XIII GA 558/17

Sygn. akt XIII Ga 558/17 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 7 października 2016 roku wydanym w sprawie sygn. akt XIII GC 1440/13 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo C. Z. przeciwko Z. Z. (1) o ustalenie istnienia spółki cywilnej oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Rozstrzygniecie to oparte zostało na następujących ustaleniach faktycznych i rozważanych prawnych: C. Z. i Z. Z. (1) w dniu 27 stycznia 2003 r. zawarli umowę spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. . W dniu 29 maja 2013r. Z. Z. (1) wysłał do C. Z. pismo z wypowiedzeniem swojego udziału w trybie art. 869 § 2 Kodeksu Cywilnego na dzień1czerwca 2013 r. Przyczyną wypowiedzenia było wyprowadzanie pieniędzy z konta, działaniem na szkodę spółki przez C. Z. przez co zakład utracił płynność finansową, czego konsekwencja było zajęcie kont bankowych spółki przez komornika. W dniu 28 maja 2013r. Urząd Miasta Ł. przesłał do Z. Z. (1) upomnienie w związku z zaległościami w wysokości 46.993,00zł od dnia 16 maja 2013r. W dniu 22 sierpnia 2013r. Prezydent Miasta Ł. zajął wierzytelności A. G. na poczet zobowiązań C. Z. . W dniu 19 września 2013r. Urząd Miasta Ł. przesłał pozwanemu upomnienie w związku z zaległościami w wysokości 32.701,00 zł. Z. Z. (1) wystąpił z wnioskiem o podział majątku wspólnego spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. wraz z wnioskiem o zabezpieczenie majątku. W dniu 14 czerwca 2013r. Z. Z. (1) wystąpił do Urzędu Skarbowego o zakończenie działalności firmy spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. . Pismami z dnia 2 i 4 czerwca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. poinformował go o podjęciu działań zmierzających do zamknięcia obowiązków podatkowych spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. w składzie C. Z. i M. Z. (1) . W grudniu 2012r. spółka cywilnej (...) sprzedała część maszyn należących do spółki za 11,07 zł firmie (...) prowadzonej przez C. Z. i U. Z. . Na fakturach są podpisy C. Z. . Po wystąpieniu Z. Z. (1) ze spółki (...) prowadził ją nadal ze swoim synem M. Z. . Spółka ta używała tego samego NIP-u, co spółka prowadzona przez strony. Urząd Skarbowy skorygował przystąpienie do spółki M. Z. i wydał decyzje kończące byt prawny spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. . Brak jest ostatecznej decyzji Ministra Finansów w tej sprawie. Prawomocnym wyrokiem wydanym w sprawie IV K 855/13 przez Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi C. Z. został uznany za winnego kradzieży w dniu 16 grudnia 2012r. wspólnie z synem M. Z. na szkodę Z. Z. (1) i K. Z. barwników o wartości 3.259,50 zł, belek materiałów o wartości 1.353,00 zł, w dniu 3-4 kwietnia 2013r. zniszczenia mienia – szyby zespolonej o wartości 450,00 zł, przecięcia kabli kamer monitoringu, kamer o wartości 3.548,01 zł na szkodę Z. Z. (1) i K. Z. . C. Z. uniemożliwiał pozwanemu dostęp do nieruchomości. Z. Z. (1) został ukarany w październiku 2013r. za wykroczenie polegające na zniszczeniu tablicy rejestracyjnej w pojeździe powoda. W październiku 2012r. Miasto Ł. zaprzestało dostarczania pary, co spowodowała zaprzestanie produkcji przez spółkę cywilną (...) z siedzibą w Ł. . C. Z. nie rozliczył się z Z. Z. (1) z pieniędzy pobranych po wypowiedzeniu udziału przez pozwanego. Czynsze miesięczne wynoszą 300.000,00 zł z jednej nieruchomości i 80.000,00 zł z drugiej. Opierając się na tych ustaleniach Sąd Rejonowy uznał powództwo za bezzasadne. Sąd wskazał, że powód nie miał interesu prawnego do wytoczenia powództwa opartego na przepisie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego . Powód ma bowiem możliwość potwierdzenia w inny sposób faktu istnienia lub nieistnienia spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. . Toczy się postępowanie administracyjne zmierzające do wykreślenia spółki cywilnej (...) z ewidencji działalności gospodarczej i ewidencji skarbowej. Ponadto pomiędzy stronami toczy się sprawa z wniosku Z. Z. (1) o podział majątku spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. . W tym postępowaniu C. Z. miał możliwość zgłoszenia