XXV C 1227/12

Sygn. akt XXV C 1227/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 04 sierpnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Sylwia J. Łuczak Protokolant: sek. sąd. Agnieszka Pielak po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. oraz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w M. w H. przeciwko Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad w W. o ukształtowanie stosunku prawnego, ustalenie i zapłatę 1. zasądza od Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w W. łącznie na rzecz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. oraz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w M. w H. kwotę 11 298 298,14 zł (jedenaście milionów dwieście dziewięćdziesiąt osiem tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt osiem złotych czternaście groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwot: ⚫ 9 423 163,30 zł (dziewięć milionów czterysta dwadzieścia trzy tysiące sto sześćdziesiąt trzy złote trzydzieści groszy) - za okres od 11 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty, ⚫ 1 875 134,84 zł (jeden milion osiemset siedemdziesiąt pięć tysięcy sto trzydzieści cztery złote osiemdziesiąt cztery grosze) – za okres od 05 lutego 2013 r. do dnia zapłaty, 2. w pozostałym zakresie powództwo oddala, 3. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. oraz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w M. w H. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa solidarnie kwotę 335,56 zł (trzysta trzydzieści pięć złotych pięćdziesiąt sześć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu, 4. nakazuje pobrać od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. oraz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w M. w H. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie solidarnie kwotę 850,35 zł tytułem kosztów poniesionych tymczasowo z sum Skarbu Państwa, 5. nakazuje pobrać od Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 44,95 zł (czterdzieści cztery złote dziewięćdziesiąt pięć groszy) tytułem kosztów poniesionych tymczasowo z sum Skarbu Państwa. Sygn. akt XXV C 1227/12 UZASADNIENIE Pozwem z 31 maja 2012 r. (data prezentaty; k. 3-45) powódki (...) S.A. z siedzibą w W. oraz (...) S.A. z siedzibą w miejscowości A. (region M. , H. ) zażądały: 1) zmiany treści umowy nr (...) zawartej 26 lutego 2010 r. przez powódki ze Skarbem Państwa – Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad w W. o wykonanie robót polegających na budowie autostrady (...) T. - R. na odcinku od węzła R. do węzła R. km ok. 574+300 do ok. 581+250 poprzez podwyższenie wysokości świadczenia z tytułu wynagrodzenia za wykonanie robót o kwotę (...) zł brutto (62 882 892,20 zł netto), 2) zasądzenia kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu (k. 9-46), wskazały, że powództwo wytoczyły na podstawie art. 357 1 k.c. Zaistniały bowiem wszystkie wymagane przesłanki zastosowania tego przepisu, który może być stosowany również do umów o roboty budowlane. W ocenie powódek, nadzwyczajnymi i nieprzewidywalnymi okolicznościami były: wzrost cen paliw w 2010, 2011 i 2012 r., wzrost cen asfaltu w 2010 r. i później, zmiana organizacji ruchu i wprowadzenia ograniczenia przejazdu pojazdów ciężarowych, wzrost kosztów materiałowych spowodowanych nieprzewidywalnym i nadzwyczajnym skumulowaniem prac na budowach zleconych przez zamawiającego. Powyższe okoliczności, zdaniem powódek, spowodowały znaczący wzrost kosztów realizacji przedmiotu kontraktu, który skutkuje po ich stronie nie tylko całkowitym brakiem zysku, ale również koniecznością pokrycia z własnych środków części kosztów związanych z budową. Strata grożąca wykonawcy w części, która niewątpliwie może być przypisana nadzwyczajnej zmianie okoliczności wynosi (...) zł, co stanowi blisko 17,5% przewidywanego wynagrodzenia, jakie powódki powinny otrzymać na podstawie umowy w jej pierwotnym brzmieniu. Stanowi zdecydowanie więcej, niż zysk, który powódki mogłyby uzyskać z kontraktu. W opinii powódek, nie ulega więc wątpliwości, że strata ponoszona przez wykonawcę w ramach stosunku zobowiązaniowego wynikającego z umowy ma charakter rażący. Powódki podniosły, że tempo i dynamika podwyżek cen paliwa była nie do przewidzenia z perspektywy racjonalnej analizy w 2009 r., choćby z powodu nadzwyczajnych przyczyn je powodujących. W końcu 2010 r. nastąpiły bowiem rozruchy i zamieszki w krajach A. , z którymi to powszechnie wiąże się zwyżkę paliw. Poziom wzrostu ww. cen przekroczył więc poziomy, których w 2009 r. mógłby się spodziewać podmiot profesjonalnie działający w branży budowlanej. Powódki wskazały, że w dniu 10 października 2009 r. hurtowa cena 1 m ( 3) oleju napędowego (netto) oferowana prze (...) wynosiła 2,908 zł, w dniu zawarcia umowy, tj. 26 lutego 2010 r. – 3,132 zł, w dniu 01 października 2010 r. – 3,311 zł, na koniec 2010 r. – 3,620 zł, w dniu 01 czerwca 2011 r. – 3,847 zł, w dniu 01 maja 2012 r. – 4,494 zł. Wzrost cen paliw powiększył koszty wykonywania kontraktu o co najmniej 6 616 496, 44 zł netto. Wzrost cen asfaltu, w opinii powódek, został spowodowany wzrostem ceny ropy naftowej, bowiem jest on produktem ropopochodnym. W chwili zawierania kontraktu ceny asfaltu wynosiły: 1 390 zł za tonę mieszanki 20/30, 1 350 zł za tonę mieszanki 50/70, 1 650 zł za tonę mieszanki 25/55-60*30 B, 1 690 zł za tonę mieszanki 45/55-60*80 B. W listopadzie 2011 r. ceny ww. mieszanek były już następujące: 2 260 zł, 2 200 zł, 2 560 zł i 2 620 zł., zaś w marcu 2012 r.- 2 370 zł, 2 310 zł, 2 670 zł oraz 2 730 zł. Wzrost cen asfaltu powiększył koszty wykonywania kontraktu o 3 746 872,10 zł netto. W okresie bezpośrednio następującym po przystąpieniu do realizacji kontraktu, doszło do zmiany organizacji ruchu samochodowego na terenie wiodącym do miejsca wykonywania robót – wprowadzono ograniczenie ruchu pojazdów ciężarowych na drogach wiodących do budowy autostrady (...) , co uniemożliwiło dowożenie materiałów budowlanych drogami dojazdowymi planowanymi przy formułowaniu oferty. Wprowadzenie zakazu ruchu, zdaniem powódek, jest ustanowieniem normy prawnej o zasięgu lokalnym i administracyjnoprawnym charakterze. Efektem ww. zmiany organizacji ruchu było wydłużenie tras dojazdowych pojazdów dowożących materiały do budowy nasypów przy budowie odcinka o 13,9 km (23,6 km zamiast 9,7 km na każdym z kursów przy przewozie ponad 1 mln ton materiałów) oraz konieczność wybudowania mostów na rzekach W. i M. . Powyższe zmiany organizacji ruchu powiększyły koszty wykonywania kontraktu o co najmniej (...) zł. netto. Za ostatnią nadzwyczajną i nieprzewidzianą zmianę okoliczności, mającą wpływ na wykonywanie kontraktów, powódki uważają zlecenie przez zamawiającego różnym wykonawcom wykonywania prac, w tym samym terminie i w tym samym rejonie nad 7 odcinkami autostrady (...) , drogą ekspresową (...) oraz drogą krajową nr (...) . W opinii powódek, takie skomasowanie wielkich projektów drogowych w jednym miejscu i czasie z tak dużą ilością mas ziemnych do wbudowania, przy jednoczesnym braku wydolności rynku lokalnego kruszyw, nie miało precedensu. Takie działanie pozostaje wbrew fundamentalnym zasadom rządzącym rozplanowaniem prac drogowych, nakazujących koordynację a nie kumulację prac między wykonawcami, w celu rozłożenia w czasie różnych faz prac drogowych, umożliwiając racjonalne korzystanie z różnych niezbędnych zasobów potrzebnych do prowadzenia prac drogowych. Tak też zamawiający z reguły postępował, w szczególności na innych znanych powódkom budowach. Efektem zaś okazał się brak wydolności lokalnych kopalni w zakresie zasobów piasku, kruszyw i innych surowców służących do wykonania nasypów i podbudowy nawierzchni drogowej u dostawców działających na terenie przylegającym do odcinka, na obszarze którego ekonomicznie uzasadnione było dokonywanie zakupów surowców drogowych celem wykorzystania przy budowie odcinka. Zgodnie z kalkulacją powódek, zwiększony koszt surowca wyniósł 47 180 121 zł netto. Wykonanie robót na niezmienionych warunkach grozi zaś powódkom rażącą stratą, wynoszącą (...) zł netto, tylko z tytułu kosztów poniesionych bezpośrednio na budowie, nie licząc innych kosztów, m. in. związanych z działalnością przedsiębiorstwa czy kosztów finansowania budowy. Pismem z 23 sierpnia 2012 r. (k. 1092- 1123 – t. 6) powódki rozszerzyły powództwo w ten sposób, że obok dotychczasowego żądania ukształtowania umowy zażądały : 1) ustalenia, że pozwanemu nie przysługuje prawo do żądania od powódek kary umownej za przekroczenie czasu na ukończenie robót w związku z realizacją odcinka autostrady (...) objętego kontraktem, 2) zasądzenia od pozwanego solidarnie na rzecz powódek sumy (...) zł z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej liczonymi od 11 sierpnia 2012r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powyższego pisma powódki wskazały, że pozwany bezpodstawnie zażądał zapłaty kar umownych za rzekomą zwłokę w wykonaniu kontraktu. Wobec powyższego powódki uzyskały w Sądzie Okręgowym w Rzeszowie zabezpieczenie roszczenia poprzez adresowany do pozwanego zakaz dokonywania potrąceń. Pozwany jednak wbrew ww. zakazowi i mimo braku podstawy do żądania zapłaty kar umownych, oświadczył, że potrąca z wierzytelności powódek sumę (...) zł. Powyższe potrącenie, zdaniem powódek, było bezskuteczne po pierwsze dlatego, że zostało dokonane wbrew indywidualnej i konkretnej normie, wynikającej z postanowienia SO w Rzeszowie, zakazującego dokonywania takich czynności prawnych, po drugie pozwany przedstawił do potrącenia wierzytelność nieistniejącą, bowiem nie miał podstaw do żądania kar umownych od powódek. Zgodnie z subklauzulą 8.7a warunków kontraktu były one zastrzeżone za zwłokę (opóźnienie kwalifikowane jako zawinione), podczas gdy przyczyny wykroczenia poza uzgodniony aneksem nr (...) termin na wykonanie robót, nie były zawinione przez powódki, lecz wynikały z okoliczności zewnętrznych, mimo należytej staranności powódek w wykonywaniu robót (głównie wskutek warunków atmosferycznych, ponadnormatywnych opadów i powodzi - opóźnienie zwykłe, niebędące zwłoką). Ponadto nieistnienie wierzytelności przedstawionej do potrącenia, jest także zdaniem powódek, uzasadnione miarkowaniem przedmiotowych kar umownych do zera, albo co najwyżej kwoty symbolicznej, o co powódki wnoszą. Pozwany bowiem nie poniósł żadnego uszczerbku w związku z opóźnionym wykonaniem robót przez powódki. W odpowiedzi na pozew z 20 listopada 2012 r. (k. 2489-2565 – tom 13) Skarb Państwa reprezentowany przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w Warszawie wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódek na rzecz pozwanego - Skarbu Państwa - Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, kosztów procesu według norm przepisanych, jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego – o zasądzenie ich według norm przepisanych na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, stosownie do treści art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 166, poz. 1417 zez zm.). Pozwany podniósł, iż w przedmiotowej sprawie nie jest dopuszczalne stosowanie dyspozycji art. 357 1 k.c. lub art. 632 § 2 k.c. , gdyż w łączącym strony stosunku prawnym możliwość zmiany wynagrodzenia umownego na skutek zmiany cen paliw i asfaltu została wyłączona w warunkach szczególnych kontraktu poprzez wykreślenie z warunków ogólnych kontraktu subklauzuli 13.8. Wyłączając obowiązywanie powyższej subklauzuli strony wyraźnie i jednoznacznie zrezygnowały z możliwości dokonywania zmian wynagrodzenia umownego z powodu zmian kosztów. Powódki, zawierając kontrakt z wyłączeniem powyższej subklauzuli, miały świadomość konsekwencji prawnych i finansowych w razie zaistnienia zmiany wysokości kosztów inwestycji, a co za tym idzie, liczyły się z możliwością realizacji kontraktu za ustaloną kwotę kontraktową nawet w razie zaistnienia pogorszenia warunków ekonomicznych. W opinii pozwanego zmiany/wzrost ceny paliw nie można uznać za zdarzenie wyjątkowe i powinno ono zostać przewidziane przez wykonawcę w wycenie jako element kalkulowanego ryzyka kontraktowego. Przekroczenie zaś przez powódki z ich winy, terminu ukończenia kontraktu ustalonego na 01 grudnia 2011 r., spowodowało dalsze powiększenie się różnic cen paliw wynikających z ich kalkulacji przed zawarciem kontraktu i w tym kontekście można mówić o przyczynieniu się powódek do rzekomo powstałej straty. Dodatkowo, największe nakłady na paliwo miały miejsce na początku trwania kontraktu, nie jest zatem uzasadnione jakiekolwiek porównywanie cen w 2012 r. W