XXVI GC 338/25

Sygnatura akt XXVI GC 338/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2025r. Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział XXVI Gospodarczy w następującym składzie: Przewodniczący: sędzia del. Anna Maria Szcząska - Wójcik Protokolant: Klaudia Brodnicka po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2025r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Polskiego Funduszu Rozwoju spółki akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko Przedsiębiorstwu (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o zapłatę 1. 
        zasądza od Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na rzecz Polskiego Funduszu Rozwoju spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 177 736zł (sto siedemdziesiąt siedem tysięcy siedemset trzydzieści sześć złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 czerwca 2024r. do dnia zapłaty; 2. 
        oddala powództwo w pozostałym zakresie; 3. 
        tytułem kosztów procesu zasądza od Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na rzecz Polskiego Funduszu Rozwoju spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 14 295,50zł (czternaście tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych pięćdziesiąt groszy) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Sędzia Anna Szcząska-Wójcik Sygn. akt: XXVI GC 338/25 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 23 sierpnia 2024r. (data nadania - koperta k. 84 ) powód: Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego: Przedsiębiorstwa (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. kwoty 355 472zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24 czerwca 2024r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powód wskazał, że domaga się zwrotu środków nienależnie uzyskanej przez pozwaną spółkę subwencji finansowej w ramach rządowego programu Tarcza Finansowa PFR Dla Małych i Średnich Firm. PFR S.A. podniósł, że realizacja programu Tarczy Finansowej została mu powierzona przez Radę Ministrów w związku z koniecznością zwalczania skutków COVID-19 w Polsce. Na potrzeby realizacji programu powodowy fundusz przyjął regulamin, określający zasady i warunki ubiegania się o wypłatę subwencji w ramach w/w programu. Ubiegając się o subwencję pozwana złożyła stosowny wniosek za pośrednictwem bankowości elektronicznej, po czym zawarła z PFR umowę subwencji finansowej, której integralną część stanowił w/w regulamin. Umowa ta określała w szczególności przeznaczenie i wysokość subwencji, skutki niewykonania lub nienależytego wykonania przez beneficjenta umowy oraz warunki i tryb zwrotu i rozliczenia subwencji. W ramach w/w wniosku beneficjent złożył również szereg oświadczeń, od których uzależniony był jego udział w programie. Powodowy fundusz wskazał, że pozwana wyraziła zgodę na związanie postanowieniami umowy subwencji i regulaminu, potwierdzając m.in., że uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć stanowi przesłankę odmowy wypłaty subwencji lub wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu wypłaconej subwencji w całości, zgodnie z § 10 ust. 9 regulaminu. Przyznanie subwencji następowało w sposób zautomatyzowany, dopiero po wypłacie subwencji pozwanemu Centralne Biuro Antykorupcyjne, w ramach realizacji czynności związanych z objęciem programu tarczą antykorupcyjną, przekazało powodowi informację co do uznania pozwanego za przedsiębiorcę podlegającego wykluczeniu z udziału w programie ze względu na uzasadnione ryzyko wystąpienia nadużyć i zwiększone ryzyko wykorzystania subwencji w sposób niezgodny z celem i regulaminem programu. Negatywna rekomendacja CBA była oparta na analizie danych Krajowej Administracji Skarbowej. Wobec powyższego, korzystając z uprawnienia przyznanego w § 5 1 ust. 7 b) i § 10 ust. 9 b) regulaminu powód wydał decyzję zobowiązującą pozwanego do zwrotu całej wypłaconej subwencji w terminie 14 dni roboczych. Ponieważ pozwany nie uczynił powyższemu zadość, konieczne było wystąpienie z powództwem o zapłatę. Jednocześnie powodowy fundusz złożył wniosek o zwrócenie się do Centralnego Biura Antykorupcyjnego o przedłożenie wszystkich dokumentów, stanowiących podstawę dokonanych przez CBA ustaleń stanowiących podstawę negatywnej rekomendacji dotyczącej pozwanej spółki w zakresie nieumarzania wypłaconej pomocy w ramach programu Tarcza Finansowa PFR (pozew k. 5– 14 ). Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym w dniu 2 października 2024r. powództwo zostało uwzględnione w całości ( k.86 ). Pismem z dnia 27 grudnia 2024 roku ( data stempla pocztowego – koperta k. 104 ) pozwana spółka wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty żądając oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powodowego funduszu na rzecz pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona pozwana podniosła, że spełniła wszystkie wymogi i kryteria niezbędne do otrzymania, a następnie umorzenia subwencji na podstawie umowy z dnia 9 czerwca 2020r. i Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm. Pozwany podniósł, iż prowadzi działalność gospodarczą i utrzymał, a nawet zwiększył stan zatrudnienia, przy czym pozwana spółka podniosła skumulowaną stratę na sprzedaży, czego zresztą powód nie kwestionował. Natomiast powód oparł się wyłącznie o negatywną rekomendację CBA, w której nawet nie zawarto konkretnych zarzutów wobec pozwanej spółki, wobec których mogłaby ona podjąć obronę. Strona pozwana podniosła również zarzut nieważności postanowienia § 11 ust. 6 umowy subwencji przewidującego możliwość dokonywanie wiążącej zmian w treści umowy regulaminem z mocą wsteczną. Na mocy rzeczonego postanowienia wprowadzono zmianę treści § 10 ust. 9 Regulaminu rozszerzając uprawnienia powodowego funduszu o możliwość żądania zwrotu całej subwencji w razie uzasadnionego podejrzenia wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć, nie tylko możliwości odmowy wypłaty rzeczonej subwencji jak stanowił rzeczony ustęp w wersji przed zmianą. Mając powyższe na względzie pozwana argumentowała, iż stosunek obligacyjny został ukształtowany w sposób sprzeczny z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 353 1 k.c. Nadto uwzględnienie powództwa naruszałoby zasadę zaufania obywatela do państwa. Oprócz powyższego pozwana spółka podniosła również zarzut przedawnienia dochodzonego roszczenia podnosząc, że w sprawie zastosowanie powinien mieć trzyletni termin przedawnienia, w związku z czym roszczenie powoda uległo przedawnieniu z końcem 2023r. ( sprzeciw od nakazu zapłaty k. 94-103 ). W replice na sprzeciw powód podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko, dodatkowo wskazując, że w oświadczeniu o rozliczeniu subwencji sama pozwana spółka wnioskowała o zwolnienie jej z obowiązku zwrotu subwencji jedynie w części – w kwocie nie większej niż połowa kwoty wypłaconej subwencji, tj. 177 736zł. Odnosząc się do zarzutów strony pozwanej powód wskazał, że roszczenie dochodzone pozwem nie uległo przedawnieniu, gdyż nie wynikało ono z działalności gospodarczej, w związku z czym termin przedawnienia wynosił nie trzy lata, a sześć lat. Nadto początek biegu terminu przedawnienia należy liczyć nie od daty wypłaty subwencji, a od daty otrzymania pierwszej negatywnej rekomendacji udzielonej przez CBA. Strona powodowa podkreślała, że fundusz był związany wnioskami / rekomendacjami CBA, w tym wnioskiem / rekomendacją CBA