XIII Ca 519/16

Sygn. akt XIII Ca 519/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu – Wydział XIII Cywilny Rodzinny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Alicja Spustek- Kląskała Sędziowie: SSO Violetta Kossowska- Czinar SSR del. Kamila Myczkowska Protokolant: Kamila Kubik po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 roku we Wrocławiu sprawy z powództwa T. Z. przeciwko R. G. (1) o alimenty na skutek apelacji wniesionej przez powódkę od wyroku Sądu Rejonowego w Miliczu z dnia 08 września 2016 roku, sygn. akt III RC 21/16 ; I. oddala apelację; II. nie obciąża powódki kosztami procesu poniesionymi przez pozwaną w postępowaniu odwoławczym. / Kamila Myczkowska / / Alicja Spustek- Kląskała / / Violetta Kossowska- Czinar / Sygn. akt XIIICa 519/16 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 8 września 2016r. Sąd Rejonowy w Miliczu w sprawie o sygn. akt IIIRC 21/16 w punkcie I oddalił powództwo T. Z. przeciwko R. G. (2) o alimenty i w punkcie II oddalił wniosek pozwanej o zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów procesu. Rozstrzygnięcie powyższe Sąd Rejonowy wydał na podstawie m.in. następujących ustaleń faktycznych: Powódka T. Z. ma 83 lata i jest wdową. Jest matką pozwanej R. G. (1) oraz E. R. , A. Z. i D. S. . W 1986r. T. Z. przekazała pozwanej nieruchomość rolną położoną w L. wraz z domem mieszkalnym i oborą o łącznej powierzchni 2,07 ha, w zamian za rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powódka przez kolejne 10 lat nadal mieszkała w tym domu, a następnie przeprowadziła się do pozwanej i jej męża. Dom otrzymany od matki pozwana sprzedała. Powódka leczyła się psychiatrycznie. Zaczęła oskarżać córkę i zięcia o podtruwanie, podglądanie w toalecie, podkładanie jej do łóżka toksycznych substancji w proszku oraz magnesów za meblami. Zaprzestała jedzenia wspólnie z domownikami, żywiła się sama i sama też robiła zakupy. Oskarżenia o jej podtruwanie przez córkę powódka podtrzymuje do dzisiaj. Postanowieniem z dnia 22 października 2015r. w sprawie o sygn. akt IIIRNs 69/15 Sąd Rejonowy w Oleśnicy oddalił wniosek R. G. (1) o przymusowe leczenie psychiatryczne powódki. Biegły psychiatra stwierdził u uczestniczki zaburzenia psychiczne w postaci psychozy urojeniowej na tle organicznego uszkodzenia tkanki nerwowej (...) , jednakże nie stwierdził występowania przesłanek z art. 29 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego . W toku tego postepowania R. G. (1) wskazała, że jest zmęczona opieką nad matką i oświadczyła, że nie będzie dopłacać do pobytu matki w (...) . Deklaracje ponoszenia opłaty za pobyt powódki w takiej placówce złożył A. Z. . R. G. (1) z mężem posiadają uprawne nieruchomości rolne o powierzchni około 4,5 ha przeliczeniowych uzyskując dochód w przeliczeniu na 1 ha około 2.500 zł rocznie. Dodatkowo dzierżawią synowi W. G. nieruchomość rolną o powierzchni około 9 ha, a w 2015r. podarowali mu pole o powierzchni około 14 ha. Nadto posiadają 3 samochody – dostawczy I. , V. (...) oraz M. (...) , a R. G. (1) na dzień 6 lipca 2016r. posiadała na rachunku bankowym środki w kwocie 40 807,78 zł. Na skutek decyzji (...) w O. z dnia 10 grudnia 2015r. T. Z. od 15 lutego 2016r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w M. . Decyzją z 4 marca 2016r. (...) w O. ustalił odpłatność Gminy O. za pobyt T. Z. w (...) na poziomie miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w tym domu tj. 2.505,89 zł miesięcznie, przy czym T. Z. pokrywa ze swojej emerytury kwotę 983,23 zł. W postępowaniu w sprawie możliwości ustalenia partycypowania dzieci powódki