zakresie roszczenia powódek co do nieprzewidywalnego wzrostu cen asfaltu w 2010 r. i później, pozwany podniósł, że jest ono niezasadne. Zmiany/ wzrostu cen asfaltów nie można bowiem uznać za zdarzenie wyjątkowe i powinno ono zostać przewidziane przez wykonawcę w wycenie jako element kalkulowanego ryzyka kontraktowego. Poza tym w związku z przekroczeniem przez powódki terminu ukończenia kontraktu, można mówić o ich przyczynieniu się do rzekomo powstałej szkody. W związku z roszczeniem wykonawcy w zakresie zmiany organizacji ruchu i wprowadzenia ograniczenia przejazdu pojazdów ciężarowych, pozwany również i to roszczenie uznał za niezasadne, podnosząc, że zgodnie z subklauzulą 4.15 punkt d i e, zamawiający nie gwarantuje przydatności ani dostępności żadnej konkretnej trasy dostępu oraz koszty wynikłe z takiej niedostępności trasy będą poniesione przez wykonawcę. Dodatkowo pozwany wskazał, iż podnoszona zmiana organizacji ruchu została spowodowana przez samego wykonawcę i jego podwykonawców przez wykorzystywanie do transportu materiału zbyt ciężkiego i przeładowanego w odniesieniu do wymagań obowiązujących na sieci dróg publicznych samorządowych. Natomiast zarzut spowodowania boomu na rynku budowlanym i złożenia zbyt wielu zleceń dla firm budujących autostrady wbrew dotychczasowej praktyce, zasadom sztuki i dobrego gospodarowania - w konsekwencji zwyżki cen materiałów budowlanych, pozwany uznał za co najmniej absurdalny. Tłumaczenie, że zamawiający powinien to przewidzieć, a wykonawca nie mógł, nie jest prawdą. Rządowy Program Budowy Dróg był/jest znany od kilku lat. Wykonawca przystępując do zamówienia publicznego wiedział, że jest to jedno z kilku dużych zamówień publicznych umiejscowionych na określonym terenie. Wykonawca przystępując więc do przetargu nie oszacował należycie zasobów materiałowych na P. oraz potencjalnego ryzyka wzrostu cen. Pozwany podniósł również, że strona powodowa nie wykazała groźby rażącej straty, a załączone przez powódki dokumenty, nie mogą stanowić dowodu na wysokość wyliczonej przez nie straty, tak więc powódki nie wykazały również jej wysokości. W opinii pozwanego, za bezzasadne należy również uznać roszczenia powódek zgłoszone w piśmie procesowym rozszerzającym powództwo, tj. roszczenia o zapłatę oraz roszczenia o ustalenie. Jego zdaniem, roszczenia te odnoszą się do stanu faktycznego, okoliczności i zdarzeń już raz będących przedmiotem oceny w drodze procedury roszczeniowej, są próbą sankcjonowania procedury odwoławczej, której kontrakt nie przewiduje. Warunki kontraktu nie zawierają zapisu o zakazie składania przez wykonawcę roszczenia opartego na już raz zgłoszonych faktach i domagania się przedłużenia czasu o dni, które poprzednio nie zostały mu przyznane, ponieważ warunki kontraktu w ogóle nie poruszają tego zagadnienia. Kontrakt przewiduje procedurę rozpatrywania roszczeń, a strony kontraktu podpisując umowę zobowiązały się do jej stosowania. Wykonawca - w ramach tej procedury - może przedkładać wszelkie dowody, uzasadniające jego roszczenie, w trakcie procedury roszczeniowej. Kontrakt nie przewiduje jednak, że w sytuacji, gdy roszczenie zostanie odrzucone, wykonawca - na skutek negatywnego dla siebie rozstrzygnięcia - będzie mógł doprowadzić do rewizji raz podjętego przez inżyniera stanowiska, w drodze ponownego złożenia tego samego roszczenia. W ocenie pozwanego, jest to próba doprowadzenia do ponownej oceny okoliczności i roszczenia, będących już przedmiotem oceny przez inżyniera kontraktu. Przedmiotowe roszczenie zawiera analizę ścieżki krytycznej w latach 2010-2012, co ma wykazać wpływ powodzi i podtopień na realizację kontraktu. Problematyka powodzi, ich wpływu na kontrakt i czas na ukończenie, została już oceniona przez inżyniera. Fakt, że wykonawca nie zgadza się z oceną roszczenia, nie może być podstawą ponownej jego oceny, co wykonawca stara się forsować i czego dowodem jest przedstawiona konstrukcja roszczenia. Pozwany podniósł również, że w związku z niezaspokajaniem przez wykonawcę roszczeń, poinformował go w dniu 03 sierpnia 2012 r., że oryginał gwarancji należytego wykonania umowy nie zostanie mu zwrócony, a w dniu 10 sierpnia 2012 r. wystawił oświadczenie o potrąceniu wierzytelności na kwotę (...) zł stanowiącą część naliczonej kary umownej. Pozostała część kary umownej nie została potrącona z uwagi na treść postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 08 sierpnia 2012 r. sygn. akt I Co 111/12. Pozwany wskazał, że Sąd dokonał doręczenia postanowienia dopiero w dniu 13 sierpnia 2012 r. na ręce Prokuratorii Generalnej, tj. pełnomocnika ustawowego pozwanego. W postępowaniu cywilnym obowiązuje zaś zasada oficjalności doręczeń, zgodnie z którą doręczeń dokonuje sąd z urzędu (por. H. Pietrzkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2011, str. 270). Aby obowiązany Skarb Państwa - GDDKiA mógł zastosować się do przedmiotowego postanowienia sygn. akt I Co 111/12 musiał mieć oficjalną wiedzę o nakazanym mu zachowaniu. Wiedza ta powinna wynikać z orzeczenia pochodzącego bezpośrednio od Sądu, doręczonego zgodnie z właściwymi przepisami prawa. Przepisy wyraźnie wskazują, że to Sąd doręcza takie postanowienie, a nie inny podmiot, np. uprawniony. Oznacza to, że doręczenie przez uprawnionego kopii treści postanowienia nie wywarło żadnego skutku. Tak więc, oświadczenie o potrąceniu z 10 sierpnia 2012 r. zostało złożone skutecznie i doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności. Co więcej, pozwany podał, iż przedmiotowe postanowienie Sądu zostało zaskarżone w całości przez pozwanego. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpatrując zażalenie pozwanego, podzielił stanowisko strony pozwanej i postanowieniem z 26 października 2012 r. uchylił postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 08 sierpnia 2012 r. Powyższe oznacza, zdaniem pozwanego , iż jakakolwiek dywagacja strony powodowej odnośnie bezskuteczności potrącenia przez pozwanego wierzytelności z tytułu kar umownych stała się bezprzedmiotowa. Sąd Apelacyjny w ww. postanowieniu wprost wskazał na skuteczność oświadczenia pozwanego o potrąceniu wierzytelności. Ustosunkowując się zaś do żądania powódek w zakresie miarkowania kary umownej, pozwany zauważył, że podstawową zasadą jest związanie stron wysokością kary ustalonej w umowie. Natomiast art. 484 § 2 k.c. upoważnia do wyjątkowej ingerencji w treść zobowiązania w sytuacji, gdy słuszność wymaga redukcji kary - ze względu na jej rażące wygórowanie lub na wykonanie zobowiązania w znacznej części. Norma dopuszczająca sądową redukcję kary umownej upoważnia sąd do wydania konstytutywnego orzeczenia, kształtującego stosunek zobowiązaniowy. Tego rodzaju kompetencja sądu stanowi jednak wyjątek i musi znajdować wyraźną podstawę normatywną. Wyjątkowy charakter miarkowania stanowi istotną wskazówkę przy wykładni odpowiednich przepisów. Celem miarkowania jest bowiem eliminowanie skrajnych dysproporcji między wysokością ustalonej kary a odpowiadającym jej interesem wierzyciela. W odniesieniu do żądania miarkowania kary umownej, pozwany wyjaśnił, że powódki - na podstawie zawartego kontraktu - zobowiązane były dochować czasu na ukończenie. Z uwagi na niedochowanie czasu na ukończenie, tj. do 01 grudnia 2011 r., powstało dla pozwanego uprawnienie do nałożenia na stronę powodową kar umownych na podstawie subklauzuli 8.7. lit. a warunków kontraktu. Miarkowanie kary zaś w okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem pozwanego, jest całkowicie bezzasadne. W piśmie procesowym z 29 marca 2013 r. (k. 3356-3368 - t. 17) powódki podniosły szereg nowych okoliczności faktycznych wskazujących, iż przyczyny opóźnienia w realizacji inwestycji leżą po stronie pozwanego w zakresie przygotowania dokumentacji, placu budowy i współdziałania. Powódki wskazały na opóźnienia w pracach przy węźle R. związanych z niemożnością przełączenia aż do listopada 2011 r. ruchu z dawnego odcinka drogi (...) na nowo wybudowaną drogę (...) . Nieprzełączenie ruchu samochodowego spowodowało, że na terenie przewidzianym pod budowę, nadal jeździły pojazdy i prace nie mogły się toczyć. Ponadto opóźnienie w wykonaniu robót było wynikiem zwłoki inżyniera działającego za pozwanego w zakresie akceptacji mieszanek bitumicznych, co spowodowało opóźnienie wynoszące ok. 4 miesięcy. Powódki dowodziły również, iż łączny okres utrudnień w dostępie do placu budowy wynosił 172 dni. W piśmie z 15 kwietnia 2013 r. (pismo z 15 kwietnia 2013r.- k. 4820-4884 – t. 25) powódki po raz kolejny rozszerzyły powództwo w zakresie roszczenia objętego pkt I. (A) petitum pierwotnego pozwu z 31 maja 2012 r., w ten sposób, że zażądały: 1) zmiany treści umowy ( kontraktu ) nr (...) zawartej 26 lutego 2010 r. przez powódki ze Skarbem Państwa — Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad w W. o wykonanie robót polegających na budowie autostrady (...) T. - R. na odcinku od węzła R. do węzła R. km ok. 574+300 do ok. 581+250 poprzez podwyższenie wysokości świadczenia z tytułu wynagrodzenia za wykonanie robót o kwotę kolejnych (...) zł netto, (...) zł brutto ponad sumę pierwotnie wskazaną w pkt I (A) petitum pozwu, to jest łącznie o kwotę (...) zł brutto (łącznie o kwotę (...) zł netto), 2) oraz roszczenia objętego pkt I. 2 petitum pisma z 23 sierpnia 2012 r. w ten sposób, że do dotychczas dochodzonej sumy 11 368 609,66 zł, powódki zażądały solidarnie zapłaty jeszcze kolejnych 1 875 134,84 zł, tj. łącznie żądając zasądzenia od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwoty 13 243 44,50 zł. W konsekwencji powódki sprecyzowały, że w niniejszym postępowaniu dochodzą łącznie następujących roszczeń: 1) podwyższenia wysokości świadczenia z tytułu wynagrodzenia za wykonanie robót o kwotę 195 723 330,77 zł brutto (tj. o kwotę 159 124 659,17 zł netto), 2) ustalenia, że pozwanemu nie przysługuje prawo do żądania od powódek kary umownej za przekroczenie czasu na ukończenie robót w związku z realizacją odcinka autostrady (...) objętego kontraktem, 3) zasądzenia od pozwanego na rzecz powódek solidarnie kwoty 13 243 744,50 zł z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej liczonymi w następujący sposób: a) od kwoty 11 368 609,66 zł - od 11 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty, b) od kwoty 1 875 134,84 zł - od 05 lutego 2013 r. do dnia zapłaty. Rozszerzenie powództwa powódki uzasadniały, odpowiednio: wystąpieniem lub dalszym wzrostem: - kosztów paliwa – do łącznej kwoty 7 144 242,77 zł netto (8.787.418,61 zł brutto), - kosztów asfaltu – do łącznej kwoty 4 830 143,13 zł netto (5.941.076,05 zł brutto), - kosztów pozyskania surowców do robót ziemnych w związku ze zmianą organizacji ruchu – do łącznej kwoty 4 445 901,43 zł netto (5 468 458,76 zł brutto), - kosztów pozyskania surowców do robót ziemnych w związku z kumulacją budowy autostrad i dróg, nadzwyczajnymi warunkami klimatycznymi i zmniejszeniem przydatności materiału ziemnego – do łącznej kwoty 61 646 222,56 zł netto (75 824 853,75 zł brutto), - kosztów osuszania terenu – do łącznej kwoty 5 696 713,80 zł netto (7 006 957,97 zł brutto), - kosztów factoringu – do łącznej kwoty (...) zł netto (684 703,89 zł brutto), - kosztów wykonania mostów, pali wierconych i stali zbrojeniowej – do łącznej kwoty (...) zł netto (11 271 625,03 zł brutto), - kosztów robót bitumicznych – do łącznej kwoty 5 196 133,63 zł netto (6 391 244,36 zł brutto), - kosztów bezpośrednich wykonania robót ziemnych (innych niż koszty materiałów) – do łącznej kwoty (...) zł netto (53 487 899,47 zł brutto), - kosztów pośrednich przedłużenia okresu prowadzenia robót – do łącznej kwoty 16 958 612,10 zł netto (20.859.092,88 zł brutto). Podniosły, że niniejsze rozszerzenie powództwa stanowi uaktualnienie żądanego podwyższenia wysokości świadczenia, które wynika z zakończenia zasadniczej części prac objętych kontraktem i przekazania pozwanemu placu budowy. Wartości ujęte w pozwie odnosiły się bowiem do wyliczeń na koniec kwietnia 2012 r. Później powódki ponosiły dalsze wydatki, których część stanowi koszt będący nieprzewidywalnym efektem nadzwyczajnej zmiany stosunków. Ponadto informacja o wysokości kosztów kontraktu, wynikających z nadzwyczajnej zmiany okoliczności jego wykonywania, stała się w pełni dostępna dopiero po przekazaniu pozwanemu placu budowy i przygotowaniu do końcowego rozliczenia kontraktu. Rozszerzenie roszczenia objętego pkt I. 2 petitum pisma z 23 sierpnia 2012 r. powódki uzasadniły faktem, że po dniu wniesienia ww. pisma, pozwany nadal usiłował dokonywać (bezskutecznych) potrąceń. Mianowicie, oświadczeniem