zarzutu istnienia spółki, co sąd rozpoznający wniosek o podział majątku spółki musiałby rozpoznać w pierwszej kolejności, np. wydając postanowienie częściowe potwierdzające fakt istnienia lub nieistnienia spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. . Dlatego też Sąd Rejonowy odmówił mocy dowodowej wszystkim zeznaniom świadków, w tym zwłaszcza rodzinie obu uczestników postępowania. Sąd uwzględnił jedynie zeznania stron oraz pracowników Urzędu Skarbowego, osób w żaden sposób nie powiązanych ze stronami. Niezależnie od powyższego w ocenie Sądu Rejonowego istniały ważne powody zezwalające Z. Z. (1) na wypowiedzenia udziału w spółce cywilnej (...) z siedzibą w Ł. . Z załączonych do pozwu dokumentów wynikało, że doszło do zajęcia przez komornika konta spółki, zajęto wierzytelności. Z kolei z zeznań powoda wynikało, że nie był on dopuszczany do działalności, gdyż powód nie dopuszczał go do nieruchomości i nie rozliczył się z pobranych czynszów, a spółka popadła w kłopoty finansowe, doszło zajęcia konta spółki przez komornika. Zdaniem Sądu Rejonowego istniały zatem podstawy do wypowiedzenia udziałów w spółce przez pozwanego. Istota spółki cywilnej polega na dążeniu do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez wspólników. Tymczasem od października 2012 r. w związku z zaprzestaniem dostarczania pary spółka stron zaprzestała działalności gospodarczej, zajmując się jedynie najmem powierzchni. Oświadczenie pozwanego wypowiadającego swoje udziały we wskazanej spółce bez zachowania terminów wypowiedzenia okazało się skuteczne w rozumieniu art. 869 § 2 k.c. , przy czym skuteczność ta znajdowała uzasadnienie w wystąpieniu ważnych powodów, które uprawniały Z. Z. (1) do niezwłocznej rezygnacji z dalszej współpracy z powodem. Przez ważne powody należy rozumieć takie okoliczności, których obiektywna ocena prowadzi do wniosku, że dany wspólnik nie może dłużej pozostawać w spółce cywilnej, gdyż pozostawałoby to sprzeczne z interesem majątkowym tego wspólnika, samej spółki lub także jej kontrahentów, również przyszłych. Niejednokrotnie przyczyną takiego stanu rzeczy jest zachowanie innego wspólnika /wspólników/ spółki cywilnej powodujące negatywne konsekwencje majątkowe uniemożliwiające lub poważnie utrudniające osiągnięcie gospodarczych celów spółki. W przedmiotowej sprawie C. Z. swoim zachowaniem dopuścił się działań bezpośrednio godzących w interes majątkowy jego brata i jego syna. Przy czym nie chodzi tu tylko o kradzież i niszczenie mienia na szkodę pozwanego i jego syna, ale również elementem tego rodzaju działań pozostawało jednostronne przejęcie przez powoda maszyn tego zakładu za kwoty rażąco odbiegające od ich rzeczywistej wartości , czy też doprowadzenie do zajęcia konta firmowego spółki. Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy uznał, że C. Z. w sposób poważny naruszył zasady współpracy w ramach wymienionej spółki cywilnej, narażając jej istotne interesy majątkowe oraz doprowadzając do definitywnej utraty zaufania, stanowiącego fundament tej formy aktywności kontraktowej. Okoliczności te niewątpliwie stanowiły ważne przyczyny w rozumieniu art.869 § 2 k.c. do wypowiedzenia przez Z. Z. (1) jego udziałów w spółce cywilnej spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. bez zachowania terminu wypowiedzenia, prowadząc do rozwiązania spółki, w której w następstwie tego wypowiedzenia pozostała tylko jedna osoba. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów procesu zostało oparte na zasadzie odpowiedzialności za jego wynik ujętej w art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód C. L. zaskarżając go w całości. W uzupełnieniu apelacji pełnomocnik powoda zarzucił wyrokowi: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 860 § 2 k.c. w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu skuteczności wypowiedzenia udziału w spółce cywilnej (...) przez pozwanego dokonanego w zwykłej formie pisemnej w sytuacji, gdy dla skuteczności wypowiedzenia umowy spółki cywilnej, której majątek wspólników obejmuje nieruchomość, wymagana jest forma pisemna z podpisem notarialnie poświadczonym, gdyż tylko zachowanie takiej