I A Ca 418/13

Sygn. akt. I A Ca 418/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Lilla Mateuszczyk [spr.] Sędziowie: SA Małgorzata Stanek SO Joanna Walentkiewicz - Witkowska [del.] Protokolant : st. sekr. sądowy Jacek Raciborski po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. na rozprawie sprawy z powództwa: L. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: Zakład (...) w N. przeciwko: (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z/s w B. o zapłatę, na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt X GC 164/11 1. oddala apelację, 2. zasądza od L. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: Zakład (...) w N. na rzecz (...) z ograniczoną odpowiedzialnością w B. kwotę 2.700 [dwa tysiące siedemset] złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. I A Ca 418/13 UZASADNIENIE L. M. – właściciel Zakładu (...) w N. J. żądał w pozwie, złożonym przeciwko (...) Spółce z o.o. w B. , zapłaty kwoty 184.812,10 zł. tytułem należności za dostarczone stronie pozwanej naczepy. W sprzeciwie od wydanego w sprawie w postępowaniu upominawczym nakazu zapłaty, strona pozwana, nie kwestionując żądania objętego pozwem ani co zasady ani co do wysokości, przedstawiła do potrącenia z wierzytelnościami dochodzonymi pozwem swoje wierzytelności wobec powoda: wyliczone na kwotę 582.474,58 zł. koszty obsługi umowy handlowej zawartej z powodem i kwotę 200.000 zł. wynikającą z nakazu zapłaty wydanego przeciwko L. M. na podstawie weksla [sygn. akt X GNc 915/10] oraz nie określone kwotowo wierzytelności zajęte w trybie zabezpieczenia powództwa przez Spółkę (...) . W toku sporu, w dniu 16 stycznia 2013 r., strona pozwana przedstawiła do potrącenia tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty z dnia 24 października 2012 r. wydanego przeciwko powodowi na rzecz strony pozwanej na kwotę 184.500 zł. wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu, opatrzonego klauzulą wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 10 stycznia 2013 r. [sygn. akt X GC 164/11]. Jednocześnie strona pozwana uznała powództwo w zakresie kwoty 312 zł. – pozostałej do wysokości wartości przedmiotu sporu. Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powoda kwotę 312 zł z ustawowymi odsetkami oraz ustawowe odsetki za opóźnienie w zapłacie kwoty 183.162,58 zł., oddalił powództwo w pozostałej części i obciążył powoda kosztami procesu. Rozstrzygnięcie powyższe Sąd Okręgowy oparł na ustaleniach opisanych w uzasadnieniu wyroku. Ustalenia te Sąd Apelacyjny akceptuje i przyjmuje za własne. Sąd stwierdził, że nieuzasadniony okazał się zgłoszony w sprzeciwie przez stronę pozwaną zarzut potrącenia wskazanych tam wierzytelności, ponieważ na skutek zgłoszonych przez L. M. zarzutów od nakazu zapłaty, wytoczone przeciwko niemu powództwo o kwotę 200.000 zł. zostało oddalone, prawomocnie uchylone zostały zajęcia dokonane w trybie zabezpieczenia na rzecz Spółki (...) , a zgłoszona do potrącenia kwota 582.519,78 zł. nie została przez stronę pozwaną wykazana dokumentami, wbrew wymaganiom art. 479 14 § 4 kpc . Za skutecznie zgłoszony w dniu 16 stycznia 2013 r., bez naruszenia przepisów o prekluzji dowodowej w sprawach gospodarczych [ art. 479 14 § 2 w zw. z art. 479 14a kpc ], uznał Sąd jedynie zarzut potrącenia kwoty 184.500 zł., zasądzonej na rzecz strony pozwanej od L. M. nakazem zapłaty opatrzonym klauzulą wykonalności w dniu 10 stycznia 2013 r. W toku procesu, w piśmie z dnia 5 marca 2012 r., powód zawarł informację, że w dniu 25 lutego 2011 r. zbył wierzytelność objętą sporem na rzecz B. U. (1) . Wniósł też o zawiadomienie nabywcy wierzytelności o toczącym się procesie. Strona pozwana nie wyraziła zgody na wstąpienie do sporu B. U. w charakterze powoda. Odnosząc się do tej kwestii Sąd zwrócił uwagę na to, że według reguł obowiązujących dla postępowania gospodarczego przed dniem 3 maja 2012 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego [pozew został wniesiony w dniu 22 grudnia 2010 r.], zatem obowiązujących dla sprawy niniejszej, nie była dopuszczalna podmiotowa zmiana powództwa. Sąd Okręgowy pominął