną prawną lub uchwałą Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2017 r. w sprawie II CSK 554/16 opubl. w zbiorze Legalis).
W kontekście powyższego zauważenia wymaga, że przeprowadzone przed Sądem I instancji postępowanie dowodowe było wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie popełnił bowiem błędu Sąd Okręgowy nie przeprowadzając dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego z zakresu wyceny szkód samochodowych. Przypomnienia wymaga, że formułując powyższy zarzut pozwany podkreślał, że szacując wysokość szkody w pojeździe powódki Sąd I instancji wg cen z daty ustalania odszkodowania (tj. możliwie najbardziej aktualnych na datę wyrokowania – 2023 r.), a nie wg cen z daty zaistnienia szkody (2019 r.). Stanowisko pozwanego w powyższym zakresie jest błędne. Do powyższego wniosku skłania nie tylko przywoływana przez Sąd Okręgowy treść art. 316 § 1 k.p.c., ale też zapis § 15 ust. 6 OWU stanowiących integralną część umowy ubezpieczenia łączącej strony postępowania o treści: „Koszty naprawy pojazdu ustalane są w oparciu o ceny usług i części zamiennych stosowanych w RP w dniu ustalania odszkodowania”. Skoro w sprawie niniejszej odszkodowanie należne powódce Sąd I instancji ustalał w oparciu o ceny możliwie najbardziej aktualne na datę wyrokowania (2023), to stanowisko pozwanego zasadzające się na twierdzeniu, iż Sąd ten winien był uczynić to na datę wcześniejszą, tj. datę zaistnienia szkody (2019 r.) uznać należały za całkowicie nieuprawnione. W takim zaś stanie rzeczy prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku postulowanym w apelacji przez stroną pozwaną nie znajdowało uzasadnienia. Raz jeszcze zaakcentować zatem trzeba, że dowód wnioskowany przez pozwanego, jako dowód na fakty nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c.), był całkowicie zbędny.
Przechodząc zaś już do oceny zarzutów apelacyjnych w pierwszej kolejności odnieść należało się do tych, które tyczyły się poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych. Tylko w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy dokonywać można bowiem oceny właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Zarzuty te oceniać należało przy tym łącznie z zarzutami tyczącymi się wadliwej oceny materiału dowodowego. Ewentualne błędy w ocenie materiału dowodowego znajdować musiały bowiem przełożenie na ustalenia w zakresie stanu faktycznego.
Wskazać w tym miejscu godzi się, że ocena wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego, przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału. Granice swobodnej oceny dowodów wyznaczone są przy tym wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 §1 k.p.c. wymaga wskazania, jakie konkretnie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając ich brak wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im taką moc przydając, tj. czy i w jakim zakresie analiza ta jest niezgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wiedzą lub doświadczeniem życiowym, względnie czy jest ona niepełna. Nie jest natomiast w tym zakresie wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie innej niż ocena sądu. Nadto, jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne.
Uwzględniając powyższe reguły oceny dowodów, uchybień po stronie Sądu Okręgowego w tym zakresie Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się.
W kontekście powyższego przypomnieć należy, że zasadniczy trzon środka zaskarżenia wywiedzionego przez pozwanego zmierzał do wykazania, iż wyrokując w sprawie niniejszej Sąd I instancji niewłaściwie ocenił zapisy § 17 ust. 3-5 OWU stanowiących integralną część łączącej strony postępowania umowy ubezpieczenia i w efekcie błędnie ustalił, że zapisy te nie były indywidualnie przez strony postępowania negocjowane, jak też, że kształtują one prawa powódki jako ubezpieczonej w sposób sprzeczny z dobrzmi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy. Te błędy w ustaleniach faktycznych, jak usiłowano wykazać w apelacji, spowodowały z kolei, że Sąd Okręgowy wadliwie zastosował przepis art. 385 1 k.c., bezzasadnie dochodząc do przekonania, iż sporna umowa kredytu zawiera zapisy abuzywne, skutkujące ich bezskutecznością. Z argumentacją pozwanego w powyższym zakresie nie sposób się jednak zgodzić. Sąd Apelacyjny bowiem w pełni aprobuje tak ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, jak i ocenę prawną żądania powódki przez tenże Sąd dokonaną, wskazującą na abuzywny charakter kwestionowanych przez powódkę zapisów umownych (§17 ust. 3-5 OWU stanowiących integralną część umowy ubezpieczenia).