z 04 stycznia 2013r. pozwany usiłował potrącić dalsze (...) zł z wynagrodzeniem należnym powódkom objętym fakturą nr (...) z 17 grudnia 2012 r. Jako, że pozwanemu nie przysługuje prawo żądania kar umownych za zwłokę, potrącenie z nieistniejącą wierzytelnością pozwanego nie mogło być skuteczne. W konsekwencji, w opinii powódek, nieskutecznie potrącona kwota powinna zostać powódkom zapłacona z odsetkami. Pismem z 21 czerwca 2013 r. (k. 15971-16027 – t. 80-81), powódki ograniczyły powództwo w zakresie pierwszego z żądań pozwu, żądając podwyższenia wysokości świadczenia z tytułu wynagrodzenia za wykonanie robót o kwotę (...) zł brutto (...) zł netto). Pozostałe żądania pozwu nie zostały zmodyfikowane. W uzasadnieniu pisma powódki wskazały, że ograniczenie powództwa jest wynikiem dostrzeżenia błędu w kalkulacji kosztów obsługi laboratoryjnej. Pismem z 02 września 2013 r. (k. 16038-16044 – t. 81), powódki, podtrzymując dotychczasowe żądania, sformułowały żądanie alternatywne, na wypadek gdyby Sąd nie podzielił ich stanowiska co do istnienia po ich stronie solidarności czynnej co do dochodzonego roszczenia o zapłatę z tytułu potrąconych kar umownych. W takim wypadku, powódki zażądały zasądzenia na ich rzecz tego świadczenia w następujących częściach: - na rzecz (...) S.A. kwoty 13 111 307,05 zł wraz z odsetkami: a) od kwoty 11 254 923,56 zł za okres od 11 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty, b) od kwoty 1 856 383,50 zł za okres od 05 lutego 2013 r. do dnia zapłaty, - na rzecz (...) S.A. kwoty 132 437,45 zł wraz z odsetkami: a) od kwoty 113 686,10 zł za okres od 11 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty, b) od kwoty 18 751,34 zł za okres od 05 lutego 2013 r. do dnia zapłaty. Pozwany Skarb Państwa, w piśmie procesowym z 30 sierpnia 2013 r. (k. 16067- 16137 – t. 81), ustosunkowując się do pisma procesowego strony powodowej z powtórnym rozszerzeniem powództwa oraz pisma powódek z 21 czerwca 2013 r. wniósł o oddalenie zmodyfikowanego powództwa w całości i zasądzenie od powódek na jego rzecz kosztów procesu wedle norm przepisanych, jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego zasądzenie ich według norm przepisanych na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Pismem z 07 listopada 2013 r. (k. 16477-16501 – t. 83), powódki dokonały kolejnego ograniczenia powództwa, co do roszczenia o zmianę treści umowy, o kwotę 90 581,01 zł w ten sposób, że zażądały zmiany umowy poprzez podwyższenie wysokości świadczenia z tytułu wynagrodzenia za wykonanie robót o kwotę 194 196 000,30 zł brutto (157 882 927,07 zł netto). W pozostałym zakresie podtrzymały dotychczasowe żądania pozwu. W uzasadnieniu powódki wskazały, że na skutek błędu rachunkowego, koszty nadzwyczajnego wzrostu cen paliwa w okresie po wydaniu świadectwa przejęcia robót zostały, w ich twierdzeniach i żądaniu pozwu, zawyżone o kwotę 73 643,10 zł netto, tj. o 90 581,01 zł brutto. W piśmie z 21 listopada 2013 r. (k. 16674-16678 – t. 84) strona pozwana ponownie wskazała, iż zastosowaniu art. 357 1 k.c. w niniejszej sprawie sprzeciwia się między innymi fakt wykonania umowy przed datą wniesienia powództwa. Inżynier kontraktu potwierdził bowiem, iż z dniem 22 czerwca 2012 r. wykonawca wykonał roboty, a zamawiający je przejął i użytkuje. Sporna umowa została nadto w przeważającej części rozliczona. W stanie na dzień wniesienia pozwu, wartość robót wykonanych przez wykonawcę, została określona w przejściowym świadectwie płatności nr (...) na kwotę (...) zł netto. Argumentacja ta została powtórzona w piśmie pozwanego z 09 grudnia 2013 r. (k. 16788-16792 - t. 84). Pozwany wskazał nadto na ostateczne wykonanie umowy, które obrazuje wystawione w dniu 27 listopada 2013 r. świadectwo wykonania, co nie zmienia faktu, iż kontrakt do momentu wniesienia powództwa został niemal w całości rozliczony. Ustosunkowując się natomiast do twierdzeń strony powodowej zaprezentowanych w załączniku do protokołu rozprawy z 07 listopada 2013 r., pozwany w piśmie procesowym z 30 grudnia 2013 r. (k. 16809-16819 - t. 85) wskazał, iż wyczerpująco podważył stosowane przez powódki metodologie obliczania ceny paliwa, które są nieczytelne i trudne do zrozumienia. Powódki powinny przyjąć nie średnią cenę jednoroczną, ale dla kontraktu wieloletniego konieczne jest przyjęcie współczynnika stałej zmiany ceny. Według pozwanego, nie jest także możliwe określenie rzeczywistych kosztów osuszania przewilgoconych warstw nasypu, ponieważ wykonawca nie przedstawił żadnych dokumentów określających w jakim terminie, na których odcinkach i w jaki sposób określił nadmierne zawilgocenie zarówno podłoża, jak i nasypów. Strona pozwana wskazała także, iż powódki w zakresie cen pali wierconych oraz stali, oparły się na ogólnych wyliczeniach bez ich konkretyzacji w zakresie realizacji umowy. Pozwany zakwestionował również opinię hydrologiczną (...) , która została przygotowana na zlecenie strony powodowej, jako nieobiektywną, która nie powinna być dowodem w sprawie. Odnosząc się do kwestii faktoringu wskazano, iż decyzja o jego wprowadzeniu podjęta została przez samego wykonawcę. Zamawiający wyraził pisemną zgodę na jego wprowadzenie, nie ingerując jednak w treść umowy łączącej wykonawcę i faktora. Wszelkie koszty z tego tytułu obciążają wykonawcę. W piśmie z 31 grudnia 2013 r. (k.16825-16829 - t. 85) strona powodowa zaprzeczyła, jakoby świadectwo wykonania z 27 listopada 2013 r. stanowiło dowód wykonania całości zobowiązania. Powódki wskazały, że interpretują je zgodnie z § 10 porozumienia stron z 07 listopada 2013 r., w którym ustalono, iż świadectwo wykonania w odniesieniu do obiektów inżynierskich (...) oraz (...) zostanie wydane w terminie 28 dni po dniu 04 lipca 2020 r. Wykonanie obowiązków powodów w całości dowodzić będzie dopiero świadectwo wykonania dla obiektów (...) i (...) . Ponadto świadectwo przyjęcia, na które powołuje się pozwany, pochodzi z 04 lipca 2012 r. i odnosi się do przejęcia robót w końcu czerwca 2012 r. Nie można przyjąć, aby przed dniem 30 maja 2012 r. doszło do wykonania wszystkich obowiązków. Powódki zaprzeczyły także, aby kontrakt, przed wniesieniem pozwu, został rozliczony w przeważającej części. Przejściowe świadectwa płatności, z definicji, nie stanowią rozliczenia jakichkolwiek prac, a jedynie płatności tymczasowe na poczet wynagrodzenia powódek. O zapłacie wynagrodzenia i rozliczeniu można mówić dopiero po wydaniu rozliczenia ostatecznego. Ponadto pozwany nie może powoływać się w celu obrony przed żądaniami powódek na rzekome rozliczenie kwot, które są w rzeczywistości sporne i dochodzone od pozwanego w tym samym postępowaniu. W odpowiedzi na powyższe stanowisko, pozwany w piśmie procesowym z 25 lutego 2014 r. (k. 16854-16962 – t. 85) wskazał, że wydane w dniu 27 listopada 2013 r. świadectwo wykonania jest zgodne z klauzulą 11.9 warunków kontraktu i stanowi akceptację robót. Wedle strony pozwanej wystawienie świadectwa wykonania, nie jest złożeniem oświadczenia woli w zakresie praw i obowiązków majątkowych, dla którego wymagane jest łączne współdziałanie dwóch pełnomocników upoważnionych przez Generalnego Dyrektora. W konsekwencji potwierdzenie czynności inżyniera dokonane przez zastępcę dyrektora Oddziału jednoosobowo należy uznać za skuteczne (klauzula 3.4 warunków kontraktu). W piśmie z 16 marca 2016 r. (k. 17804-17858 – t. 90) strona powodowa przedstawiła podsumowanie swojego stanowiska w sprawie oraz całego postępowania dowodowego. Analogiczne do powyższego podsumowanie, strona pozwana wyłożyła w piśmie procesowym z 15 marca 2016 r. (k. 17863-17908 – t. 90). Wzajemne odpowiedzi na powyższe stanowiska nastąpiły odpowiednio: w piśmie procesowym pozwanego z 20 kwietnia 2016 r. (k. – t. 90) oraz w piśmie procesowym strony powodowej z 18 kwietnia 2016 r. (k. – t. 90). W piśmie z 21 lipca 2016 r. (k. 17995-17997 – t. 90) strona powodowa wniosła o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania według załączonego spisu kosztów, w tym wynagrodzenia pełnomocnika według sześciokrotności stawki minimalnej. Sąd ustalił, co następuje. I. Kwestie wstępne, przetarg, oferta, warunki kontraktu: 1. Ogłoszenie o zamówieniu, oferta powódek: Powodowe Spółki (...) S.A. z siedzibą w W. i (...) S.A. z siedzibą w A. (region M. , H. ) są przedsiębiorcami budowlanymi, angażującymi się m. in. w duże, krajowe i europejskie przedsięwzięcia z dziedziny budownictwa drogowego (okoliczności bezsporne, wskazane twierdzeniami powódek – k. 9). W dniu 12 marca 2009 r., pozwany Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad opublikował ogłoszenie o zamówieniu robót budowlanych. Przedmiotem zamówienia miała być budowa autostrady (...) T. - R. na odcinku od węzła R. do węzła R. , km ok. 574+300 do ok. 581+250 (kopia ogłoszenia – k. 64-67, specyfikacja istotnych warunków zamówienia – k. 2828-2851v - t. 15). W dniu 09 listopada 2009 r. powódki, działające w ramach utworzonego przez siebie konsorcjum: (...) S.A. jako lider i (...) S.A. jako partner, sporządziły, a w dniu następnym złożyły swoją ofertę wykonania robót za cenę brutto (...) zł, w dniu 07 grudnia 2009 r. poprawioną do kwoty (...) zł obliczoną zgodnie z załączonym kosztorysem ofertowym (kopia oferty wraz z załącznikami – k. 69-104). W dniu 09 grudnia 2009 r. pozwany powiadomił powódki o wyborze ich oferty do realizacji. Cena zaoferowana przez powódki była najniższa spośród nieodrzuconych pozostałych 9 ofert. Pozostałe oferty opiewały na kwoty od (...) zł do (...) zł (kopia informacji o wyborze - k. 106-108). W analogicznym okresie, w ramach zamówienia publicznego GDDKiA O/ R. ogłosiła przetargi na realizację siedmiu innych inwestycji drogowych w okolicy, realizowanych w podobnym czasie. Żaden z zawartych przez pozwanego kontraktów nie zawierał zapisów, warunkujących zależność wykonania danego odcinka od wykonania odcinka sąsiedniego (bezsporne; wykaz – k. 1022 - t. 6; ogłoszenia o zamówieniach publicznych – k. 16312-16356 - t. 82; zeznania w charakterze strony A. P. (1) - k. 17787-17793 - t. 89). 2. Strony i warunki kontraktu: W dniu 26 lutego 2010 r., pozwany, występujący jako zamawiający, zawarł z powódkami – liderem i partnerem konsorcjum, występującymi jako wykonawca, umowę nr (...) , w której to umowie zamawiający powierzył, a wykonawca zobowiązał się do wykonania robót polegających na budowie autostrady (...) T. - R. na odcinku od węzła R. do węzła R. , km ok. 574+300 do ok. 581+250 (preambuła umowy). W zasadniczym tekście umowy, strony ustaliły, w szczególności, że: - za stanowiące część kontraktu (tj. umowy jako całości – przyp. SO) będą uważane następujące dokumenty: a) umowa (zasadniczy tekst umowy – przyp. SO), b) szczególne warunki kontraktu, c) warunki kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez zamawiającego; tłumaczenie wydania (...) (dalej zwane również ogólnymi warunkami kontraktu – przyp. SO), d) instrukcja dla wykonawców – tom I specyfikacji istotnych warunków zamówienia, e) specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych, f) dokumentacja projektowa – rysunki, g) oferta wykonawcy z 10 listopada 2009 r. wraz z załącznikami, h) wniosek wykonawcy o dopuszczenie do udziału w postępowaniu z 20 kwietnia 2009 r. (ust. 2 lit. a-h zasadniczego tekstu umowy), - wykonawca zobowiązuje się wykonać i zakończyć roboty oraz usunąć wady w całkowitej zgodności z postanowieniami kontraktu (ust. 3 zasadniczego tekstu umowy), - zaakceptowana kwota kontraktowa, zgodnie z ofertą wykonawcy, wynosi: netto (...) zł plus 22% podatek VAT, co łącznie stanowi kwotę brutto (...) zł (ust. 4.1. zasadniczego tekstu umowy), - maksymalna wartość zobowiązania wynosi 115% kwoty brutto podanej w pkt 4.1., co stanowi (...) zł (ust. 4.2. zasadniczego tekstu umowy), - w przypadku, gdyby wynagrodzenie wykonawcy obliczane zgodnie z kontraktem miało przekroczyć kwotę określoną w pkt 4.2, strony mogą dokonać zmiany tej kwoty drogą aneksu do umowy (ust. 4.3. zasadniczego tekstu umowy), - wykonawca zobowiązuje się wobec zamawiającego do zakończenia przedmiotu umowy w terminie 18 miesięcy od daty rozpoczęcia w rozumieniu F. (ust. 5 zasadniczego tekstu umowy), - wszelkie zmiany i uzupełnienia treści kontraktu mogą być wprowadzone wyłącznie w formie aneksu podpisanego przez zamawiającego i wykonawcę, pod rygorem nieważności (ust. 7 zasadniczego tekstu umowy; kopia zasadniczego tekstu umowy nr (...) – k. 112-113). W stanowiącej część umowy ofercie sporządzonej w dniu 09 listopada 2009 r., wykonawcy oświadczyli w szczególności, że : - składają ofertę na