XVII AMT 35/04

Wyrok z dnia 27 marca 2008 r. III SK 26/07 Przepis art. 47914 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. obejmuje zakresem prekluzji wszystkie twierdzenia i zarzuty pozwanego oraz dowody na ich poparcie, nieza- leżnie od ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy; ocena wykazania, że ich „potrzeba powołania wynikła później" zależy od konkretnych okoliczności roz- poznawanej sprawy oraz od uznania sądu. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Jolanta Strusińska-Żukowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2008 r. sprawy z powództwa Telekomunikacji Polskiej SA w Warszawie przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej z udziałem zainteresowanej Media Tel SA w Warszawie o połączenie sieci telekomunikacyjnych, na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006 r., VI ACa 620/06 1. o d d a l i ł skargę kasacyjną, 2. zasądził od powódki na rzecz pozwanego i zainteresowanej kwoty po 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (wówczas Prezes Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty), zwany dalej „Prezesem Urzędu” lub „pozwanym” decyzją z dnia 8 grudnia 2003 r. ustalił warunki połączenia sieci telekomunikacyjnych oraz za- sady rozliczeń z tytułu wzajemnego korzystania z sieci telekomunikacyjnych między MediaTel SA (wówczas SM Media SA), zwaną dalej „zainteresowaną” a Telekomuni- kacją Polską SA, zwaną dalej „powódką” w zakresie świadczenia przez zaintereso- waną usług międzystrefowych dla abonentów powódki. 2 Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów-Sąd Okręgowy w Warszawie wyro- kiem z dnia 1 lutego 2006 r., XVII Amt 36/04, oddalił odwołanie powódki od powyż- szej decyzji. Odnosząc się między innymi do zarzutu powódki naruszenia przez po- zwanego przepisu art. 47914 § 2 k.p.c. Sąd uznał ten zarzut za nieuzasadniony, po- nieważ potrzeba ustosunkowania się do treści odwołania wynikła dopiero na skutek zaprzestania podtrzymywania przez pozwanego i zainteresowaną wniosków o od- rzucenie odwołania z uwagi na lis pendens. Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2006 r., VI ACa 620/06, oddalił apelację powódki od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji. Sąd stwierdził między innymi, że istotnie merytoryczne stanowisko pozwanego i za- interesowanej zostały przedstawione Sądowi pierwszej instancji później niż na etapie składania odpowiedzi na odwołanie, ponieważ zarówno pozwany jak i zaintersowana początkowo wnosili o odrzucenie odwołania w trybie art. 199 k.p.c. z uwagi na lis pendens i w tym kierunku uzasadniali swoje stanowisko. Dopiero po odrzucenie odwołania powoda w sprawie VII Amt 35/04 pozwany i zainteresowana zmienili swoje stanowisko wnosząc o oddalenie odwołania. Sąd podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że potrzeba merytorycznego ustosunkowania się do odwołania powoda wynikła dopiero po zaprzestaniu podtrzymywania przez pozwanego i zainte- resowaną wniosków o odrzucenie odwołania. Jednocześnie, w sprawie wniesionej na skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu uzasadnienie tej decyzji jest meryto- rycznym stanowiskiem pozwanego. Powódka zaskarżyła powyższy wyrok Sądu drugiej instancji skargą kasacyjną, w której zarzuciła: 1) naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z art. 47914 § 2 k.p.c., po- przez oparcie orzeczenia o twierdzenia, zarzuty i dowody, które powinny być przez sąd orzekający pominięte., jako że Sąd pierwszej instancji uwzględnił je z narusze- niem przepisu art. 47914 § 2 k.p.c.; 2) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 47914 § 2 k.p.c., polegające na przyjęciu, iż w sprawach wszczętych na skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu pozwany nie jest obowiązany w odpowiedzi na pozew podawać wszystkich twierdzeń, zarzu- tów oraz dowodów, gdyż merytorycznym stanowiskiem pozwanego jest także uza- sadnienie zaskarżonej decyzji. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne powód- ka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyj- nemu do ponownego rozpoznania. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naru- szenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 47914 § 2 zdanie pierwsze k.p.c., który w dniu wydania zaskarżonego wyroku miał następujące brzmienie: „w odpowiedzi na pozew pozwany jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe, albo że potrzeba powołania wynikła później.” W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że Prezes Urzędu dnia 22 lipca 2004 r. przekazał w trybie art. 47959 § 1 k.p.c. dwa odwołania powódki od decyzji po- zwanego z dnia 8 grudnia 2002 r. do Sądu pierwszej instancji, który zarejestrował odwołania pod oddzielnymi sygnaturami, a mianowicie pierwsze odwołanie złożone dnia 23 grudnia 2003 r. pod sygnaturą XVII Amt 35/04, a odwołanie złożone dnia 10 kwietnia 2004 r. pod sygnaturą XVII Amt 36/04. Sąd pierwszej instancji doręczył od- wołanie w sprawie XVII Amt 36/04 pozwanemu i zainteresowanemu, którzy w odpo- wiedziach na odwołanie ograniczyli się do sformułowania i poparcia wniosku o od- rzucenie tego odwołania z uwagi na zawisłość sprawy zarejestrowanej pod sygnaturą XVII Amt 35/04. Następnie, dnia 24 grudnia 2004 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił jako przedwczesne pierwsze odwołanie w sprawie XVII Amt 35/04. Zainteresowany i pozwany wnieśli o oddalenie drugiego odwołania w sprawie