w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia fakt zbycia wierzytelności przez powoda uznając, że został on zgłoszony po upływie roku od jego zaistnienia, zatem z naruszeniem przepisu art. 479 12 kpc określającego dla powołania nowych faktów i twierdzeń dwutygodniowy termin liczony od dnia, kiedy powołanie tych faktów stało się możliwe. Dalej Sąd wyjaśnił, że zbycie w toku procesu rzeczy lub prawa nie pozbawia, z mocy art. 192 pkt 3 kpc , legitymacji procesowej zbywcy, powód jest więc nadal legitymowany do występowania w niniejszym sporze. Pozostając w sporze powód dalej pozostaje wierzycielem strony pozwanej, zatem strona pozwana może wobec niego podnosić wszelkie zarzuty, żaden bowiem przepis nie pozbawia dłużnika, w wypadku nie wstąpienia nabywcy do sporu, zarzutów wobec zbywcy. Nie stanowi o tym także art. 513 § 2 kc , odnosi się on bowiem do sytuacji, kiedy proces toczy się z udziałem nabywcy wierzytelności. W niniejszej sprawie zaś zarzut potrącenia został zgłoszony przez stronę pozwaną nie przeciwko nabywcy wierzytelności, a przeciwko pierwszemu wierzycielowi, jedynie legitymowanemu w sporze. Inne rozumienie tego przepisu prowadziłoby do sytuacji, w której proces toczyłby się ze zbywcą przedmiotu jako podmiotem legitymowanym, zaś dłużnik miałby kierować zarzuty wobec nabywcy, który w sporze nie uczestniczy i znosić ograniczenia, które tego nabywcę chronią. Jeśli więc strona pozwana przedstawiła do potrącenia z wierzytelnością powoda w wysokości 184.812,10 zł., własną wierzytelność wobec niego w wysokości 184.500 zł. – w postaci nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, obie wierzytelności [w tym kwota skapitalizowanych odsetek w wysokości 13.377 zł.], umorzyły się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej [ art. 498 kc ]. W zakresie zatem kwoty 184.500 zł. Sąd Okręgowy powództwo oddalił. Zasądzeniu na rzecz powoda podlegała jedynie uznana przez stronę pozwaną, pozostała kwota 312 zł. z ustawowymi odsetkami oraz ustawowe odsetki od kwoty umorzonej w wyniku potrącenia, jako że terminy wymagalności roszczeń powoda były wcześniejsze niż terminy wymagalności roszczenia zgłoszonego do potrącenia. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc przyjmując, że powód prawie w całości spór przegrał. Od wyroku Sądu Okręgowego, w części oddalającej powództwo, powód złożył apelację zarzucając naruszenie: - art. 479 12 § 1 kpc przez błędne uznanie za sprekludowane twierdzenia powoda o zbyciu w toku procesu objętej sporem wierzytelności, choć potrzeba powołania tej okoliczności powstała dopiero z chwilą zgłoszenia przez stronę pozwaną zarzutu potrącenia w trakcie rozprawy w dniu 16 stycznia 2013 r., zatem dochowany został przez stronę pozwaną termin zgłaszania nowych twierdzeń i wniosków dowodowych – jako czynność obronna przed tym zarzutem, - art. 192 pkt 3 kpc przez uznanie, że dokonanie w toku procesu przelewu dochodzonych wierzytelności, nie ma wpływu na zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut potrącenia w sytuacji, gdy istotne w tym wypadku znaczenie mają przepisy prawa materialnego o dopuszczalności potrącenia przez dłużnika wierzytelności przysługującej mu od zbywcy wierzytelności, - art. 498 § 1 w zw. z art. 513 § 1 kc przez niezasadne uznanie, że prawnie dopuszczalne jest dokonanie przez dłużnika potrącenia, z wierzytelności objętej cesją, wierzytelności przysługujących mu wobec zbywcy wierzytelności, powstałych po otrzymaniu wiadomości i dokonanym przelewie, co w konsekwencji powoduje, że nie został spełniony wymóg potrącenia w postaci jednoczesności bycia dłużnikami. W konkluzji powód wniósł o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu za obie instancje. Sąd Apelacyjny zważył: Apelację powoda uznać należało za nieuzasadnioną. Nie uzasadnia zarzutu apelacji, że nie doszło do prekluzji zgłoszenia przez powoda informacji o zbyciu w toku procesu wierzytelności dochodzonej pozwem, argumentacja powoda, iż potrzeba powołania się na tą okoliczność powstała i tak dopiero po zgłoszeniu przez stronę pozwaną w dniu 16 stycznia 2013 r. zarzutu potrącenia należności z nakazu zapłaty na