Mając na względzie, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku w wyczerpujący sposób objaśnia, dlaczego wskazane w akapicie poprzednim zapisy umowy ubezpieczenia (a ściślej rzecz biorąc - §17 ust. 3-5 OWU stanowiących integralną część tejże umowy) stanowią postanowienia niedozwolone, Sąd Apelacyjny nie widzi potrzeby przytaczania tych samych argumentów na poparcie tej oceny prawnej (art. 387 §2 1 pkt 2) k.p.c.). Rozszerzając nieco tę ocenę, pokrótce należy wskazać, że w świetle stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, podzielanego również przez Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie, wyrażonego na tle wykładni przepisów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 05.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE. L. 95 z dnia 21.04.1993 r.), warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, co oznacza, że dany warunek musi być zrozumiały dla konsumenta nie tylko z gramatycznego punktu widzenia, ale także z punktu widzenia rzeczywistej treści, jaką za sobą dla konsumenta on niesie. W kontekście powyższego odwołać można się do treści wyroku TSUE z dnia 20.09.2018 r., wydanym w sprawie C-51/17, w którym wskazano, że „Artykuł 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że wymóg, zgodnie z którym warunki umowy powinny być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, zobowiązuje instytucje finansowe do dostarczenia kredytobiorcom informacji wystarczających do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ten oznacza, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości spadku wartości waluty krajowej względem waluty obcej, w której kredyt był denominowany, ale również oszacować – potencjalnie istotne – konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych”. Wprawdzie wyrok ten zapadł na tle umowy waloryzowanej kursem waluty obcej (a nie umowy ubezpieczenia), ale przydać należy mu szerszy wydźwięk albowiem dokonano w nim analizy obowiązków kontraktowych przedsiębiorcy i uprawnień konsumenta w aspekcie art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13, statuującej zasadę przejrzystości w umowach konsumenckich. Jasno wynika przy tym z niego, że na profesjonaliście ciąży obowiązek klarownego skonstruowania umowy, tak aby jej treść była dla „dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego” konsumenta zrozumiała nie tylko literalnie, ale też z punktu widzenia rzeczywistych konsekwencji z umowy tej dla konsumenta wypływających.
Tymczasem kwestionowane pozwem postanowienia umowy ubezpieczenia (a ściślej rzecz biorąc §17 ust. 3-5 OWU) nie zawierają przejrzystych zasad określania wysokości odszkodowania w wariancie serwisowym umowy ubezpieczenia łączącej strony postępowania, dzięki którym powódka jako konsument w rozumieniu art. 22 1 k.c. mogłaby zrozumieć wypływające z tych postanowień konsekwencje, w tym w szczególności, że w wypadku nieprzedstawienia faktur za naprawę pojazdu traci prawo do uzyskania odszkodowania obejmującego koszty naprawy skalkulowane wg cen części oryginalnych, przechodząc niejako automatycznie na wariant optymalny, zdecydowanie mniej niekorzystny, w którym odszkodowanie kalkulowane jest z uwzględnieniem cen części oryginalnych, pomniejszonych w zależności od okresu eksploatacji pojazdu o odpowiednio: 30% /przy okresie eksploatacji pojazdu do 3 lat/, 45% /przy okresie eksploatacji pojazdu powyżej 3 do 5 lat/, 55% /przy okresie eksploatacji pojazdu powyżej 5 do 8 lat/ i 60% /przy okresie eksploatacji pojazdu powyżej 8 lat/, płacąc składkę ubezpieczeniową znacznie wyższą aniżeli przy wariancie optymalnym). Postanowienia te są nietransparentne, nieprzejrzyste i trudne do zrozumienia, a wobec wskazanego powyżej skutku w postaci przejścia z wariantu serwisowego na zdecydowanie mniej korzystny wariant optymalny (przy nieprzedstawieniu rachunków za naprawę – powodują rażącą dysproporcję uprawnień kontraktowych na niekorzyść powódki jako ubezpieczonej.
