I ACA 1120/25

Sygn. akt I ACa 1120/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 sierpnia 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: Sędzia Roman Dziczek
Protokolant: Magdalena Kołakowska
po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2026 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa Z. U., M. U. i X. U. (2) (następców prawnych X. U. (4))
przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) Spółdzielni (...) w upadłości likwidacyjnej w N.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II C 910/12
I. oddala apelację;
II. zasądza od Syndyka masy upadłości (...) Spółdzielni (...) w upadłości likwidacyjnej w N. na rzecz Z. U., M. U. i X. U. (2) kwotę 4050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Roman Dziczek
Sygn. akt I ACa 1120/25
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od (...) Spółdzielni (...) w N. na rzecz X. U. (1) kwotę 96 418,31 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 30 marca 2012 r. do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania.
Sąd pierszej instancji ustalił, że X. U. (3) przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do (...) przy (...) w N.. X. U. (3) zmarła 20 grudnia 2010 r., a spadek po niej nabył brat X. U. (1). Lokal zmarłej został przekazany Spółdzielni dnia 19 marca 2011 r., a w dniu 30 marca 2012 r. Spółdzielnia wypłaciła powodowi kwotę 144 132,61 zł z tytułu rozliczenia wkładu mieszkaniowego do tego lokalu, który przysługiwał X. U. (5).
Powód dochodził uzupełnienia różnicy należnej mu równowartości wygasłego prawa do lokalu w stosunku do kwoty wypłaconej.
Sąd Okręgowy ustalił, że wartość spółdzielczego lokatorskiego prawa do przedmiotowego lokalu wg stanu z daty wygaśnięcia tego prawa wynosiła 240 553 zł. Oparł się na opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majatkowego.
Zdaniem Sądu Okręgowego do rozliczenia wygasłego prawa miał zastosowanie art. 11 ust. 2(1) ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu z daty wygaśnięcia tego prawa. Wynika z niego, że uprawnionej osobie wypłaca się wartość rynkową tego lokalu. Z kolei w myśl art. 11 ust. 2(2) u.s.m. potrąca się część zobowiązań spółdzielni związanych z budową, w szczegolności niewniesiony wkład mieszkaniowy. Poprzez wartość rynkową tego lokalu rozumie się wartość ustaloną stosownie do ustawy o gospodarce nieruchomościami dla nieruchomości. Spółdzielnia nie zbyła tego lokalu w trybie przetargu, a zatem wartością lokalu była wartość ustalona przez biegłego w operacie szacunkowym. Z ustalonej przez biegłego wartości należało odliczyć wartość umorzonego kredytu w wysokości nominalnej, tj. 2,08 zł oraz kwotę wypłaconą przez Spółdzielnię, tj. 144 132,61 zł. Ta ostatnia wypłata została dokonana w dniu 30 marca 2012 r. Tą też datę Sąd pierwszej instancji uznał za datę wymagalności roszczenia mieszącego się w wartości lokalu, tj. w zakresie różnicy pomiędzy kwotą należną a kwotą wypłaconą.
O kosztach procesu Sąd ten orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., w całości obciążając pozwanego kosztami procesu uznając, że powód ulegl nieznacznie (dochodził kwoty 99 868 zł wraz z odsetkami).
Z wyrokiem tym nie zgodziła się strona pozwana, która wniosła apelację.
Zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w punkcie pierwszym i trzecim, zarzucając temu Sądowi:
1. naruszenie prawa procesowego - art. 233 § 1 k.p.c. oraz błędną ocenę dowodów i wyciągniecie błędnych wniosków z przeprowadzonych dowodów; błędne przyjęcie, że biegły sądowy ustalił wartość lokatorskiego prawa do (...) położonego w N. przy (...) na kwotę 240.553.00 zł, w sytuacji, gdy biegły ustalił tę wartość na kwotę 52.920,00 zł.