wykonanie przedmiotu zamówienia zgodnie ze specyfikacją istotnych warunków zamówienia (ust. 1 oferty), - zapoznali się ze specyfikacją istotnych warunków zamówienia (SIWZ) oraz wyjaśnieniami i zmianami SIWZ przekazanymi przez zamawiającego i uznają się za związanych określonymi w nich postanowieniami i zasadami postępowania (ust. 2 oferty), - oferują wykonanie przedmiotu zamówienia za cenę brutto (...) zł zgodnie z załączonymi do oferty kosztorysem ofertowym (ust. 3 oferty) - akceptują warunki płatności określone przez zamawiającego w SIWZ (ust. 6 oferty, kopia pisma przewodniego oferty – k. 69-70). Z kolei w szczególnych warunkach kontraktu strony dokonały, między innymi, następujących zmian warunków kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez zamawiającego - tłumaczenie wydania F. (...) : - zmiany warunku 1.1.4.1, stosownie do której zaakceptowana kwota kontraktowa oznacza cenę oferty brutto (wraz z należnym podatkiem od towarów i usług VAT), określoną w umowie, - wyłączenia zastosowania warunku 13.8 Korekty wynikające ze zmian kosztu (odpis szczególnych warunków kontraktu - k. 114-124v, zwł. k. 114v i 122v). Treść warunku (subklauzuli) 13.8 warunków kontraktu… zawiera zaś między innymi stwierdzenie, że jeżeli subklauzula ta ma zastosowanie, to kwoty płatne wykonawcy będą korygowane dla oddania wzrostów lub spadków kosztu robocizny, dóbr i innych nakła­dów na roboty, przez dodanie lub potrącenie kwot określonych za pomocą formuł przepisanych tą subklauzulą. W zakresie, w jakim pełna rekompensata za jakikolwiek wzrost lub spadek kosztów, nie jest objęta postanowieniami niniejszej lub innych klauzul, będzie się uważało, że zaakceptowana kwota kontraktowa zawiera rezerwy na pokrycie innych nieprzewidzianych wzrostów lub spadków kosztów (treść warunków kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez zamawiającego , tłumaczenie wydania F. (...) – okoliczność znana Sądowi z urzędu). Pojęcie dóbr , zdefiniowane w subklauzuli 1.1.5.2 warunków kontraktu… oznacza między innymi materiały , to jest - stosownie do subklauzuli 1.1.5.3 warunków kontraktu… , wszelkiego rodzaju rzeczy (inne niż urządzenia) mające stanowić lub stanowiące część robót stałych, włącznie z pozycjami obejmującymi same dostawy (jeżeli występują), które mają być dostarczone przez wykonawcę według kontraktu (kopia tekstu jednolitego ogólnych warunków kontraktu… , zmodyfikowanych szczególnymi warunkami kontraktu – k. 126-167). Ogólne warunki kontraktu… w postaci zmodyfikowanej przez strony szczególnymi warunkami kontraktu zawierały ponadto, między innymi, następujące ustalenia: - wykonawca utrzyma w sposób bezpieczny ruch pojazdów na wszystkich drogach publicznych i ich częściach takich, jak ścieżki rowerowe, chodniki, torowiska i tym podobnych zajmowanych przez niego lub z których korzysta podczas robót; wykonawca na własny koszt utrzyma stały dostęp do wszystkich posesji przez cały okres trwania robót; wykonawca przed rozpoczęciem robót, na własny koszt dokona inwentaryzacji fotograficznej i opisowej dróg, tras dostępu i urządzeń obcych na placu budowy, jak i w jego otoczeniu, których stan może ulec pogorszeniu w wyniku prowadzenia robót budowlanych; inwentaryzacja ta zostanie poświadczona protokołem przez wykonawcę, inżyniera i gestorów lub zarządców takich dróg i urządzeń obcych (subklauzula 4.13), - strony w subklauzuli 4.11 przyjęły, że wykonawca uznał zaakceptowaną kwotę kontraktową za poprawnie określoną i wystarczającą oraz oparł zaakceptowaną kwotę kontraktową na danych, interpretacjach, koniecznych informacjach, inspekcjach, badaniach i upewnieniu się, co do wszystkich odnośnych spraw, o których mowa w subklauzuli 4.10 [dane o placu budowy]; jeżeli w kontrakcie nie podano inaczej, to zaakceptowana kwota kontraktowa pokrywa wszystkie zobowiązania wykonawcy według kontraktu (włączając te, na które przewidziano kwoty warunkowe, jeśli takie są), i wszystko, co konieczne dla właściwej realizacji i ukończenia robót oraz usunięcia wszelkich wad, - strony wyłączyły z kontraktu subklauzulę nr 13.8 – korekty wynikające ze zmian kosztów, - jeżeli zamawiający uważa się za uprawnionego do jakiejkolwiek płatności według jakiejkolwiek klauzuli niniejszych warunków lub z innego tytułu w związku z kontraktem i/lub do jakiegokolwiek przedłużenia okresu zgłaszania wad, to zamawiający lub inżynier da wykonawcy powiadomienie z odnośnymi szczegółowymi informacjami; jednakże powiadomienie nie jest wymagane dla płatności należnych według subklauzuli 4.19 (elektryczność, woda i gaz), według subklauzuli 4.20 (sprzęt zamawiającego i materiał do wydania bezpłatnie), lub za inne usługi, o które wykonawca poprosi; powiadomienie będzie dane tak szybko, jak jest to praktycznie możliwe po tym, jak zamawiający dowie się o wydarzeniu lub okoliczności dającej powód do roszczenia; powiadomienie tyczące się jakiegokolwiek przedłużenia okresu zgłaszania wad, będzie dane przed upływem takiego okresu; te szczegółowe informacje będą wymieniały klauzulę lub inną podstawę roszczenia i będą zawierały uzasadnienie kwoty i/lub przedłużenia, do którego zamawiający uważa się za uprawnionego w związku z kontraktem; inżynier będzie wtedy postępował zgodnie z subklauzulą 3.5 (określenia) aby uzgodnić lub określić: (i) kwotę (jeśli jest), którą zamawiający ma prawo otrzymać od wykonawcy, i/lub (ii) przedłużenie (jeśli jest) okresu zgłaszania wad zgodnie z subklauzulą 11.3 (przedłużenie okresu zgłaszania wad); kwota ta może być wprowadzona jako potrącenie do ceny kontraktowej i świadectw płatności; zamawiający będzie uprawniony do skompensowania lub dokonania potrącenia z jakiejkolwiek kwoty poświadczonej w jakimś świadectwie płatności, lub do wystąpienia w inny sposób z roszczeniami w stosunku do wykonawcy, jedynie zgodnie z niniejszą subklauzulą (subklauzula 2.5), - wykonawca opracuje na własny koszt w ramach kontraktu: plan zabezpieczenia dowozu materiałów budowlanych po istniejącej sieci dróg oraz ewentualnych dróg technologicznych, projekt organizacji ruchu na czas budowy, projekt objazdów tymczasowych (subklauzula 4.1), - jeżeli wykonawca pilnie przestrzega procedur ustanowionych przez odnośne, legalnie ukonstytuowane władze publiczne w kraju, władze te opóźniają lub przerywają pracę wykonawcy oraz opóźnienie to lub przerwanie było nieprzewidywalne, to wtedy takie opóźnienie lub przerwanie będzie mogło być uważane za powód opóźnienia według podpunktu (b) subklauzuli 8.4 [przedłużenie czasu na ukończenie], - wykonawca, z uwzględnieniem subklauzuli 2.5 [roszczenia zamawiającego], zapłaci zamawiającemu kary umowne za przekroczenie czasu na ukończenie robót, w wysokości 0,01% zaakceptowanej kwoty kontraktowej, określonej w subklauzuli 1.1.4.1, za każdy dzień zwłoki (subklauzula 8.7 lit. a), - roboty będą przyjęte przez zamawiającego, kiedy: roboty zostaną ukończone zgodnie z kontraktem, włącznie ze sprawami opisanymi w subklauzuli 8.2 [czas na ukończenie], świadectwo przyjęcia dla robót zostanie wystawione lub będzie się uważało, że zostało wystawione zgodnie z niniejszą subklauzulą, wykonawca będzie mógł wystąpić o świadectwo przyjęcia za pomocą powiadomienia inżyniera nie wcześniej niż 14 dni przed tym, kiedy roboty będą w opinii wykonawcy ukończone i gotowe do przyjęcia; inżynier w ciągu 28 dni po otrzymaniu wniosku wykonawcy: wystawi wykonawcy świadectwo przyjęcia, podając datę, z którą roboty zostały ukończone zgodnie z kontraktem, pomijając wady oraz drobne zaległe prace spełniające łącznie warunki: a/ nie mające wpływu na użycie robót lub odcinka do przeznaczonego im celu (użycie do czasu ukończenia tych prac i usunięcia tych wad lub podczas dokonywania tych czynności), b/ nie mające wpływu na możliwość uzyskania pozwolenia na użytkowanie, c/ których wykonanie w ciągu czasu na ukończenie nie było możliwe z przyczyn niezależnych od wykonawcy (warunek nie dotyczy prac z działu zieleń drogowa; jeżeli inżynier ani nie wystawi świadectwa przyjęcia, ani nie odrzuci wniosku wykonawcy w ciągu tego okresu 28 dni i jeżeli roboty lub odcinek są w istocie zgodne z kontraktem, to będzie się uważało, że świadectwo przyjęcia zostało wystawione w ostatnim dniu tego okresu (subklauzula 10.1), sposób dokumentowania robót : - [raporty o postępie prac – sub. 4.21] miesięczne raporty o postępie będą przygotowywane przez wykonawcę według wzoru opracowanego przez inżyniera i przedkładane w 6 egzemplarzach inżynierowi; - [rada budowy – sub. 4.25] w ciągu 7 dni od przekazania inżynierowi przez wykonawcę raportu o postępie robót, na placu budowy lub innym uzgodnionym przez strony miejscu, odbywać się będą z udziałem inżyniera i reprezentanta wykonawcy, rady budowy w celu zweryfikowania raportu o postępie robót oraz omówienia problemów związanych z realizacją robót; - [dziennik budowy – sub. 4.26] przedstawiciel wykonawcy będzie odpowiedzialny za prowadzenie i przechowywanie na placu budowy dziennika budowy zgodnie z wymaganiami ustawy prawo budowalne oraz przepisów wykonawczych; wpisów do dziennika budowy mogą dokonywać tylko osoby do tego uprawnione, - po wystawieniu świadectwa wykonania, każda ze stron pozostanie odpowiedzialna za wypełnienie każdego zobowiązania, które w tym czasie pozostaje niewykonane; dla celów określenia natury i stopnia niewykonanych zobowiązań, kontrakt będzie uważany za pozostający w mocy (subklauzula 11.10), - jeżeli wykonawca uważa się za uprawnionego do jakiegokolwiek przedłużenia czasu na ukończenie i/lub jakiejkolwiek dodatkowej płatności, według jakiejkolwiek klauzuli niniejszych warunków lub z innego tytułu w związku z kontraktem, to wykonawca da inżynierowi powiadomienie, opisujące wydarzenie lub okoliczność, powodującą roszczenie; powiadomienie będzie dane najwcześniej jak to możliwe, ale nie później niż 14 dni po tym, kiedy wykonawca dowiedział się, lub powinien był dowiedzieć się, o tym wydarzeniu lub okoliczności (subklauzula 20.1, zd. 1 i 2), - jeżeli wykonawca nie da powiadomienia o roszczeniu w ciągu takiego okresu 14 dni, to czas na wykonanie nie będzie przedłużony, wykonawca nie będzie uprawniony do dodatkowej płatności, a zamawiający będzie zwolniony z całej odpowiedzialności w związku z takim roszczeniem; w przeciwnym razie będą miały zastosowanie poniższe postanowienia niniejszej subklauzuli (subklauzula 20.1, zd. 3 i 4), - wykonawca przedłoży także wszelkie inne powiadomienia wymagane kontraktem oraz szczegółowe informacje uzasadniające roszczenie, a wszystko to w odniesieniu do takiego wydarzenia lub okoliczności (subklauzula 20.1 zd. 5), - wykonawca będzie prowadził, albo na placu budowy albo w innym miejscu możliwym do zaakceptowania dla inżyniera, takie bieżące zapisy, jakie mogą być potrzebne do uzasadnienia każdego roszczenia; bez uznania odpowiedzialności zamawiającego, inżynier będzie mógł, po otrzymaniu jakiegokolwiek powiadomienia według niniejszej subklauzuli, śledzić prowadzenie takich zapisów i/lub polecić wykonawcy prowadzenie dalszych bieżących zapisów; wykonawca pozwoli inżynierowi obejrzeć wszystkie te zapisy i przedłoży inżynierowi (jeśli zostanie mu polecone) ich kopie (subklauzula 20.1 zd. 6-8), - w ciągu 42 dni po tym, kiedy wykonawca dowiedział się (lub powinien był dowiedzieć się) o wydarzeniu lub okoliczności, która dała powód do roszczenia, wykonawca prześle inżynierowi pełne szczegółowe roszczenie, które będzie także zawierało pełne szczegółowe informacje uzasadniające podstawę wysunięcia takiego roszczenia oraz żądanego przedłużenia czasu i/lub dodatkowej płatności; jeżeli wydarzenie lub okoliczność, powodująca to roszczenie, ma skutek ciągły, to: (a) to pełne szczegółowe roszczenie będzie uważane za przejściowe; (b) wykonawca będzie w miesięcznych przedziałach czasowych przesyłał dalsze roszczenia przejściowe podające skumulowane opóźnienie i/lub kwotę roszczenia, oraz takie dalsze dodatkowe szczegółowe informacje, jakich inżynier może rozsądnie wymagać; oraz (c) wykonawca prześle ostateczne roszczenie w ciągu 28 dni od ustania skutków wynikających z takiego wydarzenia lub okoliczności, lub w ciągu takiego innego okresu, jaki może być zaproponowany przez wykonawcę i zatwierdzony przez inżyniera (subklauzula 20.1 zd. 9-10 i lit. a-c), - w ciągu 42 dni od otrzymania roszczenia inżynier odpowie zatwierdzeniem lub odrzuceniem wraz ze szczegółowymi komentarzami; może on także zażyczyć sobie dalszych szczegółowych informacji, ale pomimo to ustosunkuje się do podstaw tego roszczenia w takim czasie (subkaluzula 20.1, zd. 11-12), - każde świadectwo płatności będzie zawierało takie kwoty