XXIV C 1276/17

S ygn. akt XXIV C 1276/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXIV Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Dorota Stokowska-Komorowska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2023 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa R. O. i M. O. przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę ewentualnie o zapłatę i ustalenie zamyka rozprawę; oddala powództwo główne; ustala, że aneks nr (...) z dnia 11 stycznia 2008 r. do umowy kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) jest nieważny; zasądza od pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz R. O. i M. O. kwotę 33 674,12 CHF (trzydzieści trzy tysiące sześćset siedemdziesiąt cztery franki szwajcarskie 12/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 lipca 2018 r. do dnia zapłaty; w pozostałym zakresie powództwo ewentualne oddala; obciąża pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. kosztami postępowania w całości, szczegółowe rozstrzygnięcie pozostawiając w tej mierze referendarzowi sądowemu tut. Sądu. Sygn. akt XXIV 1276/17 UZASADNIENIE Na podstawie pozwu z 30 listopada 2017 roku (data nadania na poczcie) sprecyzowanym ostatecznie pismem z dnia 1 grudnia 2021 r., skierowanym przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. , R. O. i M. O. żądali: zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 206 135,59 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu pozwanemu do dnia zapłaty; Ewentualnie o: zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 205 000 zł oraz kwoty 33 674,12 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu pozwanemu do dnia zapłaty; ustalenie, że aneks nr (...) z dnia 11 stycznia 2008 r. do umowy kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) jest nieważny; Ponadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu powództwa strona powodowa podniosła, że aneks który zawarły strony zawiera klauzule abuzywne, które nie wiążą strony, a co za tym idzie strony łączy umowa kredytu złotowego z oprocentowaniem według stawki LIBOR. Ponadto wskazała na ewentualną nieważność aneksu nr (...) do umowy, która wynika z naruszenia art. 69 ust. 1 pr. bankowego, zasady swobody umów i zasady walutowości. Podała, że jej roszczenie dotyczy okresu spłat do października 2017 r. (pozew - k. 2-23, pismo – k. 324-341, 454-455, 574-575). W odpowiedzi na pozew i dalszych pismach procesowych pozwany (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany zakwestionował przedstawioną przez stronę powodową argumentację dotyczącą abuzywności klauzuli indeksacyjnej oraz nieważności umowy. Ponadto podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Podał, że ziściły się przesłanki z art. 411 pkt 1 i 2 k.c. ( odpowiedź na pozew – k. 142-165, pismo – k. 1067-1076) . Sąd ustalił następujący stan faktyczny. W dniu 17 września 2005 r. M. O. i R. O. zawarli z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) (spłacanego w ratach annuitetowych udzielonego w walucie polskiej), na podstawie którego bank zobowiązał się do postawienia do dyspozycji powodom kwoty 290 000 zł na finasowanie zakupu nieruchomości mieszkalnej w miejscowości S. oraz na dokończenie budowy ww. nieruchomości z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb własnych. W § 6 umowy zastrzeżono odsetki według zmiennej stopy procentowej WIBOR. Kredy miał być spłacany w miesięczny ratach w terminie do dnia 1 września 2035 r. Wszelkie zmiany postanowi umowy wymagały zgody stron w formie pisemnej, pod rygorem nieważności ( umowa – k. 98-103 ) W 2007 r. małżonkowie chcieli dokonać przewalutowania kredytu. Pracownik banku wskazał powodom, że przewalutowanie jest korzystne i bezpieczne, a kurs waluty CHF jest stabilny i ryzyko jest znikome. Podano powodom, że raty po przewalutowaniu będą niższe. Powodowie nie negocjowali warunków aneksu nr (...) , ani nie wytłumaczono im w jaki sposób bank tworzy tabele kursów walut. Nie przeprowadzono symulacji wysokości rat według historycznych danych w zakresie wysokości kursów walut (zeznania B. S. - k.554-557, przesłuchanie powoda – k. 573-573v, przesłuchanie powódki – k. 572v-573). Podstawą zawarcia aneksu nr (...) był wniosek powodów o zmianę waluty kredytu z PLN na CHF( wniosek – k. 176 ). Strony w dniu 11 lutego 2008 r. zawarły aneks nr (...) do umowy kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) . Przedmiotem aneksu była zmiana zasad spłaty wierzytelności kredytowej. Strony oświadczyły, że zostaje zachowana tożsamość i ciągłość tej wierzytelności oraz wszystkich jej zabezpieczeń. Zgodnie z art. 3 aneksu zadłużenie z tytułu kredytu i skapitalizowanych odsetek na dzień podpisania aneksu wyniosło 281 019,40 zł, które po przeliczeniu na walutę wymienialną stanowiło 130 506,39 CHF. Przeliczenie kredytu nas walutę polską nastąpiło po kursie kupna dla dewiz na dzień podpisania aneksu według aktualnej tabeli kursów banku z dnia 11 stycznia 2008 r., godz. 8:00. Zgodnie z § 2 ust. 1 aneksu bank (...) na warunkach przewidzianych w umowie postawił do dyspozycji kredytobiorców kredyt w kwocie 130 506,39 CHF na finasowanie zakupu nieruchomości mieszkalnej w miejscowości S. oraz na dokończenie budowy ww. nieruchomości z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb własnych. Zgodnie z § 6 aneksu, bank zastrzegł dla siebie prawo pobierania odsetek od kredytu w walucie kredytu według zmiennej stopy procentowej, w stosunku rocznym, której wysokość miała być ustalana w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, jako suma stawki referencyjnej i stałej marży. Strony ustaliły, że dla celów ustalenia stawki referencyjnej bank będzie posługiwał się stawką LIBOR. W § 7 ust. 1 aneksu określono stawkę referencyjną, marżę i oprocentowanie kredytu. Stawka referencyjna w dniu zawarcia umowy miała wynosić 2,7500%, marża 0,9 p.p., a oprocentowanie kredytu miało wynosić 3,6500% w stosunku rocznym. Stosownie do § 7 ust. 2 umowy, zmiana wysokości stawki referencyjnej miała powodować zmianę wysokości oprocentowania kredytu o taką samą liczbę punktów procentowych. W myśl § 12 ust. 4 aneksu kredytobiorca miał spłacać zadłużenie z tytułu kredytu i odsetek w wysokości podanej w zawiadomieniu o wysokości spłaty do dnia 1 września 2035 r. w ratach annuitetowych. Przy czym zgodnie z § 13 aneksu spłata kredytu i odsetek miała następować w drodze potrącenia z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorców prowadzonego w walucie polskiej, wierzytelności banku z tytułu udzielonego kredytu, co miało nastąpić stosownie do § 13 ust. 7 aneksu w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w (...) S.A. w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dewiz (aktualna tabela kursów). W § 30 umowy zostało zamieszczone oświadczenie, że kredytobiorca został poinformowany o ryzyku zmiany kursów waluty polegającym na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu. W § 30 ust. 1 pkt. 3 umowy zostało zamieszczone oświadczenie, że kredytobiorca ponosi powyższe ryzyko ( aneks nr (...) – k. 104-110 ). W dniu 11 marca 2015 r. strony zawarły aneks do umowy, na podstawie którego powodowie uzyskali możliwość spłaty kredytu w walucie CHF ( aneks nr (...) – k. 111 ). Od dnia zawarcia aneksu do umowy do dnia 2 października 2017 r. kredytobiorcy uiścili tytułem rat kredytu łączną kwotę 64 820,67 zł oraz kwotę 33 674,12 CHF. Następie w listopadzie powodowie dokonali nadpłaty kredytu spłacają kredyt w całości ( zaświadczenie – k. 116-121, wnioski – k. 112-113, zestawienie operacji – k. 114 ). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie ww. dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony, a również sąd nie znalazł podstaw, aby podważać ich wiarygodność. Ustalając stan faktyczny sąd pominął jednak takie dokumenty, jak stanowiska, wystąpienia, opinie, artykuły i wyroki dotyczące kredytów indeksowanych. Dokumenty te pozostawały bez znaczenia dla ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wysokość dokonanych spłat kredytu sąd ustalił na podstawie zaświadczeń wydanych przez pozwany bank . Sąd uznał za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy zeznania świadka D. S. (k. 376-378), gdyż nie uczestniczyła ona w procedurze przewalutowania umowy powodów. Z kolei świadek B. O. (k. 422-423) nie pamiętała okoliczności zawarcia umowy z powodami. Da dał wie zeznaniom B. S. (k. 554-556), które były jasne, spójne i nie wynikały z nich wewnętrzne sprzeczności. Sąd uznał za wiarygodne przesłuchanie powodów, których zeznania były jasne, spójne i nie wynikały z nich wewnętrzne sprzeczności. Okoliczności wskazane przez pozwanego w tezie dowodowej we wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego były nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Okoliczność rynkowość, zwyczajowości czy obiektywności kursu stosownego przez bank, powszechności stosowania marży przy dokonywaniu wymiany walutowej, systemów zabezpieczeń ryzyka banku w związku z udzielaniem kredytów w CHF były bez znaczenia dla ustalenia abuzywności stosowanych klauzul umownych, w sytuacji gdy bank pozostawił sobie swobodną i jednostronną możliwość ustalenia kursów wymiany walut. Z tych przyczyn wniosek pozwanego został pominięty. Z uwagi na nieważność aneksu nr (...) do umowy kredytu kredytu Sąd pominął wniosek strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczności wskazane we wniosku. Sąd zważył, co następuje. Strona powodowa podnosiła abuzywność postanowień aneksu nr (...) do umowy kredytu ewentualnie nieważność tego aneksu m.in. z uwagi na zawarte w łączącej strony aneksie do umowy kredytu klauzule waloryzacyjne jako abuzywne. W pierwszej kolejności należy ocenić ważność zawartego aneksu nr (...) z punktu widzenia ogólnych zasad prawa cywilnego, tj. w świetle art. 58 k.c. Nieważność czynności prawnej - niezależnie od zarzutu strony - jest brana przez sąd pod rozwagę z urzędu (zob. np. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2014 r., III CSK 55/13). Mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy polegający na tym, że strony łączyła pierwotnie umowa kredytu w PLN a następnie kredytu denominowanego oraz z uwagi na podniesione zarzuty, które odnosząc się do kwestionowania mechanizmu denominacji zawartego w aneksie nr (...) zmieniającemu umowę kredytu zdaniem Sądu, prowadziło to do nieważności całego aneksu nr (...) , a nie jedynie eliminacji postanowień waloryzacji z pozostawieniem stopy procentowej LIBOR stanowiącej cenę waluty CHF, tj. jedynie niektórych zapisów aneksu nr (...) . Ustalenie nieważności aneksu nr (...) skutkuje dalszym obowiązywaniem umowy kredytu udzielonego w walucie PLN na warunkach określonych w tej umowie, tj. przy zastosowaniu stawki oprocentowania określonej w umowie, składającej m.in. ze stawki referencyjnej WIBOR 3M. Sąd w niniejszej sprawie podziela zapatrywanie wyrażone w orzecznictwie, że stosowanie do kredytu złotowego oprocentowania według mechanizmu LIBOR, jak przy kredytach denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej, nie jest adekwatne (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 2 czerwca 2021 r., I CSK 114/21). Ponadto wskazać należy, że Sąd Najwyższy w sprawie IV CSK 13/19 podał, że w sytuacji gdy pierwotnie ukształtowana umowa była typową umową kredytu bankowego wyrażonego w PLN, skutkowałoby jedynie powrotem do regulacji określonych w ramach umowy zawartej pierwotnie, tj. czynności prawnej pozbawionej kwestionowanego mechanizmu. Z uwagi na braku przepisu dyspozytywnego, który miałby znaleźć zastosowanie w miejsce abuzywnych postanowień - mechanizmu denominacji, na skutek ich wyeliminowania pozostawałaby umowa kredytu udzielonego i spłacanego w walucie polskiej, w której stawka procentowa byłaby oparta o wskaźnik LIBOR, który pozostaje integralnie związany z klauzulą walutową i rozliczeniami w walucie obcej. W ocenie Sądu nie jest możliwe dalsze obowiązywanie takiej umowy, bowiem jej treść będzie naruszać granice swobody umów, zaś taka czynność prawna musiałaby zostać uznana za nieważną z racji sprzeczności z ustawą, polegającą na naruszeniu granic swobody umów. Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Podstawowym przepisem prawa zobowiązań, który wyznacza standard zgodności z prawem wszelkich umów, statuując jednocześnie zasadę swobody umów, jest art. 353 1 k.c. stanowiący, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zawarty przez strony aneks nr (...) do umowy kredytu jest nieważny ze względu na ułożenie stosunku prawnego w taki sposób, że sprzeciwia się ona naturze stosunku zobowiązaniowego jako takiego. W stosunku tym bowiem jedna jego strona zyskała swobodę określania świadczenia drugiej strony ze względu na przyjęty kształt denominacji. Zgodnie z poglądami doktryny i judykatury świadczenie stron stosunku zobowiązaniowego musi zostać dokładnie określone już w momencie jego powstania, ewentualnie jego określenie może być uzależnione od czynników obiektywnych (zob. np. SN w wyroku z 1 kwietnia 2011 r., III CSK 206/10). Przy tym określenie świadczeń nie może zostać pozostawione jednej ze stron stosunku. Gdyby bowiem oznaczenie świadczenia pozostawione zostało jednej ze stron, bez jakichkolwiek ograniczeń w tym zakresie, takie postanowienie umowne – jako sprzeczne z art. 353 1 k.c. – byłoby nieważne, co pociągałoby zazwyczaj za sobą nieważność całego zobowiązania (zob. W. Borysiak, Komentarz do art. 353, K. Osajda (red.), Tom III A. Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część ogólna, Warszawa 2017; zob. również m.in.: uchwała składu 7 sędziów SN z 22 maja 1991 roku, sygn. III CZP 15/91, wyrok SN z 22 maja 2014 r., sygn. IV CSK 597/13, wyrok SA w Warszawie z 10 października 2017 r., sygn. VI ACa 726/16). W związku z powyższym nie może być wątpliwości, że sytuacja, w której jedna strona stosunku określa swobodnie po zawarciu umowy wysokość świadczenia swojego lub drugiej strony jest niedopuszczalna, a postanowienie przyznające stronie taką swobodę jest nieważne, co pociąga za sobą zazwyczaj nieważność całego zobowiązania. Przekładając powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że zawarty przez strony aneks nr (...) do umowy kredytu nie wskazuje dokładnie kwoty kredytu do zwrotu, który miał nastąpić w złotych polskich oraz wysokości raty, jak również nie są wskazane jakiekolwiek szczegółowe, obiektywne zasady ich określenia. Zgodnie z art. 3 aneksu zadłużenie z tytułu kredytu i skapitalizowanych odsetek na dzień podpisania aneksu wyniosło 281 019,40 zł, które po przeliczeniu na walutę wymienialną stanowiło 130 506,39 CHF. Przeliczenie kredytu nas walutę polską nastąpiło po kursie kupna dla dewiz na dzień podpisania aneksu według aktualnej tabeli kursów banku z dnia 11 stycznia 2008 r., godz. 8:00. Zgodnie zaś § 13 aneksu spłata kredytu i odsetek miała następować w drodze potrącenia z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorców prowadzonego w walucie polskiej, wierzytelności banku z tytułu udzielonego kredytu, co miało nastąpić stosownie do § 13 ust. 7 aneksu w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w (...) S.A. w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dewiz (aktualna tabela kursów). W związku z powyższym bank nie był w żaden sposób ograniczony w oznaczeniu wysokości kwoty kredytu do zwrotu oraz wysokości raty, jako że wysokość ta zależała od wysokości zastosowanego przez bank kursu. Żaden przepis prawa ani umowy nie wskazywał zaś jakichkolwiek kryteriów ustalenia kursów przeliczeniowych przez bank – w istocie bank mógł w swej tabeli ustalić kurs dowolny. Ustalenie salda kredytu w CHF również nastąpiło poprzez przeliczeni kwot kredytu uprzednio udzielonej w złotych po kursie ustalonym w tabeli banku, a wiec wysokość salda to zależała od wyłącznej woli banku. Podkreślić przy tym trzeba, że nie ma znaczenia w jaki sposób bank w rzeczywistości ustalał kursy walut. Analizie w świetle przepisów regulujących granice swobody umów podlega treść czynności prawnej, a nie sposób wykonywania umowy. Nie ma bowiem ważnego lub nieważnego sposobu wykonywania umowy, ani sposobu wykonywania umowy, który czyniłby umowę ważną. Stosowanie przez bank choćby najbardziej obiektywnych metod ustalania kursów walut nie czyniłoby zawartej umowy ważną. Wola stron w zakresie wykonywania umowy a nie zmiany jej treści nie ma w tym zakresie żadnego znaczenia, tym bardziej wola wierzyciela, od którego jednostronnej decyzji miałoby zależeć świadczenie drugiej strony umowy. W związku z powyższym postanowienia aneksu nr (...) dotyczące ustalenia kursu po jakim ustalone wysokość kredytu do wypłaty oraz wysokość rat są nieważne ze względu na sprzeczność tych postanowień z naturą stosunku zobowiązaniowego. Przy tym nieważność tych postanowień pociąga za sobą nieważność całego aneksu nr (...) , ponieważ bez zakwestionowanych postanowień nie da się określić głównego świadczenia kredytobiorcy – wysokości kredytu do zwrotu oraz poszczególnych rat. Przede wszystkim podkreślić należy, że za nieważne należy uznać ww. postanowienia aneksu nr (...) jedynie w zakresie w jakim odsyłają do tabel kursowych swobodnie ustalanych przez bank. W pozostałej części, przede wszystkim przewidującej denominację kwoty kredytu, postanowienia te należy uznać za ważne. W takim przypadku łącząca strony umowa po zmianie aneks nr (...) w dalszym ciągu przewiduje w § 2 w zw. z § 5, iż kredyt jest denominowany i udzielany w złotych, zaś w § 13 ust. 7, iż kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w złotych polskich. Po stwierdzeniu nieważności odesłania do kursów ustalonych w tabeli banku nie wiadomo jednak jaką kwotę kredytobiorca powinien spłacić, a przede wszystkim jaką kwotę bank wskazuje jako saldo kredytu w CHF postawioną do dyspozycji kredytobiorcy. Tym samym aneks nr (...) nie zawiera już jednego z elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu, co czyni aneks nr (...) nieważnym, ponieważ nieważnych postanowień nie da się w żaden sposób zastąpić. Art. 58 § 1 k.c. stanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nie da się zaś wskazać żadnego przepisu prawa, który przewidywałby, że na miejsce nieważnego postanowienia określającego kurs waluty do przeliczenia kwoty kredytu do wypłaty i raty kredytu wchodzi inne postanowienie. W szczególności nie istnieje żaden dyspozytywny przepis prawa, który znajdowałby zastosowanie w miejsce postanowień przewidujących denominację kredytu. Stosowanie art. 358 § 2 k.c. jest niemożliwe, skoro nie obowiązywał on w dacie zawarcia aneksu (wszedł w życie dopiero 24 stycznia 2009 roku), a brak jest przepisów przejściowych, które umożliwiałyby jego zastosowanie. Ponadto przepis ten przyznaje dłużnikowi uprawnienie do wykonania w walucie polskiej zobowiązania, które powinno być spełnione w walucie obcej. W przypadku przedmiotowej umowy kredytu zobowiązania stron miały być wykonane wyłącznie w walucie polskiej, zatem jest to przypadek nieobjęty hipotezą art. 358 § 2 k.c. , który znalazłby zastosowanie tylko gdyby kredytobiorca miał obowiązek wykonać swe zobowiązania w walucie obcej, a tak w niniejszej sprawie nie jest. Ponadto przepis ten nie dotyczy również sytuacji określenia wysokości zobowiązania w walucie, co stanowi pierwszą przeszkodę do wykonania łączącej strony umowy zmienionej aneksem nr (...) bez nieważnych postanowień przewidujących odesłanie do tabel kursów banku. Nawet jednak, gdyby przepis ten mógł znaleźć w sprawie zastosowanie, to i tak skutkiem tego nie mogłoby być utrzymanie aneksu w mocy. W okresie przed 24 stycznia 2009 r. nie istniał bowiem żaden przepis, który mógłby znaleźć zastosowanie w miejsce nieważnych postanowień aneksu, zaś nieważność umowy stwierdza się ze skutkiem ex tunc. Niedopuszczalne byłoby zaś uznanie, że możliwa jest następcza konwalidacja umowy od początku nieważnej (zob. uzasadnienie Uchwały SN z dnia 4 kwietnia 1990 r., III CZP 7/90). Oznaczałoby to bowiem wsteczne działanie prawa, co jest sprzeczne z polskim porządkiem prawnym i co wprost wyklucza art. 3 k.c. Warto również zauważyć, że gdyby ustawodawca chciał ustanowić skutek w postaci następczej konwalidacji nieważnych umów, to mógł to uczynić w nowelizacji prawa bankowego z dnia 29 lipca 2011 r. (Dz.U. Nr 165, poz. 984), a zamiast tego w art. 4 tej ustawy wskazał jedynie, że to strony powinny dokonać stosownej zmiany umowy. Ustawodawca postanowił zatem nie ingerować samodzielnie w umowy kredytu indeksowanego i denominowanego. Jednakże jednocześnie uznał, że niektóre z umów funkcjonujących na rynku wymagają stosownej korekty, a więc że ich treść jest wadliwa, a ich korekta jest niemożliwa na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Z kolei przepis art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 160) jest przepisem ogólnym, a nie szczególnym i nie odnosi się do umów kredytu bankowego. Podobnie przepis art. 24 ustawy o NBP, zgodnie z którym zasady ustalania kursu złotego w stosunku do walut obcych ustala Rada Ministrów w