XV Ca 1812/22

Sygn. akt XV Ca 1812/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodnicząca: sędzia Joanna Andrzejak-Kruk sędzia Arleta Lewandowska sędzia Michał Wysocki Protokolant: stażysta Natalia Weber po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2023 r. w Poznaniu sprawy z powództwa B. M. i A. M. (1) przeciwko (...) SA w W. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2022 r. sygn. akt V C 1107/21 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 1800 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego koszty do dnia zapłaty. Arleta Lewandowska Joanna Andrzejak – Kruk Michał Wysocki UZASADNIENIE Pozwem złożonym 22.07.2021r. powodowie A. M. (1) i B. M. wystąpili o zasądzenie od pozwanego (...) w W. kwoty 45.860,02zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od następnego dnia po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty i kosztami procesu według norm przepisanych. Ewentualnie powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego kwoty 20.000,-zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od następnego dnia po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powodowie podnieśli, że (...) zawarli jako konsumenci z (...) poprzednikiem prawnym pozwanego ) umowę pożyczki hipotecznej denominowanej do franka szwajcarskiego, a uzyskane środki w kwocie stanowiącej równowartość 14.800 CHF przeznaczyli częściowo na cele mieszkalne. Przed zawarciem umowy powodowie byli zachęcani przez doradców kredytowych do zawarcia tego typu umowy z uwagi na korzyści wynikające z oprocentowania kredytu powiązanego ze stawką LIBOR, zaś ich wątpliwości związane z ryzykiem walutowym były rozwiewane ze wskazaniem na bardzo dużą stabilność waluty CHF. Zdaniem powodów umowa zawiera w (...) niedozwolone postanowienia odnoszące się do mechanizmu waloryzacji kredytu do CHF i odsyłające do tabel kursowych, co daje pozwanemu możliwość jednostronnego, arbitralnego kształtowania treści zobowiązania. Usunięcie tych postanowień, które są bezskuteczne wobec powodów, a odnoszą się do essentialia negotii umowy, winno skutkować uznaniem nieważności umowy, która nie ma racji bytu bez mechanizmu waloryzacja, gdyż stosunek prawny byłby wówczas sprzeczny z intencją stron. Powodowie oświadczyli, że rozumieją i akceptują konsekwencje wynikające z unieważnienia umowy, w szczególności konieczność rozliczenia się stron w związku ze spełnionych świadczeń, które były świadczeniami nienależnymi. Powodowie dochodzili w związku z tym zapłaty kwoty 45.860,02zł, która stanowi różnicę między sumą spłaconych przez nich rat kapitałowo-odsetkowych oraz innych opłat poniesionych w związku z umową wynoszących 86.910,78zł a kwotą wypłaconego im kapitału w wysokości 41.050,76zł. Na wypadek gdyby sąd nie podzielił stanowiska co do nieważności umowy, powodowie domagali się zapłaty kwoty 20.000,-zł jako nadpłaty rat kredytowych, która wynika z różnicy pomiędzy wysokością rat należnych pozwanemu po wyeliminowaniu klauzuli waloryzacyjnej i z zachowaniem oprocentowania wskazanego w umowie a wysokością rat rzeczywiście zapłaconych przez powodów. W odpowiedzi na pozew pozwany domagał się oddalenia powództwa i zasądzenia od powodów kosztów procesu według norm przepisanych. Z ostrożności, na wypadek unieważnienia przez sąd umowy, pozwany podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę kwoty dochodzonej pozwem z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty wypłaconego powodom kapitału ( 41.050,76,-zł ) oraz o zwrot korzyści osiągniętej przez powodów na skutek korzystania z nienależnej im usługi finansowej, odpowiadającej wartości wynagrodzenia za korzystanie z kredytu ( 11.369,53zł ), tj. łącznie w wysokości 52.420,29zł, zaś na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia – podniósł ewentualny zarzut zatrzymania dochodzonej kwoty 41.050,76zł z uwagi na własne roszczenie o zwrot ww. kwot. Na wypadek przyjęcia przez sąd dopuszczalności tzw. odfrankowienia umowy pożyczki pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powodów o zwrot nadpłat powstałych więcej niż 10 lat przed wniesieniem pozwu, a więc do 13.07.2011r. Wyrokiem z dnia 31.08.2022r., sygn. akt V.C.1107/21 Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu: 1) zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 45.860,02zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3.11.2021r. do dnia zapłaty; 2) kosztami procesu obciążył w całości pozwanego, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyrok. Apelację od wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w całości i zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego: 1) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 385 1 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie (w sposób przesłankowy, wyłącznie w treści uzasadnienia skarżonego wyroku), że umowa pożyczki nr (...) , zawarta w dniu (...) jest nieważna w całości z uwagi na niejednoznaczność postanowień nieuzgodnionych indywidualnie, kształtujących prawa i obowiązki powodów w sposób polegający na wykorzystaniu przez pozwanego swojej dominującej, silniejszej pozycji oraz nadużycia zaufania powodów, jak również sprzeczne z naturą stosunku obligacyjnego przyznanie pozwanemu prawa do jednostronnego wyznaczania salda kredytu i regulowania wysokości rat pożyczki indeksowanej kursem CHF poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursów kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego, przy braku wskazania podstaw, którymi pozwany miałby się kierować przy ustalaniu kursów, podczas gdy umowa pożyczki stanowi ważne i skuteczne zobowiązanie i brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności z mocy prawa, albowiem umowa pożyczki denominowanej mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i nie sprzeciwia się naturze umowy kredytu; 2) art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że umowa pożyczki zawiera postanowienia abuzywne zawarte w (...) , z tego względu, że przyznają pozwanemu uprawnienie do swobodnego (dowolnego) ustalania wartości franka szwajcarskiego w złotych polskich, podczas gdy pozwany nie ustalał wartości franka szwajcarskiego w sposób dowolny lecz zawsze w sposób odzwierciedlający aktualną sytuację rynkową, a postanowienia składające się na mechanizm waloryzacyjny były sformułowane w sposób jednoznaczny; 3) art. 385 ( 1) § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5.04.1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotem oceny abuzywności są postanowienia umowy pożyczki rozumiane jako jednostki redakcyjne, podczas gdy zgodnie z art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. przedmiotem tej oceny powinny być postanowienia rozumiane jako poszczególne normy wynikające z tych jednostek redakcyjnych i powinno się odróżnić normę wprowadzającą mechanizm indeksacji, z którego wynika ryzyko walutowe ( (...) ) oraz normy określającej w jaki sposób ustalany będzie kurs waluty obcej na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie pożyczki ( (...) ); 4) art. 385 ( 1) § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie za abuzywną zarówno (...) , jak i (...) , ponieważ przyjął, że obie klauzule rażąco naruszają interes konsumenta z tego względu, że przyznają pozwanemu uprawnienie do swobodnego ustalania wartości franka szwajcarskiego w złotych polskich, przewidując jednocześnie stosowanie różnych kursów przy wypłacie pożyczki oraz jej spłacie podczas gdy okoliczności wskazane powyżej nie naruszają rażąco interesów konsumenta, a nawet gdyby przyjąć, że naruszają te interesy, to uzasadnia to co najwyżej abuzywność wyłącznie (...) , a nie (...) i (...) łącznie; 5) art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że okoliczność rzekomo niedostatecznego poinformowania powoda w umowie pożyczki i dokumentach związanych z ich zawarciem o rzeczywistym zakresie ryzyka walutowego przesadzają, że postanowienia umowy pożyczki dotyczące ryzyka walutowego były sformułowane niejednoznacznie, gdyż jest okolicznością powszechnie znaną, że ryzyko kursowe ze swej natury ma charakter nieograniczony; 6) art. 385 ( 1) § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie za abuzywną (...) , podczas gdy (...) nie może zostać uznana za abuzywną, gdyż określa ona główny przedmiot świadczenia i została sformułowana w sposób jednoznaczny; na wypadek przyjęcia, że (...) jest abuzywna: 7) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. art. 385 1 § 1 k.c. i art. 385 k.c. poprzez ich błędną wykładnię w ten sposób, że po uznaniu postanowień umowy pożyczki za abuzywne, sąd dokonał oceny możliwości dalszego obowiązywania umowy pożyczki bez wszystkich postanowień określających indeksację kredytu do franka szwajcarskiego, w tym bez (...) oraz (...) , podczas gdy przedmiotem oceny możliwości dalszego obowiązywania powinna być umowa bez postanowień abuzywnych, tj. umowa pożyczki bez (...) ; 8) art. 385 1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię w ten sposób, że sąd uznał, że nawet w przypadku przyjęcia, że (...) określa główny przedmiot świadczenia, nie była ona sformułowana w sposób jednoznaczny wobec czego przyjął, że zapis ten jest abuzywny i w konsekwencji prowadzi do nieważności umowy, podczas gdy (...) została sformułowana w sposób jednoznaczny i stanowi główne świadczenie stron; 9) art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. poprzez ich błędną wykładni i przyjęcie, że nie jest dopuszczalne zastąpienie postanowień abuzywnych jakimikolwiek uregulowaniami wynikającymi z przepisów prawa (w tym zastąpienia postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, na warunkach wskazanych w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak), a w konsekwencji błędnie nie zastosował: a) art. 65 § 1 i 2 k.c. , b) art. 56 k.c. w zw. z art 41 Prawa wekslowego stosowanego na zasadzie analogii legis; c) art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. , oraz d) art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie do tego punktu kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP, podczas gdy ani art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. , ani orzecznictwo TSUE