XXIV C 900/08

Sygn. akt XXIV C 900/08 UZASADNIENIE Pozwem z 30 maja 2005 roku powód (...) W. wniósł o nakazanie pozwanym A. R. i M. K. , aby opuściły wraz ze wszystkimi osobami i wydały powodowi w stanie wolnym od jakichkolwiek naniesień nieruchomość położoną w W. przy ul. (...) , o pow. 171 m. kw., stanowiącą działkę ewidencyjną nr (...) , w obrębie (...) dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa prowadzi księgę wieczystą nr (...) oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu. W uzasadnieniu strona powodowa wskazała, że pozwani, pomimo nie posiadania tytułu prawnego do władania nieruchomością i kierowanych do nich wezwań, nie zawarli z powodem umowy dzierżawy ani też nie wydali nieruchomości opisanej w żądaniu pozwu, stanowiącej własność powoda (k. 4-6 - pozew). Pozwane A. R. i M. K. wniosły o oddalenie powództwa i zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu. Wskazały, że ich poprzednicy prawni (rodzice i dziadkowie) nabyli sporną nieruchomość w 1936 roku. Na skutek wniosku pozwanych toczy się od 1990 roku postępowanie administracyjne o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W ocenie pozwanych powództwo było wobec tego niezasadne i przedwczesne (k. 17-18 - odpowiedź na pozew). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Nieruchomość położona w W. przy ul. (...) , o pow. 171 m. kw., stanowiącą działkę ewidencyjną nr (...) , w obrębie (...) , dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa prowadzi księgę wieczystą nr (...) , jest własnością (...) W. (k. 8 - decyzja komunalizacyjna, k. 147-148 - odpis z księgi wieczystej). F. i M. małżonkowie W. nabyli w 1936 roku nieruchomość, której część jest obecnie oznaczona jako działka nr (...) . W 1975 roku doszło do wywłaszczenia fragmentu nieruchomości nabytej przez F. i M. małżonków W. , którego częścią jest sporna działka nr (...) . Pismem z 25 listopada 1990 roku pozwane - jako następcy prawni małżonków W. - wystąpiły do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu (...) z wnioskiem o ustanowienie na ich rzecz użytkowania wieczystego spornej działki. Wniosek ten ponawiały pismami z 1996 i 2005 roku (k. 36 - decyzja, k. 37-39 - pisma). Przedmiotowa nieruchomość jest działką niebudowaną, położną obok posesji pozwanych, z którą tworzy funkcjonalną całość, zamieszkiwaną przez pozwane. Jest wykorzystywana jako przydomowy ogród (niesporne, k. 9 - mapa). Do chwili obecnej postępowanie administracyjne dotyczące wniosku pozwanych o przyznanie im prawa użytkowania wieczystego spornej działki nie zostało zakończone. Postępowanie to prowadzone jest obecnie przez Urząd (...) W. , Biuro (...) , Wydział (...) (k. 45, 84, 98, 108 - pisma). Okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy nie były sporne. Pozwane nie kwestionowały, że powód jest właścicielem spornego gruntu, ani że od lat korzystają z nieruchomości będącej własnością powoda. Twierdziły natomiast, że nabędą prawo do spornej nieruchomości w wyniku rozpoznania wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego, odnośnie którego obecnie toczy się postępowanie administracyjne. Sąd zważył, co następuje: Stosownie do art. 222 § 1 k.c. , właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Przed dokonaniem oceny czy w okolicznościach sprawy żądanie pozwu nadawało się do uwzględnienia warto wspomnieć o przyczynach, z powodu których postępowanie w sprawie - po ośmiu latach zawieszenia - zostało podjęte. Sąd ocenił bowiem, że - co do zasady - samo prowadzenie postępowań administracyjnych, które dotyczą rzeczy (nieruchomości) objętej sporem, nie pozbawia właściciela skutecznego prawa do żądania wydania rzeczy, ani nie skutkuje powstaniem po stronie posiadacza uprawnienia do władania rzeczą. Toczenie się postępowania administracyjnego o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste nie stanowi przeszkody do wydania orzeczenia kończącego spór o wydanie. Oceniając żądanie pozwu w sprawie o wydanie rozpoznawanej w świetle art. 222 § 1 k.c. sąd bada bowiem, czy powód jest aktualnie właścicielem spornej nieruchomości oraz czy pozwanemu, który nią włada, przysługuje do tej nieruchomości skuteczne względem właściciela prawo. W tej kwestii ewentualne ustanowienie w przyszłości na rzecz pozwanych