W kontekście powyższego zauważenia wymaga (ponad to, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji), że ani umowa ubezpieczenia łącząca strony postępowania, ani OWU stanowiące jej integralną część nie zawierają definicji wariantów ubezpieczenia przez nie dopuszczalnych, tj. serwisowego, partnerskiego i optymalnego. Dokumenty te nie wyjaśniają też w sposób dostateczny różnic między tymi wariantami. W §17 ust. 1 OWU wskazano bowiem jedynie – w zakresie cen części zamiennych, ale już nie w zakresie stawek za roboczogodzinę naprawy – że koszty naprawy pojazdu ustalane są na podstawie następujących cen części zamiennych zakwalifikowanych do wymiany: 1) w wariancie serwisowym – cen części oryginalnych, 2) w wariancie optymalnym – a) cen części oryginalnych, pomniejszonych w zależności od okresu eksploatacji pojazdu o odpowiednio: 30% /przy okresie eksploatacji pojazdu do 3 lat/, 45% /przy okresie eksploatacji pojazdu powyżej 3 do 5 lat/, 55% /przy okresie eksploatacji pojazdu powyżej 5 do 8 lat/ i 60% /przy okresie eksploatacji pojazdu powyżej 8 lat/ i b) cen części alternatywnych, 3) w wariancie partnerskim – cen części oryginalnych lub alternatywnych. Co prawda w cytowanym ust. 1 § 17 OWU powołano wyjątek od wynikającego z niego sposobu określania cen części zamiennych na potrzeby szacowania odszkodowania, ale uczyniono to poprzez odesłanie do treści ust. 2, w którym mowa jest o skutkach sytuacji polegającej na ujęciu w systemach A., E. lub (...)różnych cen części oryginalnych i alternatywnych lub części alternatywnych pochodzących od różnych producentów, wskazując, iż uwzględnia się wówczas części o najniższej cenie. W cytowanym ust. 1 § 17 OWU nie ma natomiast odesłania do treści ust. 5, który ma kluczowe znaczenie w sprawie niniejszej albowiem to tam właśnie odszkodowanie w wariancie serwisowym – w zakresie cen części zamiennych, w wypadku nieprzedstawienia rachunków za naprawę – ograniczono do zasad obowiązujących w wariancie optymalnym. Ewidentnie zakłóciło to przejrzystość zapisów stosunku ubezpieczenia łączącego strony postępowania, ze szkodą dla powódki. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wobec braku odwołania do ust. 5 § 17 OWU w ust. 1 § 17 OWU (w przeciwieństwie do ust. 2 § 17 OWU), powódka mogła bowiem pozostawać w przekonaniu, że zasady wynikające z cyt. ust. 5 § 17 OWU nie mają zastosowania do wariantu serwisowego, zwłaszcza że w postanowieniu tym nie wskazano wprost, że dotyczy on tego wariantu (w ogóle nie ma tam sformułowania „wariant serwisowy”). Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że materiał sprawy nie dał podstaw do ustalenia, że zawarcie łączącej strony postępowania umowy ubezpieczenia zostało poprzedzone właściwym, rzetelnym przekazaniem powódce przez agenta ubezpieczeniowego informacji tyczących się zasad ustalania odszkodowania w wariancie serwisowym, w tym wyjątków wynikających nie tylko z § 17 ust. 2 OWU (do którego odsyła § 17 ust. 1 OWU), ale przede wszystkim § 17 ust. 5 OWU (do którego § 17 ust. 1 OWU nie odsyła), umożliwiającym powódce zrozumienie, że w wypadku nie przedstawienia rachunków za naprawę ceny części zamiennych – na potrzeby szacowania odszkodowania – nie zostaną określone tak jak w wariancie serwisowym, lecz tak jak w wariancie optymalnym. Takiej okoliczności nie da się wywieść ani z P. ubezpieczeniowej, ani z OWU stanowiącej jej integralną część. W odniesieniu do apelacji pozwanego podkreślić należy, że to na pozwanym ciążył obowiązek udzielenia rzetelnej informacji, co do znaczenia poszczególnych zapisów § 17. W sprawie niniejszej sytuacja taka nie miała miejsca, a przynajmniej pozwany – na którym spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie – tego nie wykazał.
Jeśli zaś chodzi o kwestie związane z rzekomym negocjowaniem przez strony postępowania umowy ubezpieczenia, to – zdaniem Sądu Apelacyjnego – stanowisko pozwanego w tym zakresie jest całkowicie błędne. Zaakcentować bowiem godzi się, że o uzgodnionym postanowieniu można mówić wtedy tylko, gdy dane postanowienie powstało poprzez wspólne uzgodnienie jego treści przez konsumenta i przedsiębiorcę, lub też zostało narzucone przedsiębiorcy przez konsumenta. Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl przepisu art. 385 1 §1 k.c. jest zatem takie postanowienie, które rzeczywiście powstało na skutek indywidualnego uzgodnienia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20.05.2015 r. w sprawie VI ACa 995/14, LEX nr 1771046). Poza tym, do uznania postanowienia za indywidualnie uzgodnione nie wystarcza ustalenie, iż cała umowa była przedmiotem negocjacji, ale należy ustalić, iż przedmiotem negocjacji (indywidualnych ustaleń) było konkretne jej postanowienie, które potencjalnie może zostać uznane za niedozwolone (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.12.2019 r. w sprawie IV CSK 443/18, Lex nr 2775316). Za indywidualnie uzgodnione można uznać jedynie takie postanowienia, które były przedmiotem negocjacji lub też są wynikiem porozumienia bądź też świadomej zgody konsumenta w zakresie ich zastosowania (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 06.03.2019 r. w sprawie I CSK 462/18 czy też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 01.03.2017 r. w sprawie IV CSK 285/16).