nie stoją na przeszkodzie stosowaniu wyżej wskazanych przepisów na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastąpienia postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym na warunkach wskazanych w orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak; 10) art. 69 ust. 3 ustawy - Prawo bankowe w zw. art. 385 1 § 1 i 2 k.c. poprzez jego błędne niezastosowanie w ten sposób, że na etapie oceny możliwości dalszego obowiązywania umowy po usunięciu normy abuzywnej sąd pominął, że umowa pożyczki może być wykonywana na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy - Prawo bankowe ; 11) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 385 1 § 1 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie, w ten sposób, że sąd przyjął, że usunięcie z umowy pożyczki postanowień uznanych za abuzywne przemawia za całkowitą nieważnością umowy pożyczki w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. ( podczas gdy niemożność taka związana jest z inną sankcją - tak uchwała składu 7 sędziów SN z 7.05.2021r., III CZP 6/21); 12) art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zakwalifikowaniu świadczeń spełnionych przez powoda jako nienależnych, pomimo tego, że świadczenie powoda znajdowało podstawę w łączącej strony umowie pożyczki; na wypadek przyjęcia, że po usunięciu (...) umowa pożyczki nie może dalej obowiązywać zgodnie z prawem polskim: 13) art. 385 1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię w ten sposób, że uznał, że choć (...) określa główny przedmiot świadczenia, to nie była ona sformułowana w sposób jednoznaczny wobec czego przyjął, że zapis ten jest abuzywny i w konsekwencji prowadzi do nieważności umowy pożyczki; 14) art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postanowienie abuzywne nie może zostać zastąpione przez sąd krajowy, gdy tymczasem zgodnie z orzeczeniem TSUE z 2.09.2021r., OTP JelzólogbankZrt., C-932/19, jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała abuzywnego postanowienia; 15) art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. przez jego niezastosowanie polegające na tym, że sąd nie zastąpił postanowienia abuzywnego, tj. (...) przepisem dyspozytywnym art. 358 § 2 k.c. , podczas gdy zgodnie z orzeczeniem TSUE z dnia 2.09.2021r., OTP Jelzólogbank Zrt., C-932/19, przepis ten stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej (...) w umowie kredytu; 16) art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, że pozwany jest zobowiązany do zwrotu otrzymanych od powoda świadczeń w kwocie 45.860,02zł (wraz z odsetkami); na wypadek przyjęcia, że umowa winna zostać unieważniona: 17) art. 498 § 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c. poprzez ich niezastosowanie na skutek nieuwzględnienia zgłoszonego przez Pozwanego ewentualnego zarzutu potrącenia, którego uwzględnienie powinno skutkować oceną Sądu, czy na skutek potrącenia doszło do wzajemnego umorzenia dochodzonej przez Powoda wierzytelności oraz wierzytelności Pozwanego o zwrot kwoty 41.050,76 złotych udzielonego Powodowi kredytu; 18) Sąd I instancji naruszył art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. poprzez ich niezastosowanie na skutek nieuwzględnienia zgłoszonego przez Pozwanego ewentualnego zarzutu zatrzymania, którego uwzględnienie w przypadku unieważnienia Umowy kredytu winno skutkować brakiem wymagalności roszczenia Powoda oraz koniecznością wskazania w Wyroku zastrzeżenia uzależniającego świadczenie na rzecz Powoda od jednoczesnego spełniania świadczenia zwrotnego przez Powoda na rzecz Pozwanego kwoty stanowiącej zarówno roszczenie Pozwanego w stosunku do Powoda o zwrot kwoty udzielonego Powodowi kredytu to jest kwoty 41.050,76 złotych, jak i kwoty stanowiącej roszczenie Pozwanego o zwrot tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, to jest kwoty 11.369,53 złotych, czyli łącznie kwoty 52.420,29 złotych; 19) art. 455 k.c. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że uzasadnione jest zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 3 listopada 2021 roku, podczas gdy wyrok zapadły w niniejszym postępowaniu ma charakter konstytutywny, w związku z czym dopiero od uprawomocnieniu się przedmiotowego orzeczenia należy liczyć początek realnego terminu na spełnienie świadczenia; II. naruszenie przez przepisów postępowania.: 1) art. 233 § 1 k.p.c. przez błędną (...) umowy pożyczki i przyjęcie, że powód nie został należycie poinformowany o ryzyku walutowym związanym z wprowadzeniem do umowy pożyczki mechanizmu indeksacji, podczas gdy z wymienionych postanowień umowy pożyczki jednoznacznie wynika, że kredytobiorca będzie ponosić ryzyko kursowe (walutowe), które ze swej natury ma nieograniczony charakter; 2) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i pominięcie okoliczności przywoływanych przez pozwanego, iż powodowie byli poinformowani o ryzyku kursowym oraz zasadach funkcjonowania pożyczki indeksowanej do waluty obcej, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że umowa pożyczki została zawarta przy wykorzystaniu pozycji pozwanego, a w związku z tym należało uznać ją za nieważną w całości; 3) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że pozwany mógł dowolnie określać kursy waluty w tabeli kursów, a w konsekwencji uznanie, że ma niczym nieograniczoną, swobodną możliwość zmiany warunków Umowy pożyczki, w sytuacji, gdy kryteria, które ostatecznie decydują o kursie ogłoszonym w tabeli, nie pozostają w gestii Pozwanego; 4) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę dowodów w postaci zeznań powoda i uznanie, że kredytobiorca nie został poinformowany o ryzyku kursowym związanym z umową pożyczki, podczas gdy pożyczkobiorca zdawał sobie sprawę z całokształtu warunków zawieranej przez siebie umowy pożyczki oceniając je jako korzystne i w pełni akceptowalne; 5) art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolne, sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie, że unieważnienie umowy pożyczki nie jest dla powoda niekorzystne w sytuacji, gdy konsekwencją takiego unieważnienia będzie powstanie obowiązku zwrotu przez powoda świadczenia otrzymanego od banku oraz obowiązku zapłaty kwoty przewyższającej otrzymany kapitał - zwrotu wartości nienależnego świadczenia (bezpodstawnego wzbogacenia) związanego z korzystaniem z udostępnionego przez pozwanego kapitału przez szereg lat; 6) art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 162 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości na fakt ustalenia wynagrodzenia (w postaci zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia wynikającego z bezumownego korzystania z udostępnionego kapitału) jakie bank może uzyskać za udostępnienie pożyczki w złotych polskich oraz na fakt ustalenia kursu średniego NBP dla waluty CHF w dniu uruchomienia kredytu oraz w dniach płatności poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych i wyliczenie wysokości nadpłat przy zastosowaniu wyżej ustalonego kursu średniego NBP do obliczenia wysokości kwoty kredytu (początkowego salda kredytu) oraz wysokości spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych oraz na fakt wyliczenia wysokości korzyści osiągniętej przez Powoda (konsumenta) na skutek korzystania z nienależnej mu usługi finansowej, które to dowody zostały powołane na okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a wymagające wiadomości specjalnych oraz przydatne do wykazania tych faktów; 7) art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 162 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków wskazanych w odpowiedzi na pozew, na okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W oparciu o te zarzuty pozwany domagał się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto wniósł o zasądzenie od powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Powodowie na rozprawie apelacyjnej wnieśli o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie. Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 235 ( 2) § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. , który pozwany wiązał z pominięciem przez Sąd Rejonowy – postanowieniem wydanym na rozprawie 18.05.2022r. – objętego jego wnioskiem dowodu z zeznań świadków J. L. (1) i E. S. . Sąd Rejonowy uznał, że okoliczności, na które dowód ten miał zostać przeprowadzony, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a częściowo nie były sporne miedzy stronami. Pozwany nie przedstawił w apelacji w istocie żadnych argumentów mających na celu podważenie tego stanowiska. Z odpowiedzi na pozew wynika, że zawnioskowani świadkowie mieli zeznawać na okoliczność: zasad funkcjonowania kredytów denominowanych, sytuacji na rynku kredytów i pożyczek hipotecznych w latach 2001-2009, przyczyn, dla których kredytobiorcy decydowali się na te kredyty, sposobu liczenia zdolności kredytowej dla kredytów złotowych i walutowych, praktyki banków co do treści klauzuli indeksacyjnych ( świadek J. L. (1) ) oraz zasad finansowania kredytów denominowanych w CHF, skutków finansowych dla banku w przypadku tzw. „odfrankowienia” kredytu, sposobu przygotowywania i publikowania tabel kursowych pozwanego, zasad określania kursów walut i sposobu ustalania wysokości spreadu ( świadek E. S. ). Choć w apelacji pozwany podniósł, że podane przez niego okoliczności „mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy”, to stanowiska tego bliżej nie rozwinął, nie wyjaśniając, jak poszczególne wskazywane fakty miałyby rzutować na ocenę zasadności roszczenia powodów. Tymczasem Sąd Rejonowy trafnie zwrócił uwagę, że zakresem tezy dowodowej pozwany objął okoliczności o charakterze ogólnym, niezwiązane bezpośrednio z przedmiotową umową, gdy tymczasem rzeczą sądu było dokonanie kontroli tej właśnie umowy. Ocena, czy postanowienia danej umowy stanowią klauzule abuzywne, jest dokonywana w oparciu o jej treść, okoliczności zawarcia oraz przy uwzględnieniu ewentualnych umów pozostających w związku z tą umową ( art. 385 ( 2) k.c. ), a nie z perspektywy sytuacji na rynku kredytowym czy przyczyn, dla których inni konsumenci decydowali się na zaciągnięcie kredytów czy pożyczek denominowanych do CHF, nie ma tu także znaczenia