XVI Ns 144/16

W.
SAOSnieruchomościprawa rzeczoweWysokarejonowy
zasiedzeniesłużebność przesyłunieruchomościużytkowanie wieczysteMPWiKprzedsiębiorstwo wodociągowedobra wiarazła wiaratermin zasiedzenia

Sąd oddalił wniosek o zasiedzenie służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego, uznając, że termin zasiedzenia nie upłynął, a posiadanie miało charakter złej wiary.

MPWiK wnioskowało o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego nieruchomości, na której znajdują się urządzenia wodociągowe. Spółdzielnia Mieszkaniowa, użytkownik wieczysty, wniosła o oddalenie wniosku. Sąd ustalił, że urządzenia powstały na gruncie państwowym, a późniejsze przekształcenia własnościowe i prawne wykluczały możliwość biegu zasiedzenia przed 24 grudnia 1992 roku. Sąd uznał również, że posiadanie miało charakter złej wiary, co wymaga 30-letniego terminu zasiedzenia, który jeszcze nie upłynął.

Wniosek Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji (MPWiK) o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego nieruchomości został oddalony. MPWiK twierdziło, że nabyło służebność przez zasiedzenie od 9 listopada 2009 roku, wskazując na obecność urządzeń wodociągowych na działce będącej w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej. Spółdzielnia wniosła o oddalenie wniosku, argumentując, że posiadanie było w złej wierze. Sąd, po sprecyzowaniu wniosku, ustalił, że dotyczy on zasiedzenia na prawie użytkowania wieczystego. Sąd uznał, że zasiedzenie służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego jest teoretycznie możliwe, ale wymaga szczególnych okoliczności, których we wniosku nie wykazano. Co więcej, sąd stwierdził, że bieg terminu zasiedzenia nie mógł rozpocząć się przed 24 grudnia 1992 roku z uwagi na wcześniejsze jednolite własności państwowe i komunalne nieruchomości oraz urządzeń. Sąd uznał również, że posiadanie urządzeń przez MPWiK i jego poprzedników prawnych miało charakter złej wiary, co wymaga 30-letniego terminu zasiedzenia. Termin ten, liczony od 24 grudnia 1992 roku, upłynąłby najwcześniej 24 grudnia 2022 roku, a zatem wniosek złożony przed tą datą był przedwczesny. O kosztach postępowania orzeczono na rzecz uczestnika.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Teoretycznie tak, ale wymaga to szczególnych okoliczności, których we wniosku nie wykazano. Generalnie służebność obciąża nieruchomość, a nie prawo.

Uzasadnienie

Sąd powołuje się na judykaturę, która dopuszcza ustanowienie służebności na prawie użytkowania wieczystego jedynie w wyjątkowych sytuacjach, gdy obciążenie samej nieruchomości byłoby niecelowe. W tej sprawie nie wykazano takich okoliczności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalił wniosek

Strona wygrywająca

Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) nad D.

Strony

NazwaTypRola
Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st. W. S.A.spółkawnioskodawca
Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) nad D.spółdzielniauczestnik
miasto stołeczne W.organ_państwowywłaściciel nieruchomości

Przepisy (20)

Główne

k.c. art. 305¹

Kodeks cywilny

Służebność przesyłu może obciążać jedynie nieruchomość.

k.c. art. 172

Kodeks cywilny

Służebność przesyłu może być przedmiotem zasiedzenia, jeżeli posiadanie trwa nieprzerwanie od lat dwudziestu w dobrej wierze lub trzydziestu w złej wierze.

Pomocnicze

k.c. art. 296

Kodeks cywilny

k.c. art. 285 § § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 265

Kodeks cywilny

k.c. art. 327

Kodeks cywilny

u.k.w.h. art. 65 § ust. 2 i 3

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

k.c. art. 292

Kodeks cywilny

k.c. art. 305⁴

Kodeks cywilny

k.c. art. 7

Kodeks cywilny

Domniemanie dobrej wiary.

Dz. U. Nr 32, poz. 191 art. 18 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Dz. U. Nr 32, poz. 191 art. 5

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające

Dotyczy uwłaszczenia przedsiębiorstw państwowych i komunalnych.