2. naruszenie prawa materialnego - art. 6 k.c. – z przyczyn wskazanych w apelacji.
Wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie o oddaleniu powództwa co do kwoty 96.418.31 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia 30.03.2012 r. do dnia zapłaty, a także zmianę orzeczenia co do zasądzonych kosztów postępowania i orzeczenie o nieuwzględnieniu żądania powoda co do zasądzenia kosztów postępowania ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniosła także o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powód wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2015 r. oraz z dnia 9 sierpnia 2017 r. Sąd Apelacyjny zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w związku z ustanowieniem zarządcy tymczasowego, a następnie w związku z ogłoszeniem upadłości pozwanej (...)Spółdzielni (...)w N..
Powód zgłosił dochodzoną w sprawie wierzytelność Zarządcy tymczasowemu pozwanej Spółdzielni pismem z dnia 22 maja 2015 r. (k. 362), co potwierdził pełnomocnik pozwanego (k. 364). Wierzytelność powoda nie została wpisana na listę wierzytelności przez Syndyka, a powód nie zgłosił sprzeciwu na tę odmowę.
W związku ze śmiercią powoda X. U. (1) Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 21 października 2025 r. uzupełnił podstawę prawną zawieszenia postępowania o art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. w uwagi na jego śmierć oraz podjął zawieszone postępowanie z udziałem następców prawnych X. U. (1): Z. U., M. U. i X. U. (2) oraz z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Spółdzielni (...) w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N..
Ponowiony wniosek następców prawnych zmarłego powoda z 29 lipca 2025 r. do Syndyka o wpis dochodzonej wierzytelności na listę wierzytelności został odrzucony.
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 19 sierpniu 2026 r. strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.
Sąd Apelacyjny zważyl co następuje:
Apelacja nie jest zasadna i jako taka podlegała oddaleniu.
I. Na wstępie wskazać należy, że Sąd drugiej instancji musiał przesądzić, czy zachodzą przesłanki z art. 145 prawa upadłościowego do podjęcia postępowania sądowego w niniejszej sprawie z udziałem Syndyka upadłej Spółdzielni, wobec odmowy wpisania na listę wierzytelności w postępowaniu upadłościowym wierzytelności strony powodowej dochodzonej w sprawie. Uznał, że zaszły takie przesłanki, albowiem ostatecznie odmówiono stronie powodowej wpisania dochodzonej wierzytelności na listę wierzytelności, a zatem prokonstytucyjne odczytanie tego przepisu w świetle art. 45 Konstytucji, z gwarancją prawa do sądu oraz sprawiedliwego, dwuinstancyjnego rozpatrzenia sprawy zainicjowanej przed wszczęciem postępowania upadłościowego i ogłoszeniem upadłości pozwanej, ma pierwszeństwo przed odmienną, restrykcyjną wykładnią, jakiej dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z odnia 9 grudnia 2021 r. (III CZP 96/20). Stanowisko, że dla wyczerpania trybu, o którym mowa w art. 145 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego, konieczne jest zaskarżenie odmowy uznania wierzytelności sprzeciwem do sędziego-komisarza, a w razie nieuwzględnienia sprzeciwu - wniesienie zażalenia do sądu upadłościowego, jest wadliwym odczytaniem przepisu, z pogwałceniem praw obywatelskich gwarantowanych przez Konstytucję RP. Skoro sprawa o wierzytelność wobec upadłego zawisła wcześniej niż ogłoszono upadłość i – jak w sprawie niniejszej – przed ogłoszeniem upadłości zapadł nieprawomocny wyrok sądu pierwszej instancji, a następnie miało miejsce zgłoszenie wierzytelności do syndyka i odmowa wpisania wierzytelności na listę wierzytelności, a stan ten jest niezaskarżalny w postępowaniu upadłościowym, oznacza to, że został wyczerpany tryb, o którym mowa w powołanym przepisie prawa upadłościowego. Odmienna wykładnia nie uwzględnia prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu; nie gwarantuje obywatelowi prawo do sądu w rozumieniu Konstytucji, przeczy celowi unormowania, które co do zasady nie zmierza do pozbawienia strony postępowania sądowego ochrony, a jedynie wprowadza szybszy tryb tworzenia listy wierzytelności także co do tych z nich, które objęte są postępowaniami sądowymi. Tymczasem w świetle treści powołanej uchwały dochodzć może wprost – jak w sprawie niniejszej – do pozbawienia strony należnej ochrony, poprzez niemożność przesądzenia prawomocnie, czy dana wierzytelność powinna zostać wpisana na listę wierzytelności. Zauważyć także należy, że po zakończeniu postępowania upadłościowego spółdzielni mieszkaniowej, brak jakichkolwiek szans na choćby minimalne zaspokojenie powodów.
