4/II SA/Wr 145/01

4/II SA/Wr 145/01 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-02-18
orzeczenie prawomocne
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ożóg Henryk /przewodniczący/
Kuczyński Tadeusz /sprawozdawca/
Serwiniowska Lidia
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
art. 1 ust. 2 pkt 7
Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Tezy
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ używa różnych pojęć wskazujących na rodzaj i intensywność żądanej i oczekiwanej od wnioskodawców aktywności stanowiącej podstawę przyznania im uprawnień kombatanckich takich np. jak "pełnienie służby ", "udział", "czynny udział" i in. W związku z tym za wadliwą należy uznać interpretację organu, w myśl której, za przesłankę działalności kombatanckiej związanej z "Niszczycielskimi Batalionami" uznaje się "pełnienie służby", a nie - jak stanowi art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy - "uczestniczenie" w tych Batalionach.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi Władysława S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 grudnia 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 16 maja 2000 r.; (...).
Uzasadnienie
Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 maja 2000 r. (...) na podstawie art. 22, ust. 1 w związku z art. 21, ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ odmówiono Władysławowi S. przyznania uprawnień kombatanckich. Podniesiono, że Władysław S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień wynikających z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ z tytułu uczestnictwa w walkach z formacjami UPA w ramach służby w "Istriebitielnych Batalionach" od maja 1944 r. do maja 1945 r. Na potwierdzenie zawartych we wniosku okoliczności wnioskodawca przedstawił oświadczenia świadków: Józefa J., Tomasza M. oraz obywateli Ukrainy: Włodzimierza P. i Włodzimierza L., oraz własnoręczny życiorys.
Urząd w toku postępowania administracyjnego starał się ustalić czy okoliczności objęte wnioskiem spełniają warunki określone przez ustawodawcę w art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przepis ten stanowi: "Za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach "Istriebitielnych Batalionach" na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami w latach 1944-1945".
W toku postępowania administracyjnego ustalono, że Władysław S. nie spełnił wymogu udokumentowania faktów zawartych we wniosku. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów archiwalnych potwierdzających własną służbę w "Istriebitielnym Batalionie", a świadkowie: W. P. i W. L. nie udowodnili osobistego udziału w opisywanych wydarzeniach w związku z czym ich oświadczenia nie mogą posiadać mocy dowodowej w sprawie. Również analiza akt kombatanckich J. J. oraz złożonego przez świadka oświadczenia: "gdy do Łoszniowa przyjeżdżałem służbowo do Wiejskiej Rady, to widziałem dużego, rosłego chłopaka, który chodził z długą bronią palną - był to S. Władysław, mówiono o nim, że był w Samoobronie zwiadowcą. Mówiono o nim, że był czuwającym w Istriebitielnym Batalionie" budzić musi wątpliwości co do wartości dowodowej wspomnianego oświadczenia.
Równocześnie Urząd uznał za zasadne stanowisko Środowiska Żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony /Istriebitielnych Batalionów/ z Południowo-Wschodnich Kresów II RP, które wyklucza osobisty udział niespełna trzynastoletnich dzieci w walce z bronią w ręku w ramach "Istriebitielnych Batalionów" przeciw formacjom ukraińskich nacjonalistów.
Zgodnie z art. 22 ust. 1 cyt. ustawy, który stanowi, że "O spełnieniu warunków o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej" Kierownik Urzędu uznał, że wniosek Władysława S., nie spełnia warunków określonych w art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Władysław S. zakwestionował to rozstrzygnięcie, wywodząc, że uczestniczył w "Istriebitielnych Batalionach" i przedstawiając różne związane z tym szczegóły.
Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 grudnia 2000 r. (...) na podstawie art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w zw. art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymano w mocy decyzję własną z dnia 16.05.2000 r., (...) o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W motywach uzasadnienia podzielono argumentację przedstawioną we wcześniejszej decyzji. Dodano, że w ramach ponownego rozpoznania sprawy Urząd działając na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy zwrócił się z prośbą o zaopiniowanie wniosku do stowarzyszenia kombatanckiego właściwego ze względu na rodzaj prowadzonej przez stronę działalności. Środowisko Żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony /Istriebitielnych Batalionów/ z Południowo-Wschodnich Kresów II RP Rady Krajowej przy ZKRPiBWP w W., miarodajne do oceny przedstawionych we wniosku faktów, w piśmie z dnia 27.11.2000 r. wyraziło wprawdzie pozytywną opinię w sprawie wniosku Władysława S., ale Kierownik Urzędu, uznał że ze względu na wiek wnioskodawcy należy wykluczyć osobisty udział w walce z bronią w ręku w ramach Niszczycielskich Batalionów.
Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów archiwalnych potwierdzających służbę w "Niszczycielskim Batalionie". Załączone do wniosku oświadczenia świadków: Tomasza M. i Józefa J. nie stanowią wiarygodnego dowodu w sprawie, gdyż świadkowie nie udowodnili, że brali bezpośredni udział w opisywanych zdarzeniach. Twierdzenie strony, że świadkowie pełnili służbę w Niszczycielskim Batalionie w okresie objętym wnioskiem nie znajduje potwierdzenia w złożonych dokumentach.