Dz. U. Nr 91, poz. 455 art. 2a

Ustawa z dnia 7 października 1992 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Dz. U. Nr 91, poz. 455 art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 października 1992 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Dz. U. Nr 91, poz. 455 art. 8 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 października 1992 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

k.p.c. art. 511 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 187

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 193 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

1

k.p.c. art. 520 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w sprawach nieprocesowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak możliwości zasiedzenia służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego bez szczególnych okoliczności. Termin zasiedzenia nie mógł rozpocząć biegu przed 24 grudnia 1992 roku. Posiadanie służebności miało charakter złej wiary, co wymaga 30-letniego terminu zasiedzenia. Wniosek o zasiedzenie na nieruchomości był spóźniony i złożony z naruszeniem formy.

Odrzucone argumenty

MPWiK nabyło służebność przez zasiedzenie od 9 listopada 2009 roku. Posiadanie urządzeń wodociągowych było w dobrej wierze. Urządzenia zostały wybudowane na gruncie Skarbu Państwa, co uzasadniało zasiedzenie.

Godne uwagi sformułowania

nie sposób było poczynić jednoznacznych ustaleń, czy żądaniem objęte jest zasiedzenie służebności przesyłu (...) na nieruchomości (...) czy też na prawie użytkowania wieczystego w tym momencie doszło więc do wykrystalizowania się przedmiotu żądania Podniesione w tym momencie, w istocie nowe twierdzenia i żądania strony wnioskującej (...) były spóźnione, a nadto złożone bez dochowania należytej formy nie jest sytuacją pożądaną, by istniejąca na prawie użytkowania wieczystego służebność przesyłu, wygasła wraz z tym prawem nie mógł biec termin zasiedzenia nie sposób uznać, iż posiadanie urządzeń przesyłowych przez wnioskodawcę cechowało się dobrą wiarą brak własnego tytułu uprawniającego do korzystania w zakresie służebności z cudzego gruntu wyłącza dobrą wiarę

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie początku biegu terminu zasiedzenia służebności przesyłu w kontekście zmian własnościowych i prawnych nieruchomości oraz urządzeń, a także ocena dobrej/złej wiary posiadacza w takich okolicznościach."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przekształceniami własnościowymi przedsiębiorstw państwowych i komunalnych oraz ustanowieniem użytkowania wieczystego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii zasiedzenia służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego, analizując historyczne zmiany prawne i ich wpływ na bieg terminu zasiedzenia oraz ocenę dobrej wiary. Jest to istotne dla praktyków prawa nieruchomości i energetycznego.