wobec pozwanej, nie mając w tym zakresie żadnego wyboru czy pola do odmiennej interpretacji. W konsekwencji fundusz uznał, że pozwana obowiązany jest do zwrotu subwencji, jako podmiot nieuprawniony do otrzymania subwencji finansowej w wysokości przez siebie wnioskowanej i wypłaconej mu w wykonaniu umowy, co skutkowało wydaniem decyzji zobowiązującej pozwaną do zwrotu subwencji finansowej w całości. Decyzja udostępniona została pozwanej spółce poprzez bankowość elektroniczną. Odnosząc się do treści zarzutu w przedmiocie braku związania zamianami regulaminu powodowy fundusz wskazał, iż wbrew twierdzeniom pozwanej był uprawniony do zmiany rzeczonego regulaminu, i dokonał tychże zmiany po zawarciu umowy z pozwaną, które były dla niej wiążące. Zmiana regulaminu dokonana została bowiem zgodnie z zasadami wynikającymi z dokumentów programowych i znajdowała zastosowanie również do tych umów z beneficjentami programu, które zostały zawarte przed 28 kwietnia 2021 roku, a więc przed wejściem zmian w życie. Jak bowiem wynika z treści zawartej między powódką a pozwaną Umowy, tj. z § 11 ust. 6: „PFR przysługuje prawo do zmiany Regulaminu w trakcie trwania Umowy. Pozwana w sprzeciwie od nakazu zapłaty kwestionowała również ważność § 11 ust. 6 Umowy subwencji, a tym samym ważność §10 ust. 9 Regulaminu, wskazując, że postanowienie zawarte w §11 ust. 6 Umowy jest nieważne w oparciu o naruszenie art. 353 1 k.c. Z tym poglądem zaprezentowanym przez stronę pozwaną polemizował powodowy fundusz na kartach repliki na sprzeciw wykazując, iż zasada swobody umów wynikająca z art. 353 1 k.c. oznacza, że prawa i obowiązki zawarte w umowie strony regulują według swojej woli dopóty, dopóki nie naruszają prawa, zasad współżycia społecznego ani właściwości (natury) stosunku prawnego, przy czym przy badaniu, czy ukształtowany mocą konkretnej umowy stosunek prawny mieści się w granicach dopuszczalnych prawem, należy badać nie tylko jego treść, lecz również cel. Zatem powodowy fundusz wywiódł powołując się na orzecznictwo w tym zakresie, iż wobec braku ekwiwalentności świadczeń oraz pomocowego charakteru subwencji finansowej umową o jej udzielenie nie korzysta z tak szerokiej ochrony jak umowy wzajemne. Powód podniósł również, że wbrew odmiennemu stanowisku strony pozwanej, była ona związana regulaminem, w tym jego zmianami wskazując, że nowe brzmienie regulaminu było opublikowane na stronie internetowej powoda, w związku z czym strona pozwana miała możliwość zapoznania się z jego treścią. Jednocześnie odnosząc się do sformułowanych w sprzeciwie od nakazu zapłaty zarzutów strona powodowa wskazała, iż zaistnienie podejrzenia wystąpienia nadużyć powoduje, że pozwana spółka nie należała do kręgu podmiotów, które mogły korzystać z subwencji, a skoro ją otrzymała - zobowiązana jest do jej zwrotu. Z tego też względu nie mają znaczenia dla oceny powództwa okoliczności eksponowane przez pozwaną spółkę w sprzeciwie a dotyczące sposobu i celu wydatkowania przez pozwanego środków pochodzących z udzielonej przez powodowego funduszu subwencji finansowej, albowiem jest to okoliczność nieistotna z punktu widzenia wyraźnie określonej w pozwie podstawy żądania zwrotu subwencji (k. 215 - 252). Na rozprawie w dniu 14 listopada 2025r. strona powodowa oświadczyła, że nie kwestionuje sposobu wydatkowania subwencji ani prawdziwości oświadczeń złożonych przez beneficjenta, natomiast wyłączną podstawą żądania zwrotu subwencji była negatywna rekomendacja CBA (k. 173). Do zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W związku z koniecznością zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki i w celu zapobieżeniem ryzyku masowej upadłości przedsiębiorców oraz zwolnień pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19 na podstawie ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju, Rada Ministrów powierzyła PFR realizację rządowego programu udzielania beneficjentom subwencji finansowych pt. „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”. Powierzenie PFR S.A. realizacji tego programu nastąpiło w drodze umowy z dnia 27 kwietnia 2020 r. pomiędzy Skarbem Państwa – Ministrem Rozwoju a PFR (k.74v. – 77v. - umowa ). Na potrzeby powyższego PFR S.A. przygotował Regulamin. W § 1 w/w Regulaminu, zawierającym definicje wskazano m.in., że: „Beneficjent” oznacza przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa Przedsiębiorców posiadającego status mikroprzedsiębiorcy lub MŚP wnioskującego do PFR udzielenie subwencji finansowej lub któremu PFR udzielił subwencji finansowej, zaś „MŚP” oznacza przedsiębiorcę, który (a) zatrudnia do 249 pracowników (z wyłączeniem właściciela), a jego roczny obrót za 2019 roku nie przekroczył 50.000.000 EUR, lub suma bilansowa za 2019 roku nie przekroczyła 43.000.000 EUR, (b) nie jest mikroprzedsiębiorcą lub (ii) nie jest beneficjentem finansowanie udzielonego w ramach programu rządowego pt. „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Dużych Firm”. W § 1 regulaminu wskazano również, że na potrzeby ustalenia statusu MŚP przez pracownika rozumieć należy osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, przy czym za pracowników nie uważa się pracowników na urlopach macierzyńskich ojcowskich rodzicielskich wychowawczych i zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego. W § 10 ust. 9 Regulaminu wskazano, że PFR S.A. uprawniony był do odmowy wypłaty subwencji lub wydania decyzji określającej wysokość subwencji finansowej podlegającej zwrotowi w całości w przypadku, w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć. W § 15 ust. 1 regulaminu wskazano, że regulamin może ulec zmianie. O zmianach regulaminu beneficjenci mieli być informowani poprzez zamieszczenie przez PFR odpowiedniej informacji pod adresem: www.pfrsa.pl zawierającej zestawienie zmian regulaminu (regulamin – fakt znany Sądowi z urzędu). Na skutek złożonego przez Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. za pośrednictwem bankowości elektronicznej wniosku w dniu 9 czerwca 2020r. doszło do zawarcia umowy subwencji finansowej nr (...) ( umowa k.18-23 ) W/w spółka oświadczyła, że wielkość obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w 2019 roku wyniosła (...) , natomiast przychód ze sprzedaży roku do roku dla wybranego miesiąca kalendarzowego spadku obrotów wynosił (...) . Zgodnie z § 1 ust. 2 i ust. 10 lit. f umowy Przedsiębiorstwo (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. oświadczyła, że na dzień 31 grudnia 2019 roku była małym lub średnim przedsiębiorcą, to jest przedsiębiorcą, który zatrudniał do 249 pracowników (z wyłączeniem właściciela) oraz jego roczny obrót nie przekroczył 50 milionów euro lub suma bilansowa nie przekroczyła 43 milionów euro, przy czym nie była mikroprzedsiębiorcą lub beneficjentem programu rządowego Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Dużych Firm. Zgodnie § 2 ust. 7 umowy po jej zawarciu PFR miał zweryfikować informacje i oświadczenia w oparciu o dane uzyskane z ZUS i Ministerstwa Finansów w oparciu o te dane podjąć miał decyzję o: wypłacie subwencji finansowej w wysokości wnioskowanej, wypłacie subwencji finansowej w wysokości mniejszej niż wnioskowana lub odmowie wypłaty subwencji finansowej. Przedsiębiorca zaakceptował, że w wyniku zweryfikowania danych i oświadczeń PFR może wypłacić subwencję w kwocie mniejszej niż wnioskowana lub odmówić wypłaty subwencji