W przedmiotowej sprawie nie ma dowodów na to, że zapisy § 17 OWU były efektem negocjacji z powódką. W nawiązaniu do argumentów apelacji podkreślenia wymaga, że to nie powódka zobligowana była wykazać okoliczność braku indywidualnych uzgodnień ww. zapisów OWU, lecz pozwany okoliczność zaistnienia takich indywidualnych uzgodnień. Wynika to wprost z art. 385 1 § 4 k.c. Tymczasem pozwany żadnej inicjatywy dowodowej w tym zakresie nie podjął. Analizując zaś treść polisy ubezpieczeniowej i OWU stanowiącej jej integralną część za oczywiste przyjąć należało, że są to dokumenty sztampowe, szablonowe, stanowiące powielenie formularzy stosowanych przez pozwanego w obrocie prawnym. Takich dokumentów nie sposób uznać za indywidualnie uzgodnione.
Przy uwzględnieniu wszystkiego powyższego zaakceptować należało stanowisko Sądu Okręgowego w zakresie abuzywności §17 ust. 3-5 OWU stanowiących integralną część umowy ubezpieczenia łączącej strony postępowania i jednocześnie jako niezasadne ocenić zarzuty apelacji tyczące się nieprawidłowej oceny ww. zapisów OWU, poczynienia błędnych ustaleń faktycznych i w konsekwencji naruszenia tak art. 233 § 1 k.p.c., jak i art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. oraz art. 385 1 k.c., art. 805 § 1 k.c. w zw. z art. 65 § 1 k.c.
Za chybione uznać należało także zarzuty apelacji tyczące się naruszenia art. 824 1 § 1 k.c. i art. 361 k.c.
Konsekwencją uznania zapisów § 17 ust. 3 – 5 OWU za abuzywne było wyeliminowanie ich treści ze stosunku zobowiązaniowego łączącego strony postępowania (art. 385 1 § 1 i 2 k.c.). Wobec powyższego odszkodowanie należne powódce oszacować należało wg reguł wynikających z polisy i OWU – z pominięciem ww. zapisów, a zatem przy uwzględnieniu cen części zamiennych oryginalnych i usług stosowanych w RP w dniu ustalenia odszkodowania (§1 ust. 6 OWU i § 17 ust. 1 i 2 OWU). Ceny takie uwzględnia opinia biegłego sądowego z zakresu wyceny szkód samochodowych sporządzona w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, przyjęta przez Sąd Okręgowy za podstawę ustaleń faktycznych i znajdująca bezpośrednie przełożenie na treść zaskarżonego wyroku. W takiej zaś sytuacji nie można twierdzić, by kwota zasądzona na rzecz powódki tytułem odszkodowania była wyższa od poniesionej szkody (art. 824 1 § 1 k.c.) tudzież nie mieściła się w granicach obowiązku odszkodowawczego pozwanego (art. 361 k.c.).
Końcowo zaś wskazać godzi się, że o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 363 § 2 k.c. w sprawie niniejszej mowy być nie może. Przepisu tego – jak wynika z lektury pisemnych motywów rozstrzygnięcia – Sąd ten nie stosował bowiem wyrokując w sprawie niniejszej.
Mając wszystko powyższe na uwadze, z mocy art. 385 k.p.c., orzeczono jak w pkt I. wyroku.
Konsekwencją oddalenia apelacji pozwanego było obciążenie go kosztami postępowania odwoławczego – zgodnie z regułą wynikającą z art. 98 k.p.c. Stąd też orzeczono jak w pkt II. wyroku. Wyjaśniająco dodać należy, że zasądzona w punkcie tym kwota obejmuje wynagrodzenie fachowego pełnomocnika reprezentującego powódkę w stawce wynikającej z §10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).
sędzia Aneta Ineza Sztukowska