Czy można zasiedzieć służebność przesyłu na użytkowaniu wieczystym? Sąd wyjaśnia zawiłości prawne.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt XVI Ns 144/16 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 28 stycznia 2016 roku strona wnioskująca Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st. (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej: „MPWiK”) wnosiła o stwierdzenie, że MPWiK nabyło z dniem 9 listopada 2009 roku przez zasiedzenie na nieruchomości, objętej księgą wieczystą KW nr (...) , prawo służebności przesyłu polegające na prawie dokonywania przyłączeń, usuwania awarii, eksploatacji, napraw, remontów, konserwacji, modernizacji, przebudowy i rozbudowy urządzenia wodociągowego przebiegającego przez działkę gruntu o nr ew. 34 z obrębu (...) położoną w W. przy ul. (...) róg (...) będącą w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej (...) nad D. ” (uczestnika), wraz z prawem dostępu do tego urządzenia, stanowiącego własność MPWiK oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko MPWiK wskazało, iż na przedmiotowej działce znajdują się trwałe i widoczne urządzenia wodociągowe, które są składnikiem jego majątku i są eksploatowane. Wskazano, iż MPWiK jest następcą prawnym podmiotów państwowych i komunalnych, a od 1 stycznia 2003 roku jest jednoosobową spółką akcyjną. Urządzenia przesyłowe zostały oddane do eksploatacji w dniu 27 lutego 1975 roku i prawo ich własności przeszło na wnioskującą Spółkę. Podobnie posiadanie prowadzące do zasiedzenia służebności przesyłu. Przy czym wobec ustanowienia użytkowania wieczystego na nieruchomości dnia 9 listopada 1989 roku, dopiero od tej daty mógł zacząć biec termin zasiedzenia, gdyż wcześniej właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa. Wskazano również, iż MPWiK pozostaje posiadaczem służebności w dobrej wierze, albowiem urządzenia te zostały wybudowane na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa i wówczas nie zachodziła potrzeba uzyskania tytułu prawnego do nieruchomości. Dobra wiara powinna zaś być oceniana według stanu z chwili wejścia w posiadanie rzeczy. Podkreślono także, iż do posadowienia urządzeń nie doszło bezprawnie, a urządzenia te służą wyłącznie zaspokajaniu potrzeb Spółdzielni. W odpowiedzi na wniosek strona uczestnicząca Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) nad D. ” w W. (dalej: Spółdzielnia ) wniosła o oddalenie wniosku i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Argumentując stanowisko wskazano, iż dopiero od dnia 27 maja 1990 roku mógł biec termin zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu, przy czym było to posiadanie w złej wierze, jako wykonywane na nowo ustanowionym prawie użytkowania wieczystego. Strona wnioskująca dysponowała wiedzą, na temat statusu prawnego nieruchomości i nieposiadania wobec niej żadnych praw do korzystania z niej czy wstępu na nią bez zgody Spółdzielni. W toku rozprawy dnia 22 czerwca 2016 roku, na pytanie Przewodniczącego, czy wniosek dotyczy zasiedzenia służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego czy na nieruchomości, pełnomocnik uczestnika wskazał, iż wniosek dotyczy zasiedzenia służebności na prawie użytkowania wieczystego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Nieruchomość objęta księgą wieczystą KW nr (...) , stanowiąca działkę gruntu nr ew. 34 z obrębu (...) , położona w W. przy ul. (...) róg (...) stanowi własność miasta stołecznego W. . Nieruchomość ta od dnia 9 listopada 1989 roku jest obciążona prawem użytkowania wieczystego, obecnie na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) nad D. ”. Okoliczność bezsporna, a nadto odpis z KW – k.282, wypis z ewidencji gruntów – k.283, wyrys z ewidencji gruntów – k.284 . Na nieruchomości tej znajdują się urządzenia wodociągowe. Okoliczność bezsporna Poprzednikiem prawnym Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w m.st. W. z siedzibą w W. było przedsiębiorstwo państwowe Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st. W. utworzone zarządzeniem Prezydium Rady Narodowej w m.st. W. z dnia 22 stycznia 1951 roku. Dnia 27 maja 1990 roku przedsiębiorstwo państwowe stało się z mocy prawa przedsiębiorstwem komunalnym. Dnia 1 stycznia 2003 roku przedsiębiorstwo komunalne uległo przekształceniu w jednoosobową spółkę akcyjną, której jedynym akcjonariuszem jest m.st. W. . Dowód: odpis pełny z KRS – k.8 – 