porozumieniu z Radą (ust. 2). NBP ogłasza bieżące kursy walut obcych oraz kursy innych wartości dewizowych (ust. 3). Ponadto wskazać należy, że uchwała zarządu NBP nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa i nie jest adresowana do konsumentów, nie reguluje w sposób szczególny kursów walut w umowach kredytu indeksowanego. Podobnie niezasadne byłoby odwołanie się do treści art. 111 ust. 1 ptk 4 prawa bankowego , skoro pozwany może kształtować stosowane przez siebie kursy walut w sposób dowolny i jednostronny. Z drugiej strony nie można również zastąpić nieważnych postanowień umowy w oparciu o zasady współżycia społecznego lub ustalone zwyczaje na podstawie art. 56 k.c. Ani zasady współżycia społecznego nie określają bowiem wysokości kursu waluty jaki powinien być przyjęty do przeliczenia kwoty kredytu do zwrotu oraz wysokości raty, ani nie istnieje żaden ustalony zwyczaj w tej sprawie. Gdyby było inaczej, to możliwe byłoby pozostawienie stosownej luki w każdej umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego i umowa w dalszym ciągu nadawałaby się do wykonania. Oczywistym jest jednak, że luka taka powodowałaby spory co do kursu jaki powinien być zastosowany, zaś umowa nie nadawałaby się do wykonania. Gdyby zaś chcieć określić jakiś zwyczaj w zakresie ustalania kursów walut w przypadku umów kredytu denominowanego lub indeksowanego, to należałoby uznać, że zwyczajem takim było ustalanie kursów przeliczeniowych swobodnie w tabelach banku, aniżeli ustalanie ich w jakikolwiek inny sposób, ponieważ był to sposób ustalania kursów najszerzej rozpowszechniony na rynku. Z kolei zasady współżycia społecznego mogą wyznaczać pewien przedział kursu, który można by określić jako sprawiedliwy, nieprowadzący do oczywistego pokrzywdzenia jednej ze stron, nie mogą jednakże wyznaczać kursu określonego, nadającego się do zastosowania w umowie. W przeciwnym wypadku za nieważne na podstawie art. 58 § 2 k.c. można by uznać wszystkie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego funkcjonujące obecnie na rynku, uznając, że stosowany w nich kurs odbiega (choćby o 0,01 PLN/CHF) od kursu wynikającego z zasad współżycia społecznego. Jak widać próby takiego ustalenia kursu „sprawiedliwego” byłyby czysto arbitralne. Nie jest również możliwe uzupełnienie treści umowy poprzez określenie przedziału kursu po jakim dłużnik powinien wykonać zobowiązanie, ponieważ taka swoboda dłużnika byłaby sprzeczna z naturą stosunku zobowiązaniowego. Wreszcie wskazać należy, że TSUE w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. C-212/20 wskazał, że „ artykuły 5 i 6 dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE L z 1993 r., Nr 95, s. 29) stoją na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. ” Nie jest zatem możliwe zastąpienie wyeliminowanych z aneksu postanowień na jakiejkolwiek podstawie, co czyni zawarty przez strony aneks nieważnym od początku i w całości z powodu jego niewykonalności. Z drugiej strony aneks jest nieważny również z tego względu, że bez postanowień dotkniętych nieważnością strony nie zdecydowałyby się na jego zawarcie ( art. 58 § 3 k.c. ). Skoro aneks nr (...) był od początku nieważny, to zawarcie ewentualnego aneksu nr (...) do umowy, na podstawie którego powodowie mogliby spłacać raty w walucie CHF, nie mogłoby sanować tej umowy. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wynika bowiem, iż cele dyrektywy 93/13 są w pełni spełnione, w wypadku gdy sytuacja prawna i faktyczna, w jakiej konsument znalazłby się w braku nieuczciwego warunku umownego, zostaje przywrócona, a wada, która obciążała umowę, zostaje usunięta przez strony w drodze zawarcia aneksu, o ile konsument ten przy zawieraniu aneksu był świadomy niewiążącego charakteru tego warunku i wynikających z niego konsekwencji (zob. wyrok TSUE z 29.4.2021 r., C-19/20). Tym samym również zmiana rachunku technicznego do spłaty w trakcie trwania umowy na rachunek w walucie denominacji, nie sanowało od początku wadliwego aneksu nr (...) . Nieważność aneksu nr (...) od początku powoduje, że nie sposób twierdzić o możliwości spłaty kredyt w walucie obcej na podstawie art. 69 ust. 3 prawa bankowego . Przepis ten nie obowiązywał w dniu zawarcia aneksu i nie działał wstecz. W końcu należy odnieść się do kwestii wpływu norm prawnych dotyczących niedozwolonych postanowień umownych zawartych w umowach konsumenckich na możliwość uznania danej umowy za nieważną w oparciu o przepisy ogólne prawa zobowiązań. Jak wiadomo art. 385 (
    
    
    
    1 ) § 1 k.c. wprowadza swoistą sankcję sprzeczności danego postanowienia z przepisami o klauzulach niedozwolonych i tą sankcją jest niezwiązanie tym postanowieniem z dalszym związaniem stron umową w pozostałym zakresie. Nie oznacza to jednak, że wskazana regulacja stanowi przepis szczególny wobec norm dotyczących legalności zapisów umownych. Należy raczej uznać, że jest to regulacja o charakterze uzupełniającym, a pierwszeństwo powinna mieć sankcja dalej idąca (zob. np. Uchwała SN z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 119/10). Prawidłowość takiego stanowiska znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE, który dopuszcza możliwość uznania umowy zawieranej z konsumentem za nieważną, jeśli jej dalsze trwanie jest niemożliwe na podstawie prawa wewnętrznego danego Państwa (zob. np. wyrok TSUE z 3 października 2019 roku ws. D. , C-260/18). Niezależnie od powyższego, nawet jeśli przyjąć, że klauzula umowna określająca wysokość kredytu do wypłaty, do zwrotu oraz wysokość raty kredytu, a wraz z nią cały aneks do umowy kredytu, są ważne, to zawarte w aneksie postanowienia określające sposoby wyliczenia kwoty kredytu do wypłaty i wysokości rat kredytu są abuzywne, a tym samym nieskuteczne. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W związku z powyższym dopuszczalność badania niedozwolonego charakteru postanowień umownych zależy od konsumenckiego charakteru umowy, braku indywidualnego uzgodnienia danego postanowienia umownego, które nie określa głównego świadczenia stron, chyba że zostało ono sformułowane w sposób niejednoznaczny. Zgodnie z art. 22 1 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Nie ulega wątpliwości, że powodowie zaciągnęli zobowiązanie niezwiązane z działalnością gospodarczą lub zawodową. Dla statusu konsumenta nie ma zaś znaczenia poziom świadomości i wiedzy danej osoby przy zawieraniu umowy z przedsiębiorcą. Okoliczności związane z wynajmowaniem kilkunastu lokali mieszkalnych przez powodów dotyczyła 2015 r. a zatem okresu po zawarciu aneksu nr (...) , zaś status konsumenta bada się na chwilę zawarcia umowy. Pozwany zaś nie wykazał, że powodowie zawarli sporny aneks w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą. W świetle okoliczności sprawy nie może ulegać również wątpliwości, że aneks nr (...) nie był indywidualnie negocjowany – tak naprawdę trudno mówić, aby był w ogóle negocjowalny, co wynika z zeznań strony powodowej. Zgodnie zaś z art. 385 1 § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Tym samym nie można uznać za indywidualne negocjowanie aneksu jej podpisanie przez strony (czyli zawarcie umowy), ewentualnie wybranie przez konsumenta jednej z kilku przedstawionych przez przedsiębiorcę opcji. O braku indywidualnego negocjowania aneksu świadczy przede wszystkim zawarcie aneksu na wzorcu przedsiębiorcy. W związku z tym nie może być w sprawie jakichkolwiek wątpliwości, że postanowienia aneksu nie były indywidualnie negocjowane. Mogą natomiast istnieć wątpliwości i rozbieżne oceny co do tego czy postanowienia wyznaczające kurs walut obcych stosowanych do przeliczeń w aneksowanej umowie kredytu denominowanego określają główne świadczenie stron. W ocenie sądu rozpoznającego sprawę, aby rozstrzygnąć te wątpliwości należy odwołać się do orzecznictwa TSUE wyjaśniającego zasięg tego pojęcia. Z orzecznictwa Trybunału (zob. zwłaszcza wyroki: z 20 września 2017 r. ws. A. (C-186/16), z 14 marca 2019 r. ws. D. (C-118/17), z 30 kwietnia 2014 r. ws. K. i K. R. (C-26/13) oraz z 3 października 2019 r. ws. D. (C-260/18) wynika, że za warunki umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę, zaś warunki, które wykazują charakter posiłkowy względem warunków definiujących samą istotę stosunku umownego, nie mogą być objęte pojęciem „głównego przedmiotu umowy”. Przy tym pojęcie to powinno podlegać wykładni zawężającej. W przypadku umów kredytu denominowanego postanowieniem określającym główny przedmiot umowy będzie klauzula przewidująca denominację, ponieważ określa ona główne świadczenie stron – wysokość kredytu do wypłaty, do zwrotu oraz wysokość rat oraz charakteryzuje ten typ umowy kredytu. Bez klauzuli denominacyjnej kredyt, w którym występuje ryzyko kursowe i którego wysokość zależy od wysokości waluty obcej stałby się kredytem złotowym, a więc kredytem o zupełnie innych cechach. Wobec tego nie może być wątpliwości, że klauzula denominacyjna jako taka określa główne świadczenia stron. Potwierdza to orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE, który wskazuje, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredyt (zob. pkt 44 wyroku TSUE z dnia 03.10.2019 r., sprawa C-260/18). Jednocześnie jednak na bazie ww. orzecznictwa Trybunału zasadne jest uznanie, iż postanowienia umowne odsyłające do kursów walut określonych w tabelach banku (stanowiące zwykle redakcyjną część klauzuli indeksacyjnej lub denominacyjnej), to znaczy wskazujące na techniczny, parametryczny aspekt indeksacji nie określają głównego przedmiotu umowy, a mają charakter jedynie pomocniczy. Po wyeliminowaniu bowiem z umowy tych postanowień umowa kredytu dalej pozostaje umową kredytu indeksowanego lub denominowanego, a brakuje jedynie parametru technicznego, który określałby wysokość świadczenia. Takie rozróżnienie jest zgodne z intuicyjnym rozumieniem postanowień określających główny przedmiot umowy oraz nakazem zawężającej wykładni tego pojęcia. Na możliwość, a nawet potrzebę podziału jednostki redakcyjnej umowy na odrębne normy – w szczególności w przypadku postanowień odsyłających do pewnych parametrów – na potrzeby badania ich abuzywności zwracał również uwagę Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 14 maja 2015 r., II CSK 768/14. Niezależnie od powyższego, nawet uznanie, że klauzula waloryzacyjna (w części określającej ryzyko kursowe, a nie odsyłającej do konkretnych kursów walut) określa główne świadczenie stron, to nie można jej uznać za jednoznaczną, a tym samym możliwe jest badanie jej abuzywności. W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, w szczególności wyroków z 20 września 2017 roku w sprawie C-186/16 i z 20 września 2018 roku, w sprawie C-51/17, wymogu przejrzystości warunków umownych nie można zawężać do zrozumiałości tych warunków pod względem językowym. Wymóg jednoznaczności należy rozumieć w ten sposób, iż nakazuje on także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się dana klauzula umowna, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Ocena spornych postanowień umownych w świetle przywołanych wyżej zasad prowadzi do wniosku, że nie zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienia, które tworzą mechanizm denominacji i określają sposób jego wykonania nie stanowią całości, a rozrzucone są w oddzielnych jednostkach redakcyjnych aneksu do umowy. Nie zawierają również jasnej i jednoznacznej informacji, denominacja kredytu, tj. że kredytobiorca będzie zobowiązany do zwrotu wartości kredytu wyrażonego w walucie obcej, co prowadzi do możliwych wahań (codziennych) wysokości zadłużenia wyrażonego w złotych polskich, tj. wysokości świadczenia, którego spełnienie zwolni kredytobiorcę z zobowiązania, jak również, że takie wahania nie są w żaden sposób ograniczone. Pozwany nie poinformował powodów o rzeczywistym ryzyku walutowym, w szczególności o przełożeniu tego ryzyka na saldo i ratę kredytu np. w jaki sposób zmienią się one gdy kurs waluty wzrośnie o 5, 10, 20, 50 czy 100 %. Właściwa informacja dla kredytobiorcy powinna ukazywała wysokość raty przy wzroście kursu CHF, oraz w jaki sposób zmieni się wysokość salda kredytu w takim przypadku, aby mógł on podjąć świadomą decyzję co do obciążenia się ryzykiem kursowym. Również z zeznań powodów wynika, że bank takich jasnych informacji nie udzielał. Przypomnieć tu trzeba, że nie chodzi tylko o ogólną wiedzę, że kursy walut zmieniają się, ale o uwidocznienie, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływających z umowy konsekwencji ekonomicznych, w tym przyjęcia przez kredytobiorcę ryzyka kursowego, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku aprecjacji waluty. Istotny jest również sposób spełnienia istniejących po stronie instytucji finansowych obowiązków informacyjnych. Przedstawienie konsumentowi jakichkolwiek informacji musi się odbywać w warunkach umożliwiających spokojne, niezakłócone zapoznanie się z nimi oraz swobodne ich przeanalizowanie. Należy uznać, że nie spełnia tego wymogu przedłożenie konsumentowi pakietu dokumentów na etapie podpisywania umowy czy aneksu lub składania wniosku bez pozostawienia kopii dokumentów przed jej podpisaniem w celu umożliwienia swobodnej analizy ich treści w okresie pomiędzy złożeniem wniosku a podpisaniem umowy. Nadto towarzyszące składaniu wniosku o zawarcie aneksu do umowy zapewnienia pracownika pozwanego o korzystności oferty kredytu denominowanego oraz stabilności waluty zniekształcały odbiór przez konsumenta informacji o istniejącym ryzyku, uniemożliwiając mu podjęcie w pełni świadomej decyzji. Klauzula waloryzacyjna jest niejednoznaczna również w zakresie w jakim odsyła do tabeli kursów banku, skoro nie wskazuje w jaki sposób bank ustala w niej kursy walut. W związku z powyższym uznać należy, że klauzule waloryzacyjne, choć określają główny przedmiot umowy, są niejednoznaczne. W niniejszej sprawie należało również uznać, iż wskazane wyżej postanowienia aneksu do umowy o kredyt kształtują obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r. I