Takiego spojrzenia zabrakło w podjętej uchwale SN.
II. Zarzuty apelacji dotyczą w istocie sposobu odczytania operatu szacunkowego biegłego, który ustalał wartość lokalu do którego przysługiwało członkowi spółdzielcze lokatorskie prawo do mieszkania. Natomiast z urzędu (stosownie do uchwały SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07) Sąd Apelacyjny oceniał, czy nie doszło do naruszenia art. 11 ust. 2 (1) i ust. 2 (2) u.s.m.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy trafnie odczytał treść powołanych przepisów w brzmieniu relewantnym w sprawie. Oznaczają one, że podstawą ustalenia należnej stronie powodowej równowartości wygasłego spółdzielczego lokatorskiego prawa do mieszkania jest rynkowa wartość lokalu, a więc w istocie jego cena rynkowa jako prawa własności (odrębnej własności lokalu), co dodatkowa powierdza przepis korelujący wartość wynikającą z operatu szacunkowego w postaci stwierdzenia, że kwota wynikająca z operatu nie może przewyższać wartości (ceny nabycia) uzyskanej w ramach przetargu organizowanego przez spółdzielnię, na mocy którego spółdzielnia ustanawia na rzecz nabywcy odrębną własność tego lokalu; (to ostatnie nie miało miejsca w sprawie – spółdzielnia nie przeprowadziła przetargu). Z kolei część nieuiszczonego wkładu mieszkaniowego, umorzonego, to wartość nominalna, nie podlegająca waloryzaji, co trafnie ustalił i odliczył Sąd Okręgowy.
Takiej właśnie wykładni dokonał Sąd pierwszej instancji i odpowiada ona prawu.
Opinia biegłego W. składała się z dwóch części: z operatu szcunkowego dotyczącego wartości przedmiotowego lokalu, jako prawa własności (odrębnej własności) oraz oceny własnej biegłego co do tego, jaka jest równowartość lokatorskiego spółdzielczego prawa do tego lokalu.
Ta ostatnia ocena należała do sądu meriti, a nie biegłego, a zatem wnioski opinii trafnie pominął Sąd pierszej instancji, chociaż wadliwie zlecił mu wcześniej taką opinię, która należała do sądu, a nie do biegłego. Natomiast operat szacunkowy dotyczący lokalu jako nieruchomości, był poprawny i jego wartość została ustalona w oparciu o dane opisane w punktach 2- 5 opinii - na kwotę 240 553, stosownie do zał. nr 1 do opinii.
Tak sporządzony operat został zaakceptowany przez Sąd Okręgowy i legł u podstaw ustalonej równowartości wygasłego prawa, a następnie doszło do zasądzenia nierozliczonej przez spóldzielnię jego części wraz z odsetkami. W tej sytuacji uznać należało, że apelacja nie podważyła skutecznie oceny Sądu pierszej instancji ani operatu szczunkowego.
III. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 385 oraz art. 98 i art. 108 § k.p.c. orzeczono jak w sentencji.
Roman Dziczek