15, zarządzenie – k.51. Decyzją nr (...) z dnia 27 listopada 1991 roku Urząd Wojewódzki w W. stwierdził, że Związek (...) – (...) W. nabył z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 roku nieodpłatnie na własność Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji W. , Plac (...) . W skład nabytego mienia wchodził zespół składników materialnych i niematerialnych tj. budynki, budowle i urządzenia oraz środki trwałe, przedmioty nietrwałe, materiały, wartości niematerialne i inne wchodzące w skład Zakładów zlokalizowanych na terenie m.st. (...) . Dowód: decyzja – k.51v – 53v, decyzja – k.54 – 56v. Powyższy stan faktyczny nie był sporny między stronami. Jedynie dla porządku przywołano w jego opisie dokumenty potwierdzające najistotniejsze dla rozstrzygnięcia okoliczności. Sąd nie oparł się w sprawie niniejszej na pozostałych dokumentach dołączonych do wniosku i odpowiedzi na wniosek, a także oddalił wnioski dowodowe w postaci zeznań świadków, stron oraz z opinii biegłego i oględzin, uznając je za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne, Sąd zważył, co następuje: Wniosek jako niezasadny podlegał oddaleniu . W pierwszej kolejności wyjaśnić należy podstawę faktyczną żądania objętego wnioskiem. Analizując bowiem jego treść nie sposób było, w ocenie Sądu, poczynić jednoznacznych ustaleń, czy żądaniem objęte jest zasiedzenie służebności przesyłu (o treści odpowiadającej służebności przesyłu) na nieruchomości stanowiącej własność miasta stołecznego W. , czy też na prawie użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz Spółdzielni. We wniosku wskazano co prawda, iż żądanie dotyczy zasiedzenia ograniczonego prawa rzeczowego „na nieruchomości”, jednakże już od razu w dalszej części formułowanego żądania wskazuje się, iż nieruchomość ta pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni. Następnie, wskazanie strony uczestniczącej w postępowaniu tj. Spółdzielnię – będącą użytkownikiem wieczystym – nie zaś m.st. W. – będące właścicielem nieruchomości, nakazywało przypuszczać, iż chodzi tu jednak o obciążenie prawa użytkowania wieczystego. Wątpliwości nie rozwiewa także treść uzasadnienia wniosku, w którym zdarzenie w postaci ustanowienia użytkowania wieczystego jest wiązane z początkiem biegu zasiedzenia i dalej cała argumentacja opiera się na twierdzeniach dotyczących sposobu władania urządzeniami wodociągowymi „przeciwko” posiadaniu Spółdzielni, a więc użytkownika wieczystego. Mając na względzie powyższe wątpliwości, Przewodniczący spytał podczas rozprawy dnia 22 czerwca 2016 roku pełnomocnika wnioskodawcy o sprecyzowanie wniosku, uzyskując odpowiedź, iż chodzi tu o obciążenie prawa użytkowania wieczystego. W tym momencie doszło więc do wykrystalizowania się przedmiotu żądania. Sąd uznał więc, iż nie jest w takiej sytuacji konieczne zapewnienie uczestnictwa w postępowaniu innych podmiotów, gdyż w takiej sytuacji właściciel nieruchomości – m.st. W. – nie ma statusu zainteresowanego. Sąd przystąpił więc do rozpoznania sprawy i uznając, iż wszystkie istotne okoliczności faktyczne zostały już wyjaśnione, oddalił wnioski dowodowe stron. Podniesione w tym momencie, w istocie nowe twierdzenia i żądania strony wnioskującej, tj. iż żądaniem objęte miałoby być stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości, nie zaś na prawie użytkowania wieczystego, były spóźnione, a nadto złożone bez dochowania należytej formy ( art. 511 § 1 k.p.c. w zw. z art. 187 k.p.c. w zw. z art. 193 § 2 1 k.p.c. ). Jest to bowiem, w opisanych powyżej okolicznościach, w istocie nowy wniosek, dotyczący zupełnie innego żądania, a nadto mogący być przedmiotem rozpoznania wyłącznie między innymi stronami – tj. z udziałem m.st. W. jako właściciela nieruchomości. Zgłoszenie tego wniosku w formie ustnej – treść wniosku pierwotnego jest bowiem przedmiotem odrębnego rozpoznania w sprawie niniejszej – bez dochowania wymogu pisemności oraz bez jego opłacenia, spowodowało konieczność jego pominięcia. Jego rozpoznanie w ramach niniejszego postępowania, spowodowałoby bowiem zwłokę w rozpoznaniu sprawy. Przechodząc zatem do rozpoznania wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego wskazać należy, iż wniosek ten nie mógł zasługiwać na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, iż ugruntowany jest obecnie pogląd wyrażony w judykaturze, iż przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu ( art. 305 1 - 305 4 k.c. ) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2008 r. III CZP 89/09, Biul. SN 2008/10/7, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., II CSK 326/08, niepubl.). Następnie stwierdzić należy, iż w ocenie Sądu, ustanowienie (w konsekwencji zasiedzenie) służebności przesyłu (służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu) na prawie użytkowania wieczystego nie jest wykluczone, niemniej jego powstanie musiałoby być uzasadnione szczególnymi okolicznościami pozwalającymi na odstąpienie od generalnej zasady, iż służebność przesyłu może obciążać jedynie nieruchomość, a więc rzecz, a nie prawo (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r. sygn. akt III CSK 174/13 LEX nr 1472279). Brak możliwości ustanowienia służebności na prawie (a jedynie na nieruchomości) judykatura uzasadnia brakiem ustawowych podstaw dla obciążania służebnością prawa, wobec treści art. 305 1 k.c. , art. 296 k.c. i art. 285 § 1 k.c. – gdzie mowa wprost o „nieruchomości”, zestawionej z treścią art. 265 k.c. , art. 327 k.c. , art. 65 ust. 2 i 3 u.k.w.h. – gdzie ustawodawca wyraźnie określił sytuacje, w których mogą one powstać na prawie. Wypracowany w judykaturze wyjątek dotyczy jedynie służebności gruntowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. akt III CZP 5/15 LEX nr 1765989) i to z akcentem na służebność drogi koniecznej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt V CSK 5/15 LEX nr 1808044). W tym ostatnim z orzeczeń Sąd Najwyższy prezentuje przy tym bardziej kategoryczny pogląd, w którym uznając dopuszczalność ustanowienia służebności drogi koniecznej na prawie użytkowania wieczystego jako ścisły wyjątek, wyklucza możliwość ustanowienia służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, ustanowienie (w konsekwencji zasiedzenie) służebności przesyłu (o treści odpowiadającej służebności przesyłu) na prawie użytkowania wieczystego jest możliwe, jednakże uzasadnione musiałoby być szczególnymi okolicznościami przemawiającymi za niecelowością – w danej sytuacji faktycznej – obciążenia służebnością przesyłu samej nieruchomości. Nie może budzić bowiem wątpliwości, iż nie jest sytuacją pożądaną, by istniejąca na prawie użytkowania wieczystego służebność przesyłu, wygasła wraz z tym prawem, skoro samo wygaśniecie prawa użytkowania wieczystego nie spowoduje zniknięcia istniejących na gruncie urządzeń przesyłowych. W tym więc zakresie Sąd przychylił się do wskazań przedstawionych przez Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt III CSK 174/13. Tymczasem z samych już twierdzeń wniosku takie okoliczności nie wynikają. Urządzenia przesyłowe powstały bowiem na długo przed powstaniem prawa użytkowania wieczystego i nie sposób uzasadnić szczególnego ich powiązania wyłącznie z powstałym później prawem użytkowania wieczystego, nie zaś z gruntem. Takich twierdzeń nie zawiera sam wniosek, a w konsekwencji nie było celowe dopuszczanie na tę okoliczność dowodów, których przeprowadzenie winno zmierzać do potwierdzenia twierdzeń, nie zaś ich ewentualnego uzupełniania. Mając zatem na uwadze już tylko te okoliczności, wniosek o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu (wobec wskazywanej daty upływu terminu zasiedzenia już po ustawowym uregulowaniu służebności przesyłu – art. 305 1 i n. k.c. ) nie mógł zasługiwać na uwzględnienie. Jednakże nawet gdyby uznać, iż istniałyby podstawy dla uzasadnienia obciążenia służebnością przesyłu prawa użytkowania wieczystego nie zaś nieruchomości, wniosek i tak nie mógłby zostać uwzględniony. Ja wynika z art. 172 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c. służebność przesyłu może być przedmiotem zasiedzenia jeżeli jej posiadanie jak przez uprawnionego trwa nieprzerwanie od lat dwudziestu w dobrej wierze, lub lat trzydziestu w złej wierze i gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Kwestia sposobu korzystania z urządzeń przesyłowych i ich „widoczności” nie wymagała dalszego badania, w sytuacji w której z samych twierdzeń wniosku wynika, iż posiadanie miało charakter posiadania w złej wierze, zatem nie mógł upłynąć jeszcze termin dla stwierdzenia zasiedzenia. W pierwszej kolejności wyjaśnić jednak należy, od kiedy bieg zasiedzenia mógł się rozpocząć. Pierwotnym właścicielem nieruchomości objętej sporem był Skarb Państwa, a od dnia 27 maja 1990 r. Gmina (obecnie