CK 297/05, z dnia 15 stycznia 2016 r. I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, Nr 1, poz. 9; z dnia 27 listopada 2015 r., I CSK 945/15; z dnia 30 września 2015 r. I CSK 800/15 i z dnia 29 sierpnia 2013 r., I CSK 660/12). Wskazać również trzeba, iż w świetle dotychczasowego orzecznictwa nie budzi wątpliwości, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia sygn. akt V CSK 382/18 oraz w przywołanych w treści uzasadnienia orzeczeniach: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 z dnia 19 września 2018 r., I CNP 39/17, z dnia 24 października 2018 r., II CSK 632/17, z dnia 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, z dnia 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18 ). Również w niniejszej sprawie powodowie na podstawie postanowień aneksu do umowy o kredyt zawartej z pozwanym obciążeni byli obowiązkiem zwrotu kwoty, o wysokości której decydował pozwany bank na podstawie sporządzanych przez siebie tabel kursów walut. Podobnie bank jednostronnie zdecydował w jakiej wysokości wypłaci kredyt powodom. Jednocześnie ten mechanizm nie był uzależniony od jakiegokolwiek obiektywnego wskaźnika (aktualne w tym zakresie pozostają wcześniejsze rozważania o nieważności tych postanowień umowy). Taki mechanizm narusza równorzędność stron, przez co jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy powodów jako konsumentów. Nie ma przy tym znaczenia jak pozwany ustalał kursy walut na potrzeby stosowania mechanizmu denominacji. Zgodnie bowiem z treścią art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Wszelkie mogące się pojawiać w tej materii wątpliwości zostały wyjaśnione w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. III CZP 29/17. W konsekwencji oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy i w niniejszej sprawie Sąd uznał, iż kwestionowane przez stronę powodową postanowienia kształtują jej obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jej interesy. Niezależnie jednak od powyższego, dodatkowo w ocenie Sądu za rażące naruszenie interesów powodów i niezgodne z dobrymi obyczajami należało również uznać obciążenie konsumenta w zasadzie nieograniczonym ryzykiem kursowym przy znacznie niższym możliwym zysku oraz odpowiadającym temu odmiennym rozkładem zysku i ryzyka ponoszonym przez bank. Przy czym podstawą analizy rozłożenia ryzyka i zysku może być jedynie treść łączącej strony umowy, nie zaś sposób finansowania przez bank prowadzonej działalności kredytowej. Bez znaczenia dla tej oceny pozostaje również porównanie do sytuacji innych kredytobiorców. Porównanie takie zależy od zmaterializowania się pewnych ryzyk, zaś oceny abuzywności dokonuje się na datę zawarcia umowy. Bank udzielając kredytu w wypłaconej w złotych polskich kwocie ryzykuje stratę jedynie kwoty, która została wypłacona konsumentowi. Strata taka może nastąpić jednak jedynie w przypadku radykalnego spadku wartości waluty wskazanej jako waluta denominacji. Spadek wartości waluty w trakcie trwania umowy oznacza, że bank odzyska przynajmniej część wypłaconego kredytu. Tymczasem konsument może być zobowiązany do spłaty kwoty znacznie przekraczającej wysokość udzielonego kredytu w związku ze wzrostem wartości waluty zaistniałym na każdym etapie długoletniego wykonywania umowy. W istocie konsument ryzykuje całym swoim majątkiem, skoro kwota kredytu do spłaty może przybrać nieograniczone rozmiary. Tymczasem ryzyko banku jest ograniczone do kwoty udzielonego kredytu – nawet jeśli wartość kredytu spadnie do zera, to większe straty bankowi już nie grożą. Takiemu rozkładowi ryzyk odpowiada oczywiście odwrotnie przeciwstawny rozkład zysków – nieograniczonemu ryzyku konsumenta odpowiada nieograniczony zysk banku, zaś ograniczonemu ryzyku banku odpowiada ograniczony zysk konsumenta. W świetle aneksu do umowy konsument w istocie nie dysponuje też żadnym instrumentem, który pozwoliłby mu na zmianę sposobu wykonywania umowy wraz z niekorzystnym ukształtowaniem się kursu walut. Dlatego też, mimo że konstrukcja denominacji kredytu nie jest sprzeczna z prawem, jak również nie można ogólnie wykluczyć możliwości jej stosowania w umowach zawieranych z konsumentami, jeśli tylko postanowienia ją przewidujące są jednoznaczne, to w przypadku spornych postanowień należało uznać je za niedopuszczalne. Opisana wyżej konstrukcja prowadzi bowiem do wniosku, że następuje rażące naruszenie interesów konsumenta, gdyż brak jest sprawiedliwego i uczciwego wyważenia praw i obowiązków stron umowy. Równocześnie wprowadzenie omawianych postanowień należy uznać za naruszające dobre obyczaje, gdyż następuje z wykorzystaniem przewagi kontraktowej banku, który dysponując nieporównywalnie większymi możliwościami należytej oceny ryzyka wiążącego się z zastosowanym mechanizmem, jak również możliwościami zabezpieczenia własnego ryzyka wynikającego z zawarcia umowy, wprowadza do niej postanowienia chroniące przede wszystkim własne interesy, czyniąc to bez udzielenia, na etapie zawierania umowy, odpowiednich informacji i ostrzeżeń kredytobiorcy. Nie jest to traktowanie konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny. Podsumowując, w niniejszej sprawie charakter niedozwolonych postanowień umownych mają przede wszystkim następujące postanowienia składające się na klauzulę indeksacyjną: art. 3 aneksu nr (...) do umowy w zakresie w jakim przewiduje denominację kwoty kredyt oraz przeliczenie jej zgodnie z kursem kupna walut obowiązującego w banku w dniu podpisania aneksu; § 13 ust. 7 aneks nr (...) do umowy w zakresie w jakim przyznają bankowi uprawnienie do określenia wysokości raty w złotych polskich z zastosowaniem kursu obowiązującego w tabeli banku. Jak stanowi art. 385 1 § 2 k.c. , jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 tego przepisu nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Należy jednakże rozważyć, czy istnieje możliwość zastąpienia postanowień abuzywnych innymi normami, ewentualnie czy możliwe jest dalsze funkcjonowanie umowy po wyeliminowaniu z niej abuzywnych postanowień dotyczących denominacji. Z wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 3 października 2019 roku w sprawie C-260/18 (sprawa D. ) wynika jednoznacznie, że artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. Tym samym nie jest możliwe zastąpienie postanowień abuzywnych na podstawie ustalonych zwyczajów lub zasad współżycia społecznego, zaś zastąpienie tych postanowień przepisami dyspozytywnymi jest możliwe, „ gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę, przy czym możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany ” (motyw 48 wyroku). Nie jest możliwe zastąpienie postanowień abuzywnych jakimikolwiek innymi normami. Przy tym aktualność zachowują wcześniejsze rozważania o niemożliwości zastąpienia nieważnych postanowień umowy oraz o tego konsekwencjach. W związku z tym Sąd doszedł do wniosku, że zawarty przez strony aneks do umowy kredytu jest nieważny, ponieważ bez zakwestionowanych