finansowej. Nadto przedsiębiorca oświadczał, że jest świadomy tego, że subwencja finansowa udzielana jest jako pomoc przewidziana w Sekcji 3.1 Tymczasowych ram oraz dotyczy wyłącznie przedsiębiorstw spełniających kryteria Mikro, Małego i Średniego -Przedsiębiorcy w rozumieniu Programu oraz Załącznika nr 1 do Rozporządzenia Komisji UE nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 roku uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187/1 z 26 czerwca 2014 roku) - § 2 ust. 19 umowy. Do czasu całkowitego rozliczenia subwencji PFR mógł kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zwarciem w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości informacji lub oświadczeń zawartych w niniejszej umowie PFR mógł podjąć decyzję o zwrocie przez przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa stawała się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia przedsiębiorcy informacji o decyzji PFR w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać się z informacją o decyzji PFR - § 3 ust. 6 umowy. Natomiast zgodnie z § 11 ust. 6 umowy PFR przysługiwało prawo do zmiany Regulaminu w trakcie trwania umowy. Wprowadzenie zmiany wymagało poinformowania o niej przedsiębiorcy w taki sposób, który umożliwiał przedsiębiorcy zapoznanie się z informacją o takiej zmianie wraz ze wskazaniem postanowień podlegających zmianie, przy czym zmiana taka wchodziła w życie w terminie 14 dni od dnia doręczenia przedsiębiorcy informacji. ( k. 18 - 23– umowa subwencji finansowej ). Decyzją z dnia 10 czerwca 2020r. (...) S.A. przyznał Przedsiębiorstwu (...) sp. z o.o. subwencję finansową w kwocie 355 472 zł ( k. 67 – decyzja o przyznaniu subwencji ). W dniu 15 czerwca 2020r. przyznana kwota, tj. 355 472 zł została wypłacona na rachunek bankowy spółki ( k. 68 – potwierdzenie wykonania przelewu ). W dniu 21 maja 2021r. Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. złożyło zgodnie z umową oświadczenie o rozliczeniu subwencji, wnosząc o zwolnienie z obowiązku jej zwrotu w kwocie nie większej niż 177 735zł. W/w spółka w okresie 12 miesięcy od chwili przyznania subwencji kontynuowała działalność gospodarczą. Średnia liczba pracowników przez okres pełnych 12 miesięcy kalendarzowych od końca miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy subwencji wyniosła 2,83. Na dzień 30 czerwca 2019 r. liczba zatrudnianych pracowników wynosiła 1,00, a na dzień 31 grudnia 2019r. – 1,80, natomiast średnia liczba pracowników przez okres pełnych 12 miesięcy kalendarzowych od końca miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy wyniosła pozostała bez zmian, w związku z czym skala redukcji zatrudnienia wyniosła 0%. W okresie 12 miesięcy licząc od pierwszego miesiąca, w którym beneficjent odnotował stratę po 1 lutego 2020r. lub od miesiąca, w którym udzielona została subwencja finansowa, strata beneficjenta wyniosła 0 zł ( k. 224- 225 – oświadczenie o rozliczeniu subwencji ). Na polecenie Ministra Koordynatora Służb Specjalnych Centralne Biuro Antykorupcyjne objęło tarczę finansową PFR osłoną antykorupcyjną. W związku z powierzoną osłoną programu CBA przygotowało i wdrożyło algorytm weryfikacji i analizy ryzyka beneficjentów subwencji finansowych, pozwalający na jednoczesne sprawdzenie pod kątem powiązań i zainteresowań służb danych podmiotów gospodarczych oraz osób z nimi związanych. Na podstawie oceny ryzyka przeprowadzanej w oparciu o ten algorytm, formułowano rekomendacje, które były następnie przekazywane do PFR zgodnie z ustaloną procedurą, tj. w postaci skomasowanych zabezpieczonych plików, zawierających uwagi odnoszące się do wielu podmiotów, zawierające jedynie wskazanie podmiotów poddanych weryfikacji Biura wraz z syntetyczną opinią (pozytywną lub negatywną), nie obejmowały natomiast uzasadnienia, co wynikało z faktu, iż szczegóły przyjętej przez CBA metodyki analizy danych oraz opracowanego algorytmu stanowią informacje niejawne, a nadto chronione w myśl art. 24 ustawy z dnia 9 czerwca 2009 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym. W dniu 21 maja 2021r. Centralne Biuro Antykorupcyjne przekazało negatywną rekomendację Polskiemu Funduszowi Rozwoju w odniesieniu do Przedsiębiorstwa (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. , którą potwierdziło w dniu 17 marca 2023r., bez wskazywania okoliczności uzasadniających takie stanowisko. Rekomendacja negatywna w odniesieniu do podmiotu Przedsiębiorstwo (...) sp. z o. o. została oparta na analizie pochodzących z Krajowego Systemu Informacyjnego Policji oraz danych ZUS. Z posiadanych przez CBA informacji wynika, że wobec S. S. pełniącego od dnia 29 kwietnia 2011r. funkcję prezesa zarządu spółki oraz A. S. posiadającego 30 % udziałów w spółce były prowadzone postępowania o podejrzeniu popełnienia przestępstw: - z art. 62 § 2 ustawy Kodeks karny skarbowy oraz art. 271 § 1 ustawy Kodeks karny . Postępowanie zakończone wnioskiem o akt oskarżenia po przeprowadzenia procedury określonej w art. 335 k.p.k. bez mediacji (Prokuratura Regionalna w S. , sygn. akt (...) ), - z art. 258 § 1, art. 299 § 1 ustawy Kodeks karny oraz art. 76 § 1 ustawy Kodeks karny skarbowy . Postępowanie zawieszono z powodu ukrywania się podejrzanych. Sprawa powierzona do prowadzania Prokuraturze Krajowej w B. (...) , sygn. akt (...) - z art. 76 § 1 ustawy Kodeks karny skarbowy , art. 258 § 1, art. 271 a) § 1 ustawy Kodeks karny . Sprawa prowadzona jest przez Prokuraturę Krajową w Ł. , (...) (...) Wydział Zamiejscowy (...) , sygn. akt PK (...) Ponadto szacując stopień ryzyka CBA stwierdziło, że w/w spółka miała dokonywać wstecznych zgłoszeń pracowników do ubezpieczenia ZUS ( k.165- pismo CBA złożone w wykonania zobowiązania Sądu ) Pismem z dnia 2 lutego 2024 roku Centralnego Biura Antykorupcyjnego powodowy fundusz został powiadomiony, iż rekomendacje dotyczące Beneficjentów subwencji były przygotowywane na podstawie analizy ryzyka dokonywanej w oparciu o algorytm umożliwiający ocenę poszczególnych informacji i przypisanie im wagi oraz istotności. ( k.69-70 pismo z dnia 2 lutego 2024 r.) Następnie w treści pisma z dnia 10 lipca 2024 r. CBA poinformowało, że zidentyfikowało po stronie pozwanej spółki zwiększone ryzyko wykorzystania subwencji niezgodnie z celem programu ( k. 72: pismo CBA z dnia 10 lipca 2024 ) Wobec negatywnej rekomendacji CBA w stosunku do beneficjenta PFR S.A. uznał, że pozwana nie może być beneficjentem programu uprawnionym do otrzymania subwencji finansowej w wysokości przez siebie wnioskowanej i wypłaconej mu w wykonaniu Umowy. Wobec ustalenia wystąpienia przesłanek zwrotu subwencji finansowej w całości, PFR S.A. w dniu 4 czerwca 2024 roku wydał decyzję zobowiązującą pozwaną do zwrotu subwencji finansowej w całości. Decyzja udostępniona została Pozwanemu poprzez bankowość elektroniczną. ( k. decyzja z dnia 4 czerwca 2024 ). Środki z przyznanej beneficjentowi subwencji zostały wydatkowane zgodnie z celem programu. (okoliczność bezsporna – vide: oświadczenie pełnomocnika powoda k. 173, nadto k. 165 – 198 – faktury i potwierdzenia przelewów ). Przedsiębiorstwo (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. pomimo wystosowania powyższego wezwania, nie dokonała zwrotu otrzymanej subwencji finansowej ani w całości, ani w części. (bezsporne ). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów, które w ocenie Sądu nie budzą wątpliwości co do swej wiarygodności i autentyczności. Zdaniem Sądu, dokonując oceny przedstawionych dokumentów brak jest podstaw do przyjmowania, iż zostały one w jakikolwiek sposób zmanipulowane, a tym samym aby można było uznać je za niewiarygodny materiał dowodowy w oparciu, o który nie byłoby podstaw do dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie. Podkreślenia wymaga, że stan faktyczny w niniejszej sprawie co do zasady nie był sporny między stronami, spór zaś dotyczył wyłącznie prawa: kwestii ew. przedawnienia roszczenia powoda oraz zgodności z prawem postanowień umowy i regulaminu oraz możliwości żądania przez powoda zwrotu całej wypłaconej subwencji w oparciu o negatywną rekomendację CBA. Na rozprawie w dniu 14 listopada 2025r. strona powodowa oświadczyła, że powód nie kwestionuje sposobu wydatkowania subwencji ani prawdziwości oświadczeń złożonych przez beneficjenta. Natomiast strona pozwana przyznała, że w stosunku do S. S. oraz A. S. toczą się postępowania wymienione w piśmie CBA z 27 października 2025r. Co istotne, strona pozwana przyznała również, że zgodnie z łączącą strony umową powinna zwrócić powodowie połowę przyznanej subwencji, czego jednak nie uczyniła, ponieważ oczekiwała na wydanie decyzji określającej harmonogram jej spłaty w ratach (k. 173). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo zasługiwało na uwzględnienie do kwoty 177 736zł wraz z odsetkami, natomiast w pozostałym zakresie podlegało oddaleniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu bez zastosowania przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych, gdyż sprawa niniejsza nie należy do katalogu spraw gospodarczych z art. 458 2 § 1 k.p.c. , w szczególności nie stanowiła bowiem sprawy ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Jakkolwiek bowiem nie budzi wątpliwości charakter cywilnoprawny roszczenia powoda oraz przymiot przedsiębiorcy po stronie pozwanej, to zarazem brak jest podstaw do uznania, aby roszczenie o zwrot wypłaconej subwencji było związane z działalnością gospodarczą powoda, który realizował program pomocy państwa dla przedsiębiorców w związku z pandemią Covid-19. Jak już zostało wskazane powyżej powodowy fundusz domagał się zasadzenia kwoty 355 472zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24 czerwca 2024 roku do dnia zapłaty oraz kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wskazując, że kwota ta stanowi niezwróconą całość subwencji wypłaconej pozwanemu, która winna podlegać zwrotowi w całości wobec zaistnienia przesłanki żądania zwrotu z § 10 ust. 9 regulaminu, tj. wobec zaistnienia w stosunku do pozwanego uzasadnionego podejrzenia wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć. Okolicznościami bezspornymi były: zawarcie umowy subwencji, wydatkowanie środków na cele zgodne z przeznaczeniem, zgodny z umową obowiązek zwrotu połowy subwencji w 24 równych ratach. Natomiast sporne między stronami było, czy doszło do przedawnienia rzeczonego roszczenia oraz, czy wobec negatywnej następczej weryfikacji beneficjenta przez CBA powód nabył uprawnienie do żądania od pozwanej spółki zwrotu całości subwencji na podstawie postanowień regulaminu wprowadzonych już po zawarciu przedmiotowej umowy subwencji i wypłacie środków. Mając na względzie, iż pozwana podniosła zarzut przedawnienia rzeczonego roszczenia wskazując, jako jego podstawę przepisy o przedawnieniu roszczeń związanych z działalnością gospodarczą należało w pierwszej kolejności należało ocenić charakter stosunku prawnego łączącego strony. W tym celu należało odwołać się do regulacji, na podstawie których PFR dokonywał czynności w zakresie zawierania umów o udzielenie subwencji finansowych. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju (Dz. U. poz. 1572 z późn. zm., w brzemieniu z daty zawarcia umowy). Polski Fundusz Rozwoju wykonuje działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek, zgodnie z zasadami dobrej praktyki handlowej, dążąc w długim terminie do osiągnięcia rynkowej stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału. W myśl zaś art. 12 ust. 1 ww. ustawy Polski Fundusz Rozwoju udziela finansowania, w szczególności mikroprzedsiębiorcom oraz małym i średnim przedsiębiorcom spełniającym warunki określone w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014, str. 1, z późn. zm.). Zgodnie z art. 21a ust. 1 i 2 w/w ustawy Rada Ministrów, w związku ze skutkami COVID-19, może powierzyć Polskiemu Funduszowi Rozwoju realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego, w szczególności w formach, o których mowa w art. 13 ust. 1, lub w formach bezzwrotnych. Program rządowy określa w szczególności warunki i okres udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego, o którym mowa w ust. 1, sposób przygotowania i elementy rocznych planów udzielania tego finansowania oraz sprawozdawczości z ich realizacji. W celu uzyskania wsparcia finansowego, o którym mowa w ust. 1, przedsiębiorca zobowiązany jest do złożenia Polskiemu Funduszowi Rozwoju oświadczeń wymaganych do ustalenia przez Polski Fundusz Rozwoju możliwości objęcia przedsiębiorcy wsparciem finansowym (art. 21 ust. 2b ww. ustawy). Na podstawie w/w regulacji Rada Ministrów w dniu 27 kwietnia 2020r. podjęła decyzję w sprawie rządowego programu wsparcia finansowego przedsiębiorstw „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”. Realizacja programu została powierzona Polskiemu Funduszowi Rozwoju Spółce akcyjnej z siedzibą w W. . Instrumentem finansowym programu były subwencje finansowe (także w formach bezzwrotnych) udzielane na podstawie umowy subwencji finansowej zawieranej z PFR. Przy tym PFR był uprawniony do stosowania możliwie automatycznych, uproszczonych i przyśpieszonych procedur przyznawania subwencji za pośrednictwem banków i oświadczeń w zakresie m.in. spełnienia warunków programu z uwagi na to, że istotnym celem programu była ochrona miejsc pracy i promocja zatrudnienia. Zgodnie z wydanym przez PFR S.A. regulaminem, który regulował także kwestie związane z ubieganiem się o udział w programie, subwencja udzielana była w oparciu o wniosek beneficjenta. Zawarcie umowy subwencji finansowej było koniecznym elementem aby otrzymać finansowanie - § 11 ust. 10 Regulaminu. Umowa dochodziła do skutku z chwilą złożenia oświadczeń woli przez bank działający w ramach pełnomocnika PFR oraz Beneficjenta. Całkowite wykonanie umowy skutkowało wygaśnięciem umowy subwencji - § 12 ust. 13 i 14 regulaminu. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że choć doszło do powierzenia Polskiemu Funduszowi Rozwoju S.A. realizacji zadań z zakresu administracji publicznej (tzw. prywatyzacja zadań publicznych), to jednak powyższe nastąpiło w sferze stosunków prawa prywatnego, a nie publicznego. Z powołanych wyżej dokumentów złożonych do akt sprawy nie wynika, aby PFR został wyposażony w kompetencje do działania władczego, co zostało także jednoznacznie potwierdzone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2022 roku, sygn. akt I GSK 1443/22, portal orzeczeń, postanowienie NSA z dnia 5 października 2021 roku, sygn. akt I GSK 1154/21, LEX nr 3252565). Działania PFR nie wiązały się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Strony zawierały umowę na gruncie prawa cywilnego i nie zmienia tego fakt, że powyższe następowało na podstawie wzoru umowy przygotowanego przez PFR. W omawianym stosunku prawnym nie mieliśmy więc do czynienia z wykonywaniem zadań z zakresu władzy publicznej przez PFR. Powyższe zaś wiąże się także z tym, że do oceny stosunków łączących strony należy stosować przepisy prawa cywilnego, w szczególności dla oceny treści i skutków decyzji/oświadczeń woli, jakie składane były przez PFR i beneficjenta. Skoro Państwo zdecydowało się powierzyć realizację części jego zadań PFR, to nastąpiło powyższe ze wszystkimi tego konsekwencjami, jednak w żadnym wypadku nie można z powyższego wywodzić obustronnie profesjonalnego charakteru zawartej umowy subwencji, bowiem brak jest podstaw do utożsamiania udzielenia subwencji z komercyjną działalnością finansową, która jest poddana wielu ograniczeniom ustawowym, i której Polski Fundusz Rozwoju nie prowadzi z racji swoich odmiennych zadań statutowych. Działania PFR S.A. polegające na zawieraniu umów subwencji, nie były nakierowane na osiąganie przez ten podmiot zysków (co wszakże jest podstawowym celem prowadzenia działalności gospodarczej), a służyły realizacji zadań z zakresu pomocy publicznej, powierzonych temu podmiotowi przez państwo. Mając powyższe na uwadze Sąd nie miał wątpliwości, iż roszczenia powoda wynikające z w/w umowy ulegały przedawnieniu z upływem 6-letniego terminu przedawnienia, na zasadach ogólnych z art. 118 k.c. , natomiast brak było podstaw do stosowanie 3-letniego terminu przedawnienia, który dotyczy wyłącznie roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Niezależnie zaś, od jakiej daty by liczyć (nawet uwzględniając stanowisko pozwanej co do biegu terminu przedawnienia już od daty zawarcia umowy), niewątpliwie w dacie wniesienia pozwu termin ten jeszcze nie upłynął. Nawet zaś gdyby podzielić stanowisko strony pozwanej i przyjąć 3-letni termin przedawnienia, to i tak nie doszłoby do jego upływu przed dniem wniesienia pozwu w niniejszej sprawie, gdyż – jak słusznie podnosił powód – najwcześniejszym momentem, w którym powód powołując się na podstawę z § 10 ust. 9 regulaminu, czyli uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć, mógł zażądać od pozwanej zwrotu wypłaconej subwencji, był moment, w którym powód takie podejrzenie powziął, czyli: data otrzymania pierwszego pisma CBA informującego o negatywnej rekomendacji wobec pozwanej, co według treści pisma z 10 lipca 2024r., w którym znalazło się odwołanie do wcześniejszej korespondencji, miało nastąpić w dniu 21 maja 2021r. (k. 72). Liczony od tej daty 3-letni termin przedawnienia upłynąłby zaś, zgodnie z art. 118 in fine k.c. z dniem 31 grudnia 2024r., podczas gdy pozew w niniejszej sprawie złożony został kilka miesięcy wcześniej, przerywając bieg przedawnienia zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Tym samym zarzut przedawnienia niniejszego roszczenia był całkowicie chybiony. W rezultacie należało przejść do merytorycznej oceny zasadności powództwa. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z treści przedmiotowej umowy ponad wszelką wątpliwość wynika, że co do zasady przyznawana beneficjentom subwencja miała charakter zwrotny, o czym świadczy przede wszystkich treść § 4 umowy, przy czym § 3 umowy precyzyjnie (procentowo) określał, jaka część subwencji winna podlegać zwrotowi, a jaka mogła zostać umorzona w zależności od szeregu wymienionych tam okoliczności, dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej w okresie 12 miesięcy, wykazywania skumulowanej straty gotówkowej, czy utrzymania średniej liczby pracowników w okresie 12 miesięcy. Zgodnie z § 3 ust. 4 umowy beneficjent miał złożyć oświadczenie o rozliczeniu subwencji w terminie 10 dni roboczych od upływu 12 miesięcy liczonych od dnia wypłaty subwencji. Na podstawie tego oświadczenia PFR S.A. miał podejmować decyzję o wysokości zwrotu subwencji, wraz z w/w decyzją udostępniając beneficjentowi harmonogram spłaty. W niniejszej sprawie bezspornym było, że strona pozwana złożyła takie oświadczenie, w którym sama wniosła o zwolnienie jej z obowiązku zwrotu subwencji jedynie w połowie, tj. co do kwoty 177 736zł (k. 224v.) Natomiast powód oświadczył, że nie kwestionuje ani prawdziwości złożonych przez pozwaną spółkę oświadczeń, ani sposobu wydatkowania subwencji (k. 173). W rezultacie Sąd uznał, że nie zachodziły żadne przeszkody do zasądzenia od pozwanej spółki na rzecz powoda kwoty wskazanej w oświadczeniu o rozliczeniu subwencji, tj. 177 736zł, czyli połowy wypłaconej subwencji. Sama pozwana nie wnosiła bowiem o zwolnienie jej z obowiązku zwrotu subwencji w w/w kwocie, a zatem winna ona podlegać zwrotowi zgodnie z postanowieniami § 4 ust. 2 umowy, zgodnie z którym spłata powinna rozpocząć się 13 miesiąca licząc od pierwszego pełnego miesiąca od dnia wypłaty subwencji finansowej przedsiębiorcy i powinna nastąpić w 24 równych miesięcznych ratach (k. 21v.). Skoro zatem bezspornym jest, iż w sprawie nie istniały przesłanki do zwolnienia pozwanej spółki z obowiązku zwrotu wypłaconej subwencji w całości, tylko w połowie, to w rezultacie połowa podlegająca zwrotowi powinna być przez stronę pozwaną spłacona zgodnie z powołanymi wyżej postanowieniami umowy. Brak wydania przez powoda decyzji i ustalenia harmonogramu spłat w ocenie Sądu nie zwalniał z powyższego strony pozwanej, gdyż postanowienia § 4 mają charakter kategoryczny, a obowiązek spłaty nie został tam ani uzależniony od przekazania takiego harmonogramu, ani z nim powiązany. Wręcz przeciwnie: gdyby ustalenie terminów spłaty miało następować wyłącznie w w/w harmonogramie, wówczas nie byłoby potrzeby wskazywania tych terminów w § 4 ust. 2, tylko wystarczające byłoby odwołanie się tam do harmonogramu sporządzanego przez PFR S.A. Kierując się dyspozycją § 4 ust. 2 umowy (k. 21v.) w ocenie Sądu należało uwzględnić fakt, iż wypłata subwencji w niniejszej sprawie nastąpiła w dniu 15 czerwca 2020r. (k.68), w związku z czym pierwszym pełnym miesiącem przypadającym od dnia wypłaty subwencji był lipiec 2020r., w związku z czym spłata subwencji powinna następować począwszy od 13 miesiąca liczonego od lipca 2020r., a zatem od sierpnia 2021r. Ponieważ umowa nie precyzowała, w którym dniu miesiąca winna następować płatność raty, należało przyjąć, iż spłata winna następować do końca danego miesiąca, czyli w ostatnim jego dniu kalendarzowym (31 sierpnia 2021r., kolejna 30 września 2021r., itd.). Zgodnie z umową rat miało być 24, a zatem spłata całości winna nastąpić z dniem 31 lipca 2023r. Z powyższego wynika, że cała kwota 177 736zł powinna zostać przez stronę pozwaną zapłacona zarówno przed dniem wniesienia pozwu, jak i przed datą początkową żądania przez powoda odsetek w niniejszej sprawie (25 czerwca 2024r.). W/w kwota była zatem wymagalna i w rezultacie podlegała zasądzeniu wraz z żądanymi przez powoda odsetkami ustawowymi za opóźnienie zgodnie z art. 481 k.c. Natomiast na skutek zarzutów podniesionych przez pozwaną dalej idące powództwo podlegało oddaleniu. Powód domagał się bowiem zasądzenia na jego rzecz równowartości całej wypłaconej pozwanej spółce subwencji wskazując, że w stosunku do pozwanego spełniona została przesłanka umowna żądania zwrotu całej wypłaconej kwoty subwencji, wynikająca z § 10 ust. 9 regulaminu, zgodnie z którym PFR był uprawniony do wydania decyzji określającej wartość subwencji podlegającej zwrotowi w przypadku, w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć. W ocenie Sądu błędnie jednak powód powołuje się na wersję regulaminu, która weszła w życie już po zawarciu przez strony umowy, i na treść postanowienia, które nie obowiązywało jeszcze w momencie zawarcia umowy z 9 czerwca 2020r. (vide: k. 114 – 126 – rejestr zmian regulaminu, z którego wynika, że w/w zmiana została wprowadzona dopiero w dniu 13 kwietnia 2021r., a zatem niemal rok później). W tym zakresie po pierwsze należy wskazać, że powód nie wykazał, aby poinformował o tej zmianie pozwanego w taki sposób, żeby mógł on się z nią zapoznać. W szczególności podkreślić należy, że umowa nie przewidywała konieczności bieżącego śledzenia strony internetowej PFR, a pozwany oświadczył jedynie, że znana był mu wersja pierwotna regulaminu. Obowiązkiem powoda było więc indywidulane poinformowanie pozwanego, co najmniej o tym, że Regulamin uległ zmianie a jego obecna wersja jest dostępna na stronie internetowej. Po drugie brak było w ogóle podstaw do przyjmowania za skuteczne zmiany Regulaminu w trakcie trwania umowy, w zakresie w jakim zmiany dotyczyły istotnych postanowień umowy, w tym podstaw do żądania zwrotu całej subwencji. Wskazać należy, że stosownie do art. 384 (