za jakiekolwiek roszczenie, jakie zostały rozsądnie udowodnione jako należne według odnośnego postanowienia kontraktu; jeżeli i dopóki dostarczone szczegółowe informacje nie są wystarczające do udowodnienia całego roszczenia, wykonawca będzie uprawniony tylko do płatności za taką część tego roszczenia, jaką jest on w stanie udowodnić (subklauzula 20.1 zd. 13-14), - inżynier będzie postępował zgodnie z subklauzulą 3.5, aby uzgodnić lub określić: (i) przedłużenie (jeśli jest) czasu na ukończenie (przed lub po jego upływie) zgodnie z subklauzulą 8.4 (przedłużenie czasu na ukończenie); i/lub (ii) dodatkową płatność (jeśli jest), do której wykonawca jest uprawniony według kontraktu (subklauzula 20.1 zd. 15 i lit. i-ii), - niezależnie od innych postanowień niniejszych warunków, roszczenie o przedłużenie czasu na ukończenie lub roszczenie dotyczące zmiany zakresu wymaganej minimalnej ilości wykonania, muszą być przesłane inżynierowi (w pełnej i szczegółowej formie) wcześniej, niż 30 dni przed upływem terminów określonych odpowiednio zgodnie z subklauzulami 8.2 (czas na ukończenie), 8.4 (przedłużenie czasu na ukończenie) i 8.13 (wymagana minimalna ilość wykonania), z wyjątkiem sytuacji, gdy okoliczności uzasadniające - zdaniem wykonawcy - jego prawo do przedłużenia czasu na ukończenie, wystąpią w ciągu tego 30-dniowego okresu; w tym drugim wypadku, nieprzekraczalnym terminem złożenia roszczenia, są terminy określone zgodnie z subklauzulami 8.2, 8.4 i 8.13; w przypadku złożenia roszczenia niezgodnego z zapisami tego akapitu, wykonawcy nie przysługuje prawo do przedłużenia czasu na ukończenie lub zmiany wymaganej ilości wykonania (subklauzula 20.1 zd. 16-18), - zgodnie z subklauzulą 19.1 siła wyższa oznacza wyjątkowe wydarzenie lub okoliczności: a/ na którą strona nie ma wpływu; b/ przed którą taka strona nie mogłaby się rozsądnie zabezpieczyć przed momentem zawarcia kontraktu; c/ której, gdyby wystąpiła, taka strona nie mogłaby uniknąć lub przezwyciężyć oraz d/ której nie można w istocie przypisać drugiej stronie; siła wyższa może obejmować m.in. klęski żywiołowe, - wymagania niniejszej subklauzuli są dodatkowe w stosunku do postanowień jakiejkolwiek innej subklauzuli, która może mieć zastosowanie do danego roszczenia; jeżeli wykonawca nie zastosuje się do niniejszej lub innej subklauzuli w odniesieniu do jakiegokolwiek roszczenia, to jakiekolwiek przedłużenie czasu i/lub dodatkowa płatność, uwzględni zakres (jeśli jest), w jakim to niezastosowanie się uniemożliwiło lub przyniosło szkodę właściwemu zbadaniu roszczenia, chyba że roszczenie to jest wyłączone według drugiego akapitu niniejszej subklauzuli (subklauzula 20.1 zd. 19-20) (kopia tekstu jednolitego zmodyfikowanych ogólnych warunków kontraktu … – k. 126-167). 3. Zakres robót oraz ich szacowana w ofercie przez wykonawcę wartość: A/ roboty drogowe : Zakres robót drogowych do wykonania w ramach kontraktu obejmował: ■ budowę odcinka autostrady (...) o długości 6,95 km, w tym dwie jezdnie po 2 pasy ruchu (szer. 3,75 m każdy) i pas awaryjny (szer. 3,00 m), kat. ruchu KR6; ■ budowę odcinka drogi krajowej DK (...) o długości 1,33 km, w tym dwie jezdnie po 2 pasy ruchu (szer. 3,50 m każdy) i pas awaryjny (szer. 2,50 m), kat. ruchu KR5; ■ przebudowę drogi krajowej DK (...) na długości ok. 700 m do przekroju 2-jezdniowego ■ budowę dwóch węzłów autostradowych: *węzeł R. na przecięciu autostrady (...) z istniejącą drogą krajową DK (...) , węzeł typu WB półkoniczyna częściowo bezkolizyjny, relacje skrętne na autostradzie (...) są bezkolizyjne, na drodze krajowej DK (...) kolizyjne, realizowane na rondach; *węzeł R. na przecięciu autostrady (...) z projektowaną drogą krajową (...) , węzeł typu WA podwójna trąbka , wszystkie relacje skrętne na autostradzie (...) i drodze krajowej DK (...) bezkolizyjne; ■ budowę odcinków dróg dojazdowych i wewnętrznych zapewniających obsługę przyległego terenu o łącznej długości 12,888 km, ■ przebudowę odcinków dróg powiatowych Nr (...) , ■ przebudowę odcinków dróg gminnych Nr (...) , ■ budowę urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego (oznakowanie poziome i pionowe wraz z elementami systemu informacji drogowej, bariery ochronne, osłony przeciwolśnieniowe, ogrodzenie autostrady). Całość robót drogowych podzielona została na 3 odcinki: ■ odcinek nr I od km 574+300 do km 577+169; odcinek nr II od km 577+169 do km 580+100; odcinek nr III od km 580+100 do km 581+250 oraz odcinek DK-19 od km 467+030,04 do km 468+360. B/ roboty mostowe : Zakres robót mostowych kontraktu obejmował budowę 12 nowych obiektów: ■ wiadukt autostradowy (...) w km 574+511,893: konstrukcja z belek prefabrykowanych T27, 5 przęseł, dług. całkowita 138,41 m, obiekt przekracza linię kolejową O. - R. i drogę krajową DK (...) ■ wiadukt drogowy (...) w km 576+325,48: konstrukcja z belek prefabrykowanych T24, 4 przęsła, dług. całkowita 86,55 m, obiekt przekracza autostradę (...) w ciągu drogi gminnej nr (...) ■ wiadukt drogowy (...) w km 578+181,86: konstrukcja z belek prefabrykowanych T24, 4 przęsła, dług. całkowita 86,64 m, obiekt przekracza autostradę (...) w ciągu drogi powiatowej nr (...) , ■ most autostradowy (...) w km 578+466,06: konstrukcja żelbetowa płytowa, 1 przęsło, dług. całkowita 48,09 m, obiekt przekracza potok C. ■ most drogowy (...) w ciągu projektowanej drogi dojazdowej do oczyszczalni ścieków: konstrukcja żelbetowa płytowa, 1 przęsło, dług. całkowita 48,09 m, obiekt przekracza potok C. ■ wiadukt autostradowy (...) w km 579+938,71: konstrukcja z belek prefabrykowanych T18, 2 przęsła, dług. całkowita 37,25 m, obiekt przekracza drogę gminną nr (...) , ■ most autostradowy (...) w km 580+100,60: konstrukcja skrzynkowa z betonu sprężonego, 9 przęseł, dług. całkowita 512,0 m, obiekt przekracza drogi dojazdowe, drogę krajową DK (...) oraz rzeki M. i W. ■ wiadukt drogowy (...) w km 580+852,45: konstrukcja z belek prefabrykowanych T24, 4 przęsła, dług. całkowita 98,70 m, obiekt przekracza autostradę (...) w ciągu łącznicy AŁ na węźle (...) ■ przejście dla pieszych (...) w km 467+034,20 projektowanej DK (...) : konstrukcja żelbetowa, rama zamknięta, dług. 11,60 m, obiekt przekracza ciąg pieszy ■ wiadukt drogowy WS7 w km 467+426,86 projektowanej DK (...) : konstrukcja z belek prefabrykowanych T24, 4 przęsła, dług. całkowita 98,70 m, obiekt przekracza autostradą (...) w km 581+025,57 i drogi dojazdowe, ■ wiadukt drogowy WS8 w km 467+875,66 projektowanej DK (...) : konstrukcja z belek prefabrykowanych T27, 1 przęsło, dług. 27,40 m, obiekt przekracza łącznice GŁ3 i 4 na węźle (...) ■ wiadukt drogowy (...) w km 468+197,51 projektowanej DK (...) : konstrukcja z belek prefabrykowanych T18, 2 przęsła, dług. całkowita 37,20 m, obiekt przekracza projektowany odcinek drogi powiatowej nr (...) oraz ściany oporowej o dług. 160,96 m wzdłuż łącznicy GŁ2 na Węźle (...) w technologii gruntu zbrojonego. C/ roboty branżowe i towarzyszące : Pozostałe roboty realizowane w ramach kontraktu obejmują usunięcie kolizji istniejącego uzbrojenia terenu kolidującego z autostradą (...) i projektowaną drogą krajową DK (...) , tj.: ■ przebudowy linii niskiego i średniego napięcia, ■ przebudowy urządzeń telekomunikacyjnych, ■ przebudowę kolejowych urządzeń telekomunikacyjnych (w rejonie wiaduktu (...) ), ■ przebudowy istniejących rowów melioracyjnych, ■ budowę przepustów na rowach melioracyjnych, ■ przebudowy istniejącej sieci drenarskiej, ■ przebudowę sieci wodociągowych i kanalizacji sanitarnej, ■ przebudowę sieci gazowej średniego ciśnienia, ■ przebudowę sieci gazowej wysokiego ciśnienia, ■ wycinkę drzew i krzewów oraz budowę nowych urządzeń, w tym w zakresie ochrony środowiska: ■ kanalizacja deszczowa i urządzenia oczyszczające wody opadowe, ■ oświetlenie drogowe wraz z zasilaniem, ■ łączność autostradowa, ■ ekrany akustyczne, ■ adaptacja i ochrona istniejącej zieleni, ■ przejścia dla zwierząt, ■ zieleń projektowana. Szczegółowe parametry kontraktu, w tym mapę odcinka, szacunkowy wykaz ilości robót zawarto w metryce kontraktu autostradowego nr (...) (k. 2584-2590 - t. 13). Z ich zestawienia wynika, iż przy robotach drogowych szacunkowo zostanie wykonane: 1 773 555 m 3 nasypów, 130 530 m 3 warstwy mrozoochronnej, 300 819,3 m 2 podbudów z kruszywa łamanego stabilizowanego mechanicznie, 215 398 m 2 podbudowy z betonu asfaltowego, 270 660 m 2 nawierzchni z betonu asfaltowego (warstwa wiążąca), 268 574 m 2 nawierzchni z betonu asfaltowego (warstwa ścieralna). Koszty w kosztorysie ofertowym wykonawcy z 09 listopada 2009 r. podzielono na 7 części oznaczonych literami A-G (k. 73-103) : A. Dział ogólny (...) netto, w tym, m.in . 1/ zaplecze wykonawcy: (...) zł (utrzymanie zaplecza (...) 2/ wykonanie objazdów/przejazdów i organizacja ruchu – ryczałt (...) zł, 3/ wykonanie dróg tymczasowych (...) 4/ utrzymanie objazdów/przejazdów i organizacja ruchu – (...) 5/ utrzymanie wykonanych dróg tymczasowych – (...) zł (ryczałt), 6/ naprawa/odbudowa i remont istniejących dróg publicznych - (...) zł (ryczałt), B. Roboty drogowe, ekrany akustyczne – (...) zł netto, w tym : 1/ roboty przygotowawcze (...) zł , 2/ roboty ziemne (...) zł, w tym m.in.: *wykonanie wykopów mechaniczne z transportem urobku w miejsca przewidziane do wypełnienia gruntem (...) zł (...) *wymiana gruntów organicznych i nasypowych zalegających powyżej wody gruntowej z wywiezieniem poza teren budowy na grunt dostarczony z dokopu z zagęszczeniem – wykonawca zapewnia miejsce odwozu oraz pozyska grunt własnym staraniem i na własny koszt – (...) zł (...) *wymiana gruntów organicznych i nasypowych zalegających poniżej zwierciadła wód gruntowych z wywiezieniem poza teren budowy na grunt dostarczony z dokopu z zagęszczeniem przez wibroflotację – wykonawca zapewnia miejsce odwozu oraz pozyska grunt własnym staraniem i na własny koszt – (...) zł (...) *wykonanie nasypów mechanicznie z gruntu uzyskanego z wykopu (...) zł (...) , wykonanie nasypów mechanicznie z gruntu z dokopu i transportem gruntu – wykonawca pozyska grunt własnym staraniem i na własny koszt (...) zł (...) *wzmocnienie podłoża pod nasypami przy pomocy półmateraca wykonanego z geosiatki i 50 cm warstwy kruszywa naturalnego – (...) zł (...) *wzmocnienie zwieńczające kolumny żwirowe pod wysokimi nasypami przy pomocy geosiatki i warstwy kruszywa naturalnego (...) zł (...) , wykonanie podbudów – (...) zł), 3/ nawierzchnie (...) zł, w tym m.in. *nawierzchnia żwirowa z kruszywa naturalnego stabilizowanego mechanicznie (o grubości 15 cm – (...) zł (...) , o grubości 18 cm – (...) zł (...) *wykonanie nawierzchni z betonu asfaltowego AC11W warstwa wiążąca 4 cm KR1 – (...) zł (...) , 7 cm KR2 – (...) zł (...) ; *wykonanie nawierzchni z betonu asfaltowego AC11S 4 cm KR1 – (...) zł (...) , 5 cm KR2 – (...) zł (...) ( ) ); *wykonanie warstwy wiążącej z betonu asfaltowego AC WMS 16W 8cm – (...) zł (...) ; *wykonanie warstwy ścieralnej z mieszanki SMA11 o grubości 4 cm – 6 (...) zł (...) , 4/ roboty wykończeniowe (...) zł , C. Obiekty inżynierskie (...) zł w zakresie obiektów inżynierskich stosowano następujące stawki: w zakresie robót ziemnych : wykonanie wykopów mechanicznie w gruntach nieskalistych (...) zł/m 3 , wykonanie nasypów i skarp przy obiekcie (...) zł/m 3 ; w zakresie robót nawierzchniowych : nawierzchnia jezdni mostowej z mieszanki SMA – 4 cm – (...) zł/m ( 2) , wykonanie nawierzchni z asfaltu lanego, warstwa wiążąca o grubości 3 cm – (...) zł/m 2 , wykonanie nawierzchni z asfaltu twardolanego – (...) zł/m 2 , D. Urządzenia Infrastruktury technicznej (...) zł, E. Melioracje (...) zł , F. Zieleń - inwentaryzacja i projekt gospodarki istniejącą zielenią (...) zł , G. Zieleń - zagospodarowanie zielenią pasa drogowego (...) zł. 4. Zakładany harmonogram robót, kolejność prowadzenia robót, okresy intensyfikacji robót: W celu sprawnej organizacji robót budowalnych odcinek autostrady (...) wraz z drogą DK (...) został podzielony na 5 sekcji: 1/ km 574+300,00 - 575+640,00: długość odcinka autostrady: (...) - 1 340 m, przewidywana ilość nasypów: 330 000 m 3 ; w ramach tego odcinka znajduje się węzeł R. z wiaduktem (...) , systemem łącznic Ł1, Ł2, Ł3, Ł4, rondami i z drogą krajową (...) ; na długości odcinka znajdują się drogi dojazdowe nr (...) w zakresie robót ziemnych występuje tutaj: *odcinek wzmacniania podłoża pod nasypem półmateracem, *wzmocnienie podłoża pod nasypem wkładkami zbrojenia z geosiatki 40 kN/m, *zbrojenie skarp nasypów geosiatką Fdmin =18 kN/m, *zabezpieczenie powierzchniowe skarp siatką antyerozyjną, 2/ km 575+640,00 - 577+605,00: długość odcinka autostrady: (...) - 1 965m, przewidywana ilość nasypów: 160 000 m 3 ; w ramach tego odcinka znajduje się wiadukt drogowy nad autostradą (...) ; na długości odcinka znajdują się drogi dojazdowe nr (...) oraz droga gminna (...) ; w zakresie robót ziemnych występuje tutaj: *wykop z transportem materiału i wbudowaniu go w nasyp, *wymiana gruntów organicznych na głębokość do ok.1,3 m, *wzmocnienie podłoża pod nasypem wkładkami zbrojenia z geosiatki 40kN/m, *zbrojenie skarp nasypów geosiatką Fdmin =18kN/m; sekcja 2 zaczyna się od wymiany gruntu do przepustu PE4, 3/ km 577+605,00 - 579+077,00: długość odcinka autostrady: (...) - 1 472 m, przewidywana ilość nasypów: 180 000 m 3 ; w ramach tego odcinka znajduje się wiadukt drogowy nad autostradą (...) , most autostradowy (...) i (...) nad rowem C-l; na długości odcinka znajdują się drogi dojazdowe nr (...) oraz droga powiatowa (...) ; w zakresie robót ziemnych występuje tutaj: *wzmocnienie podłoża gruntowego kolumnami żwirowymi wraz z nasypem przeciążeniowym, *odcinek wzmacniania podłoża pod nasypem półmateracem, *zbrojenie skarp nasypów geosiatką Fdmin =18 kN/m, *zabezpieczenie powierzchniowe skarp siatką antyerozyjną, *wymiana gruntów organicznych na głębokość do ok. 2 m; sekcja 3 zaczyna się od przepustu PE4 i kończy na przepuście PHE6, 4/ km 579+077,00 - 579+928,55: długość odcinka autostrady: (...) - 851,55 m, przewidywana ilość nasypów: 240 000 m 3 ; na długości odcinka znajdują się drogi dojazdowe nr (...) ; w zakresie robót ziemnych występuje tutaj: *wzmocnienie podłoża pod nasypem geosiatką 170kN/m, *wymiana gruntów organicznych na głębokość do ok. 3 m, w tym miejsca poniżej poziomu wody gruntowej, na których konieczne będzie użycie do wymiany metody wibroflotacji, *zbrojenie skarp nasypów geosiatką Fdmin =18 kN/m; sekcja 4 zaczyna się od przepustu PHE6 i kończy na wiadukcie autostradowym (...) , 5/ 579+928,55 - 581+250,00: długość odcinka autostrady: (...) - 1 321,45 m, przewidywana ilość nasypów: (...) m ( 3) ; w ramach tego odcinka znajduje się most autostradowy (...) oraz Węzeł (...) w wiaduktami (...) , (...) , systemem łącznic (...) oraz przejściem (...) pod nową drogą (...) ; na długości odcinka znajdują się drogi dojazdowe nr (...) oraz droga gminna (...) i droga powiatowa (...) ; w zakresie robót ziemnych występują tutaj: *wymiana gruntów organicznych na głębokość do ok. 2,40 m, *odcinek wzmacniania podłoża pod nasypem półmateracem, *wzmocnienie podłoża gruntowego kolumnami żwirowymi wraz z nasypem przeciążeniowym, zbrojenie skarp nasypów geosiatką Fdmin =18 kN/m, *zabezpieczenie powierzchniowe skarp siatką antyerozyjną; sekcja 5 zaczyna się dla odcinka autostrady od wiaduktu drogowego (...) i kończy na granicy robót autostrady; obejmuje również cały odcinek nowej drogi (...) wraz z wszystkimi łącznicami węzła R. . Zakładana kolejność prowadzenia robót : Harmonogram robót zakładał wykonanie w pierwszej kolejności dróg technologicznych wzdłuż autostrady. Drogi technologiczne w większości przypadków miały zostać usytuowane w miejscu przyszłych dróg dojazdowych. Technologia wykonania dróg tymczasowych zakładała wykonanie robót ziemnych według projektu dróg dojazdowych a następnie konstrukcji tymczasowej drogi. Po zakończeniu użytkowania (wiosna 2011), drogi technologiczne miano sukcesywnie rozbierać i wykonywać docelową konstrukcję. Dlatego wszystkie drogi docelowe i lokalne (poza drogą powiatową (...) z m. T. do m. T. ) zakładano wykonać w roku 2011. Harmonogram zakładał usunięcie kolizji w okresie kwiecień - lipiec 2010. Usunięcie kolizji miało udostępnić front robót konstrukcyjnych na wszystkich obiektach mostowych. Szczególny nacisk przy tworzeniu harmonogramu położono na roboty ziemne korpusu autostrady i węzłów autostradowych. Dlatego natychmiast po wykonaniu dróg dojazdowych (a nawet w trakcie ich budowy) zakładano wykonywanie odcinków nasypów, wymian gruntu i (po wykonaniu badań do optymalizacji projektu) wzmocnień kolumnami żwirowymi. Kolumny żwirowe pociągały za sobą w wielu przypadkach konieczność przerwy z uwagi na konsolidację gruntu pod nasypem przeciążającym. Dlatego wszystkie roboty ziemne związane z ciągiem głównym autostrady zakładano skumulować w roku 2010 i w pierwszym kwartale 2011. Materiał z nasypu przeciążającego miał zostać wbudowany w nasypy dróg lokalnych, przechodzących nad autostradą wiaduktami drogowymi. W ramach robót przygotowawczych miały wystąpić rozbiórki budynków mieszkalnych i gospodarczych, ogrodzeń. Z uwagi na zaadaptowanie budynków do potrzeb budowy (zaplecza, lokale magazynowe), przewidywano rozbiórkę w pierwszym etapie tylko budynków kolidujących z obiektami mostowymi, a w przyszłym roku lub na etapie budowy dróg dojazdowych i lokalnych, rozbiórki pozostałych budynków. Organizacja i sposób realizacji robót: Zgodnie z założeniami dokumentacji przetargowej i zobowiązaniami wykonawcy, prace na budowie (poza okresem zimowym) miały być prowadzone w systemie dwuzmianowym w godzinach 6.00-22.00. W przypadku wystąpienia konieczności, zakładano wprowadzenie trzeciej zmiany (nocnej). Kumulacja robót miała nastąpić w miesiącach lipiec-październik 2010 r. oraz maj-wrzesień 2011 r. Zgodnie z przedstawionym do inwestora schematem organizacyjnym, roboty drogowe podzielono na 3 kierownictwa, obejmujące odpowiednio sekcję 1 i 2, sekcję 3 i 4, oraz sekcję 5. Roboty mostowe również podzielono na kierownictwa dla poszczególnych obiektów (grup obiektów) zgodnie ze schematem organizacyjnym. Skład i wydajność brygad: Dla zapewnienia odpowiedniego tempa i kolejności robot, założono i przedstawiono w załączniku nr 3 skład brygad roboczych dla poszczególnych asortymentów. W zależności od dostępności frontu robót podczas trwania budowy, liczba brygad miała ulegać zmianie (opis do harmonogramu robót – k. 4753-4756 - t. 24, metryka kontraktu autostradowego nr (...) – k. 2584-2590 - t. 13). Sposób kalkulacji kosztów inwestycji: Przygotowując ofertę wykonawca brał pod uwagę ceny oferowane przez ewentualnych podwykonawców z rynku krajowego i zagranicznego, a także kalkulacje podobnych rodzajowo prac na innych kontraktach przez inne podmioty. Wykonawca na etapie oferowania i bezpośrednio po podpisaniu umowy o roboty budowlane, nie zawierał umów z podwykonawcami. Były one zawierane na bieżąco wraz z postępem poszczególnych robót. Wykonawca, przygotowując ofertę do kosztów realizacji kontraktu, nie wliczył kosztów budowy mostów i przepraw tymczasowych, przyjmując, iż dostęp do placu budowy zapewnią mu publiczne drogi i obiekty mostowe. Wykonawca na etapie oferty zakładał zysk na poziomie około 2-3% wartości kontraktu. Wykonawca na etapie oferowania nie przewidywał dodatkowych kosztów, mogących powstać w wyniku niekorzystnych warunków atmosferycznych. Nie przewidywano również problemów z dostępem do kruszyw w pobliżu placu budowy oraz gwałtownego wzrostu ich cen z powodu zwiększonego popytu na materiały budowlane w regionie. Kosztów paliwa nie uwzględniano w ofercie, gdyż mając na uwadze bazę sprzętu firmowego, podawane były ceny sprzętu z operatorem i paliwem. Na etapie oferowania zakładano wzrost cen asfaltu na poziomie z roku poprzedzającego złożenie oferty. W ofercie, ryzyka umowne określono na kwotę (...) zł. Wykonawca przy analizie oferty i ryzyka kontraktowego zdawał sobie sprawę z wyłączenia w umowie klauzuli indeksacyjnej. Zakładał ogólny wzrost cen towarów i usług w granicach wzrostu inflacji z lat ubiegłych. Nie brał pod uwagę zwiększonego popytu na materiały i usługi budowlane związanego z organizacją przez Polskę piłkarskich mistrzostw Europy w 2012 r., jak również liczby inwestycji drogowych w okolicach R. (bazował na historycznej analizie kształtowania się cen i usług z lat ubiegłych). Dopiero w toku realizacji kontraktu, kiedy zawierano kolejne umowy z podwykonawcami i dostawcami zorientowano się, iż koszty realizacji kontraktu wzrosły więcej, aniżeli zakładano pierwotnie w ofercie (karta zamknięcia oferty – k. 18071 - t. 91, św. J. O. - k. 16937-16945 - t. 85, św. W. P. – k. 16945-16948 - t. 85, św. M. S. (1) – k. 16948-16954 - t. 85, św. M. S. (2) - k. 16961-16967 - t. 85; św. W. W. (1) – k. 16967-16970 - t. 85; zeznania w charakterze strony J. L. - k. 17782-17787 - t. 89). 5. Aneksy do kontraktu: W dniu 08 sierpnia 2011 r. powódki i pozwany zawarli aneks nr (...) do umowy nr (...) . W aneksie nr (...) strony: - przyjęły, że za część kontraktu uważane będą, dodatkowo i w pierwszej kolejności, aneks nr (...) i aneks nr (...) ( § 1 aneksu nr (...) ), - dokonały podwyższenia zaakceptowanej kwoty kontraktowej brutto, w zakresie wynikającym ze wzrostu obowiązującej stawki podatku od towarów i usług ( § 1 aneksu nr (...) ), - określiły maksymalną wysokość zobowiązania na kwotę (...) zł, jednak już bez określania tej wartości jako 115% zaakceptowanej kwoty kontraktowej brutto ( § 1 aneksu nr (...) ), - ustaliły, że pozostałe postanowienia umowy i warunki umowy nr (...) pozostają bez zmian ( § 2 aneksu nr (...) ; kopia aneksu nr (...) – k. 173-175). W dniu 22 września 2011 r. powódki i pozwany zawarli aneks nr (...) do umowy nr (...) . W aneksie nr (...) strony: - przyjęły, że za część kontraktu uważany będzie, dodatkowo i w pierwszej kolejności, aneks nr (...) ( § 1 aneksu nr (...) ), - ustaliły, że w związku z falami powodziowymi na przełomie maja i czerwca oraz w lipcu 2010 r., które spowodowały zalanie i podtopienia placu budowy, wykonawca zobowiązuje się wobec zamawiającego do zakończenia przedmiotu umowy w terminie 18 miesięcy i 35 dni roboczych od daty rozpoczęcia robót ( § 1 aneksu nr (...) ), - przyznano również wykonawcy dodatkowe wynagrodzenie z tytułu zwiększonych kosztów ogólnych w kwocie 243 943,09 zł (utrzymanie zaplecza wykonawcy, dojazdów, przejazdów, organizacja ruchu, dróg tymczasowych, tablic informacyjnych, koszty przedłużenia gwarancji jakości o 3 miesiące, koszty przedłużenia ubezpieczenia kontraktu), - pozostałe postanowienia i warunki umowy nr (...) pozostają bez zmian ( § 2 aneksu nr (...) ; kopia aneksu nr (...) – k. 177-180, raport roszczenia nr 3 z 05 lipca 2011 r. – k. 16218-16242 - t. 82). W dniu 17 listopada 2011 r. powódki i pozwany zawarli aneks nr (...) do umowy nr (...) . W aneksie nr (...) strony: - przyjęły, że za część kontraktu uważany będzie, dodatkowo i w pierwszej kolejności, aneks nr (...) ( § 1 aneksu nr (...) ), - ustaliły, że w związku z ponadnormatywnymi opadami atmosferycznymi w lipcu 2011 r., powodującymi uszkodzenie wykonanych robot i uniemożliwiającymi wykonawcy osiągnięcie zakładanych przerobów, wykonawca zobowiązuje się wobec zamawiającego do zakończenia przedmiotu umowy w terminie 18 miesięcy i 52 dni roboczych od daty rozpoczęcia robót do 30 listopada 2011 r. włącznie ( § 1 aneksu nr (...) ), - przyznano również wykonawcy dodatkową płatność w kwocie (...) zł (utrzymanie zaplecza wykonawcy, tablic informacyjnych), - pozostałe postanowienia i warunki umowy nr (...) pozostają bez zmian ( § 2 aneksu nr (...) ; kopia aneksu nr (...) – k. 182-184, raport roszczenia nr 6 z 08 listopada 2011 r. – k. 16279-16292 - t. 82). II. Rozpoczęcie robót, przebieg prac, kształtowanie się warunków atmosferycznych w czasie realizacji kontraktu, ograniczenia ruchu pojazdów ciężarowych, „przełożenie” ruchu, roszczenie o przedłużenie realizacji inwestycji do 31 maja 2012 r., roszczenie o zapłatę kar umownych: 1. Przekazanie placu budowy i prace w okresie marzec – kwiecień 2010 r. Przekazanie placu budowy nastąpiło w dniu 17 marca 2010 r., zaś rozpoczęcie robót miało miejsce w dniu 29 marca 2010 r. (metryka kontraktu autostradowego nr (...) – k. 2584-2590 - t. 13, protokół przekazania placu budowy – k. 2726-2732 - t. 14, polecenie inżyniera nr (...) – k. 2734 - t. 14). W marcu i kwietniu 2010 r. prowadzono przede wszystkim prace przygotowawcze, tj. przygotowanie zaplecza budowy, wycinka drzew, usuwanie kolizji energetycznych i teletechnicznych, przebudowa niezbędnych sieci drenów i rowów melioracyjnych. Do prac przygotowawczych delegowano 41 pracowników z personelu produkcyjnego, angażując 25 sztuk sprzętu ciężkiego. W marcu 2010 r. występowały głównie przelotne opady atmosferyczne (9 dni). W kwietniu 2010 r. warunki pogodowe przedstawiały się następująco: przez 11 dni występowały opady deszczu utrudniające prowadzenie robót drogowych i osuszanie terenu po okresie zimowym. Pomimo zapisów zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, określających rodzaj prac do wykonania na działkach prywatnych, wykonawca nie uzyskał zgody właścicieli na wykonanie