praktyka innych banków co do treści klauzul waloryzacyjnych. Wynikające z dokonania tej oceny ustalenie, że umowa kredytowa czy umowa pożyczki zawiera postanowienia niedozwolone i wyciągnięcie z tego odpowiednich skutków w zakresie dalszego obowiązywania umowy i jej treści stanowi zaś proces stosowania prawa materialnego, niezależny od skutków finansowych, jakie pociągnie to dla banku. Nie mogą mieć także znaczenia sposób przygotowywania i publikowania tabel kursowych pozwanego czy zasady określania kursów walut; ocena zgodności postanowienia pod kątem art. 385 ( 1) § 1 k.c. ma być dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy ( art. 385 ( 2) k.c. ), a późniejsze zdarzenia, w tym sposób wykonania umowy przez przedsiębiorcę, zasadniczo nie mogą wpływać na wynik oceny. Wbrew także zarzutom apelacji, Sąd Rejonowy nie naruszył art. 235 ( 2) § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. pomijając – postanowieniem wydanym na rozprawie 18.05.2022r. – objęty wnioskiem pozwanego dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości. Zgodnie z żądaniem zgłoszonym w odpowiedzi na pozew przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego miało na celu ustalenie: na wypadek uznania postanowień umowy za abuzywne – kwoty nadpłaty przysługującej pożyczkobiorcy po zastąpieniu kursów kupna i sprzedaży CHF stosowanych przez pozwanego kursem średnim CHF publikowanym przez NBP, oraz na wypadek unieważnienie umowy pożyczki – wyliczenia korzyści osiągniętej przez powodów na skutek korzystania z nienależnej im usługi finansowej czyli tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Żadna z podanych okoliczności nie była jednak istotna dla rozstrzygnięcia sprawy ( art. 235 ( 2) § 1 pkt 2 k.p.c. ); pierwsza – wobec ustalenia przez Sąd Rejonowy nieważności umowy kredytowej, druga – wobec uznania przez Sąd Rejonowy za niezasadne zarzutu potrącenia i zarzutu zatrzymania, które to stanowisko zostało podzielone przez Sąd Okręgowy ( o czym dalej ). Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Ze swej istoty jest to zarzut kierowany przeciwko podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, gdyż powołany przepis ustanawia reguły dokonywania przez sąd oceny dowodów, której wynikiem jest przyjęcie określonych ustaleń odnoszących się do przesłanek dochodzonego roszczenia. Oprócz wskazania na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i wyjaśnienia, jakim kryteriom oceny dowodów uchybił sąd pierwszej instancji i na czym owo uchybienie polegało, strona powinna zatem wymienić fakty ustalone przez sąd niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone przez sąd pierwszej instancji ( art. 368 § 1 1 k.p.c. ). Wymogom tym nie odpowiada apelacja pozwanego, w której w rzeczywistości kwestionował on nie ustalenia faktyczne, lecz przede wszystkim oceny prawne Sądu Rejonowego. Sąd Rejonowy nie ustalił bowiem, że pozwany „mógł dowolnie określać kursy waluty w tabeli kursów”. Odwołując się do treści dokumentu umowy Sąd ustalił, że (...) powodowie zawarli na okres od (...) do (...) . umowę pożyczki z (...) z siedzibą w W. , którego pozwany jest następcą prawnym, była to pożyczka hipoteczna denominowana w walucie wymienialnej w kwocie stanowiącej równowartość 14.800 CHF i zgodnie z (...) umowy pożyczka miała być wypłacona w złotych według negocjowalnego kursu dewiz dla CHF zgodnie z (...) obowiązującą w banku w dniu uruchomienia pożyczki, a zgodnie z § (...) umowy powodowie zobowiązali się do spłaty kapitału wraz z odsetkami w 180 ratach miesięcznych płatnych począwszy od sierpnia 2002r. w terminie do dnia 5. każdego miesiąca w złotych po przeliczeniu według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z (...) obowiązującą w banku w dniu spłaty ( s. 2-3 uzasadnienia wyroku ). Ustalenia te nie były podważane w apelacji, zaś innym zagadnieniem, pozostającym poza sferą ustaleń faktycznych, jest wyprowadzony z nich przez Sąd Rejonowy wniosek, że odwołanie do tabel kursowych banku, bez sprecyzowania kryteriów ustalania przez bank poziomu kursów walut umożliwia bankowi jako jednej ze stron umowy swobodne i niczym nieograniczone określenie wysokości świadczeń, co przeczy podstawowej zasadzie prawa cywilnego, tj. zasadzie równowagi stron stosunku zobowiązaniowego. Podobnie, pozwany nie podważał w sposób wyraźny ustaleń Sądu Rejonowego, opartych na zeznaniach powodów, odnoszących się do okoliczności zawarcia przedmiotowej umowy. Sąd Rejonowy ustalił, że powodowie nie mieli przedstawionej oferty kredytu złotówkowego, od początku w banku zasugerowano im kredyt we frankach szwajcarskich, a przy zawieraniu umowy pożyczki byli informowani o stabilnym kursie tej waluty i korzyściach zawarcia umowy denominowanej do CHF. Powodom nie przedstawiono symulacji zmiany raty kredytowej wraz ze zamianą kursu CHF, nie otrzymali także informacji z banku, kto i na jakich zasadach ustala kurs kupna i sprzedaży CHF ( s. 3 uzasadnienia wyroku ). Pozwany nie wskazywał w apelacji, że którekolwiek z tych ustaleń jest wadliwe. Pozwany podniósł wprawdzie, odwołując się w tym zakresie do okoliczności podniesionych w odpowiedzi na pozew, że jego poprzednik udzielił powodom „pełnej i rzetelnej informacji na temat mechanizmu funkcjonowania pożyczki denominowanej w CHF”, natomiast – jak wynika z wypowiedzi na rozprawie apelacyjnej – podstawą tego twierdzenia było obowiązywanie w banku procedur dotyczących prezentowania ofert. W apelacji nie przywołano jednak żadnego dowodu znajdującego się w materiale sprawy, mogącego potwierdzić sposób postępowania pracowników banku i to w odniesieniu do powodów, apelacja nie zawierała nadto żadnych konkretnych zarzutów dotyczących dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny zeznań powodów co do okoliczności zawarcia umowy. Wprawdzie pozwany podkreślił, że zeznania powodów nie zostały poparte żadnym innym dowodem, natomiast nie ma formalnych przeszkód, aby dowód z przesłuchania strony stanowił wyłączną podstawę uznania przez sąd określonych faktów za udowodnione ( por. art. 299 k.p.c. ). Pozwany nie zgadzał się z wyprowadzonym przez Sąd Rejonowy z poczynionych ustaleń wnioskiem, że powodowie nie zdawali sobie sprawy z ryzyka związanego z zwarciem tego rodzaju umowy, w szczególności ryzyka wynikającego z możliwej zmiany kursu franka szwajcarskiego i przełożenia się zastosowanego mechanizmu waloryzacji na wielkość ich zobowiązania ( s. 10-11 uzasadnienia wyroku ). Pozwany odwołał się do (...) umowy pożyczki , z tym że ocena, czy informacje udzielone powodom przy zawarciu umowy oraz czy podpisanie przez nich określonych oświadczeń ujętych w umowie może być poczytywane za jednoznaczne sformułowanie postanowień umowy należy do zakresu stosowania prawa materialnego ( art. 385 ( 1) § 1 zd. 2 k.c. ). Podsumowując, ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd Rejonowy ( s. 2-3 uzasadnienia wyroku ) znajdują oparcie w przywołanych przez ten Sąd dowodach i nie zostały podważone w apelacji, a zatem Sąd Okręgowy uczynił je podstawą swego rozstrzygnięcia ( art. 382 k.p.c. ). Sąd Rejonowy uznał, że zawarta przez strony umowa pożyczki hipotecznej jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. i art. 358 1 § 1 i 2 k.c. Sąd stwierdził, że umowa zawiera postanowienia niedozwolone odnoszące się do mechanizmu waloryzacji, tj. ujęte w (...) postanowienia przewidujące sposób ustalenia wartości waluty obcej jako miernika waloryzacji. Zdaniem Sądu Rejonowego postanowień tych nie można zastąpić innym mechanizmem, a ich wyeliminowanie powoduje, że umowa staje się niewykonalna ( nie można ustalić wysokości wzajemnych świadczeń ) i tym samym bezskuteczna, co przemawia za jej nieważnością ( s. 5-13 uzasadnienia wyroku ). Sąd Okręgowy podziela ostateczny wniosek wyprowadzony przez Sąd Rejonowy, natomiast z nieco innym uzasadnianiem, także jednak opartym na stosowaniu przepisów art. 385 1 i nast. k.c. Należy przy tym zauważyć, że w swych rozważaniach prawnych Sąd Rejonowy błędnie powołał się na art. 69 ustawy z dnia 29.08.1997r. Prawo bankowe ( t.j. Dz.U. 2022/2324 ), gdyż strony nie zawarły umowy kredytu, ale umowę pożyczki pieniężnej, do której odnosi się m.in. art. 5 ust. 2 pkt 1 i art. 78 Prawa bankowego . Sąd Rejonowy przyjął ( s. 7 uzasadnienia wyroku ), że postanowienia przedmiotowej umowy mogły podlegać badaniu pod kątem przesłanek z art. 385 1 § 1 k.c. , gdyż powodowie są konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c. a pozwany przedsiębiorcą. Sąd Rejonowy uznał także ( s. 7-8 uzasadnienia wyroku ), że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy nie były z nimi indywidualnie uzgodnione w rozumieniu art. 385 1 § 1 zd. 1 i § 3 k.c. Stanowisko to nie było podważane w apelacji. Należy przypomnieć, że w umowie z 5.07.2022r. ustalono, że bank udziela pożyczkobiorcy pożyczki hipotecznej denominowanej w kwocie stanowiącej równowartość 14.800 CHF ( § (...) ), pożyczka zostanie wypłacona w złotych według negocjowalnego kursu dewiz dla CHF zgodnie z (...) obowiązującą w banku w dniu uruchomienia pożyczki ( (...) ), zaś pożyczkobiorca zobowiązał się do spłaty kapitału wraz z odsetkami w miesięcznych ratach płatnych w złotych po przeliczeniu według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z (...) obowiązującą w banku w dniu spłaty ( (...) ). Sąd Rejonowy prawidłowo scharakteryzował zawartą umowę ( s. 5-6 uzasadnienia wyroku ), której istota polega na tym kwota pożyczki zostaje wyrażona w umowie w walucie obcej, natomiast w chwili wypłaty zostaje ona przeliczona na walutę polską i pożyczka jest wypłacana w walucie polskiej, zaś w przypadku rat dokonuje się operacji odwrotnej – każdą ratę w wysokości określonej stosownie do kwoty pożyczki wynikającej z umowy przelicza się z waluty obcej na walutę polską. Walutę obcą wykorzystuje się więc w celu waloryzacyjnym – kurs waluty obcej jest wskaźnikiem ustalenia rozmiaru świadczeń stron umowy ( wysokości wypłaconej pożyczki i wysokości spłacanych rat, por. np. wyrok SN z 29.10.2019r., IV CSK 309/18, publ. OSNC 2020/7-8/64 ). Jest to odpowiednik kredytu denominowanego, o którym mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym od 26.08.2011r. Istota stosunku prawnego nawiązanego przez strony, objęta ich zgodnym zamiarem i celem umowy, ujawnionym w sposób wyraźny w samej jej treści, polegała więc na zastosowaniu mechanizmu waloryzacji pożyczki do waluty CHF i skorzystaniu w związku z tym przez powodów z oprocentowania opartego o stopę oprocentowania dla przyjętej waluty ( (...) ). Można zgodzić się z apelacją, że przedmiotem oceny pod kątem art. 385 1 § 1 k.c. nie są postanowienia danej umowy rozumiane jako jej jednostki redakcyjne, lecz normy indywidualne wynikające z tych jednostek redakcyjnych. Z przedmiotowej umowy dają się zaś wyprowadzić normy po pierwsze, przewidujące sam mechanizm waloryzacji, z którego wynika ryzyko walutowe ( nazywane przez pozwanego klauzulą ryzyka walutowego ), oraz po drugie, przewidujące, w jaki sposób ustalany będzie kurs waluty obcej na potrzeby obliczeń dokonywanych przy wypłacie i przy spłacie pożyczki ( nazywane przez pozwanego klauzulą kursową ). Według apelacji klauzula ryzyka walutowego nie może podlegać badaniu pod kątem abuzywności ze względu na wyłączenie wynikające z art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. , gdyż określa ona główne świadczenia stron i została sformułowana w sposób jednoznaczny. Stanowisko to nie jest trafne. Art. 385 1 § 1 k.c. przewiduje, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Wykładając pojęcie „świadczenia głównego” można posiłkowo sięgać do wypracowanego w doktrynie rozróżnienia na świadczenia główne i uboczne. Za główne uznawane są więc świadczenia stron objęte postanowieniami przedmiotowo istotnymi danej umowy ( essentialia negotii ), czyli świadczenia, które zmierzają do osiągnięcia celu umowy i pozwalają na identyfikację określonego typu stosunku prawnego ( tak też np.: K.Zagrobelny [w:] E.Gniewek (red.), KC Komentarz, Warszawa 2004, s. 909, M.Skory, „Klauzule abuzywne w polskim prawie ochrony konsumenta”, Zakamycze 2005, s.179-180, wyrok SN z 8.06.2004r., I CK 635/03). Umowa pożyczki została zdefiniowana w art. 720 § 1 k.c. , który stanowi, że przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Czynnością bankową jest przy tym wyłącznie pożyczka pieniężna ( art. 5 ust. 2 pkt 1 Prawa bankowego ). Z tej perspektywy postanowienia przedmiotowej umowy wprowadzające mechanizm waloryzacji „określają główne świadczenia stron”, gdyż odnoszą się do ustalenia waluty i kwoty środków pieniężnych oddawanych przez bank do dyspozycji pożyczkobiorcy oraz waluty i wysokości rat składających się na kwotę, którą pożyczkobiorca jest zobowiązany zwrócić bankowi. Klauzula ryzyka walutowego stanowi zatem element określający główne świadczenia stron, gdyż kształtuje ich wysokość ( por. np. wyroki SN z 4.04.2019r., III CSK 159/17, publ. OSP 2019/12/115, z 9.05.2019r., I CSK 242/18 i z 11.12.2019r., V CSK 382/18 ). Przyjęcie tego stanowiska jest uzasadnione także z perspektywy art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5.04.1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ( Dz.Urz. WE L 95 z 21.04.1993r., s. 29 z późn. zm.; polskie wydanie specjalne Dz.Urz.UE: rozdział 15, t. 2, s. 288, ze sprostowaniem z 13.10.2016r., Dz.Urz.UE.L 2016, nr 276, s. 17 ), której implementację do krajowego porządku prawnego ( jeszcze w okresie przedakcesyjnym, na mocy ustawy z dnia 2.03.2000r. o ochronie niektórych prawa konsumentów /.../ , Dz.U. 2000/22/271 ) stanowią przepisy art. 385 ( 1) i nast. k.c. Art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 – wyłączając ocenę nieuczciwego charakteru warunków umowy – odnosi to do warunku określającego „główny przedmiot umowy”. Jak wynika z orzecznictwa TSUE, za warunki te należy uważać takie, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę, natomiast warunki, które wykazują charakter posiłkowy względem warunków definiujących samą istotę stosunku umownego, nie mogą być objęte rzeczonym pojęciem ( por. np. wyrok z 3.10.2019r., C-621/17, pkt 32, wyrok z 10.06.2021r., C-776-782/19, pkt 52 ). Na tle umów kredytowych TSUE przyjmuje zaś, że postanowienia takiej umowy odnoszące się do ryzyka kursowego definiują główny przedmiot tej umowy ( por. np. wyrok z 20.09.2018r., , C-51/17, pkt 68, wyrok z 14.03.2019r., C-118/17, pkt 48, wyrok z 14.03.2019r., C-118/17, pkt 52, wyrok z 10.06.2021r., C-776-782/19, pkt 56 czy postanowienie z 24.03.2022r., C-288/20, pkt 1 sentencji ). Poprzez umowę kredytu kredytodawca zobowiązuje się bowiem głównie udostępnić kredytobiorcy określoną kwotę pieniężną, zaś kredytobiorca – głównie spłacać tę sumę w przewidzianych terminach, zasadniczo z odsetkami. Świadczenia podstawowe tej umowy odnoszą się zatem do kwoty pieniężnej, która musi być określona w stosunku do przewidzianych w tej umowie walut wypłaty i spłaty. W konsekwencji – przy kredycie denominowanym – okoliczność, że kredyt musi zostać spłacony w określonej walucie, nie ma związku z posiłkowym sposobem płatności, lecz związana jest z samym charakterem zobowiązania dłużnika, przez co stanowi podstawowy element umowy kredytowej. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że kompetencja do dokonywania przez TSUE wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii wynika z art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( wersja skonsolidowana Dz.Urz.UE.C 202 z 2016r., s. 47 ). Zasada powszechnego związania wykładnią prawa unijnego dokonaną przez TSUE wynika natomiast z istoty i funkcji postępowania prejudycjalnego oraz autonomii prawa unijnego względem prawa krajowego. Znajduje ona potwierdzenie w orzecznictwie samego Trybunału ( por. wyroki: z 27.03.1980r., 61/79; z 4.06.2009r., C-8/08, z 10.04.1984r., C-14/83 ) oraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. wyroki: z 10.04.2019r., II UK 504/17 i z 5.12.2019r., III PO 7/18, czy postanowienie (7) z 2.08.2018r., III UZP 4/18, publ. OSNP 2018/12/165). Orzeczenie TSUE wiąże sądy krajowe, skoro wydanie przez sąd krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku TSUE może stanowić podstawę odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszenia prawa wspólnotowego ( por. np. wyrok TSUE z 30.09.2003r., C-224/01, pkt 56 i 57 ). Jeżeli zatem TSUE dokonał wykładni konkretnego przepisu prawa unijnego, np. zawartego w dyrektywie, przesądzając, który z dwóch lub więcej potencjalnie wchodzących w grę sposobów rozumienia tego przepisu uważa za prawidłowy, to taki sam sposób interpretacji powinien być przyjmowany w później wydawanych wyrokach sądów krajowych, w których znajdzie zastosowanie ten przepis. Dyrektywy, zgodnie z art. 288 TFUE, nie mają bezpośredniego zastosowania w stosunkach między podmiotami prawa prywatnego, gdyż jedynie nakładają na państwo członkowskie obowiązek uregulowania danej materii w prawie krajowym w sposób w niej określony. Jak już jednak wyjaśniono, przepisy dyrektywy 93/13 zostały implementowane do krajowego porządku prawnego poprzez art. 385 ( 1) i nast. k.c. , a zobowiązanie państw członkowskich do osiągnięcia rezultatu przewidzianego w dyrektywie ciąży na wszystkich organach państw członkowskich, w tym, w ramach ich kompetencji, również na sądach ( por. wyroki TSUE z 14.07.1994r., C-91/92 czy z 13.11.1999r., C-106/89 ). Sąd krajowy ma zatem obowiązek odniesienia się do prawa Unii przy dokonywaniu wykładni i stosowaniu odpowiednich przepisów prawa krajowego, a wykładając przepisy krajowe powinien tego dokonać – tak dalece jak to tylko możliwe – zgodnie z brzmieniem i celem dyrektywy, po to, by osiągnąć przewidywany przez nią rezultat, i w ten sposób zastosować się do wymogów przepisu art. 288 TFUE. W art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. wyłączono możliwość oceny abuzywności postanowień określających główne świadczenia stron, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Pojęcie sformułowania postanowień określających główne świadczenia stron „w sposób jednoznaczny”, którym posłużył się ustawodawca krajowy, stanowi odpowiednik ujętego w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 pojęcia wyrażenia warunków umownych „prostym i zrozumiałym językiem”. Chodzi zatem o spełnienie wymogu przejrzystości warunków umowy. W orzecznictwie TSUE uznaje się, że wymogu przejrzystości warunków umownych nie można zawężać do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatycznym. Ustanowiony przez dyrektywę system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, m.in. ze względu na stopień poinformowania. Poinformowanie, przed zawarciem umowy, o warunkach umownych i skutkach owego zawarcia ma zaś fundamentalne znaczenie dla konsumenta, gdyż na podstawie tej informacji podejmuje on decyzję, czy zamierza związać się warunkami umownymi sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę ( por. wyrok z 3.03.2020r., C-125/18 , pkt 49 ). Wymóg przejrzystości ustanowiony w dyrektywie musi więc podlegać wykładni rozszerzającej – jako nakładający obowiązek, aby dany warunek umowny nie tylko był językowo zrozumiały dla konsumenta, ale również umożliwiający właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu przeciętnemu konsumentowi zrozumienie skutków przyjęcia tego warunku ( por. wyrok z 3.03.2020r., C-125/18 , pkt 51 ). Oznacza to w szczególności, że umowa powinna przedstawiać w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się dany warunek, a także ewentualny związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, w taki sposób, by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne ( por. wyrok z 27.01.2021r., C-229/19 i C-289/19, pkt 50 ). Przy rozpatrywaniu, czy w konkretnej sprawie został spełniony wymóg przejrzystości warunku umowy, rzeczą sądu jest więc ustalenie, czy, z uwzględnieniem ogółu okoliczności zawarcia umowy, konsumentowi podano wszystkie informacje mogące mieć wpływ na zakres jego obowiązków. Co istotne, ciężar dowodu jasnego i zrozumiałego charakteru warunku umownego w rozumieniu art. 4 ust. 2 tej dyrektywy spoczywa na przedsiębiorcy ( por. postanowienie z 24.03.2022r., C-288/20, pkt 3 sentencji ). W odniesieniu do umowy kredytu waloryzowanego w walucie obcej dla tej oceny istotne są wszelkie informacje dostarczone przez przedsiębiorcę, które mają na