formy wypowiedzenia umożliwia dokonanie w księdze wieczystej wpisu zmiany właściciela nieruchomości; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, to jest: 1. art. 618 § 2 k.p.c. polegające na braku połączenia przez Sąd I instancji do łącznego rozpoznają niniejszej sprawy ze sprawą o podział majątku spółki (...) toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sytuacji, gdy sprawa o ustalenie istnienia spółki cywilnej stanowi spór o prawo żądania zniesienia współwłasności w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c. , co w świetle prezentowanego przez Sąd I instancji poglądu wyrażonego w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powinno skutkować podjęciem przez tenże sąd decyzji o połączeniu tych spraw do łącznego rozpoznania z urzędu i wydania postanowienia wstępnego w przedmiocie istnienia spółki cywilnej (...) ; 2. art. 328 § 2 k.p.c. polegające na braku w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia analizy wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, to jest dowodów zarówno z zeznań świadków, jak i z dokumentów oraz dokonania oceny ich wiarygodności, co jednocześnie przełożyło się na wynik sprawy, skutkuje brakiem możliwości poddania się wyroku kontroli instancyjnej, 3. art. 233 § 1 k.p.c. polegający na wybiórczej i selektywnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, rażącym przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób jednostronny, sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i zebranymi w sprawie dowodami, w tym w szczególności na bezzasadnym przyjęciu, iż: - po stronie pozwanego istniały ważne powody wypowiedzenia udziału w spółce cywilnej w sytuacji, gdy Sąd I instancji w ogóle nie przeanalizował materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności zeznań świadka T. J. , z których wynika, że powód podejmował szereg działań zmierzających do zachowania płynności finansowej spółki cywilnej (...) oraz zeznań świadka D. W. , która wprost wskazuje, że zdecydowanie więcej środków z kasy spółki w 2012r pobrał pozwany niż powód, - powód działał na szkodę spółki w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 6.08.2015r. wydany w sprawie sygn..akt IV K 855/13 w sytuacji, gdy wyrok ten dotyczy zupełnie innej spółki, to jest firmy (...) . Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi rozpoznającemu sprawę o podział spółki cywilnej, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia udziału w spółce cywilnej (...) przez Z. Z. (2) oraz ustalenie istnienia spółki cywilnej (...) w Ł. zawartej w dniu 27 stycznia 2003 roku. Skarżący wniósł też o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda C. Z. jest uzasadniona i skutkuje uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Za zasadny uznać należało zarzut naruszenia przepisu art. 618 § 2 k.p.c. , które to naruszenie miało decydujący wpływ na rozstrzygniecie sprawy. Zgodzić należy się z apelującym, iż Sąd Rejonowy winien zastosować się do postanowień przepisu art. 618 k.p.c. z urzędu, niezależnie od tego, czy któraś ze stron wnosiła o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą o podział majątku spółki cywilnej (...) w Ł. toczącą się przed tym samym sądem. Nie ulega wątpliwości, iż między stronami niniejszego procesu toczy się inne jeszcze postępowanie przez Sądem Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, a mianowicie sprawa z wniosku Z. Z. (1) o podział majątku spółki cywilnej (...) , prowadzona obecnie pod sygnaturą akt XIII GNs 6/13. Do majątku spółki cywilnej po jej rozwiązaniu stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisu art. 875 § 2 i 3 k.c. , a zatem do postępowania o podział majątku takiej spółki stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o zniesieniu współwłasności. Wśród tych ostatnich przepisów istotny pozostaje przepis art. 618 k.p.c. Zgodnie z treścią art. 618 § 1 k.p.c. w postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Rozstrzygając spór o prawo żądania zniesienia współwłasności lub o prawo własności, sąd może wydać w tym przedmiocie postanowienie wstępne. Natomiast art. 618 § 2 k.p.c. stanowi, że z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności odrębne postępowanie w sprawach wymienionych w paragrafie poprzedzającym jest niedopuszczalne. Sprawy będące w toku przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności. Jeżeli jednak postępowanie o zniesienie współwłasności zostało wszczęte po wydaniu wyroku, przekazanie następuje tylko wówczas, gdy sąd drugiej instancji uchyli wyrok i sprawę przekaże do ponownego rozpoznania. Postępowanie w sprawach, które nie zostały przekazane, sąd umarza z chwilą zakończenia postępowania o zniesienie współwłasności. Sąd Okręgowy podziela stanowisko apelującego, że sprawa o ustalenie istnienia spółki cywilnej, a z taką sprawą wystąpił powód C. Z. , w istocie stanowi spór o prawo żądania zniesienia współwłasności w rozumieniu przepisu art. 618 § 1 k.p.c. (...) spółki cywilnej (wskutek jej rozwiązania) stanowi bowiem warunek konieczny dla prowadzenia postępowania mającego na celu podział jej majątku, a precyzyjniej podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej. W czasie trwania spółki cywilnej zgodnie z art. 863 § k.c. istnieje bezwzględny zakaz dokonywania podziału majątku wspólnego wspólników. Skoro zatem między stronami istnieje spór co do istnienia spółki cywilnej, to kwestia istnienia tej spółki stanowi prejudykat w zakresie możliwości prowadzenia postępowania o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej, czyli postępowania o sygnaturze akt XIII GNs 6/13, gdyż tylko w przypadku nieistnienia (rozwiązania) spółki możliwe jest dokonanie takiego podziału i prowadzenie postępowania w tym zakresie. Stosownie do przepisu art. 618 § 2 k.p.c. sąd powinien z urzędu wziąć pod uwagę niedopuszczalność – z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności majątku wspólnego wspólników spółki (...) w Ł. – odrębnego postępowania o ustalenie istnienia tej spółki, czyli postępowania w niniejszej sprawie i sprawę o ustalenie istnienia spółki (...) w Ł. przekazać do rozpoznania do sprawy umownie zwanej sprawą o podział majątku spółki. Sąd Okręgowy z urzędu uwzględnił powyższe uchybienie przepisom postępowania i na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 618 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem Sądowi Rejonowemu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Rejonowy – uwzględniając powyższe rozważania – zobowiązany będzie do przekazania przedmiotowej sprawy do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej (...) z siedzibą w Ł. . Sąd Okręgowy rozstrzygniecie w tym przedmiocie pozostawił Sądowi Rejonowemu mając na względzie możliwość zakończenia postępowania w sprawie o podział majątku spółki przed przekazaniem niniejszej sprawy do dalszego rozpoznania do tamtej sprawy. Sąd Okręgowy zwraca jeszcze uwagę na konieczność uwzględnienia wymogu określonego w art. 386 § 5 k.p.c. w związku z przekazaniem niniejszej sprawy do dalszego rozpoznania do sprawy o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej. Na marginesie Sąd Okręgowy wskazuje również na zasadność zarzutów apelującego związanych z naruszeniem przepisów art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. Uwagę zwraca zwłaszcza naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, jako że Sąd Rejonowy w istocie uchylił się od tej oceny. Trudno mówić, aby sąd dokonał jakiejkolwiek oceny dowodów. Kryterium tego nie spełnia bowiem lakoniczne stwierdzenie o odmowie mocy dowodowej wszystkim zeznaniom świadków, w tym zwłaszcza rodzinie obu uczestników postępowania i uwzględnieniu jedynie zeznań stron oraz pracowników Urzędu Skarbowego. Podkreślić również należy, iż wnioski Sądu I instancji co do istnienia ważnych powodów do wypowiedzenia przez Z. Z. (1) udziałów w spółce cywilnej bez zachowania terminów wypowiedzenia nie znajdują żadnego oparcia w poprzedzających je ustaleniach faktycznych sprawy. Jak się wydaje, ubogi charakter tych ustaleń jest właśnie wynikiem niepoddania żadnej ocenie materiału dowodowego sprawy. Sfera motywacyjna Sądu I instancji pozostaje zatem poza wszelką oceną, a sam wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Jarosław Pawlak Jolanta Jachowicz Beata Matysik