robót: (...) obręb T. , gmina T. , (...) i (...) obręb (...) , gmina T. , (...) obręb (...) , gmina T. , (...) obręb (...) , gmina T. . Zaawansowanie robót w stosunku do zaktualizowanego harmonogramu wynosiło: w marcu 2010 r. – 22,35%, w kwietniu 2010 r. 53,23%. Czas pracy wykonawcy: 6 dni w tygodniu w godz. 7-19, w soboty 7-15 (miesięczny raport z postępu robót marzec/kwiecień 2010 wraz z załącznikami – k. 3461-3500 - t. 18, zeznania w charakterze strony A. P. (1) - k. 17787-17793 - t. 89). W okresie od kwietnia 2010 r. do maja 2010 r. usuwano kolizję napowietrznego kabla światłowodowego na linii Ł. – T. , kolidującego z wykonywaniem robót fundamentowych na obiekcie (...) , które miały rozpocząć się od 18 maja 2010 r. (pismo z 20 kwietnia 2010 r. – k. 15020-15021 - t. 76, notatka służbowa z 09 kwietnia 2010 r. – k. 15022-15023 - t. 76, protokół przekazania dokumentacji technicznej – k. 15024 - t. 76, protokół z narady koordynacyjnej z 26 kwietnia 2010 r. – k. 16503-16506 - t. 83). W okresie czerwiec – lipiec 2010 r. trwały także prace przy przebudowie gazociągów wysokiego ciśnienia DN150 i DN100 w rejonie kolizji z projektowaną trasą autostrady (...) na odcinku Węzeł R. – Węzeł R. (pismo z 23 czerwca 2010 r. – k. 15019 - t. 76, pismo z 08 lipca 2010 r. – k. 15018 - t. 76, pismo z 12 lipca 2010 r. – k. 15025 - t. 76, pismo z 14 lipca 2010 r. – k. 15016 - t. 76). Ponadto, wykonawca na wstępnym etapie robót w maju i czerwcu 2010 r. nie posiadał (mimo uzyskania przez zamawiającego stosownej decyzji administracyjnej) dostępu do działki nr (...) w celu przebudowy sieci energetycznej – kolizja nr (...) oraz nr (...) . Przyczyną zaistniałego stanu rzeczy był opór właścicieli ww. nieruchomości, którzy nie zgadzali się na wykonanie prac (protokół zajęcia działki z 11 maja 2010 r. – k. 16508 - t. 83, notatka służbowa z 25 czerwca 2010 r. – k. 16510 - t. 83, notatka urzędowa z 30 czerwca 2010 r. – k. 16513 - t. 83). Powyższe utrudnienia nie wpłynęły zasadniczo na termin realizacji obiektów inżynierskich. Zasadniczymi przyczynami początkowych opóźnień w realizacji tychże obiektów, był brak dostępu do nich z powodu ograniczeń wprowadzonych na drogach publicznych i konieczność budowy mostów tymczasowych. Problemy z dostępem do obiektów mostowych z powodu ww. kolizji bądź sporów z właścicielami dotyczyły dwóch obiektów (...) i (...) ; nie były to obiekty skrajne mające wpływ na postęp robót. Wykonawca w okresie tym nie dysponował wystarczającą ilością sprzętu na budowie, aby realizować prace zgodnie z harmonogramem równocześnie na wszystkich obiektach inżynierskich (św. W. P. – k. 16945-16948 - t. 85, zeznania w charakterze strony A. P. (1) - k. 17787-17793 - t. 89). 2. Zaburzenia na placu budowy w okresie maj – lipiec 2010 r. spowodowane opadami atmosferycznymi: Wykonawca w maju 2010 r. prowadził roboty związane z wykonywaniem dróg technologicznych, budową mostów tymczasowych na rzekach W. i M. oraz roboty zbrojeniowe w zakresie elektroenergetyki, teletechniki. Wykonawca dysponował ok. 60 sztukami ciężkiego sprzętu oraz zasobami ludzkimi w ilości 145 osób. Prace prowadzono 6 dni w tygodniu na jednej wydłużonej zmianie w godzinach 7-19, w soboty 7-15. W maju 2010 r. w dniach 02-06, 08-09, 22-24, 26-27, 30-31 nastąpiły zwiększone ilości opadów deszczu, które przerwały prowadzone prace. W dniach 07, 11-13 oraz 25 maja 2010 r. (5 dni) wystąpiły przelotne opady deszczu. W dniach 14-20 maja 2010 r. (6 dni) wystąpiła ulewa, która doprowadziła do zalania części placu budowy. Wykonawca w trakcie i po ciągłych opadach, prowadził prace zabezpieczające teren budowy związane z kopaniem rowów odpływowych, przerzucaniem materiału na wyższe partie terenu, wypompowywaniem wody, osuszaniem terenu. Z zaplanowanych według harmonogramu prac, wykonawcy udało się wykonać 44,45% (miesięczny raport z postępu robót nr 2 maj 2010 r. wraz z załącznikami – k. 3501-3546 - t. 18, protokół z rady budowy nr 2 – z 15 czerwca 2010 r. – k. 4556-4565 - t. 23, raport roszczenia 7b z 07 maja 2012 r. – k. 1886-1909 - t. 10, św. L. M. – k. 17705-17708 - t. 89, św. T. B. - k. 17710-17713 - t. 89). Według harmonogramu prac, wykonawca w czerwcu 2010 r. zaplanował prace związane z kontynuacją budowy dróg technologicznych, odhumusowaniem terenu robót oraz wymianą gruntów. W pierwszej połowie czerwca prowadzono przede wszystkim roboty odmulające i odwadniające teren budowy po opadach z maja i początku czerwca 2010 r. Prowadzenie robót drogowych, mostowych i branżowych było ograniczone ze względu na wysoki poziom wód gruntowych. Na radzie budowy w dniu 16 czerwca 2010 r. inżynier kontraktu stwierdził, że konieczne jest zintensyfikowanie działań mających na celu nadrobienie opóźnień. W rezultacie wykonawca zwiększył swoje zasoby sprzętowe do 80 sztuk sprzętu ciężkiego. W czerwcu 2010 r. w dniach 01-04, 14-15, 18-20, 24, 27 (11 dni) wystąpiły opady ciągłe, zaś w dniach 13, 21, 25 opady przelotne (3 dni). Z uwagi na panujące warunki atmosferyczne wykonane zostało 45,3% planowanych prac (miesięczny raport z postępu robót nr (...) czerwiec 2010 r. wraz z załącznikami – k. 3547-3623 - t. 18-19, protokół z rady budowy nr (...) z 20 lipca 2010 r. – k. 4565-4575 - t. 23, raport roszczenia (...) z 07 maja 2012 r. – k. 1886-1909 - t. 10, harmonogram robót z 20 maja 2010 r. wraz z załącznikami – k. 4753-4784 – t. 24) św. L. M. – k. 17705-17708 - t. 89; św. T. B. - k. 17710-17713 - t. 89, zeznania w charakterze strony A. P. (1) - k. 17787-17793 - t. 89). W lipcu 2010 r. wykonawca zaplanował wykonanie robót związanych z kontynuacją budowy dróg technologicznych (będących na ścieżce krytycznej w związku z koniecznością skomunikowania dalszej części placu budowy), kontynuacją odhumusowania terenu robót. W celu nadrobienia zaległości wykonawca dysponował 130 sztukami sprzętu ciężkiego. Średnie zatrudnienie pracowników produkcyjnych ze strony wykonawcy wynosiło 52 osoby, ze strony podwykonawców 262 osoby. Ukończono most technologiczny przez rzekę W. . Roboty prowadzono 6 dni w tygodniu. W pierwszej połowie miesiąca prace wykonywano na dwóch zmianach w godzinach: od 6 do 14, od 14 do 22. Po uruchomieniu mostu tymczasowego na W. , w drugiej połowie miesiąca wprowadzono dodatkowo trzecią zmianę roboczą w godzinach nocnych dla transportu materiałów niezbędnych dla robót drogowych do wykonania na Węźle (...) . Roboty palowe na mostach prowadzono w cyklu 24-godzinnym. W dniach 01, 04, 06-07, 18-19 lipca 2010 r. (6 dni) wystąpiły opady ciągłe, zaś w dniach 03, 12, 21, 22 lipca 2010 r. (4 dni) opady przelotne. W dniach 23-29 lipca 2010 r. (7 dni) przez teren budowy przeszły burze, które doprowadziły do kolejnego podtopienia terenu budowy. Mimo wysokich temperatur wykonywanie robót drogowych było niemożliwe przez około 7 dni. Ze względu na panujące warunki atmosferyczne wykonano 62,6% planowanych prac (miesięczny raport z postępu robót nr (...) lipiec 2010 r. wraz z załącznikami – k. 3624-3694 - t. 19, protokół z rady budowy nr (...) z 17 sierpnia 2010 r. – k. 4578-4590 - t. 23, raport roszczenia 7b z 07 maja 2012 r. – k. 1886-1909 - t. 10, św. L. M. – k. 17705-17708 - t. 89, św. T. B. k. 17710-17713 - t. 89, zeznania w charakterze strony A. P. (1) - k. 17787-17793 - t. 89). W dniu 10 listopada 2010 r. powódki i pozwany zawarli aneks nr (...) do umowy nr (...) . W aneksie nr (...) strony: - dokonały sprostowania niewłaściwego oznaczenia numeru NIP lidera konsorcjum ( ust. 1 aneksu nr (...) ), - ustaliły, że ze względu na wystąpienie okoliczności uniemożliwiających wykonanie robót w pełnym zakresie, tj. nadmierne opady deszczu w maju i czerwcu 2010 r., termin wymaganej minimalnej ilości wykonania ulega przedłużeniu do 04 października 2010 r. ( ust. 2 aneksu nr (...) ), - oświadczyły, że pozostałe postanowienia umowy pozostają bez zmian ( ust. 3 aneksu nr (...) , kopia aneksu nr (...) – k. 170-171). 3. Wpływ niekorzystnych warunków atmosferycznych na harmonogram robót oraz dalszy przebieg prac od września 2010 r. do maja 2011 r. Wykonanie dróg technologicznych według założeń bazowego harmonogramu miało odbyć się w okresie od 05 kwietnia 2010 r. do 13 sierpnia 2010 r. Po ich wykonaniu, kolejnym elementem robót miało być wykonywanie nasypów rozpoczynające się zgodnie z harmonogramem 25 maja 2010 r. Opóźnienia wynikające z niesprzyjających warunków atmosferycznych w wykonaniu robót drogowo – mostowych wyniosły w okresie od maja do lipca 2010 r. średnio dwa miesiące. W rezultacie przesunięciu ulegały kolejne prace - wykonanie podbudów mające rozpocząć się wedle harmonogramu 02 sierpnia 2010 r. przesunęło się na 02 października 2010 r. W dniu 20 września 2010 r. wykonawca złożył program naprawczy do harmonogramu prac, celem nadrobienia opóźnień. Zwiększono zaangażowanie sprzętu ciężkiego do 300 sztuk, zaś w listopadzie 2010 r. - do 350 sztuk. Sprzyjająca pogoda pozwoliła wykonawcy na zrealizowanie planu nasypów w miesiącach październik – listopad 2010 r. Kontynuowano prace trzyzmianowe 6 dni w tygodniu. Na radzie budowy w dniu 21 grudnia 2010 r. inżynier kontraktu stwierdził, że postęp robót jest zadawalający. Nie jest jednak wystarczający, aby nadrobić opóźnienia z poprzednich miesięcy. Dnia 13 stycznia 2011 r. wykonawca złożył aktualizację harmonogramu robót. Wkrótce, wobec wystąpienia warunków zimowych (styczeń – luty 2010 r.) uniemożliwiających wykonywanie podbudowy, prace w wykonaniu nasypów i podbudów musiały zostać wstrzymane do wiosny 2011 r., co z kolei spowodowało powstanie kolejnego opóźnienia w harmonogramie wynoszącego już łącznie 4 miesiące. Wykonawcy w miesiącach kwiecień–maj 2011 r. dysponując odpowiednio 180 i 220 sztukami sprzętu ciężkiego, pracy 24 h na dobę przy dobrej pogodzie, udało się osiągnąć zakładane przeroby przy wykonywaniu nasypów, zgodnie ze zaktualizowanym harmonogramem (miesięczny raport z postępu robót nr 6 wrzesień 2010 r. wraz z załącznikami – k. 3695-3759 - t. 19, pismo zamawiającego z 08 września 2010 r. – k. 16189-16190 - t. 81, miesięczny raport z postępu robót nr (...) listopad 2010 r. wraz z załącznikami – k. 3760-3819 - t. 19-20, miesięczny raport z postępu robót nr (...) grudzień 2010 r. wraz z załącznikami – k. 3820-3869 - t. 20, miesięczny raport z postępu robót nr (...) styczeń 2011 r. wraz z załącznikami – k. 3870-3920 - t. 20, miesięczny raport z postępu robót nr (...) luty 2011 r. wraz z załącznikami – k. 3921-3974 - t. 20, protokół z rady budowy nr 9 z 18 stycznia 2011 r. – k. 4592-4604 - t. 23-24, protokół z rady budowy nr (...) z 15 lutego 2011 r. – k. 4606-4614 - t. 24, protokół z rady budowy nr 11 z 15 marca 2013 r. – k. 4516-4624 - t. 24, protokół z rady budowy nr 14 z 21 czerwca 2011 r. – k. 4626-4637 - t. 24, aktualizacja harmonogramu z 05 stycznia 2011 r. wraz z załącznikami – k. 4786-4800 - t. 24, wybrane elementy meteorologiczne ze stacji R. – J. za okres wrzesień i grudzień 2010 r. – k. 2009 – 2010 - t. 11, raport roszczenia 7b z 07 maja 2012 r. – k. 1886-1909 - t. 10, św. L. M. – k. 17705-17708 - t. 89, św. T. B. - k. 17710-17713 - t. 89). 