niniejszej. W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy podniesienie w odpowiedzi na dru- gie odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu przez pozwanego i zainteresowaną wy- łącznie wniosku o odrzucenie odwołania ze względu na zawisłość sprawy wynikłej z pierwszego odwołania od tej samej decyzji pozbawia pozwanego prawa powoływania się na merytoryczne twierdzenia i zarzuty oraz dowody na ich poparcie, których po- zwany nie podał w odpowiedzi na drugie odwołanie nawet wówczas, gdy Sąd pierw- szej instancji odrzucił pierwsze odwołanie jako przedwczesne. Jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lutego 2004 r., III CZP 115/03 (OSNC 2004 nr 5, poz. 77) na tle art. 47914 § 1 k.p.c., prekluzja po stronie pozwanej obejmuje wszystkie twierdzenia, zarzuty i dowody na ich poparcie, bez względu na ich znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Do tych rygorów zalicza się także twierdzenia lub zarzuty ewentualne, a więc przytoczone tylko na wypadek, gdyby twierdzenia zaprezentowane w pierwszej kolejności okazały się nieskuteczne 4 lub nie zostały uwzględnione przez sąd. Z kolei w uchwale z dnia 17 lutego 2004 r., III CZP 115/03, Sąd Najwyższy stwierdził, że w postępowaniu w sprawach gospodar- czych pozwany traci prawo powoływania twierdzeń, zarzutów oraz dowodów na ich poparcie, niepowołanych w odpowiedzi na pozew, bez względu na ich znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że wykaże, iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. Istotnie, w niniejszej sprawie w odpowiedzi na drugie odwołanie powódki po- zwany nie formułował innych zarzutów i twierdzeń, poza wnioskiem o odrzucenie odwołania ze względu na zawisłość sprawy pod sygnaturą XVII Amt 35/04. Pozwany nie utracił jednak prawa powoływania merytorycznych twierdzeń, zarzutów i dowo- dów na ich poparcie, niepowołanych w odpowiedzi na drugie odwołanie, w postępo- waniu w niniejszej sprawie, ponieważ potrzeba ich powołania wynikła później. Należy bowiem przyjąć, że wprawdzie rygorystyczna wykładnia przepisu art. 47914 § 2 k.p.c. obejmuje zakresem prekluzji po stronie pozwanej wszystkie twierdzenia, zarzuty i dowody na ich poparcie, niezależnie od ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, i w tym sensie ma walor uniwersalny i zobiektywizowany, to jednak sformułowanie „po- trzeba powołania wynikła później” uzasadnia relatywizowanie tej potrzeby do kon- kretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy oraz przyznaje pewien zakres władzy dyskrecjonalnej sądowi, który jest uprawniony do dokonywania stosownych ustaleń i ocen. W rozpoznawanej sprawie potrzeba powołania się na merytoryczne twierdze- nia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie uzasadniające oddalenie odwołania nie była wyłącznie rezultatem subiektywnej „strategii procesowej” pozwanego. Należy bowiem wskazać, że wprawdzie pozwany w sprawie niniejszej ograniczył się w od- powiedzi na drugie odwołanie do wniosku o odrzucenie odwołania, jednakże wyni- kało to nie tyle ze strategii procesowej pozwanego, lecz było wynikiem usprawiedli- wionego w tych szczególnych okolicznościach przekonania pozwanego, że odwoła- nie powoda w sprawie zawisłej pod sygn. XVII Amt 35/04, w której zachodzi tożsa- mość roszczenia, gdzie identyczny jest nie tylko przedmiot sporu, ale i jego podstawa z roszczeniem w niniejszej sprawie, zostanie merytorycznie rozpoznane; w sprawie o sygn. XVII Amt 35/04 zarówno pozwany jak i zainteresowana złożyli odpowiedzi na odwołanie powoda i uzasadnili wniosek o jego oddalenie. W tej sytuacji należy przy- jąć, że potrzeba powołania się na merytoryczne twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie nie wynikała wyłącznie z przesłanek czysto subiektywnych, lecz także z okoliczności obiektywnych, a mianowicie odrzucenia przez Sąd pierwszej instancji 5 jako przedwczesnego pierwszego odwołania powoda od tej samej decyzji, która jest przedmiotem niniejszego postępowania i powstała z dniem, w którym pozwany i za- interesowana dowiedzieli się o treści postanowienia Sądu o odrzuceniu pierwszego odwołania. Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 47914 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., że w sprawach wszczętych na skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, pozwany nie jest obowiązany w odpowiedzi na pozew podawać wszystkich twierdzeń, zarzutów i dowodów na ich poparcie, gdyż merytorycznym stanowiskiem pozwanego jest uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Należy bowiem wskazać, że wprawdzie skarżący ma rację, że w odpowiedzi na odwołanie od decyzji pozwanego, które w niniejszym postępowaniu pełni rolę pozwu, pozwany powinien powołać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie po rygorem utraty prawa ich powołania w postępowaniu oraz że uzasadnienie zaskarżonej decy- zji ze względów logicznych i funkcjonalnych nie jest tożsame z odpowiedzią na po- zew, to jednak Sąd w zaskarżonym wyroku nie sformułował kwestionowanej przez skarżącego tezy, jakoby w odpowiedzi na pozew pozwany Prezes Urzędu nie był związany treścią przepisu 47914 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Sąd jedynie stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest merytorycznym stanowiskiem pozwanego. Z tego stwierdzenia Sądu nie wynikają w sposób konieczny implikacje, które przedsta- wia skarżący. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================