celu udzielenie wyjaśnień konsumentowi co do funkcjonowania mechanizmu wymiany i związanego z nim ryzyka. Szczególne znaczenie przedstawiają wyjaśnienia dotyczące ryzyka dla kredytobiorcy związanego z silną deprecjacją środka płatniczego państwa członkowskiego, w którym kredytobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, oraz wzrost zagranicznej stopy procentowej. Kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu waloryzowanego do obcej waluty, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w wypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Ponadto przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy. Wymóg przejrzystości jest więc spełniony, jeżeli przedsiębiorca dostarczy konsumentowi wystarczających, dokładnych i prawdziwych informacji pozwalających na to, aby przeciętny konsument, właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny, był w stanie zrozumieć konkretne działanie przedmiotowego mechanizmu finansowego i oszacować w ten sposób, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, konsekwencje ekonomiczne – potencjalnie istotne – takich warunków dla swoich zobowiązań finansowych w całym okresie obowiązywania tej umowy ( wyrok z 10.06.2021r., C-776-782/19, pkt 67,69,71,78, postanowienie z 6.12.2021r., C-670/20, pkt 34, postanowienie z 24.03.2022r., C-288/20, pkt 2 sentencji ). W niniejszej sprawie umowa denominowanej pożyczki hipotecznej miała charakter wieloletni ( okres spłaty pożyczki ustalono na 15 lat ), a pożyczka była, zgodnie z twierdzeniami pozwu, przeznaczona na cele mieszkaniowe. W związku z tym przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka walutowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale uświadamiający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju zobowiązania jest bardzo ryzykowne, a efektem tego może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Według natomiast ustaleń Sądu Rejonowego przed zawarciem przedmiotowej umowy powodowie nie mieli przedstawionej oferty kredytu złotówkowego, od początku w banku zasugerowano im kredyt we frankach szwajcarskich, a przy zawieraniu umowy pożyczki byli informowani o stabilnym kursie tej waluty i korzyściach zawarcia umowy denominowanej do CHF. Powodom nie przedstawiono symulacji zmiany raty wraz ze zamianą kursu CHF, nie otrzymali także informacji z banku, kto i na jakich zasadach ustala kurs kupna i sprzedaży CHF. Powodów nie uświadomiono zatem co do ryzyka dotyczącego możliwości zmiany wysokości zarówno raty kredytu, jak i wysokości należności pozostałej do spłaty wyrażonych w CHF oraz że deprecjacja waluty krajowej może powodować utratę przez nich zdolności do spłaty pożyczki, z czym wiąże się ryzyko utraty nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą spłatę pożyczki, stanowiącej miejsce zamieszkania powodów. Pracownicy banku wskazywali, że frank szwajcarski jest stabilną walutą oraz podkreślali korzyści w zawarciu umowy pożyczki denominowanej polegającej na niższych – na tamten czas – kosztach takiej pożyczki. W apelacji pozwany nie przytoczył okoliczności świadczących o tym, że jego poprzednik prawny zrealizował swój obowiązek informacyjny w sposób odpowiadający wymogom ustanowionym w przepisach o ochronie konsumentów, których treść nie uległa od lat zmianie, zaś aktualne orzecznictwo dokonuje tylko ich wykładni. Pozwany nie może zasłaniać się brakiem szczegółowych regulacji prawnych określających m.in. sposób realizacji przez banki obowiązków informacyjnych. Takie regulacje nadal przecież nie obowiązują, zaś standard ochrony konsumenta stosowany aktualne przez banki jest z pewnością inny. Nie jest też wystarczające – wobec ustawowego wymogu formułowania przez przedsiębiorcę warunków umownych w sposób jednoznaczny ( przejrzysty – prostym i zrozumiałym językiem ) – odwołanie się w apelacji do tego, że zmienność kursów walut jest zjawiskiem powszechnie znanym. W odpowiedzi na pozew pozwany przedstawił wyjaśnienia, z których wynika, że w czasie, gdy zawierano przedmiotową umowę, nie sposób było przewidzieć skalę deprecjacji waluty krajowej względem CHF, która skokowo nastąpiła w 2011r. ( w związku ze światowym kryzysem finansowym ) i w 2015r. ( w związku z ogłoszeniem przez szwajcarski bank centralny zmiany dotychczasowej polityki pieniężnej nakierowanej na stabilizację kursu CHF wobec EURO ). Na tym jednak właśnie polega nieograniczone ryzyko kursowe, które przyjęli na siebie powodowie, wynikające z możliwości wystąpienia gwałtownych i znaczących zmian kursów walut, a którego istnienie powinno im zostać uświadomione przy zawarciu umowy, tak by mieli pełne rozeznanie co do istoty i możliwych konsekwencji zaciągnięcia zobowiązania. Według apelacji o należytym poinformowaniu powodów o ryzyku walutowym związanym z zastosowanym w umowie mechanizmem waloryzacji świadczyć ma treść (...) umowy pożyczki. Umowa z 5.07.2022r. w ogóle nie zawiera jednak jednostek redakcyjnych w postaci (...) , zaś w pozostałych jej postanowieniach wymienionych w apelacji nie ma mowy o ryzyku związanym ze zmianą wysokości kursów waluty waloryzacji. Oznacza to, że obciążające powodów zobowiązanie do spłaty pożyczki denominowanej i związane z nim ryzyko walutowe nie zostało wyrażone w umowie w sposób jednoznaczny ( prostym i zrozumiałym językiem). Zastosowanie art. 385 1 § 1 k.c. w odniesieniu do tej klauzuli nie było zatem wyłączone. Z art. 385 1 § 1 k.c. wynika, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy ( niedozwolone postanowienia umowne ). Oceny postanowień umowy w kontekście tych przesłanek należy dokonać według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść i okoliczności zawarcia ( art. 385 2 k.c. , por. także uchwałę (7) SN z 20.06.2018r., III CZP 29/17, publ. OSNC 2019/1/2 ). Istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. Z dobrymi obyczajami kłóci się zatem takie postępowanie, którego celem jest zdezorientowanie konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego z naruszeniem zasady równości stron. Chodzi więc o postępowanie, które potocznie jest rozumiane jako nieuczciwe, nierzetelne, sprzeczne z akceptowanymi standardami działania ( por. np. wyrok SN z 8.06.2004r., I CK 635/03 czy wyrok SN z 15.01.2016r., I CSK 125/15 ). „Rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza natomiast nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Chodzi zatem o zachwianie równowagi kontraktowej wyrażające się w tym, że kontrahent konsumenta zastrzega dla siebie nadmierne korzyści lub uprzywilejowaną pozycję, wyraźnie i w znacznym stopniu przewyższające korzyści uzyskane przez konsumenta lub pod innym względem znacznie pogarszające sytuację konsumenta ( por. np. wyrok SN z 13.07.2005r., I CK 832/04 ). Określenie „rażąco” należy interpretować jako znaczne odbieganie przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem. W celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy więc wziąć pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym mających charakter dyspozytywny ( por. uzasadnienie uchwały (7) SN z 20.06.2018r., III CZP 29/17 , publ. OSNC 2019/1/2 ). W ocenie Sądu Okręgowego poprzednik prawny pozwanego postąpił w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, wykorzystując brak dostatecznego rozeznania powodów i oferując im pożyczkę, z którą łączyło się dla nich nieprzewidywalne ryzyko ekonomiczne, ponieważ nie uzyskiwali oni dochodów w walucie waloryzacji. Powodowie związali się umową mającą bardzo niestabilne podstawy, której zasady wykonywania zależały od okoliczności w nikłym stopniu powiązanych z ich sytuacją ekonomiczną i otoczeniem gospodarczym. Wahania kursów walut są pochodną procesów ekonomicznych o zasięgu globalnym oraz decyzji polityczno-ekonomicznym ( w szczególności polityk walutowych ) podejmowanych w poszczególnych krajach, a choć zmiany kursów walut są rzeczą naturalną, to dokładny ich przebieg oraz amplitudy wahań kursów w dłuższym okresie nie są możliwe do przewidzenia nawet dla podmiotów dysponujących nieograniczonym potencjałem analitycznym oraz doświadczeniem w formułowaniu tego rodzaju prognoz ( co w istocie przyznaje sam pozwany ). O ile jednak prawo polskie nie wyłącza możliwości zawierania umów o pożyczkę denominowaną i można uznać, że świadomość nieprzewidywalności przyszłych zmian kursów walut obcych ma charakter powszechny, również z punktu widzenia konsumenta, to jednak konsument w stosunku prawnym z przedsiębiorcą podlega szczególnej ochronie, którą zapewniają mu przepisy wspólnotowe i krajowe. Jak już zostało to wyjaśnione, nakładają one na przedsiębiorcę wymóg jednoznacznego ( przejrzystego ) formułowania postanowień umów określających główne świadczenia stron, co w odniesieniu do analizowanych postanowień umowy pożyczki polegało na wyjaśnieniu mechanizmu działania waloryzacji pożyczki do waluty obcej. Ryzyko kursowe towarzyszące umowom zawieranym na długi okres jest na tyle poważne, że jeżeli – co powinno być regułą – nie zostanie ono podzielone pomiędzy stronami, i ma nim być w całości obciążony pożyczkobiorca, to jego decyzja podjęta w tym przedmiocie przez zaakceptowanie umowy musi być poprzedzona wykonaniem obowiązków informacyjnych przez profesjonalistę - pożyczkodawcę. O zagrożeniach właściwych ryzyku kursowemu konsument powinien być pouczony nawet nie tyle przez przedstawienie mu danych, choćby z długiego okresu, w którym nie miały miejsca zdarzenia powodujące istotne wahania kursu waluty, w której kwota pożyczki została zdenominowana, co także przez przedstawienie zagrożeń będących konsekwencjami wydarzeń nadzwyczajnych, mogących spowodować 100 - 200% zmiany kursu tej waluty. Gdy pożyczkodawca spełnia swoje świadczenie jednorazowo lub w niewielu częściach tuż po zawarciu umowy, gdy ich wartość odniesiona do waluty waloryzacji jest łatwa do oceny, a świadczenia pożyczkobiorcy mają być rozciągnięte w czasie na lata, wymaganie tak skonstruowanego pouczenia jest szczególnie uzasadnione. Konsumentowi nie można odebrać możliwości zawarcia umowy zakładającej niskie koszty udostępnienia kapitału, pod warunkiem, że wyraźnie i jednoznacznie przyjmie na siebie w pełnym zakresie ryzyko