postanowień abuzywnych umowa zmieniona aneksem nr (...) nie może zostać wykonana, jak również strony nie zawarłyby takiego aneksu. Nie ulega zaś wątpliwości, że świadczenia spełniane na podstawie nieważnej umowy kredytu są świadczeniami nienależnymi, z którymi łączy się po stronie powodów roszczenie o ich zwrot. Mając jednak na uwadze, że po wyeliminowaniu aneksu nr (...) do umowy strony łączy w dalszym ciągu umowa o kredyt w złotych polskich, to uiszczane przez powodów raty w złotych polskich należy zaliczyć na poczet rat wynikających z tej umowy. A co za tym idzie pozwany nie jest zobowiązany do zwrotu kwoty 64 820,67 zł jaką powodowie uiścili w wyniku zawarcia aneksu nr (...) do umowy. Kwota ta bowiem służyła zaspokojeniu roszczenia pozwanego z tytułu rat na podstawie pierwotnej umowy kredytu. Nie ulegało wątpliwości, że kwota ta nie przewyższała zobowiązania powodów z tytułu rat z umowy w brzemieniu sprzed podpisania aneksu nr (...) . Przy czym wskazać należy, że jak wynika z twierdzeń powodów i złożonych przez nich zaświadczeń wpłacili oni na poczet wykonani umowy kwotę 64 820,67 zł, dlatego niezrozumiałe jest żądanie kwoty w złotych polskich przewyższających tą kwotę. Powodowie reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika wadliwie określili swoje roszczenie, przeliczając raty spłacone w CHF na PLN. Takie uprawnienie im nie przysługuje. Jako wierzyciel mogli oni dochodzić jedynie zwrotu świadczenia w tej walucie, w jakiej je spełniali. To dłużnik może wybrać, czy świadczenie spełni w złotych czy we frankach szwajcarskich; dopiero gdyby zdecydował się on na płatność w złotych, wówczas powodom przysługiwać będzie uprawnienie do wyboru kursu stosownie do art. 358 § 3 k.c. (tak w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie - I Wydział Cywilny z dnia 19 listopada 2021 r. I ACa 183/20). Powodowie moją natomiast roszczenie o zwrot kwoty jaką uiścili w walucie CHF, bowiem na podstawie umowy w pierwotnym brzmieniu nie byli oni zobowiązania do uiszczenia rat w CHF, a co za tym idzie Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 33 674,12 CHF zgodnie z żądaniem pozwu jako kwotę świadczenia nienależnego. Bezzasadne są twierdzenia pozwanego co do spełnienia przesłanek z art. 411 pkt 1 k.c. Z dyspozycji wskazanego przepisu wynika wprost, że brak możliwości żądania zwrotu świadczenia nienależnego nie obejmuje sytuacji gdy jego spełnienie nastąpiło w wykonaniu nieważnej umowy, co zachodzi w niniejszej sprawie. Podobnie nie ziściły się przesłanki z art. 411 pkt 2 k.c. Nie sposób bowiem uznać, że spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej czyni zadość zasadom współżycia społecznego w sytuacji gdy to strona pozwana ukształtowała w umowie kredytu prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Odnośnie do żądania odsetek, Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 33 674,12 CHF od dnia 25 lipca 2018 r. do dnia zapłaty. Podstawę rozstrzygnięcia o odsetkach stanowił art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. Za datę początkową naliczania odsetek Sąd przyjął odpowiednio 25 lipca 2018 r., uznając, że czas niezbędny na spełnienie roszczenia wynosił 7 dni od dnia doręczenia do odpowiednio odpisu pisma rozszerzającego powództwo (k. 357). Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy. Zgodnie z regulacją art. 455 k.c. , jeśli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Przy tym wskazać należy, że w ocenie Sądu powodowie reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika już w pozwie wyrazili jednoznaczne i świadome stanowisko co do nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy, powołując się na nieważność na zasadach ogólnych oraz na abuzywność postanowień umownych i konsekwencji z tym związanych. Pozwany bank od tego dnia nie powinien już mieć żadnych wątpliwości co do tego, że powodowie odmawiają potwierdzenia umowy i jest to odmowa poinformowana, uwzględniająca skutki upadku umowy. Powyższa konstatacja jest skutkiem przyjęcia poglądu wyrażanego w uchwałą Sądu Najwyższego z 7.05.2021 r. (III CZP 6/21), który stwierdził, że niedozwolone postanowienie umowne ( art. 385 1 § 1 k.c. ) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy ( art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. ). Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Trwała bezskuteczność umowy zależy od konsumenta, który świadomy niedozwolonego postanowienia umownego i skutków braku związania tym postanowieniem, w tym w szczególności upadku umowy może zgodzić się na taki upadek – stwierdzenie nieważności umowy. W pozostałym zakresie roszczenie o odsetki podlegało oddaleniu. W pozwie powodowe nie żądali kwoty wyrażonej we frankach szwajcarskich, trudno zatem uznać aby pozwany pozostawał opóźnieniu co do kwoty, w zakresie której nie był jeszcze wzywany do zapłaty. Za niezasadny Sąd uznał zarzut przedawnienia dochodzonego roszczenia. Strona powodowa nie dochodzi bowiem roszczenia okresowego, a roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia, które przedawnia się w ogólnym terminie dziesięcioletnim lub trzyletnim, jeśli jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (zob. np. wyrok SN z dnia 3 marca 2017 r., I CSK 318/16). W tym też zakresie sąd nie podziela poglądu Sądu Najwyższego z wyroku z dnia 25 lutego 2005 r. (sygn. akt II CK 439/04), jakoby roszczenie o zwrot nienależnie pobranych odsetek przedawniało się w terminie właściwym dla roszczeń okresowych, ponieważ niewątpliwie roszczenie to nie jest roszczeniem o świadczenie okresowe, a nie ma żadnych innych racji, aby wyłączać spod ogólnych reguł przedawnienia akurat tę kategorię roszczeń. Jeśli bowiem termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia miałby zależeć od terminu przedawnienia roszczenia, które zostało nienależnie spełnione, to należałoby uznać, że dotyczy to nie tylko świadczeń okresowych, ale każdej kategorii roszczeń nienależnie spełnionych. Najstarsze z dochodzonych we frankach szwajcarskich roszczeń zostało spełnione w 2009 r., zaś pozew został złożony w dniu listopadzie 2017 r. W ocenie Sądu termin przedawnienia roszczeń strony powodowej o zapłatę rozpoczął bieg później niż w chwili spełnienia nienależnego świadczenia. W tym miejscu wskazać należy na wyroku w sprawach połączonych od C-776/19 do C-782/19 TSUE orzekł, że „wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym uzależniającym wystąpienie konsumenta z żądaniem w celu uzyskania zwrotu kwot nienależnie wpłaconych na podstawie takich nieuczciwych warunków – od pięcioletniego terminu przedawnienia, w sytuacji gdy termin ten rozpoczyna swój bieg w dniu przyjęcia oferty kredytu, tak że konsument mógł wówczas nie wiedzieć o całości swoich praw wynikających z tej dyrektywy”. Zdaniem Sądu bieg terminu przedawnienia rozpoczął się z chwilą, w której strona powodowa przy dołożeniu należytej staranności mogła powziąć wiedzę na temat kwestionowanych postanowień umownych. Sama bowiem świadomość konsumenta co do przysługujących mu praw ma charakter subiektywny i w praktyce byłoby trudno ustalić początek biegu terminu przedawnienia roszczenia konsumenta. Dlatego zdaniem Sądu należy posłużyć się kryterium należytej staranności konsumenta przy ustalenia jego świadomości co do wadliwości umowy kredytu. W ocenie Sądu był to rok 2015 r. kiedy w mediach pojawiały się informacje na temat niedozwolonych klauzul w umowach kredytu waloryzowanych kursem CHF. Przede wszystkim w tamtym roku prowadzana była kampania wyborcza przed wyborami prezydenckim, podczas której szeroko w mediach opisywano problem tzw. kredytów frankowych i planowanej pomocy osobom mającym takie kredyty. W tym zatem roku rozsądnie działający konsument mógł powziąć wiedzę co do wadliwości spornej umowy oraz przysługujących mu środków prawnych z tą wadliwością związanych. Skoro zatem bieg przedawnienia rozpoczął się w 2015 r., to 10 letni termin nie upłynął w chwili złożenia przez stronę powodową pozwu w niniejszej sprawie. Roszczenie powodów był oparte o przepis art. 410 w zw. z art. 405 k.c. i wynikało z nieważnego aneksu do umowy kredytu, a co za tym idzie nie znajdą tutaj zastosowania przepisy dotyczące umowy rachunku bankowego i uregulowany w nich termin przedawnienia. Uwzględnieniu podlegało również roszczenie o ustalenie nieważności aneksu nr (...) do umowy. Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Nie budzi wątpliwości, że interes prawny jest przesłanką merytoryczną powództwa wytoczonego na podstawie art. 189 k.p.c. o ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Oznacza to, że istnienie interesu prawnego decyduje o dopuszczalności badania prawdziwości twierdzeń powoda, że wymieniony w powództwie stosunek prawny lub prawo istnieje, bądź nie istnieje (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 lutego 2016r., I ACa 1178/15, LEX nr 2004546, wyrok SA w Poznaniu z dnia 19 maja 2010r., I ACa 281/10, LEX nr 628191). Sam przepis art. 189 k.p.c. nie definiuje pojęcia interesu prawnego, a jego rozumienie było wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa sądowego i doktryny. Po pierwsze przyjmuje się, że jest to obiektywna, czyli wywołana rzeczywistą koniecznością ochrony określonej sfery prawnej, potrzeba uzyskania przez stronę powodową odpowiedniej treści wyroku. Nie ma natomiast znaczenia to, że powód odczuwa subiektywną potrzebę ochrony swych praw (uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 grudnia 1991 r. III CZP 110/91 OSNC 1992/6/104; wyrok SN z dnia 14 marca 2012 r. II CSK 252/11, LEX nr 1169345; wyrok SN dnia 21 lutego 1997 r. II CKU 7/97 CZP 10/86, OSNCAP 1987, z. 1, poz. 12). Interes prawny w wytoczeniu powództwa na podstawie art. 189 k.p.c. nie istnieje wtedy, kiedy realnie możliwym jest uzyskanie przez powoda ochrony lub usunięcie stanu niepewności w inny sposób, gdy uzasadnione jest posłużenie się dalej idącym (intensywniejszym) środkiem ochrony prawnej. A zatem jeżeli do usunięcia stanu niepewności czy zagrożenia sfery prawnej powoda istnieje możliwość wytoczenia innego powództwa np. o świadczenie, to taka możliwość wytoczenia takiego powództwa wyłącza istnienie interesu prawnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1968 r., III CZP 103/68, OSNCP 1969, Nr 5, poz. 85, uchwała z dnia 27 lipca 1990 r., III CZP 38/90, OSNC 1991, nr 2-3, poz. 25, wyrok SN z dnia 13 września 2007 r., III CSK 123/07, nie publ.,wyrok SN z dnia 18 czerwca 2009 r., II CSK 33/09, nie publ.; wyrok SN z dnia 14 marca 2012 r. II CSK 252/11 LEX nr 1169345). Innymi słowy, interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi skuteczną ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w nieokreślonej przyszłości. W orzecznictwie wypracowano między innymi zasadę, zgodnie z którą za nieposiadającą interesu prawnego uznać należy osobę, która ochrony prawnej może poszukiwać w drodze powództwa o zasądzenie świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 13 kwietnia 1965 r. II CR 266/64 OSPiKA 1966/7-8 poz. 166, oraz wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 22 listopada 2002 r. IV CKN 1519/2000 LexPolonica nr 377910). Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie, w której możliwe jest skonstruowanie powództwa o świadczenie, nie istnieje interes prawny do jednoczesnego wytoczenia powództwa o ustalenie. Zważyć bowiem należy, że uzyskanie określonego świadczenia nie zawsze zaspokaja w pełni interes prawny uczestnika obrotu, eliminując możliwość powstania sporów na gruncie danego stosunku prawnego w przyszłości. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lipca 2015 r., V CSK 640/14: „powód zachowuje interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, mimo przysługującego mu powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko niemu takiego powództwa przez stronę przeciwną na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze powództwa o świadczenie nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne. W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego może w sposób definitywny rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną powoda i zapobiec także na przyszłość możliwym sporom, a tym samym w sposób pełny zaspokoić jego interes prawny.” W ocenie Sądu powodowie mieli interes prawny w ustaleniu nieważności aneksu do umowy, ponieważ pomiędzy stronami istnieje spór czy strony są związane umową w pierwotnym brzemieniu czy umową zmienioną aneksem nr (...) . Wprawdzie jak wynika z dokumentów oraz przesłuchania powódki, powodowie spłacili całość zobowiązania wynikającego z aneksu nr (...) do umowy, jednakże ustalenie nieważność aneksu nr (...) powoduje, że strony związane będą umową kredytu w pierwotnym brzemieniu, która przewiduje termin końcowy spłaty kredytu na dzień 1 września 2035 r. Uwzględnienie roszczeń kredytobiorcy o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie reguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego nie ma jednak zgody w orzecznictwie i doktrynie (por. np. wyroki SN z dnia 20 stycznia 2016 r., IV CSK 282/15 oraz z dnia 15 stycznia 2015 r., IV CSK 181/14.). Ustalające orzeczenie sądu znosi więc wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. Na tym zaś polega interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Sąd rozstrzygnął o kosztach procesu na podstawie art. 98 § 1 i 3 oraz art. 100 zd. 2 k.p.c. , ustalając, że pozwany ponosi koszty postępowania w 100 %, jako że wygrał sprawę jedynie w niewielkiej części w zakresie oddalonego powództwa co części odsetek oraz w zakresie oddalenie powództwo o zasądzanie kwoty w złotych polskich. Przede wszystkim Sąd potraktował powodów jako wygranych w sprawi, gdyż osiągnęli oni cel niniejszego postepowania polegający na unieważnieniu aneksu nr (...) do umowy. Na podstawie art. 108 k.p.c. szczegółowe wyliczenie kosztów pozostawiono Referendarzowi sądowemu. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w wyroku. ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...)