    1 ) k.c. wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384, a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie klauzula modyfikacyjna musi spełniać pewne minimalne standardy, w tym w szczególności powinna być na tyle sprecyzowana, aby była w stanie uchronić adherenta przed arbitralnością proponenta. Powinna jednocześnie konkretyzować okoliczności uzasadniające ewentualną zmianę dotychczasowego albo wydanie nowego wzorca, aby możliwa była ocena zachowania proponenta wydającego wzorzec. Przy tym, nie może ona uprawniać do dokonania takich zmian, które naruszałyby istotne elementy umowy (por. wyrok SN z 15.02.2019 r., I NSK 4/18, LEX nr 2643239). Tymczasem w przedmiotowej sprawie powód w § 11 ust. 6 umowy przyznał sobie prawo do zmiany wzorca umownego w postaci regulaminu w sposób niczym nieograniczony i dowolny. Tego rodzaju zastrzeżenie nie spełnia żadnych choćby minimalnych wymagań, dając powodowi prawo do jednostronnego kształtowania także kluczowych elementów stosunku umownego, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie, gdzie powód po zawarciu umowy wprowadził do niej podstawę żądania zwrotu całego wypłaconego beneficjentowi świadczenia. W ocenie Sądu postanowienie umowy przyznające jednej ze stron uprawnienie do jednostronnego i całkowicie dowolnego – arbitralnego kształtowania sytuacji prawnej drugiej strony, w szczególności do modyfikowania essentialia negotii uznać należy za nieważne, z uwagi na sprzeczność z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 353 1 k.c. – sprzeczność z właściwością (naturą) stosunku prawnego. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu powoływane przez powoda jako podstawa żądania zwrotu subwencji postanowienie § 10 ust. 9 regulaminu uznać należy za sprzeczne z właściwością przedmiotowego stosunku prawnego, a tym samym wykraczające poza ramy swobody umów, a w konsekwencji – nieważne na podstawie art. 58 § 1 k.c. Należy bowiem wskazać, że na gruncie art. 353 1 k.c. nie jest dopuszczalne, aby postanowienia umowne dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania wyłącznie według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony, gdyż byłoby to sprzeczne z właściwością (naturą) umowy. Także naruszenie któregokolwiek z wymienionych w tym przepisie kryteriów swobody kontraktowej uruchamia sankcję nieważności (Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. K. Pietrzykowskiego, wyd. 10, Warszawa 2020, Legalis, Nb. 1; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2021r., I NSNc 43/20, LEX nr 3220223). Stwierdzić należy, że umowa subwencji stanowi umowę cywilnoprawną nienazwaną, której podstawowym celem jest przyznanie beneficjentowi określonego świadczenia pomocowego, po spełnieniu przez beneficjenta określonych warunków i na zasadach w tej umowie określonych. Te zasady nie mogą jednak przyznawać całkowitej dowolności, arbitralności jednej ze stron, co w ocenie Sądu miało miejsce w niniejszej sprawie. Wskazać należy, iż aktualność zachowuje tu pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w kwestii oceny ważności umowy kredytu frankowego, w uchwale z dnia 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, Legalis, w uzasadnieniu której wskazano m. in., że ukształtowanie stosunku zobowiązaniowego narusza jego istotę, gdy wprowadza do stosunku zobowiązaniowego element nadrzędności jednej ze stron i podporządkowania drugiej strony, bez odwołania do jakichkolwiek obiektywnych kryteriów, zakreślających granice swobody jednej ze stron. Naruszenie istoty stosunku zobowiązaniowego oznacza bowiem przekroczenie granic swobody umów określonych w art. 353 1 k.c. i prowadzi do nieważności czynności prawnej jako sprzecznej z ustawą ( art. 58 § 1 k.c. ). Umożliwienie powodowemu funduszowi wydania decyzji określającej wartość subwencji do zwrotu w razie zaistnienia uzasadnionego podejrzenia wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć stanowi w istocie regulację całkowicie blankietową, pozwalającą powodowi podejmować decyzje w sposób całkowicie arbitralny, pozbawiony możliwości jakiejkolwiek oceny, czy weryfikacji. Powyższe postanowienie regulaminu zostało sformułowane w sposób tak ogólnikowy, że w istocie możliwe byłoby, z powołaniem się na w/w postanowienie, wydanie decyzji nakazującej zwrot przyznanej subwencji w stosunku do wszystkich beneficjentów programu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że pojęcie uzasadnionego podejrzenia nadużyć nie zostało zdefiniowane ani w żaden sposób sprecyzowane, nie wiadomo zatem, kto i na jakiej podstawie miałby oceniać, czy w danym wypadku takie podejrzenie miało charakter uzasadniony, czy też ryzyko zaistnienia nadużyć było czysto hipotetyczne. Podkreślenia wymaga, że również rodzaj owych nadużyć nie został w żaden sposób doprecyzowany, w szczególności brak jest odwołania do nadużyć finansowych, podatkowych, czy w jakikolwiek inny sposób związanych z celem programu tarczy finansowej. Teoretycznie możliwe byłoby zatem, w świetle powołanego wyżej postanowienia regulaminu, również zażądanie zwrotu całej przyznanej i wypłaconej subwencji w razie stwierdzenia zaistnienia możliwości nadużyć np. w sferze obyczajowej, moralnej, w zakresie przestrzegania przepisów prawa pracy, BHP, wewnętrznych regulaminów danej jednostki prawnej, czy innych okoliczności, zupełnie niezwiązanych z kwestią prawidłowości wydatkowania subwencji. Wskazać należy, że ustawodawca posługuje się pojęciem uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa (vide: art. 303 k.p.k. ), jednakże wówczas okoliczność, co do której owo podejrzenie ma istnieć (przestępstwo) jest zdefiniowana, i to w sposób ścisły (vide: art. 7 k.k. ). O powyższym świadczy zresztą sama argumentacja procesowa powoda, który wprost przyznawał, że nie posiadał żadnej szczegółowej wiedzy na temat przebiegu weryfikacji podjętej przez CBA i że wyłączną przyczyną wydania decyzji nakazującej zwrot całej wypłaconej subwencji było pismo CBA, z którego wynikała negatywna rekomendacja dotycząca pozwanego (k. 173). Wskazać zaś należy, że pismo CBA zawierające taką rekomendację, które wpłynęło do powoda przed wydaniem przez niego decyzji nakazującej zwrot całej subwencji, zawierało wyłącznie ogólnikową informację o negatywnej rekomendacji z uwagi na podwyższone ryzyko wykorzystania