kursowe, wpisane w te niskie koszty udostępnienia kapitału. Takie skonstruowanie umowy nadaje jej pewnych cech losowych, i to nie tylko z perspektywy konsumenta ( por. wyrok SN z 13.05.2022r., II CSKP 405/22 ). Przyczyną zawarcia umowy w zaproponowanym powodom kształcie nie było dokonanie przez powodów wyboru pożyczki denominowanej z pełną świadomością łączących się z tym konsekwencji ekonomicznych, których pozwany nie przedstawił w samej umowie ani też nie uświadomił ich powodom przed jej zawarciem, sam nie mając w istocie właściwego rozeznania co do możliwych losów tej umowy w przyszłości, a jako profesjonalista powinien sobie zdawać sprawę, że przez to umowa ta może zostać oceniona jako nieuczciwa ( por. wyrok SN z 29.10.2019r., IV CSK 309/18 ). Poprzednik pozwanego nie mógł zaś racjonalnie oczekiwać, że powodowie, potraktowani w sposób sprawiedliwy i słuszny, a więc należycie poinformowani, przyjęliby postanowienia umowy przewidujące mechanizm waloryzacji pożyczki do waluty obcej w drodze negocjacji indywidualnych ( por. wyrok SN z 27.02.2019r., II CSK 19/18 ). Za uznaniem, że postanowienia przedmiotowej umowy przewidujące waloryzację pożyczki rażąco naruszają interesy powodów przemawia natomiast nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami ryzyka wynikającego z zastrzeżenia waloryzacji kredytu, tj. odniesienia wysokości zobowiązań stron umowy realizowanych w walucie krajowej do waluty obcej, której kurs podlega nieograniczonym zmianom, bez zagwarantowania w umowie mechanizmów, które mogłyby ograniczyć ryzyko ponoszone przez pożyczkobiorcę. Ryzyko banku udzielającego pożyczki obejmuje stratę kwoty, która została wypłacona pożyczkobiorcy. Strata taka może nastąpić w przypadku radykalnego spadku wartości waluty wskazanej jako waluta waloryzacji. Utrata całej wartości udzielonej pożyczki nastąpiłaby tylko w przypadku spadku niemalże do zera wartości waluty waloryzacji, która nastąpiłaby niezwłocznie po wypłaceniu pożyczki. Taka sytuacja – oceniana według chwili zawarcia umowy – jawiła się jako czysto teoretyczna, biorąc pod uwagę realia ekonomiczne. W przypadku nastąpienia takiego zdarzenia w innym momencie wykonywania umowy, bank uzyskałby już natomiast, w ramach postępującej z czasem ratalnej spłaty pożyczki, przynajmniej część kapitału. Sytuacja pożyczkobiorców przedstawiała się inaczej. Nie tylko wielkość ich zobowiązania, wyrażonego w walucie obcej a spłacanego w walucie krajowej, mogła osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość wraz ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty waloryzacji, ale też mogło to nastąpić na każdym etapie wykonywania umowy. W wyniku tego powodowie zostali narażeni na nieograniczone ryzyko wahań waluty waloryzacji, które zagrażało integralności ich majątku i rażąco pogarszało ich pozycję względem banku jako pożyczkodawcy. W chwili zawierania umowy powodowie nie dysponowali też, zgodnie z jej postanowieniami, żadnym instrumentem, który pozwoliłby im na doprowadzenie do zmiany warunków umowy w razie niekorzystnego ukształtowania się kursu walut. Umowa nie określa nadto granicy ryzyka powodów, a w szczególności nie zawiera żadnego wyłączenia działania klauzuli waloryzacyjnej, które w razie przekroczenia określonego poziomu kursu franka szwajcarskiego pozwoliłoby na ochronę interesu majątkowego powodów jako pożyczkobiorcy ( por. postanowienie SN z 18.09.2019r., V CSK 152/19 ). Poprzednik pozwanego nie zadbał w szczególności o wprowadzenie do umowy mechanizmu pozwalającego na zachowanie równowagi w nawiązywanym stosunku w razie powstania sytuacji ekonomicznej, która po stronie powodów stwarzałaby niebezpieczeństwo spełnienia świadczenia rażąco przewyższającego otrzymane od banku środki wyrażone w polskich złotych. Ryzyka kursowego nie rekompensowało z kolei pożyczkobiorcy ustalenie oprocentowania pożyczki powiązanego z LIBOR, a więc niższego niż w przypadku oprocentowania kredytów złotowych. Wszystko to prowadzi do wniosku, że już klauzula ryzyka walutowego, ujęta w § (...) umowy pożyczki z (...) , jest postanowieniem sprzecznym z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającym interes powodów. Straciły w tej sytuacji na znaczeniu zarzuty apelacji zmierzające do zakwestionowania stanowiska Sądu Rejonowego, który uznał za abuzywne postanowienia umowy odnoszące się do klauzuli kursowej ( zasad ustalania kursu waluty przez bank ). Zgodnie z art. 385 1 § 1 i § 2 k.c. wskazane wyżej postanowienia nie są wiążące dla powodów, a – co do zasady – strony powinny być związane umową w pozostałym zakresie. Usunięcie z umowy postanowień abuzywnych składających się na klauzulę ryzyka walutowego powoduje, że umowa ta nie może się ostać, gdyż jej utrzymanie w pozostałej części byłoby sprzeczne z naturą i charakterem prawnym umowy założonym pierwotnie przez strony. Taki skutek jest możliwy w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który stanowi, że „na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”. Na tle umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej TSUE w wyroku z 3.10.2019r., C-260/18 przyjął, że art. 6 ust. 1 dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. Choć zatem sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunku umownego ma z reguły skutek w postaci utrzymania umowy i przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku ( por. np. wyrok TSUE z 21.12.2016r., C-154/15 , C-307/15 i C-308/15, pkt 61-62 ), to jednak stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, które dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. Ocena, czy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa może nadal obowiązywać, jest dokonywana w oparciu o przepisy prawa krajowego i na podstawie kryteriów obiektywnych, a zatem sytuacja jednej ze stron, w tym konsumenta, nie może zostać uznana za decydujące kryterium rozstrzygające o dalszym losie umowy ( por. także np. wyrok TSUE z 3.10.2019r., C-260/18 pkt 39-41, wyrok TSUE z 29.04.2021r., C-19/20 pkt 56-57 i pkt 83-84 ). Na gruncie prawa polskiego brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem, o którym mowa w art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c. , oznacza, że nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu. Jeżeli więc umowa pożyczki nie może, bez klauzuli abuzywnej, wiązać stron, dzieli ona los klauzuli, tzn. jest również dotknięta bezskutecznością. Taki stan co do zasady odpowiada cechom sankcji tzw. nieważności bezwzględnej, która ma definitywny charakter. Przyjęcie skutku w postaci nieważności ( bezskuteczności ) całej umowy wchodzi zaś w grę na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. , gdy eliminacja klauzuli abuzywnej prowadziłaby do zmiany charakteru łączącego strony stosunku prawnego. Jak już zostało to wyjaśnione, klauzula ryzyka walutowego jest postanowieniem określającym główne świadczenia stron, i to postanowieniem charakterystycznym w przypadku umowy pożyczki denominowanej do waluty obcej, a jednocześnie uzasadniającym powiązanie oprocentowania pożyczki ze stawką LIBOR. Po wyeliminowania klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia ani jako umowy kredytu walutowego ( por. wyrok SN z 13.05.2022r., II CSKP 405/22 ) ani jako umowy, w której kwota kredytu wyrażona byłaby w złotych polskich ( tj. oznaczona na podstawie wniosku o pożyczkę, por. wyrok SN z 13.05.2022r., II CSKP 293/22 ). W takiej sytuacji pomiędzy stronami istniałby bowiem stosunek zobowiązaniowy o treści, której w ogóle nie przewidywały, a tym samym nie obejmowały swoim zgodnym zamiarem. Doszłoby bowiem do eliminacji z umowy mechanizmu waloryzacji, który strony niewątpliwie uznawały za podstawowy przy jej zawieraniu. Byłoby to równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należałoby ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu ( por. wyrok SN z 22.01.2016r., I CSK 1049/14 , publ. OSNC 2016/11/134 ). Oznacza to, że po wyeliminowaniu klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością ( bezskutecznością, por. wyrok SN z 11.12.2019r., V CSK 382/18, wyrok SN z 13.04.2022r., II CSKP 15/22 czy wyrok SN z 26.04.2022r., III CSKP 550/22 ). W orzecznictwie TSUE wyrażane jest zapatrywanie, że jeżeli na skutek eliminacji nieuczciwego postanowienia umownego sąd zobowiązany byłby, w oparciu o regulacje krajowe, unieważnić z urzędu umowę jako całość, co mogłoby narazić konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, konsument może się temu sprzeciwić w ten sposób, że nie podnosić nieuczciwego i niewiążącego charakteru tego postanowienia, wyrażając tym samym dobrowolną i świadomą zgodę na dany warunek ( zob. np. wyrok z 21.02.2013r., C-472/11, pkt 23, 27, 35, wyrok z C-260/18, pkt 48-53 czy wyrok z 29.04.2021r., C-19/20 pkt 94-95 ). Możliwość wyrażenia przez konsumenta zgody na trwanie w stosunku obligacyjnym, pomimo istnienia w nim niedozwolonych postanowień umownych, wynika z ochronnej funkcji przepisów; istota tej funkcji polega bowiem na tym, że konsument ma uprawnienie także do sprzeciwienia się objęciu go systemem ochrony w sytuacji, gdyby – w braku możliwości kontynuowania stosunku obligacyjnego – znalazł się niekorzystnym ekonomicznie położeniu. Art. 385 1 § 1 k.c. należy zatem tak tłumaczyć, że niedozwolone postanowienie umowne jest od początku z mocy samego prawa dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może jednak udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną ( por. uchwałę (7) SN z 7.05.2021r., III CZP 6/21, publ. OSNC 2021/9/56 ). W niniejszej sprawie powodowie korzystający z pomocy prawnej w pozwie powołali się na nieważność umowy pożyczki na skutek eliminacji z niej klauzul abuzywnych odnoszących się do waloryzacji, oświadczając, że rozumieją i akceptują konsekwencje wynikające z unieważnienia umowy, w szczególności konieczność rozliczenia się stron w związku ze spełnionych świadczeń, które były świadczeniami nienależnymi. Stanowisko to podtrzymali na rozprawie przed Sądem Rejonowym ( k.133 ). Nie jest natomiast rzeczą sądu ocena ( do czego apelacja nawiązała w ramach zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. ), czy unieważnienie umowy będzie