użytkowania wieczystego niczego nie zmieni. Stosownie do art. 316 § 1 k.p.c. , po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, a nie w przyszłości. Zakończenie postępowania administracyjnego mogłoby wpłynąć na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej, w przypadku, gdyby na rzecz pozwanych ustanowiono prawo użytkowania wieczystego. Należało jednak zwrócić uwagę, że postępowanie to trwa od wielu lat, i nie ma podstaw, aby mniemać, że wkrótce się zakończy. Art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. , który to przepis stanowił podstawę zawieszenia niniejszego postępowania, daje możliwość zawieszenia postępowania nakładając jednak na sąd obowiązek rozważenia wszystkich okoliczności i podjęcia decyzji najbardziej w danych okolicznościach celowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2006 r., II CSK 141/05, LEX nr 201027). Wobec długotrwałości postępowania administracyjnego dotyczącego ewentualnego wydania decyzji o oddaniu w użytkowanie wieczyste przedmiotowego gruntu za niecelowe należało uznać dalsze zawieszenie postępowania. Dodać też warto, że samo zakończenie postępowania administracyjnego ewentualną decyzją o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste nie spowoduje powstania po stronie pozwanych tytułu prawnego do spornej nieruchomości. Do tego potrzebna jest bowiem jeszcze umowa w formie notarialnej między stronami i dokonanie wpisu do księgi wieczystej ( art. 27 ustawy o gospodarce nieruchomościami ). Nie budzi wątpliwości, że aby zaistniał skutek prawny ustanowienia prawa użytkowania wieczystego musi dojść do zawarcia umowy o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste zgodnie z art. 234 k.c. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 sierpnia 2010 r., I OSK 1364/09, LEX nr 744982 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo). Z tych względów Sąd podjął postępowanie w sprawie. Przechodząc do bezpośredniej oceny zgłoszonego pozwem żądania należało zauważyć, że niespornym było, że strona powodowa jest właścicielem gruntu objętego żądaniem pozwu. Na dowód przysługiwania stronie powodowej prawa własności do przedmiotowego gruntu został złożony stosowny odpis z księgi wieczystej. Pozwane nie kwestionowały, że faktycznie władają tą nieruchomością. Nie wykazały, że przysługuje im skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Wobec tego - co do zasady - należało uznać, że roszczenie powoda o wydanie zasługiwało na uwzględnienie. W następnej kolejności rozważenia wymagało czy wykonywanie przez powoda jego uprawnień właścicielskich nie kolidowało z zasadami współżycia społecznego i społeczno - gospodarczym przeznaczeniem prawa własności przedmiotowego gruntu ( art. 5 k.c. ). Dopuszczalność stosowania klauzuli generalnej z art. 5 k.c. w sprawach o wydanie nieruchomości w wyjątkowych przypadkach i przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności danej sprawy nie budzi poważniejszych wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie (por. E. Skowrońska Bocian w komentarzu do k.c., Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2011, tezy 21-23 do art. 222; wyroki Sądu Najwyższego z 26 lipca 2007 r., V CSK 120/07, LEX 465612 i z 9 lipca 2008 r., V CSK 52/08, LEX 510986, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 9 kwietnia 2013 r., I ACa 1394/12, LEX 1314774, wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4 kwietnia 2013 r., I ACa 815/12, LEX 1315732 i z 6 marca 2013 r., VI ACa 1177/12, LEX 1314924). Jak stwierdził Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wystąpienie z roszczeniem windykacyjnym stanowi wykonywanie uprawnień przez właściciela, a zatem podlega ocenie z punktu widzenia zgodności z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Zatem jako zasadę należy przyjąć istnienie możliwości oddalenia roszczenia windykacyjnego na podstawie art. 5 k.c. (wyrok z 3 listopada 2011 r., I ACa 578/10, LEX 756672). Warto przypomnieć, że oddalenie powództwa o wydanie nieruchomości w oparciu o art. 5 k.c. nie prowadzi do uregulowania sytuacji prawnej posiadacza rzeczy, nie stwarza stanu prawomocności materialnej i nie pozbawia właściciela jego prawa. Oznacza jedynie, że w istniejących okolicznościach faktycznych jedno z uprawnień właściciela, a mianowicie prawo żądania wydania rzeczy nie zasługuje w danym momencie na ochronę. Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy Sąd doszedł do przekonania, że ferując rozstrzygnięcie nie można było pominąć szczególnych okoliczności ujawnionych w sprawie. Powód jest bowiem właścicielem przedmiotowej nieruchomości - a ściślej gruntu - na skutek objęcia jej dekretem z 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) W. (Dz. U. nr 50 poz. 279 ze zm.), a następnie komunalizacji. Celem dekretu było odebranie własności dotychczasowym właścicielom dla potrzeb sprawnego przeprowadzenia odbudowy W. po zniszczeniach wojennych. Tymczasem przedmiotowa działka nie była potrzebna w procesie odbudowy stolicy, ani nie została fizycznie odebrana właścicielom. Po wejściu w życie dekretu poprzednik prawny pozwanych, a następnie pozwani - nie licząc pozwu w niniejszej sprawie - nie byli proszeni o jej wydanie. W świetle powyższego wymagało zastanowienia czy powód żądając obecnie wydania przedmiotowej nieruchomości nie nadużył prawa. Własność nieruchomości została bowiem odebrana przedwojennym właścicielom w konkretnym celu, a mianowicie przyspieszenia i usprawnienia odbudowy W. . Działka nie była potrzebna na te cele, o czym świadczy, że pozostaje do dziś w rękach pozwanych. Powód obecnie domaga się jej wydania, aby móc nią swobodnie dysponować na cele nie mające związku z odbudową W. . Działka okazała się również niepotrzebna na cele, dla których wywłaszczono ją w 1975 roku przyznając poprzednikom prawnym pozwanych odszkodowanie, m. in. za sporny grunt. Zastanowienie budzi jedynie przyczyna wydania decyzji o wywłaszczeniu i przyznaniu odszkodowania, skoro działka jako objęta dekretem z 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) W. była już wówczas własnością Skarbu Państwa. Niejasność w tym względzie nie miała jednak żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wątpliwości odnośnie tego, czy powód nie nadużywa prawa żądając wydania były tym większe, że pozwani oczekują na rozstrzygnięcie toczącego się w Urzędzie (...) W. postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie przyznania pozwanym prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Wspomniane postępowanie prowadzone jest od niemal ćwierć wieku i nic nie wskazuje na to, że zakończy się w dającym się przewidzieć terminie. W okresie od 29 marca 2006 roku do 6 marca 2014 roku (k. 52, 122 - postanowienia) niniejsza sprawa była zawieszona z uwagi na prowadzenie wymienionego wyżej postępowania. Sąd zdecydował jednak o podjęciu postępowania, gdyż uznał, że wobec przedłużania się sprawy administracyjnej, braku perspektyw zakończenia jej w możliwym do przewidzenia terminie, dalsze zawieszenie będzie niecelowe. W opisanych wyżej okolicznościach Sąd ocenił, że powód zgłaszając żądanie wydania nieruchomości, odnośnie której toczy się przed Urzędem (...) W. postępowanie administracyjne o przyznanie pozwanym prawa użytkowania wieczystego, nadużył prawa podmiotowego. Warto wspomnieć, że pogląd o sprzeczności z art. 5 k.c. żądania powoda o wydanie nieruchomości „dekretowej” - w podobnych jak w niniejszej sprawie okolicznościach faktycznych - wyraził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 20 stycznia 2011 roku (VI ACa 750/10, niepubl.). Za sprzeczne z wymogami uczciwości należy bowiem uznać, że organ powoda nie rozpoznaje wniosków pozwanych, które mogą doprowadzić do uzyskania przez nich prawa do spornej nieruchomości, a jednocześnie powód podtrzymuje żądanie wydania i domaga się realizacji służącego powodowi prawa własności. Podkreślenia wymaga, że powód chociaż służy mu prawo własności przedmiotowej nieruchomości nigdy nią nie władał. Przyzwoitość wymaga, aby najpierw rozpoznać wniosek pozwanych, a dopiero w razie nieuzyskania żadnego prawa do spornej nieruchomości żądać jej wydania. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że obecnie - do czasu zakończenia postępowania administracyjnego dotyczącego możliwości ustanowienia na rzecz pozwanych użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości - należało powództwo uznać za niezasadne z uwagi na sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego. Z tych względów orzeczono jak w wyroku.