W skardze do sądu administracyjnego W. S. zakwestionował rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji uznano za nieudowodniony fakt prowadzenia przez wnioskodawcę opisanej wyżej działalności. W 1944 r. strona miała 13 lat - z zeznań świadków wynika, że podobnie jak wielu jego rówieśników wykonywał na rzecz miejscowej samoobrony różne zlecenia, co nie jest jednak równoznaczne w pełnieniem służby w "Niszczycielskich Batalionach".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), powołanej wyżej, za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach /"Istriebitielnych Batalionach"/ na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945.
Należy zwrócić uwagę, że ustawa używa różnych pojęć wskazujących na rodzaj i intensywność żądanej i oczekiwanej od wnioskodawców aktywności stanowiącej podstawę przyznania im uprawnień kombatanckich. Przykładowo tylko należy wskazać, że podstawą przyznania tych uprawnień może być "pełnienie służby wojskowej" /art. 1 ust. 2 pkt 1, 4/, "pełnienie służby" w innych formacjach /art. 1 ust. 2 pkt 3, 5/, "uczestniczenie" w walkach, działaniach, strukturach /art. 1 ust. 2 pkt 2, 6, 7/. Podstawę taką może stanowić także "udział" lub "czynny udział" w określonych działaniach /np. art. 2 pkt 2 i 6/.
Odnosząc powyższe do rozważanej sprawy należy zauważyć, że przepis art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy, stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia uznaje za działalność kombatancką "uczestniczenie" w Niszczycielskich Batalionach, zaś ustawa nie zawiera legalnej definicji tego pojęcia. W tej sytuacji, zgodnie z jedną z dyrektyw wykładni językowej zakazującej przypisywania bez dostatecznych powodów zwrotom interpretowanym swoistego znaczenia prawnego, domniemanie przemawia za potocznym /etnicznym/ znaczeniem tego pojęcia. Z drugiej strony, inna z dyrektyw wykładni językowej zakłada, że w języku prawnym nie ma synonimów: "różnym zwrotom nie należy nadawać tego samego znaczenia". W związku z powyższym za wadliwą należy uznać niczym nieumotywowaną interpretację organu /znajdującą werbalny wyraz w obu decyzjach/, w myśl której, za przesłanką działalność i kombatanckiej związanej z Niszczycielskimi Batalionami uznaje się "pełnienie służby" a nie, jak stanowi art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy, "uczestniczenie" w tychże Batalionach. Bez przeprowadzenia dowodu, że na gruncie ustawy kombatanckiej ustawodawca posługując się pojęciami "służba" i "uczestniczenie", jako synonimami, interpretacji takiej można zarzucić uchybienie zasadzie, w myśl której, różnym zwrotom ustawowym nie wolno bez dostatecznych powodów nadawać tego samego znaczenia.
Powyższe oznacza, że organ kombatancki powinien, mając na uwadze przedstawione dyrektywy, rozważyć znaczenie i treść zwrotu "uczestniczenie" w Niszczycielskich Batalionach a następnie dokonać subsumcji stanu faktycznego sprawy pod treść tak ustalonej normy prawnej i określić konsekwencje prawne faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy prawnej.
W trakcie procesu decyzyjnego popełniono także pewne uchybienia proceduralne, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
W związku z tym, że w rozważanej sprawie w urzędach zachodnich obwodów Ukrainy w archiwach brak jest dokumentów dotyczących "Istriebitielnych Batalionów" /pismo Konsulatu Generalnego RP we L. z dnia 18 kwietnia 2000 r./, a ustalenie stanu faktycznego opierało się w przeważającej mierze na oświadczeniach świadków, organ winien był dołożyć wymaganej staranności w zakresie należytej formy przesłuchania osób mogących wnieść do sprawy określone informacje. Z akt sprawy wynika, że świadkowie obywatele polscy nie składali zeznań, lecz oświadczenia odbierane przez Prezesa Zarządu Koła Miejsko-Gminnego Związku Kombatantów RP w S. Zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, postępowanie dowodowe prowadzi organ właściwy do orzekania w danej sprawie, a w określonych sytuacjach, inny organ w ramach pomocy prawnej, jednak z zachowaniem wymaganego trybu. Spełnienie tych warunków daje pełniejsze przesłanki do oceny wiarygodności oświadczeń takich osób.
Kolejna sprawa, w myśl art. 22 ust. 1 ustawy z 1991 r. o kombatantach, o spełnieniu warunków stanowiących podstawę uprawnień kombatanckich i o ich przyznaniu uprawnionemu orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacja natomiast jest jednym z dowodów na okoliczność tego rodzaju działalności /represji/, podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego /art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa/ i brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, tak jak przedstawienie rekomendacji nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień.
W sprawie udzielono dwu rekomendacji: negatywnej z dnia 30 marca 2000 r., oraz pozytywnej, z dnia 27 listopada 2000 r. Organ administracji, dysponując takimi opiniami, nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym, od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W takim wypadku należy dokonać stosownego wyboru, wskazując jednak kryteria, jakimi kierował się organ uznając daną okoliczność za udowodnioną.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a i c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w związku z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/, orzeczono jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. - o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 par. 2 Przepisów wprowadzających.
Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji /art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, gdyż decyzja odmowna zasadniczo nie nadaje się do wykonania.