m.st. W. ) na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, Nr 43 poz. 253 – dalej „ustawa Przepisy wprowadzające”). Jednocześnie, z uwagi na treść art. 128 k.c. do dnia 1 lutego 1989 r. obowiązywała zasada jednolitej własności państwowej, co oznacza że Skarb Państwa był właścicielem zarówno nieruchomości państwowych, jak i mienia (urządzeń przesyłowych) państwowych osób prawnych pozostających w zarządzie tych osób. Uchylenie tego przepisu nie powodowało z mocy prawa uwłaszczenia przedsiębiorstw państwowych na składnikach mienia pozostających w ich zarządzie. Z mocy ustawy Przepisy wprowadzające z dniem 27 maja 1990 r. w przypadkach określonych w ustawie mienie Skarbu Państwa i mienie pozostające w zarządzie określonych przedsiębiorstw państwowych stało się z mocy prawa własnością gmin, a przedsiębiorstwa te uzyskały status przedsiębiorstw komunalnych. Tym samym właścicielem nieruchomości i urządzeń przesyłowych była Gmina. Stan ten trwał aż do dnia 24 grudnia 1992 r., kiedy wprowadzono uwłaszczenie komunalnych osób prawnych z datą wsteczną od dnia 5 grudnia 1990 r., także w zakresie urządzeń służących do wykonywania służebności (art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające, art. 2a ustawy z dnia 7 października 1992 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. Nr 91, poz. 455; dalej: „Ustawa zmieniająca”). Do czasu uwłaszczenia tych przedsiębiorstw, również w zakresie urządzeń przesyłowych, Ustawą zmieniającą tj. do dnia 24 grudnia 1992 r., najpierw Skarb Państwa, a później gmina byli więc właścicielami urządzeń przesyłowych oraz przedmiotowej nieruchomości, na której były one posadowione. W takiej sytuacji nie mogło więc w ogóle być mowy o posiadaniu prowadzącym do zasiedzenia i dojść do rozpoczęcia biegu zasiedzenia służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu na rzecz właściciela nieruchomości, na której były posadowione urządzenia przesyłowe (konfuzja) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt V CSK 5/15 LEX nr 1808044). Na przyjęcie, iż w okresie kiedy Skarb Państwa, a następnie Gmina były jednocześnie właścicielami nieruchomości i posadowionych na niej urządzeń przesyłowych, nie mógł biec termin zasiedzenia, nie mogła mieć wpływu okoliczność, iż dnia 9 listopada 1989 roku na nieruchomości ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz podmiotu trzeciego. Wyklucza to zasada niepodzielnej własności państwowej i skupienie prawa własności nieruchomości i prawa własności urządzeń przesyłowych w sferze prawnej jednego podmiotu - Skarbu Państwa lub Gminy. To właściciel nieruchomości, przez oddanie urządzeń przesyłowych w zarząd przedsiębiorstwa państwowego, wykonywał na swoją rzecz posiadanie przez posadowienie własnych urządzeń przesyłowych na własnej nieruchomości, w stosunku do której miał czasowo ograniczone prawo korzystania. W tym stanie prawnym nie było możliwości przyznania przedsiębiorstwu państwowemu (komunalnemu) odrębnego uprawnienia do korzystania w zakresie służebności z gruntu stanowiącego własność wskazanych podmiotów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt V CSK 5/15 LEX nr 1808044). W tym miejscu wskazać jeszcze należy, iż uwłaszczenie przedsiębiorstw komunalnych z datą wsteczną nie ma wpływu na bieg zasiedzenia, skoro przed wejściem w życie Ustawy zmieniającej z dniem 24 grudnia 1992 r. posiadanie służebności nie mogło prowadzić do zasiedzenia i jego bieg nie mógł się rozpocząć. W konsekwencji datą początkową od której można w ogóle rozważać bieg terminu zasiedzenia był dzień 24 grudnia 1992 roku. Zatem termin zasiedzenia mógłby upłynąć dnia 24 grudnia 2012 roku w przypadku uznania, iż posiadanie służebności było w dobrej wierze, lub dnia 24 grudnia 2022 roku gdyby przyjąć, iż posiadanie to cechowało się złą wiarą. W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie sposób uznać, iż posiadanie urządzeń przesyłowych przez wnioskodawcę cechowało się dobrą wiarą. Domniemanie dobrej wiary wynikające z art. 7 k.c. należało bowiem uznać za obalone wobec zaistniałych na przestrzeni lat zmian prawnych w statusie nieruchomości, formy prawnej wnioskodawcy i uregulowań prawnych. Okolicznością niekwestionowaną w sprawie niniejszej był fakt, iż urządzenia przesyłowe zostały wybudowane przez przedsiębiorstwo państwowe na gruncie należącym do Skarbu Państwa. Jak już jednak wskazano wcześniej, okres poprzedzający 24 grudnia 1992 roku nie mógł