4. Wybór dostawcy kruszywa, transport materiałów, pogorszenie jakości kruszywa, zmiany organizacji ruchu dla pojazdów ciężarowych, budowa mostów tymczasowych: Wybór dostawcy kruszywa, zmiany organizacji ruchu: Na etapie oferowania, wykonawca posiadał informację od zamawiającego w załączonej do SIWZ i projektu budowlanego dokumentacji geologiczno-inżynierskiej, że w odległości około 20 km od placu budowy występują 34 złoża kruszywa, eksploatowane i okresowo eksploatowane, posiadające około 16 mln m 3 kruszywa. W ofercie skalkulowano dokop w odległości 20 km (bezsporne; specyfikacja istotnych warunków zamówienia – k. 2828-2851v - t. 15, mapa rozmieszczenia złóż kopalin – k. 3426 - t. 18, św. T. S. – k. 15910-15914 - t. 80, św. J. O. – k. 16937-16945 - t. 85, św. M. S. (2) - k. 16961-16967 - t. 85). Wykonawca wybrał w dniu 20 kwietnia 2010 r. jako dostawcę gruntu z dokopu do budowy nasypów (piasku) Kopalnię (...) położoną w miejscowości R. , gmina R. , powiat (...) , województwo (...) , położoną w promieniu około 20 km od placu budowy. Strony umowy zakontraktowały (...) ton kruszcu (piasku po cenie (...) zł/t netto) o łącznej wartości (...) zł (bezsporne; oferta Kopalni (...) z 06 października 2009 r. – k. 13155-13156 - t. 66; umowa o dostawę kruszywa z 20 kwietnia 2010 r. wraz z załącznikami – k. 12373-12380 - t. 62). Kalkulując w ofercie koszty transportu materiałów z Kopalni (...) do placu budowy powódki założyły, iż będą korzystać z dróg lokalnych: J. – Z. k. Ł. – T. . Długość tak kalkulowanej trasy wynosiła 9,99 km. Wykonawca przyjął w ofercie, iż dowóz kruszcu na plac budowy lokalnymi drogami (bez ograniczeń tonażowych) będzie następować z odległości 20-25 km. Wykonawca nie występował przed dokonaniem kalkulacji kosztów dowozu kruszywa do władz lokalnych w celu uzgodnienia tras przejazdów. Inni wykonawcy w czasie kształtowania oferty porozumiewali się w tym przedmiocie z zarządcami dróg uzyskując stosowne pozwolenia (bezsporne; mapa – k. 955 - t. 5, mapy – k. 13143-13144 - t. 66, św. T. S. – k. 15910-15914 - t. 80, św. J. O. - k. 16937-16945 - t. 85, św. M. S. (1) – k. 16948-16954 - t. 85, św. M. S. (2) - k. 16961-16967 - t. 85, św. Z. C. - k. 17032-17034 - t. 86). Na wniosek wykonawcy z 08 kwietnia 2010 r., w dniu 09 kwietnia 2010 r. inwestor zatwierdził przydatność kruszywa (piasku) z Kopalni (...) do budowy dolnych warstw nasypów (wniosek wraz z akceptacją – k. 3400-3400v - t. 17, wyniki laboratorium inwestora – k. 3401-3405 - t. 18). Starostwo Powiatowe w R. , na spotkaniu w dniu 23 marca 2010 r., przekazało wykonawcy projekt porozumienia w przedmiocie zasad korzystania z dróg lokalnych. Propozycja porozumienia, po naniesieniu poprawek przez wykonawcę, nie została jednak zaakceptowana przez Zarząd Dróg Powiatowych w R. . Starosta przyjął, że bez zawarcia umów, nie ma możliwości korzystania z dróg gminnych (bezsporne; roszczenie wykonawcy nr (...) z 27 czerwca 2012 r. – k. 2809-2813 - t. 15, św. T. S. – k. 15910-15914 - t. 80, św. M. S. (1) – k. 16948-16954 - t. 85, zeznania w charakterze strony A. P. (1) - k. 17787-17793 - t. 89). Budowa mostów tymczasowych i dróg dojazdowych : Po spotkaniu ze Starostą w marcu 2010 r., wykonawca zorientował się, że nie posiada dostępu do całego placu budowy, gdyż jego część znajdowała się po drugiej stronie rzeki W. . W celu transportu materiałów budowlanych na plac budowy, wykonawca wybudował w I połowie 2010 r. dwa mosty tymczasowe i drogi dojazdowe na rzekach M. (za kwotę (...) zł netto) i W. (za kwotę (...) zł netto), zapewniając w ten sposób teren budowy bezpośrednio z drogą krajową (...) bez konieczności porozumień z samorządami. Koszt ich budowy, utrzymania, naprawy po powodzi w 2010 r. wykonawca wycenił na łączną kwotę (...) zł. Wykonawca wykonał także drogi technologiczne pomiędzy mostami na W. i M. z płyt betonowych za kwotę 21 960 zł netto (św. T. S. - k. 15910-15914 - t. 80, św. J. O. - k. 16937-16945 - t. 85, św. W. P. - k. 16945-16948 - t. 85, św. M. S. (1) – k. 16948-16954 - t. 85, umowa z 09 kwietnia 2010 r. z (...) Sp. z o.o. – k. 12340-12345 - t. 62, aneks do umowy – k. 12346-12348 - t. 62, faktury VAT za utrzymanie i rozbiórkę mostów tymczasowych – k. 12350-12372 - t. 62, kalkulacja – k. 957 - t. 5, protokół zaawansowania robót, umowy zlecenia, faktura VAT za płyty betonowe – k. 960-965 - t. 5, pismo zgłaszające dodatkowe roszczenie z 31 maja 2012 r. – k. 2806-2806v - t. 15). Decyzją nr (...) .17.2011 z 25 marca 2011 r. Starostwa R. zatwierdził złożony przez Zarząd Dróg Powiatowych w R. projekt czasowej zmiany organizacji ruchu polegający na wprowadzeniu ograniczenia do 8 ton rzeczywistej masy całkowitej dla pojazdów poruszających się po drogach powiatowych: (...) T. – Ł. - Ł. , (...) T. – Ł. – S. , (...) droga przez wieś P. , (...) K. – S. – K. , do 3 ton rzeczywistej masy całkowitej dla pojazdów poruszających się po drodze powiatowej (...) R. – T. – Ł. w okresie zmniejszonej nośności spowodowanej warunkami atmosferycznymi. Termin wprowadzenia czasowej zmiany organizacji ruchu biegnie od 01 marca każdego roku lub wcześniej w razie powstania zjawiska i upływa z dniem 31 maja każdego roku lub później do ustąpienia zjawiska (decyzja – k. 16904 - t. 85). W dniu 21 kwietnia 2011 r. Starosta (...) wydał decyzję nr (...) zatwierdzającą zmianę organizacji ruchu polegającą na wprowadzeniu ograniczenia do 8 ton rzeczywistej masy całkowitej dla pojazdów poruszających się po drogach powiatowych: (...) K. – G. , (...) N. – T. , (...) M. – W. , (...) S. – M. , (...) J. – M. , (...) Z. – (...) w okresie zmniejszonej nośności spowodowanej warunkami atmosferycznymi (wiosenne przełomy). Termin wprowadzenia czasowej zmiany organizacji ruchu biegnie od 01 marca każdego roku lub wcześniej w razie powstania zjawiska i upływa z dniem 31 maja każdego roku lub później do ustąpienia zjawiska (decyzja – k. 16906 - t. 85). Decyzją nr (...) .81.2011 z 15 listopada 2011 r. Starostwa (...) zatwierdził projekt czasowej zmiany organizacji ruchu w ciągu drogi powiatowej (...) D. – D. S. polegający na zakazie wjazdu pojazdów o rzeczywistej masie całkowitej ponad 8 ton, zakazie wjazdu samochodów ciężarowych w godzinach od 23 do 5. Termin ważności zatwierdzonego projektu czasowej zmiany organizacji ruchu biegł od 15 listopada 2011 r. i upływał z dniem 31 grudnia 2013 r. (decyzja z 15 listopada 2011 r. – k. 16916 - t. 85). Na skutek wprowadzonych zakazów i zmian organizacji ruchu dla pojazdów ciężarowych, trasa dowozu materiałów na plac budowy wydłużyła się do 24 km. Dowóz materiałów następował przez drogi krajowe nr (...) , na których nie wprowadzono ograniczeń tonażowych dla pojazdów ciężarowych (bezsporne; mapa – k. 955 - t. 5, mapy – k. 13143-13144 - t. 66, dokumentacja zdjęciowa – k. 13145-13154 - t. 66, św. M. S. (1) – k. 16948-16954 - t. 85). W następstwie intensywnych w regionie opadów deszczu w 2010 i 2011 roku, nastąpiło pogorszenie jakości materiału dowożonego z Kopalni (...) . Wykonawca odstąpił za porozumieniem stron od umowy na dostawę piasku z Kopalni (...) w dniu 20 września 2010 r. W rezultacie, wobec negatywnych pomiarów jakościowych, wykonawca dowoził materiał (piasek) z innych oddalonych do 80 km od placu budowy kopalni. Kruszyw z innych, niż (...) , pobliskich kopalni nie można było pobierać, gdyż w regionie powstały inne budowy i powstała konkurencja, która nie pozwalała na zakup materiału w pobliżu placu budowy. Powyższe okoliczności w połączeniu z ograniczeniami na drogach lokalnych spowodowały, iż wykonawca wprowadził transport łamany dostawy materiałów budowlanych (oświadczenie o odstąpieniu od umowy – k. 12381 - t. 62, pismo z 11 maja 2010 r. do inżyniera kontraktu – k. 3406-07 - t. 18, wynik badań laboratoryjnych w okresie 27 stycznia 2011 – 17 czerwca 2011 r. – k. 3408-3425 - t. 18, św. M. S. (1) – k. 16948-16954 - t. 85, św. M. S. (2) - k. 16961-16967 - t. 85, zeznania w charakterze strony J. L. (k. 17782-17787 - t. 89). Umowy na dostarczenie i przewóz materiałów do realizacji kontraktu: Wykonawca zawarł w dniu 27 maja 2010 r. z (...) Sp. z o.o. umowę przewozu nadkładu kamiennego z Kopalni (...) do loco budowa – 200 ton i Kopalni (...) koło K. do loco budowa w szacunkowej ilości 100 000 ton. Strony ustaliły wynagrodzenie szacunkowe na poziomie (...) zł netto, tj. (...) zł/tonę (umowa wraz z załącznikami – k. 12401-12441 - t. 63). Strony ww. umowy zawarły w dniu 05 września 2010 r. aneks nr (...) , w którym oświadczyły, że wartość wynagrodzenia obejmująca dostawy towarów do dnia 05 września 2010 r. w ilości 135 187 ton wyniosła (...) zł netto. Strony ustaliły również, że szacunkowa wartość wynagrodzenia obejmującego dostawy towarów od 06 września 2010 r. w ilości 215 000 ton wyniesie (...) zł netto. Podwyższono również, począwszy od 06 września 2010 r., stawkę za przewóz do kwoty (...) zł/tonę ( aneks nr (...) – k. 12442-12443 - t. 63). W aneksie nr (...) z 02 listopada 2010 r. strony ustaliły, że wartość wynagrodzenia obejmującego dostawę towarów do 05 września 2010 r. w ilości 135 598 ton wyniosła (...) zł netto. Szacunkowa wartość wynagrodzenia obejmująca dostawy towarów od 06 września 2010 r. do 31 października 2010 r. w ilości 62 587 ton wyniosła (...) zł netto. Począwszy od 02 listopada 2010 r. strony oszacowały wynagrodzenie za dostawy materiałów w ilości 151 732 tony w wysokości (...) zł netto. Zwiększono również stawkę za dostarczane towary do kwoty (...) zł/tonę ( aneks nr (...) – k. 12444-12445 - t. 63). W dniu 27 maja 2010 r. wykonawca zawarł z (...) Sp. z o.o. w W. umowę dostawy do loco budowa kruszywa 0/31,5 ( (...) zł/t) z kopalni we W. w szacunkowej ilości 50 000 ton, kruszywa 0/63 ( (...) zł/t) z kopalni we W. w szacunkowej ilości 20 000 ton za szacunkową kwotę (...) zł netto (umowa wraz z załącznikami – k. 12487-12523 - t. 63). Strony ww. umowy, w dniu 20 lipca 2010 r., zawarły aneks nr (...) zwiększający ilość kruszywa do (...) ton. Ustalono również stawki za tonokilometr przewozu: z Kopalni (...) – (...) zł, przy założeniu odległości około 37 km, Kopalni (...) – (...) zł, przy założeniu odległości około 60 km, Kopalni (...) - (...) zł przy założeniu odległości około 65 km, Kopalni (...) – (...) zł, przy założeniu odległości około 61 km ( aneks nr (...) – k. 12530-12531 - t. 63). Kolejny aneks (nr (...) ) do umowy zawarto 20 września 2010 r. Ustalono w nim stawki za tonokilometr przewozu na poziomie: z Kopalni (...) – (...) zł, przy założeniu odległości około 37 km, Kopalni (...) – (...) zł, przy założeniu odległości około 58 km, Kopalni (...) - (...) zł przy założeniu odległości około 65 km, Kopalni (...) – (...) zł, przy założeniu odległości około 61 km, Kopalni (...) – (...) zł, przy założeniu odległości 70 km ( aneks nr (...) – k. 12532 - t. 63). Powyższe stawki utrzymano w aneksie nr (...) z 15 listopada 2010 r. w którym dodano dostarczenie surowca z Kopalni (...) – (...) zł/km, przy założeniu odległości 93 km ( aneks nr (...) – k. 12533 - t. 63). W dniu 02 czerwca 2010 r. wykonawca zawarł z (...) Sp. z o.o. umowę dostawy do loco budowa mieszanki popiołowo – żużlowej (...) z Elektrowni (...) w szacunkowej ilości 500 000 ton samochodami samoładowczymi o ładowności 27 ton za wynagrodzeniem w kwocie (...) zł netto ( (...) zł/tonę) (umowa wraz z załącznikami – k. 12446-12467 - t. 63). W dniu 01 września 2010 r. strony zawarły aneks nr (...) do tejże umowy, w którym zwiększono ilość towaru do 800 000 ton, ustalono, że wartość wynagrodzenia obejmującego dostawy towarów do 31 sierpnia 2010 r. wynosi (...) zł netto. Szacunkowa wartość wynagrodzenia obejmującego dostawy towarów od 01 września 2010 r. wyniesie (...) zł netto ( aneks nr (...) – k. 12468-12469 - t. 63). Kolejny aneks do ww. umowy zawarto w dniu 21 marca 2011 r. i ustalono nową cenę mieszanki popiołowo-żużlowej na (...) zł/tonę. Nowa wartość umowy uwzględniająca zwiększenie ilości dostawy oraz zmiany cen jednostkowych wyniosła (...) zł netto ( aneks nr (...) – k. 12470-12471 – t. 69). W związku z awarią mostu na W. i wydłużeniem trasy dowozu mieszanki popiołowo-żużlowej, aneksem z 06 czerwca 2011 r. ustalono nową cenę mieszanki popiołowo–żużlowej na: (...) zł/tonę loco budowa w okresie 06 czerwca 2011 r. – 13 czerwca 2011 r., (...) zł/tonę w okresie od 14 czerwca 2011 r. do momentu usunięcia awarii mostu na W. , (...) zł/tona, w przypadku transportu realizowanego przez (...) S.A. Szacunkowe ilości mieszanki dostarczonej w powyższych stawkach określono na 5 000 ton w pierwszym okresie i 400 000 ton w okresie od 14 czerwca 2011 r. W związku z nowymi cenami jednostkowymi zwiększono wartość szacunkową umowy do kwoty (...) zł ( aneks nr (...) – k. 12472-12473 - t. 63). W dniu 10 czerwca 2010 r. wykonawca zawarł z (...) Sp. j. w T. umowę sprzedaży kruszywa naturalnego w ilości 80 000 ton ze złóż położonych w miejscowości W. , S. – gmina N. , powiat (...) , województwo (...) za szacunkową kwotę (...) zł (umowa wraz z załącznikami – k. 12534-12560 - t. 63). Wykonawca zawarł z (...) z siedzibą w P. w dniu 10 czerwca 2010 r. umowę dostawy loco budowa, pospółki na warstwę mrozoochronną i do budowy kolumn z Kopalni (...) w szacunkowej ilości 100 000 ton za wynagrodzeniem w kwocie (...) zł netto ( (...) zł/t) (umowa wraz z załącznikami – k. 12561-12589 - t. 63) Strony odstąpiły od powyższej umowy z dniem 15 lipca 2010 r. (oświadczenie o odstąpieniu od umowy – k. 12590 - t. 63). Wykonawca zawarł w dniu 17 czerwca 2010 r. z (...) Sp. z o.o. w R. umowę sprzedaży piasku ze złoża (...) położonego w S. koło D. , powiat (...) , województwo (...) w szacunkowej ilości 750 000 ton o łącznej wartości (...) zł (umowa wraz z załącznikami – k. 12476-12481 - t. 63). Wykonawca zawarł w dniu 11 czerwca 2010 r. z (...) umowę przewozu 350 000 ton materiału do budowy nasypów na odcinku R. – loco budowa. Analogiczną umowę na przewóz 350 000 ton materiału wykonawca zawarł z (...) Sp. z o.o. Strony przyjęły w obu umowach stawkę za tonokilometr przewozu w wysokości (...) zł. W aneksie nr (...) z 12 lipca 2010 r. 

[... tekst skrócony ...]