dla powodów obiektywnie korzystne, czy też nie, istotne jest bowiem jedynie to, aby konsument podjął świadomą decyzję co do tego, czy – znając konsekwencje unieważniania umowy – chce skorzystać z ochrony przewidzianej przez przepisy k.c. , czy też z ochrony tej rezygnuje. Jak już zostało to wyjaśnione, brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem, o którym mowa w art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c. , oznacza, że nie wywołuje ono skutków prawnych, a jeżeli umowa kredytu nie może, bez klauzuli abuzywnej, wiązać stron, dzieli ona los klauzuli, tzn. jest również dotknięta bezskutecznością, co odpowiada cechom sankcji tzw. nieważności bezwzględnej, która ma definitywny charakter. Odwołaniu do tej sankcji stoi na przeszkodzie przedstawiona wyżej reguła, że konsument świadomy niedozwolonego charakteru postanowienia może sprzeciwić się odmowie jego zastosowania, udzielając zgody na to postanowienie. Możliwość jednostronnego sanowania nieskutecznego postanowienia następczym wyrażeniem zgody na związanie tym postanowieniem zbliża tę konstrukcję do sankcji bezskuteczności zawieszonej ( na korzyść konsumenta ), która – odnoszona do umowy jako takiej – polega na tym, że dotknięta nią umowa ( tzw. czynność kulejąca albo niezupełna ) nie wywołuje zamierzonych skutków, w szczególności nie rodzi obowiązku spełnienia uzgodnionych świadczeń, lecz może skutki te następczo wywołać z mocą wsteczną – w razie złożenia sanującego oświadczenia woli, a w razie odmowy jego złożenia albo upływu czasu na jego złożenie umowa staje się definitywnie bezskuteczna czyli nieważna ( por. uchwałę (7) SN z 7.05.2021r., III CZP 6/21, publ. OSNC 2021/9/56 ). Jeżeli więc przedmiotowa umowa pożyczki, w związku z odmową udzielenia przez powodów zgody na klauzule, bez których nie może wiązać, stała się definitywnie bezskuteczna ( nieważna ), świadczenia spełnione na jej podstawie, w tym również świadczenia powodów polegające na wpłatach na poczet rat pożyczki, muszą być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. , a zatem podlegają zwrotowi zgodnie z art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Całkowita i trwała bezskuteczność ( nieważność ) umowy jest bowiem równoznaczna ze stanem, w którym „czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia” w rozumieniu art. 410 § 2 in fine k.c. oraz „nieważnością czynności prawnej” w rozumieniu art. 411 pkt 1 k.c. ( por. np. uchwałę SN z 16.02.2021r., III CZP 11/20, publ. OSNC 2021/6/40 oraz uchwałę (7) SN z 7.05.2021r., III CZP 6/21, publ. OSNC 2021/9/56 ). Sąd Rejonowy ustalił, że poprzednik prawny pozwanego 9.07.2002r. uruchomił pożyczkę i wypłacił powodom 41.050,76zł, zaś powodowie w okresie do 5.07.2017r. spłacili pożyczkę wraz z odsetkami i kosztami, wpłacając pozwanemu łącznie kwotę 86.910,78zł. Powodowie dochodzili różnicy pomiędzy tymi dwoma kwotami, a zatem Sąd Rejonowy słusznie uwzględnił roszczenie o zasądzenie zwrotu świadczenia w wysokości 45.860,02zł, a zaskarżony wyrok nie narusza art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Wbrew zarzutom apelacji, Sąd Rejonowy nie naruszył art. 455 k.c. zasądzając odsetki ustawowe za opóźnienie od 3.11.2021r., nie zaś od uprawomocnienia się wyroku. Nie można przede wszystkim przyjąć, aby dopiero po uprawomocnieniu się wyroku definitywnie odpadła podstawa do spełnienia świadczenia przez powodów. Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia jest wymagalne z chwilą wezwania dłużnika do wykonania ( art. 455 k.c. ), a wierzyciel może postawić roszczenie w stan wymagalności – poprzez wystosowanie do dłużnika tego wezwania – już od chwili spełnienia świadczenia nienależnego na rzecz dłużnika ( art. 120 § 1 zd. 2 k.c. ). Przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych, o czym już wcześniej była mowa, przewidują natomiast w pewnych przypadkach sankcję asymetryczną, na którą może powołać się wyłącznie konsument, gdyż to jemu przyznano możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i tym samym sprzeciwienia się udzieleniu mu ochrony w przypadku, gdyby wyeliminowanie postanowień abuzywnych musiało skutkować stwierdzeniem trwałej bezskuteczności ( nieważności ) całej umowy. Do chwili, w której konsument wyrazi zgodę na związanie niedozwolonym postanowieniem umownym albo zgody tej odmówi ( ewentualnie upłynie rozsądny czas do jej wyrażenia ), umowa, która bez tego postanowienia nie może wiązać, znajduje się w stanie bezskuteczności zawieszonej, tj. nie wywołuje skutków prawnych, choć skutki te może nadal wywołać w razie wyrażenia zgody na postanowienie ( por. uchwałę SN z 7.05.2021r., III CZP 6/21, publ. OSNC 2021/9/56 ). To kredytobiorca może zatem zakończyć stan bezskuteczności zawieszonej umowy kredytowej, udzielając zgody na związanie klauzulą abuzywną albo odmawiając tej zgody, przy czym w tym drugim przypadku już w chwili odmowy związania klauzulą, bez której umowa kredytu nie może wiązać, ustaje stan zawieszenia, a umowa staje się definitywnie bezskuteczna ( nieważna ). Już ze swej istoty skuteczność oświadczeń kredytobiorcy w tym przedmiocie zależy więc jedynie od tego, czy był on należycie poinformowany, a więc miał lub, rozsądnie rzecz ujmując, mógł mieć świadomość nieuczciwego charakteru warunku umownego i konsekwencji z tego wynikających ( por. np. wyrok TSUE z 3.10.2019r., C-260/18, pkt 66 ). Istotne jest także, aby oświadczenie kredytobiorcy było dostatecznie jednoznaczne, tak aby było jasne dla kredytodawcy, które postanowienia umowy konsument podważa jako abuzywne i w jakim zakresie kwestionuje w związku z tym skuteczność umowy ( w całości, w części ). W okolicznościach niniejszej sprawy oba wymogi spełnia z pewnością pozew, w którym powodowie powołali się na nieważność umowy pożyczki ze względu na występowanie w niej postanowień abuzywnych odnoszących się do mechanizmu waloryzacji do CHF i odsyłających do tabel kursowych, których wyeliminowanie winno skutkować uznaniem nieważności umowy, przy czym powodowie oświadczyli, że rozumieją i akceptują konsekwencje wynikające z unieważnienia umowy, w szczególności konieczność rozliczenia się stron w związku ze spełnionych świadczeń, które były świadczeniami nienależnymi. Odpis pozwu został doręczony pozwanemu 2.11.2021r., a powodowie jednoznacznie dali w nim wyraz swemu stanowisku, że określone postanowienia umowne traktują jako klauzule niedozwolone, odmawiają zgody na związanie tymi postanowieniami i umowę uznają w całości za nieważną. Żądanie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu znajdowało zatem podstawę w art. 455 k.c. i art. 481 § 1 i 2 k.c. Pozwany w odpowiedzi na pozew zgłosił zarzut potrącenia wierzytelności powodów z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty przekazanej powodom z tytułu pożyczki ( 41.050,76zł ) oraz o zapłatę tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału ( 11.369,53zł ), tj. łącznie w wysokości 52.420,29zł, zaś na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia – podniósł ewentualny zarzut zatrzymania dochodzonej przez powodów kwoty 41.050,76zł z uwagi na własne roszczenie o zwrot ww. kwot. Wbrew twierdzeniom apelacji, Sąd Rejonowy obszernie odniósł się do obu tych zarzutów oraz wierzytelności nimi objętych ( s. 14-22 uzasadnienia wyroku ), zaś jego ocena nie została skutecznie podważona w apelacji. Odnośnie do wierzytelności o zwrot kwoty przekazanej powodom z tytułu pożyczki należy podkreślić, że w orzecznictwie ostatecznie odrzucona została koncepcja rozliczeń stron nieważnej umowy według tzw. teorii salda, która zakłada, że bank nie jest wzbogacony na skutek kolejnych spłacanych przez kredytobiorcę ( pożyczkobiorcę ) rat kredytu ( pożyczki ) tak długo, aż wpłaty te nie przekroczą wysokości wypłaconego przez bank kapitału kredytu ( pożyczki ). W tym zakresie należy odwołać się do uchwały Sądu Najwyższego z 16.02.2021r., III CZP 11/20 ( publ. OSNC 2021/6/40 ), w której przyjęto, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego ( art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. ) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Jak zostało wyjaśnione, specyfika nienależnego świadczenia jako przypadku bezpodstawnego wzbogacenia polega na tym, że uzyskanie korzyści majątkowej jest tu wynikiem tzw. działania świadczeniowego, czyli zachowania zubożonego zmierzającego do wykonania określonego zobowiązania. Oznacza to, że określone zachowanie się dłużnika może być oceniane jako świadczenie – należne albo nienależne – z punktu widzenia określonego zobowiązania, którego umorzeniu miało służyć, a nie z punktu widzenia ewentualnych innych zobowiązań łączących spełniającego świadczenie i odbiorcę tego świadczenia, o których istnieniu mogą nawet nie wiedzieć. Ścisły związek działania świadczeniowego z określonym zobowiązaniem jest szczególnie wyrazisty w przypadku świadczeń pieniężnych, gdyż zgodnie z dominującym w orzecznictwie i doktrynie poglądem zapłata, zarówno gotówkowa, jak i bezgotówkowa, jest czynnością prawną, której niezbędnym elementem jest oświadczenie woli płacącego, w szczególności woli rozporządzenia kwotą pieniężną, ukierunkowane na umorzenie zobowiązania mającego wynikać z określonego stosunku prawnego ( np. kredytowego ) czy też wręcz istnienie między stronami tzw. porozumienia umorzeniowego. Jeżeli wskutek nieważności umowy ( w tym umowy kredytu ) stosunek ów i obowiązek nie powstały, zapłata zmierzająca do jego umorzenia stanowi świadczenie nienależne i nie może być zakwalifikowana jako świadczenie należne w ramach innego zobowiązaniowego stosunku prawnego ( w tym z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ), o częściowo zbieżnym przedmiocie świadczenia. Sprzeciwia się temu nie tylko brak woli umorzenia tego zobowiązania, ale również brak podstaw po stronie odbiorcy ( np. banku ), aby inaczej rozumieć działanie świadczącego. Oznacza to, że w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez niedoszłego kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. Zgodnie zaś z art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. świadczenia nienależne podlegają zwrotowi. Zastosowanie tej reguły prowadzi