mieć znaczenia dla ustalenia momentu wejścia w posiadanie uprawnień z tytułu służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Dopiero bowiem z chwilą rozdzielenia się uprawnień do gruntu – prawo własności pozostało przy Gminie - od prawa do urządzeń przesyłowych poprzednik prawny wnioskodawcy, czyli wyposażona w podmiotowość prawą i prawo własności urządzeń przesyłowych spółka komunalna Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st. W. mogła wejść w posiadanie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu wobec gruntu na którym posadowione zostały wcześniej urządzenia przesyłowe, których prawo własności otrzymała. Z punktu widzenia tej daty ocenić należało więc istnienie po jej stronie dobrej bądź złej wiary w wejściu w posiadanie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Tymczasem, wobec istniejącego od 9 listopada 1989 roku prawa użytkowania wieczystego, sam fakt uwłaszczenia urządzeń przesyłowych nie mógł obiektywnie stwarzać podstaw dla usprawiedliwionego przyjęcia, że przedsiębiorstwo komunalne posiada wobec użytkownika wieczystego jakiekolwiek uprawnienie do korzystania z gruntu. Ta zmiana stanu prawnego nieruchomości, poprzez ustanowienie na niej użytkowania wieczystego na rzecz podmiotu trzeciego, była na tyle doniosła, że wykluczała przeświadczenie poprzedników prawnych wnioskodawcy, iż korzystanie z tej nieruchomości będzie w dalszym ciągu możliwe w taki sposób, jak w okresie wcześniejszym, kiedy grunt stanowił nieobciążoną jeszcze własność Państwa. W tych okolicznościach przyjąć należało, że posiadanie przez wnioskodawcę i jego poprzedników prawnych służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu miało charakter posiadania w złej wierze, co wiąże się z trzydziestoletnim terminem zasiedzenia, dlatego termin ewentualnego zasiedzenia służebności przesyłu upłynąłby z dniem 24 grudnia 2022 r. Zauważenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nieuregulowanie, po zmianach własnościowych kwestii korzystania ze spornych gruntów, oznacza brak tytułu prawnego (zob. np. wyroki z dnia 25 listopada 2008 r., II CSK 346/08, niepubl.; z dnia 3 kwietnia 2009 r., II CSK 400/08, niepubl.; z dnia 24 lipca 2009 r., II CSK 121/09, niepubl.; z dnia 20 sierpnia 2009 r., II CSK 166/09, niepubl.). Sąd Najwyższy akceptując to stanowisko w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 marca 2010 r., (sygn. akt II CSK 439/09, niepubl.) podniósł, że brak własnego tytułu uprawniającego do korzystania w zakresie służebności z cudzego gruntu wyłącza dobrą wiarę, skoro powinien wzbudzić poważne wątpliwości odnośnie do tego, czy posiadaczowi przysługuje prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie. (v. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2013 r. V CSK 440/12). Odnosząc się jeszcze do poglądu, na który powoływała się strona wnioskująca, przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 27 maja 2015 r. w sprawie o sygn. akt I ACa 106/15 (LEX nr 1746315) zauważyć należy, iż w judykacie tym wskazano, iż późniejsza świadomość posiadacza służebności co do braku tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości nie wpływa na ocenę jego dobrej wiary przy wejściu w posiadanie służebności. Pogląd ten należy w pełni zaaprobować. Niemniej, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, za chwilę wejścia w posiadanie służebności przyjąć należało nie moment wybudowania urządzeń przesyłowych, lecz moment w którym doszło do oddzielenia się praw do urządzeń przesyłowych od prawa do gruntu, skupionych wcześniej w sferze jednego podmiotu praw. W konsekwencji, wobec braku upływu terminu niezbędnego do stwierdzenia zasiedzenia służebności przesyłu, także i z tego powodu wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik sporu, obciążając nimi w całości stronę przegrywającą spór – wnioskodawcę, uznając iż interesy stron były niewątpliwie sprzeczne ( art. 520 § 3 k.p.c. ). Na koszty postępowania poniesione przez uczestnika składały się: wynagrodzenie jego pełnomocnika procesowego, będącego adwokatem, w wysokości 480 złotych ustalone na podstawie § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800) oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa. Mając na względzie powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie 2. sentencji postanowienia. Z/ (...)

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI