XXIII GA 2259/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powódki R. B. o zapłatę od pozwanego (...) w B., wywodzącego się z umowy leasingu zawartej przez zmarłego męża powódki, W. B. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo, uznając, że powódka nie była stroną umowy leasingu i nie może dochodzić odszkodowania z tytułu jej nienależytego wykonania. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację, zmienił zaskarżony wyrok w całości. Uchylił wyrok zaoczny sądu pierwszej instancji i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 28.848,50 zł z ustawowymi odsetkami. Rozstrzygnięcie oparto na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). Sąd Okręgowy uznał, że prawa i obowiązki zmarłego leasingobiorcy, w tym prawo do nabycia przedmiotu leasingu, przeszły na powódkę jako spadkobierczynię na podstawie art. 922 k.c. Pozwany, sprzedając samochód będący przedmiotem leasingu, uniemożliwił powódce realizację tego prawa, co skutkowało jej zubożeniem i wzbogaceniem poprzednika prawnego pozwanego. Sąd uznał, że pozwany nie wykazał skutecznie zarzutu potrącenia. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadniono tym, że powódka uległa tylko w nieznacznej części swojego żądania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozszerzona interpretacja przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w kontekście umów leasingowych, przejście praw spadkowych w umowach cywilnoprawnych, obowiązki stron w relacjach umownych po śmierci jednej ze stron, skutki procesowe zarzutu potrącenia.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przejścia praw po śmierci leasingobiorcy i późniejszej sprzedaży przedmiotu leasingu przez leasingodawcę. Wymaga analizy konkretnych postanowień umowy leasingu i OWUL.
Zagadnienia prawne (4)
Czy prawa i obowiązki zmarłego leasingobiorcy, w tym prawo do nabycia przedmiotu leasingu, przechodzą na jego spadkobierców?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego leasingobiorcy, w tym prawo do nabycia przedmiotu leasingu, przechodzą na jego spadkobierców na podstawie art. 922 k.c.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umowa leasingu nie wygasa z chwilą śmierci leasingobiorcy, a przepisy kodeksu cywilnego oraz brak odmiennych postanowień w umowie lub OWUL wskazują na kontynuację umowy i przejście praw na spadkobierców.
Czy sprzedaż przedmiotu leasingu przez leasingodawcę, który uniemożliwił spadkobiercy leasingobiorcy jego nabycie, stanowi bezpodstawne wzbogacenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sprzedaż przedmiotu leasingu przez leasingodawcę, który uniemożliwił spadkobiercy leasingobiorcy realizację prawa do jego nabycia, stanowi bezpodstawne wzbogacenie.
Uzasadnienie
Leasingodawca, sprzedając samochód, uniemożliwił powódce realizację prawa odkupu, mimo spełnienia przez nią warunków. Spadkobierca leasingodawcy uzyskał korzyść majątkową (cenę sprzedaży samochodu) kosztem zubożenia powódki, która nie nabyła przedmiotu leasingu.
Czy sąd drugiej instancji może rozpoznać roszczenie na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, nawet jeśli powódka pierwotnie dochodziła odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd drugiej instancji, rozpoznając sprawę w granicach apelacji, ma obowiązek naprawić wszelkie błędy sądu pierwszej instancji, w tym zastosować właściwe przepisy prawa materialnego, nawet jeśli nie zostały one wskazane przez strony.
Uzasadnienie
Apelacja pełna pozwala sądowi drugiej instancji na ponowne badanie sprawy i naprawienie błędów prawnych sądu pierwszej instancji, niezależnie od podniesionych zarzutów. Sąd może uwzględnić powództwo na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, nawet jeśli pierwotnie wskazano inne podstawy prawne.
Czy zarzut potrącenia zgłoszony po raz pierwszy na rozprawie apelacyjnej jest skuteczny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut potrącenia zgłoszony po raz pierwszy na rozprawie apelacyjnej, bez złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu, nie jest skuteczny.
Uzasadnienie
Potrącenie staje się skuteczne z chwilą złożenia oświadczenia o potrąceniu, które musi dotrzeć do adresata. Samo zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie nie zastępuje tego oświadczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. B. | osoba_fizyczna | powódka |
| (...) | spółka | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 922 § § 1
Kodeks cywilny
Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
Pomocnicze
k.c. art. 406
Kodeks cywilny
Obowiązek wydania korzyści obejmuje wszystko, co w razie zbycia, utraty lub uszkodzenia zostało uzyskane w zamian tej korzyści albo jako naprawienie szkody.
k.p.c. art. 387 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji ogranicza uzasadnienie do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, jeżeli nie prowadził postępowania dowodowego ani nie zmieniał ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że ponosi odpowiedzialność tylko z powodu okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.
k.c. art. 354
Kodeks cywilny
Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Jeżeli świadczenie jest wymagalne, a nie zostało spełnione, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia.
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadku wzajemnego zniesienia się przez strony w swoich żądaniach, sąd orzeknie o kosztach procesu w sposób odpowiadający wynikowi sprawy, z uwzględnieniem tego, że strony poniosły część kosztów na rzecz przeciwnika.
k.p.c. art. 386
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji może zmienić zaskarżony wyrok lub postanowienie.
k.p.c. art. 347
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uchylenia wyroku zaocznego sąd orzeka na nowo.
u.k.s.c. art. 113
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu.
k.c. art. 499
Kodeks cywilny
Potrącenie staje się skuteczne z chwilą złożenia oświadczenia o potrąceniu.
k.c. art. 61
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła się zapoznać z jego treścią.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przejście praw i obowiązków zmarłego leasingobiorcy na spadkobiercę (art. 922 k.c.). • Możliwość dochodzenia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, mimo pierwotnego wskazania innej podstawy prawnej. • Niewłaściwe zachowanie leasingodawcy, które uniemożliwiło spadkobiercy realizację prawa do nabycia przedmiotu leasingu. • Nieskuteczność zarzutu potrącenia zgłoszonego po raz pierwszy na rozprawie apelacyjnej.
Odrzucone argumenty
Roszczenie powódki z tytułu nienależytego wykonania umowy leasingu, gdyż nie była stroną umowy. • Roszczenie o zwrot kosztów postępowania windykacyjnego (wiązało się z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu nienależytego wykonania umowy).
Godne uwagi sformułowania
Apelacja pełna polega na tym, że sąd drugiej instancji w granicach zaskarżenia rozpatruje sprawę ponownie, czyli w sposób w zasadzie nieograniczony jeszcze raz bada sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji. • Sąd drugiej instancji ma obowiązek naprawić wszelkie błędy Sądu pierwszej instancji stanowiące naruszenia prawa materialnego niezależnie od podjęcia ich w ramach zarzutów apelacyjnych. • Nie sposób jednak zaakceptować dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny prawnej zasadności dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia. • Nic nie stało jednak na przeszkodzie by zasadność dochodzonego roszczenia rozważyć na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). • Nie może być tak, że efektem niewłaściwego, nielojalnego zachowania dłużnika będzie uzyskanie prze niego nieuzasadnionej korzyści majątkowej kosztem innej osoby. • Potrącenie staje się skuteczne nie z chwilą gdy jest ono możliwe, ale w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu.
Skład orzekający
Magdalena Nałęcz
przewodniczący
Bolesław Wadowski
sędzia
Andrzej Sobieszczański
sędzia-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozszerzona interpretacja przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w kontekście umów leasingowych, przejście praw spadkowych w umowach cywilnoprawnych, obowiązki stron w relacjach umownych po śmierci jednej ze stron, skutki procesowe zarzutu potrącenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przejścia praw po śmierci leasingobiorcy i późniejszej sprzedaży przedmiotu leasingu przez leasingodawcę. Wymaga analizy konkretnych postanowień umowy leasingu i OWUL.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak prawa spadkowe mogą wpływać na umowy cywilnoprawne i jak sąd może zastosować przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, aby naprawić niesprawiedliwość wynikającą z niewłaściwego zachowania jednej ze stron. Jest to przykład złożonej interpretacji prawa materialnego i procesowego.
“Czy śmierć leasingobiorcy oznacza koniec umowy? Sąd Okręgowy wyjaśnia, jak prawa spadkowe chronią przed bezpodstawnym wzbogaceniem.”
Dane finansowe
WPS: 30 428,5 PLN
zapłata z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia: 28 848,5 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.