subwencji niezgodnie z celem i regulaminem programu (k. 69 - 70), jednakże bez sprecyzowania przyczyn i podstaw do sformułowania takiego wniosku. Reasumując, należy stwierdzić, że tak ogólnikowe postanowienie, jak zawarte w § 10 ust. 9 regulaminu mogłoby uzasadniać żądanie zwrotu absolutnie każdej przyznanej i wypłaconej subwencji, gdyż w stosunku do każdego z beneficjentów możliwe jest stwierdzenie zaistnienia ryzyka wystąpienia (choćby czysto hipotetycznie) jakichkolwiek nadużyć (w dowolnej sferze i o dowolnym charakterze). Podkreślenia wymaga bowiem, że tworząc w/w postanowienie regulaminu powód nie odwołał się do zaistniałych, obiektywnie weryfikowalnych okoliczności (jak skazanie członka zarządu za określone przestępstwa, wydanie w stosunku do beneficjenta określonej decyzji przez organy podatkowe, itp.), odwołując się wyłącznie do kategorii podejrzenia wystąpienia bliżej niesprecyzowanych nadużyć. Na marginesie wskazać należy, iż spółka przedstawiła szereg dokumentów na fakt prawidłowego wydatkowania subwencji (k. 165 – 198), strona powodowa oświadczyła zaś, że nie kwestionuje sposobu wydatkowania subwencji przez pozwaną (k. 173). Podkreślenia przy tym wymaga, że w dacie wydania przez PFR S.A. decyzji o zwrocie całej subwencji z 4 czerwca 2024r. niewątpliwie cała subwencja została już przez pozwaną spółkę wydana i rozliczona (oświadczenie o rozliczeniu subwencji pozwana spółka złożyła w dniu 21 czerwca 2021r., a zatem niemal 3 lata wcześniej). Na tym etapie możliwe było zatem dokonanie weryfikacji prawidłowości wydatkowania subwencji, a nie odwoływanie się do ogólnikowego pojęcia „jakiegokolwiek rodzaju nadużyć”. Podkreślenia wymaga, że obowiązek zwrotu całej wypłaconej subwencji, czyli zwrotu całego uzyskanego na podstawie umowy świadczenia w istocie w zakresie skutków zbliżone jest do skutków można porównać ze skutkami odstąpienia od umowy. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że odstąpienie od umowy może wynikać z umowy albo z ustawy. W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy brak było przesłanek skorzystania z któregokolwiek z nich. Odstąpienie umowne uregulowane zostało w art. 395 § 1 k.c. , zgodnie z którym można zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługiwać będzie w ciągu oznaczonego terminu prawo odstąpienia od umowy. Prawo to wykonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Tymczasem w przedmiotowej umowie subwencji brak jest zastrzeżenia terminu, o którym mowa w w/w przepisie. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 listopada 2023 r., II CSKP 1223/22, L. , przesłanką umownego zastrzeżenia odstąpienia od umowy jest określenie terminu, w którym może to nastąpić, co stosuje się do każdego wypadku takiego zastrzeżenia. Zgodnie bowiem z art. 395 § 1 zd. 1 k.c. , strony umowy mogą w niej zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługiwać będzie w ciągu oznaczonego terminu prawo odstąpienia od umowy. Art. 395 § 1 k.c. , nakazujący oznaczyć w klauzuli termin, w ciągu którego jedna lub obie strony będą mogły od umowy odstąpić, jest przepisem bezwzględnie wiążącym ze względu na to, iż podważa on trwałość zobowiązań umownych. Surowe wymagania przewidziane w art. 395 § 1 k.c. uzasadnione są dążeniem do wyznaczenia przynajmniej czasowych granic poważnego ograniczenia pewności stosunku umownego, jakim jest umożliwienie kontrahentowi całkowicie dowolnego decydowania o jego istnieniu i właśnie czynnik nieograniczonej swobody decyzji jest wyznacznikiem charakteru zastrzeżenia umownego z art. 395 § 1 k.c. Brak odpowiedniego postanowienia wprost zawartego w umowie, określającego jedocześnie termin wykonania uprawnienia do odstąpienia od umowy, wyklucza możliwość przyjęcia, że strony zastrzegły umowne prawo odstąpienia. Zarazem w ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia, jakoby powód skorzystał z prawa odstąpienia wynikającego z art. 492 k.c. , który stanowi, że jeżeli uprawnienie do odstąpienia od umowy wzajemnej zostało zastrzeżone na wypadek niewykonania zobowiązania w terminie ściśle określonym, strona uprawniona może w razie zwłoki drugiej strony odstąpić od umowy bez wyznaczenia terminu dodatkowego. To samo dotyczy wypadku, gdy wykonanie zobowiązania przez jedną ze stron po terminie nie miałoby dla drugiej strony znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez nią cel umowy, wiadomy stronie będącej w zwłoce. W ocenie Sądu jednak brak było możliwości zastosowania w niniejszej sprawie powyższej konstrukcji, gdyż po pierwsze, charakter przedmiotowej umowy subwencji wykluczał możliwość uznania jej za umowę wzajemną (z uwagi na jednostronny charakter: jedyne świadczenie wynikające z umowy było spełnione przez powoda na rzecz pozwanego, brak było natomiast świadczenia wzajemnego); poza tym przedmiotowa umowa nie nakładała na pozwaną spółkę obowiązku spełnienia jakiegokolwiek świadczenia – w szczególności w terminie ściśle określonym, czego wymaga powołany wyżej przepis. Zarazem w ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia, aby ziściły się przesłanki skorzystania z ustawowego prawa odstąpienia w oparciu o art. 492 1 k.c. (gdy dłużnik oświadcza, że świadczenia nie spełni) lub art. 493 k.c. (niemożliwość świadczenia). W rezultacie należało stwierdzić, że brak było przesłanek do skorzystania z prawa odstąpienia od umowy – czy to umownego, czy ustawowego. W tym kontekście postanowienie § 10 ust. 9 Regulaminu należy oceniać jako próbę obejścia tych przepisów, co czyni je nieważnym, zgodnie z art. 58 §1 k.c. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w ocenie Sądu Okręgowego w składzie orzekającym, nawet gdyby uznać, że sprzeczność z właściwością (naturą) stosunku prawnego jest wnioskiem zbyt rygorystycznym i zbyt daleko idącym, to wówczas postanowienie § 10 ust. 9 regulaminu, przyznające powodowi prawo do całkowicie arbitralnego żądania zwrotu całej wypłaconej subwencji, należałoby uznać za nieważne zgodnie z art. 58 § 2 k.c. , jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy, o ile kryterium właściwości (natury stosunku prawnego) nakazuje respektowanie określonego modelu (wzorca) dogmatycznego stosunku zobowiązaniowego lub kategorii tych stosunków, o tyle kryterium zasad współżycia społecznego odsyła do otwartego katalogu norm pozaprawnych, w szczególności moralnych i etycznych, co w relacjach kontraktowych przekłada się na konieczność oceny umowy przez pryzmat takich wymagań, jak słuszność (uczciwość) kontraktowa, dobre obyczaje handlowe lub zakaz nadużywania silniejszej pozycji kontraktowej. Niekorzystne ukształtowanie treści umowy dla jednej ze stron, nawet jeżeli jest ono widoczne prima vista, nie oznacza jednak, że umowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. O sprzeczności takiej można mówić co do zasady dopiero wtedy, gdy nierównomierne ukształtowanie praw i obowiązków umownych było konsekwencją nadużycia, chociażby na skutek niedbalstwa, silniejszej pozycji kontraktowej przez drugą stronę. W taki sposób należy postrzegać utrwalony pogląd judykatury, według którego faktycznie nierówne ukształtowanie praw i obowiązków stron umowy nie koliduje z zasadą swobody umów; kolizja ta może jednak wystąpić wtedy, gdy do krzywdzącego ułożenia relacji umownej doszło przy świadomym bądź spowodowanym niedbalstwem wykorzystaniu przez drugą stronę swojej silniejszej pozycji (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 28 listopada 2024r., II CSKP 1597/22, LEX nr 3785276). W ocenie Sądu Okręgowego taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Relacja stron została ukształtowana w sposób rażąco krzywdzący (co wyrażało się w przyznaniu powodowi możliwości dowolnego i całkowicie uznaniowego przyznawania subwencji oraz żądania jej zwrotu), przy czym niewątpliwie takie ukształtowanie postanowień umowy wynikało ze świadomego i celowego działania powoda wykorzystującego swoją silniejszą pozycję w stosunku do beneficjentów – podmiotów ubiegających się o świadczenie pomocowe w szczególnych okolicznościach pandemicznych, częstokroć znajdując się w sytuacji przymusowej, w której brak wyrażenia zgody na postanowienia regulaminu sporządzonego przez powoda i w rezultacie brak uzyskania subwencji skutkowałby redukcją zatrudnienia, ograniczeniem lub zakończeniem działalności gospodarczej oraz być może upadłością, czemu właśnie miał przeciwdziałać program przedmiotowej tarczy finansowej. Zarazem wskazać należy, że powyższe godziłoby w pewność obrotu, skoro dosłownie każda wypłata subwencji dokonana przez powoda mogłaby następczo zostać przez niego skutecznie zakwestionowana – i to w dowolnym momencie, również po upływie kilku lat od daty przyznania subwencji i faktycznej wypłaty tego świadczenia. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu powód, na którym z mocy art. 6 k.c. spoczywał ciężar dowodu, na gruncie procesowym wyrażający się w obowiązku składania wniosków dowodowych, nie wykazał, aby w stosunku do pozwanego w niniejszej sprawie zachodziło uzasadnione podejrzenie jakichkolwiek nadużyć związanych z wykorzystaniem przedmiotowej subwencji. Powód wniósł o zobowiązanie CBA do złożenia posiadanych dokumentów dotyczących tej weryfikacji, jednak po pierwsze wskazać należy, że (jak już wskazano wyżej) powód sam nie miał wiedzy na temat konkretnych okoliczności, które w stosunku do pozwanego miałoby ustalić CBA ani wiedzy na temat tego, czy w związku z czynnościami weryfikacyjnymi podejmowanymi przez CBA w ogóle jakiekolwiek dokumenty zostały wytworzone. Tymczasem rolą Sądu nie jest poszukiwanie materiału dowodowego, zgodnie z art. 248 k.p.c. Sąd zobowiązuje podmiot trzeci do złożenia dokumentów istniejących i będących w jego posiadaniu. Celem tego przepisu nie jest zaś wymuszanie na osobie trzeciej tworzenia nowych dokumentów – opisów, wyjaśnień, zestawień, itp. Żadne dokumenty (w szczególności wskazujące na istnienie okoliczności mogących uzasadniać przypuszczenie, że pozwany miałby wykorzystać subwencję niezgodnie z jej przeznaczeniem) nie zostały przez CBA nadesłane. Natomiast w piśmie stanowiącym odpowiedź na zobowiązanie Sądu wskazano jedynie, że CBA przygotowało oraz wdrożyło algorytm weryfikacji i analizy ryzyka beneficjentów i że rekomendacje były formułowane w oparciu o ten algorytm, którego szczegóły stanowią informacje niejawne i chronione zgodnie z art. 24 ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym . Powyższej oceny nie mogła zmienić dalsza treść pisma CBA z dnia 27 października 2025r., złożonego w wykonaniu zobowiązania Sądu. W przedmiotowych wyjaśnieniach Centralne Biuro Antykorupcyjne powołało się wprawdzie na fakt prowadzenia wobec prezesa zarządu pozwanej spółki S. S. oraz jej wspólnika A. S. postępowań, jednak brak jest jakichkolwiek informacji dotyczących prawomocnych wyroków skazujących zapadłych w wyniku prowadzenia tych postepowań w oparciu o powołane w piśmie zarzuty. Podkreślić zaś należy, iż sam fakt toczenia się postepowań wobec osób związanych ze spółką nie oznacza, iż w/w osoby zostaną prawomocnie skazane (wszakże postępowanie karne może zakończyć się również wyrokiem uniewinniającym). Powyższe nie przesądza również np. o podejrzeniu wydatkowania subwencji niezgodnie z jej przeznaczeniem. Z treści w/w pisma można wywieść, iż zarzucane w/w osobom czyny miałyby zostać popełnione nie później niż w 2016 i 2017r. (z uwagi na sygnatury postępowań, wskazujące na ich zainicjowanie w latach: 2016 – 2017), a zatem na kilka lat przed złożeniem wniosku o przyznanie subwencji i zawarciem umowy z powodem. W ocenie Sądu fakt prowadzenia postępowań przygotowawczych przeciwko członkom orangów lub wspólnikom pozwanej spółki nie uzasadnia uwzględnienia żądania zwrotu wypłaconej subwencji w całości i nie może powodować nałożenia na spółkę sankcji porównywalnej w skutkach do odstąpienia od umowy. W piśmie CBA wskazano również na okoliczność dokonywania przez spółkę wstecznych zgłoszeń pracowników do ubezpieczenia ZUS – nie wiadomo jednak, w jakim okresie, ilu pracowników miałoby to dotyczyć (w szczególności nie wskazano żadnego z tych pracowników imiennie). Z treści w/w pisma nie wynika również, aby owo wsteczne zgłoszenie zostało przez jakikolwiek organ publicznoprawny zakwestionowane, w szczególności aby w tej sprawie toczyło się jakiekolwiek postępowanie administracyjne lub karne. Podsumowując, w ocenie Sądu powodowy fundusz nie wykazał istnienia okoliczności, które mogłyby zostać uznane za skutkujące powstaniem w stosunku do pozwanego uzasadnionego podejrzenia nadużyć w zakresie wydatkowania subwencji. Zarazem strona powodowa przyznała, że jedyną przesłanką domagania się zwrotu subwencji była negatywna opinia CBA, tym samym nie powołała, ani tym bardziej nie wykazał żadnych innych okoliczności, uzasadniających na gruncie umowy żądanie zwrotu całej subwencji, w szczególności opisanych w § 3 ust. 2 pkt a) umowy, a mianowicie zaprzestania przez pozwanego prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę lub otwarcia jego likwidacji w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej . W związku z powyższym powództwo podlegało oddaleniu ponad kwotę, która była niekwestionowana przez pozwanego, stanowiącą różnicę pomiędzy całą wypłaconą subwencją, a kwotą, o zwolnienie z obowiązku zwrotu, której pozwany wnosił składając oświadczenie o rozliczeniu subwencji tj. kwotę 177 736,00 zł. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. Koszty procesu poniesione przez powoda wyniosły łącznie 28 591 zł, w tym opłata od pozwu 17 774zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17zł, oraz koszty zastępstwa procesowego tytułem kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 10 800 zł wysokości stawki minimalnej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Natomiast strona pozwana nie poniosła żadnych kosztów procesu – nie uiszczała żadnych opłat sądowych, jak również nie była reprezentowana przez pełnomocnika. Ponieważ powód wygrał w 50% (w takiej bowiem proporcji pozostaje kwota zasądzona do wysokości całej żądanej pozwem kwoty), to w rezultacie pozwana spółka powinna ponieść 50 % w/w kosztów, w pozostałym natomiast zakresie winien ponosić je powód. 50% z kwoty 28 591, to 14 295,50 zł. Tytułem różnicy pomiędzy kosztami, które strona faktycznie poniosła, a kosztami, które powinna ponieść (zgodnie z powołaną wyżej zasadą proporcjonalnego obciążenia kosztami procesu) należało zatem zasądzić od pozwanej na rzecz powodowego funduszu kwotę 14 295,50 zł. O odsetkach od zasądzonej kwoty kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. Z uwagi na powyższe, na podstawie powołanych wyżej przepisów, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. sędzia del. Anna Maria Szcząska - Wójcik ZARZĄDZENIE (...) (...) (...) sędzia del. Anna Maria Szcząska - Wójcik