do wniosku, że między bankiem a niedoszłym kredytobiorcą powstają wówczas różne zobowiązania restytucyjne: zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu wykorzystanych środków pieniężnych oraz zobowiązania banku do zwrotu uiszczonych płatności, co odpowiada teorii dwóch kondykcji. Ocena ta została powtórzona w uchwale (7) SN z 7.05.2021r., III CZP 6/21 ( publ. OSNC 2021/9/56 ). Najpóźniej na skutek doręczenia pozwanemu odpis pozwu umowa pożyczki zawarta przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego stała się nieważna ( trwale bezskuteczna ) i powstały zobowiązania stron do zwrotu spełnionych w wyniku jej wykonania świadczeń pieniężnych. Nie ma wątpliwości, że każda ze stron mogła wówczas skorzystać z możliwości potrącenia, które polega na wzajemnym umorzeniu wierzytelności m.in. pieniężnych – do wysokości wierzytelności niższej ( art. 498 § 2 k.c. ), a skutek ten następuje przez oświadczenie dłużnika lub wierzyciela złożone drugiej stronie ( art. 499 k.c. ). Pozwany podnosząc w apelacji kwestię potrącenia i przysługującej mu wierzytelności o zwrot nienależnego świadczenia w postaci kwoty przekazanej powodom z tytułu pożyczki ( 41.050,76zł ) zapomina, że powodowie wnosząc pozew uwzględnili już fakt, że zobowiązani są zwrócić pozwanemu wypłacony im kapitał pożyczki w wysokości 41.050,76zł i domagali się w związku z tym zasądzenia na ich rzecz jedynie kwoty 45.860,02zł, która stanowiła różnicę między sumą spłaconych przez nich rat kapitałowo-odsetkowych oraz innych opłat poniesionych w związku z umową wynoszących 86.910,78zł a kwotą wypłaconego im kapitału w wysokości 41.050,76zł. Słusznie zwrócił na to uwagę Sąd Rejonowy ( s. 17 uzasadnienia wyroku ). Oświadczenie powodów zawarte w pozwie doręczonym pozwanemu można interpretować jako złożenie przez nich oświadczenia o potrąceniu ( art. 60 k.c. , art. 65 § 1 k.c. ). Sąd Rejonowy uznał, że wierzytelność pozwanego nie była jeszcze wówczas wymagalna, ale choć nie wynika to wyraźnie z treści art. 498 § 1 k.c. , to w orzecznictwie powszechnie uznaje się, że możliwe jest dokonanie potrącenia, gdy jedynie wierzytelność składającego oświadczenie o potrąceniu jest w tym czasie wymagalna, natomiast wierzytelność wzajemna cechy tej nie posiada ( por. np. wyrok SN z 12.10.2005r., III CK 90/05 czy wyrok SN z 3.04.2014r., V CSK 242/13 ). Ograniczenie warunku wymagalności tylko do wierzytelności strony aktywnej znajduje uzasadnienie w samej konstrukcji potrącenia. Potrącenie jest bowiem równoznaczne z przymusowym zaspokojeniem wierzytelności przysługującej osobie, która składa oświadczenie woli, a egzekucja wierzytelności niewymagalnej nie może być prowadzona. Dokonując potrącenia strona płaci natomiast równocześnie swój dług, a skoro według art. 457 k.c. termin spełnienia świadczenia w razie wątpliwości poczytuje się za zastrzeżony na korzyść dłużnika, to co do zasady nie ma przeszkód, by zobowiązany spłacił dług przed terminem. Odnośnie do wierzytelności o zwrot korzyści osiągniętej przez powodów na skutek korzystania z nienależnej im usługi finansowej, odpowiadającej wartości wynagrodzenia za korzystanie z kredytu ( 11.369,53zł ), należy zwrócić uwagę, że nie mogła zostać ona objęta skutecznym zarzutem potrącenia ani zarzutem zatrzymania, gdyż taka wierzytelność nie przysługuje pozwanemu. Sąd Rejonowy rozpatrywał zasadność roszczenia pozwanego o zasądzenia tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału z punktu widzenia różnych przepisów kodeksu cywilnego , dochodząc do wniosku, że roszczenie to nie ma podstaw prawnych ( s. 19-22 uzasadnienia wyroku ), zaś w apelacji nie przytoczono żadnych zarzutów w tym zakresie, ograniczając się do zagadnienia samego prawa zatrzymania uregulowanego w art. 496-497 k.c. Kwestię tę przesądza natomiast wyrok TSUE z 15.06.2023r., C-520/21, w którym przyjęto, że – w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków – art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Podejmując to rozstrzygnięcie TSUE wyjaśnił, że dyrektywa 93/13 nie reguluje wyraźnie skutków nieważności umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków i w związku z tym do państw członkowskich należy określenie skutków, jakie pociąga za sobą takie stwierdzenie, przy czym ustanowione przez nie w tym względzie przepisy powinny być zgodne z prawem Unii, a w szczególności z celami tej dyrektywy. Roszczenia przedsiębiorcy wobec konsumenta wynikających z nieważności umowy kredytu hipotecznego mogą być dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie zagrażają celom dyrektywy, do których należy przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13. Tymczasem przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13, ponieważ przedsiębiorcy nadal byliby zachęcani do stosowania nieuczciwych warunków, wiedząc, że nawet gdyby umowy miały być uznane za nieważne, mieliby prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy. Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on z dyrektywy. Nie można jednak dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane. W wyniku uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną na skutek stosowania nieuczciwych warunków przez bank nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy. Przepisy prawa krajowego muszą być zatem interpretowane w kierunku wynikającym z ww. wyroku TSUE. Odnosząc się zaś do zarzutów apelacji Sąd Okręgowy stwierdza, że zastosowanie art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c. nie wchodziło w grę z uwagi na charakter umowy pożyczki. Zgodnie z art. 496 k.c. , jeżeli wskutek odstąpienia od umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Zgodnie natomiast z art. 497 k.c. , przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania lub nieważności umowy wzajemnej. W świetle treści przepisów nie ma wątpliwości, że w razie nieważności umowy powodującej powstanie obowiązku dokonania przez strony zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot, tylko wówczas gdy nieważna umowa była umową wzajemną. Umowa jest zaś wzajemna, w myśl art. 487 § 2 k.c. , gdy obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej. Zdaniem Sądu Okręgowego umowa pożyczki nie jest wzajemną i stąd stronom – w wypadku jej nieważności – nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c. Cechą umowy pozwalająca na jej zakwalifikowanie jako wzajemnej nie jest odpłatność. Istotne jest bowiem, aby świadczenie jednej ze stron było odpowiednikiem świadczenia drugiej strony. Nie chodzi przy tym o ekwiwalentność świadczeń jako kryterium podziału umów, lecz o pozostawanie świadczeń stron względem siebie w stosunku bezpośredniej wymiany ( „świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej” ), gdyż umowy wzajemne mają doprowadzić do wymiany dóbr ( a nie wymiany szeroko pojętych korzyści ). W przypadku umowy pożyczki pieniężnej uregulowanej art. 720 § 1 k.c. i wskazanej w art. 79 Prawa bankowego , obowiązek banku polega na przeniesieniu na własność pożyczkobiorcy określonej ilość pieniędzy, a obowiązek pożyczkobiorcy – na zwrocie tej samej ilości pieniędzy. Świadczenia te nie pozostają ze sobą w stosunku bezpośredniej wymiany. Mamy tu bowiem do czynienia z kapitałem jako przedmiotem świadczenia najpierw jednej, a potem drugiej strony, z tym zastrzeżeniem, że jeżeli pożyczka jest oprocentowana, kapitał jest zwracany z nadwyżką. Nie jest on jednak wymieniany na inne świadczenie. Pomocne przy kwalifikowaniu danej umowy jako wzajemnej jest także ustalenie, czy do tej umowy dadzą się, choćby tylko potencjalnie, zastosować przepisy art. 488-497 k.c. , regulujące wykonanie i skutki niewykonywania zobowiązań wzajemnych. Przepisy te dostosowane zostały właśnie do szczególnych cech umów wzajemnych, a zatem trzeba przyjąć, że racjonalny ustawodawca wprowadził je, ponieważ uznał, że będą one w bardziej odpowiedni i sprawiedliwy sposób regulować wykonanie i skutki niewykonania umów wzajemnych, zapewniając lepszą ochronę usprawiedliwionym interesom każdego z wierzycieli ( i zarazem dłużników ) wzajemnych z uwagi na szczególne cechy tego rodzaju umów. Jeżeli zatem przepisy art. 488-497 k.c. nie nadają się do zastosowania do danej umowy, to w istocie nie jest ona umową wzajemną, nie posiada bowiem takich cech, które uzasadniały wyodrębnienie szczególnego reżimu prawnego dla umów wzajemnych ( podobnie na tle umowy ubezpieczenia – wyrok SN z 20.10.2006r., IV CSK 125/06, publ. OSNC-ZD 2008/1/7 ). Wskazane przepisy zasadniczo nie przystają do umowy pożyczki. Art. 488 k.c. jest wyłączony przez samą istotę umowy pożyczki. Przewidziana w art. 490 k.c. możliwość powstrzymania się ze świadczeniem także jest nieprzydatna, wątpliwa jest przydatność art. 492 k.c. Zastosowania do umowy pożyczki nie znajdą ponadto art. 493-495 k.c. Widoczna jest również nieprzystawalność przepisów o zatrzymaniu, tj. art. 496-497 k.c. , a jednocześnie usprawiedliwione interesy obu stron w przypadku nieważności umowy pożyczki chroni instytucja potrącenia. Zatrzymanie spełnia swoją funkcję tam, gdzie świadczenia są różnorodzajowe i z tego powodu wierzytelności obu stron nie nadają się do potrącenia. Sąd Okręgowy podziela zatem stanowisko Sądu Rejonowego, że umowa pożyczki nie jest umową wzajemną ( tak również np. wyrok SN z 28.06.2002r., I CKN 378/01 ), a zatem w sprawie nie znajdował zastosowania art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c. i zarzut naruszenia tych przepisów, podniesiony w apelacji, nie był zasadny. Mając to wszystko na względzie Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanego jako bezzasadną. O kosztach procesu w instancji odwoławczej Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z art. 98 § 1, § 1 1 i § 3 k.p.c. , obciążając nimi pozwanego jako stronę przegrywającą. Na tym etapie postępowania powodowie ponieśli koszty zastępstwa procesowego – wynagrodzenie reprezentującego ich pełnomocnika, którego wysokość Sąd Okręgowy ustalił na 1.800,-zł ( § 15 ust. 1 i 3 w zw. z § 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. 2015/1800 ). Koszty te pozwany winien zwrócić powodom. /-/ Arleta Lewandowska /-/ Joanna Andrzejak-Kruk /-/ Michał Wysocki