kwotę 184.500 zł., nie można zatem zarzucić, że zgłoszenie tej okoliczności w dniu 5 marca 2012 r. było spóźnione. Strona pozwana zgłosiła zarzut potrącenia już w sprzeciwie od nakazu zapłaty i podtrzymywała go przez cały tok procesu, zatem od chwili zbycia wierzytelności [w toku procesu] powód był w takiej samej sytuacji procesowej, jak w chwili zgłoszenia przez stronę pozwaną, w dniu 16 stycznia 2013 r., zarzutu potrącenia kolejnej kwoty. Zasadność zgłoszonego zarzutu potrącenia oceniona została przez Sąd dopiero w wyroku, bez znaczenia zatem dla obowiązków procesowych powoda było to, czy zgłoszony w sprzeciwie przez stronę pozwaną zarzut mógł być uwzględniony. Jak zresztą wynika z nie zakwestionowanych przez powoda wyjaśnień strony pozwanej, złożonych na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym w dniu 18 września 2013 r., zgłoszona skutecznie do potrącenia jego należność, zasądzona nakazem zapłaty z dnia 10 stycznia 2013 r., obejmuje część kosztów obsługi umowy handlowej zawartej z powodem, zgłoszonych do potrącenia w sprzeciwie od wydanego w sprawie nakazu zapłaty. Istotna zatem dla toku procesu okoliczność zbycia wierzytelności, nie była ujawniana przez powoda przez ponad rok. Prawidłowo również, opierając się na treści art. 192 pkt 3 kpc , Sąd Okręgowy przyjął, że zbycie objętej sporem wierzytelności w toku procesu pozostaje bez wpływu na dalszy bieg sprawy, w szczególności nie pozbawia zbywcy legitymacji procesowej. Jednocześnie jednak legitymację procesową uzyskuje nabywca wierzytelności, przy czym nie jest możliwe jednoczesne uczestnictwo w sporze zbywcy i nabywcy, o czym wprost stanowi powołany przepis. W sprawie niniejszej, prócz tego, że nabywca wierzytelności nie wykazał woli wstąpienia do procesu i tego, że sprzeciwiła się temu strona pozwana, to przede wszystkim zmianie podmiotowej powództwa stała na przeszkodzie treść art. 479 4 § 2 kpc , co zasadnie Sąd Okręgowy podniósł. Spór zatem toczy się pomiędzy wierzycielem [zbywcą wierzytelności], a dłużnikiem. Jeśli więc art. 192 pkt 3 kpc uniezależnia sprawę od pozaprocesowych czynności stron – proces jest w pełnym zakresie kontynuowany, to strona pozwana nie może być pozbawiona, przez zbycie przez powoda wierzytelności, możliwości skutecznego [przy spełnieniu przesłanek art. 498 kc ] zgłaszania wszelkich zarzutów służących jej przeciwko wierzycielowi, w tym także zarzutu potrącenia. Z jednej strony prowadzi to do umocnienia prawa powoda do przedmiotu sporu w tym znaczeniu, że w dalszym ciągu, jako legitymowany w sporze, jest on uprawniony do dochodzenia roszczeń nim objętych, lecz z drugiej strony bierze w obronę również pozwanego, który nie może w takim przypadku być pozbawiony możliwości zgłaszania wszelkich zarzutów wobec powoda [tak Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 11 kwietnia 2000 r., wydanym w sprawie I A Ca 62/00 - OSA z 2001 r., nr 7, poz. 45]. Powyższy wywód uzasadnia przyjęcie, wbrew zarzutowi apelacji, że spełniony jest wymóg potrącenia w postaci jednoczesności bycia dłużnikami wobec siebie przez strony postępowania. Apelacja, co do meritum, oparta została przez powoda na założeniu, że – stosownie do treści art. 513 § 2 kc – w przypadku zbycia wierzytelności dochodzonej pozwem, niedopuszczalne jest korzystanie przez dłużnika z zarzutu potrącenia, gdy wierzytelność przysługująca względem zbywcy [powoda] stała się wymagalna później, niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu [jak w przypadku objętym sporem]. Teza ta, choć prawidłowa, nie odnosi się do sytuacji procesowej niniejszej sprawy. Art. 513 reguluje stosunki między dłużnikiem a nabywcą wierzytelności, tymczasem w sporze niniejszym nabywca wierzytelności nie uczestniczy, a to dla jego ochrony, przed niemożliwymi do przewidzenia w chwili cesji rozliczeniami między pierwszym wierzycielem a dłużnikiem, ustanowiony został zapis art. 513 § 2 zd. drugie kc. Zważywszy powyższe Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda jako bezzasadną na podstawie art. 385 kpc , na podstawie zaś art. 98 kpc zasądził na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.