w kosztach jej utrzymania w (...) w O. ustalił, że D. S. nie ma możliwości partycypowania w tych kosztach, E. R. odmówiła przeprowadzenia wywiadu, R. G. (1) oświadczyła, że nie może partycypować w kosztach, a A. Z. oświadczył, że jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania matki, ale odmówił podpisania umowy o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym (...) w O. w dalszym ciągu ponosi pełną odpłatność za pobyt T. Z. w (...) w wysokości różnicy między kosztem utrzymania w placówce a opłatą potrącaną jej z emerytury. A. Z. uważa, że za pobyt powódki w (...) powinna płacić pozwana, gdyż to na nią matka przepisała majątek. T. Z. w (...) zajmuje pokój współdzielony z drugą osobą. W placówce ma zapewnione pełne wyżywienie, dokupuje jedynie niewielką ilością słodyczy i ma swoje ubrania. Pobiera pieniądze z depozytu celem zlecenia personelowi zakupu środków kosmetycznych za kwotę około 140 zł. Innych środków kosmetycznych powódka nie potrzebuje. T. Z. jest (...) . T. Z. posiadała w (...) Oddział w O. rachunek bankowy, do którego początkowo upoważniła R. G. (1) , a następnie W. G. . Wnuk za pomocą karty bankomatowej wypłacał emeryturę powódki i przekazywał jej w całości. Na rachunku zostawało kilkanaście - kilkadziesiąt złotych, których nie można było podjąć z bankomatu ze względu na zbyt mały nominał. W dniu 17 lutego 2012r. powódka podarowała wnukowi kwotę 10.000 zł. Zgodnie z decyzją Prezesa KRUS z 10 marca 2016r. powódka pobiera emeryturę i dodatek pielęgnacyjny. Łącznie świadczenie do wypłaty wynosi 1.408,25 zł. Po potrąceniu należności (...) za pośrednictwem poczty KRUS przekazuje powódce kwotę 479,67 zł miesięcznie, które przechowywane są w depozycie (...) w M. . Jest to kwota ok. 2.000 zł i są to jedyne środki, jakimi obecnie dysponuje powódka. Powódka zna wartość pieniądza i aktualne ceny podstawowych produktów. Przy tak ustalonym stanie faktycznym, po dokonaniu wykładni treści przepisu art. 128 kro , art. 129 § 1 i 2 kro i art. 133 § 1 i 2 kro Sąd Rejonowy uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Opierając się na utrwalonym stanowisku judykatury i doktryny w zakresie pojęcia niedostatku Sąd I instancji uznał, że stan taki po stronie powódki nie występuje, a zatem brak jest przesłanki uprawniającej ją do świadczeń alimentacyjnych od pozwanej. Powódka otrzymuje bowiem świadczenia w łącznej kwocie około 1.410 zł netto i po potrąceniu odpłatności za (...) do jej dyspozycji pozostaje kwota 479,67 zł. W domu pomocy społecznej powódka ma zapewnione wszystkie świadczenia, wyżywienie, nocleg, opiekę lekarską, a jak sama wskazuje nie ma potrzeby kupowania innych rzeczy, poza kosmetykami, których koszt nie przekracza 100 zł miesięcznie oraz słodyczy w niewielkich ilościach. Innych potrzeb, powódka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – nie wykazała. O tym, że nie ma większych potrzeb świadczy zresztą fakt, że w ciągu 4 miesięcy pobytu w (...) środki zgromadzone w depozycie wynosiły już 2.000 zł. Natomiast w pozostałym zakresie koszty utrzymania powódki w Domu Pomocy Społecznej pokrywa gmina O. . Sąd I instancji powołując się nadto na treść art. 61 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej wskazał, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą przy tym: 1. mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, z tym, że jej wysokość zależy od dochodu tych osób, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje przy tym prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Sąd Rejonowy zauważył, że w świetle treści pism przez (...) w O. prawdopodobnym jest, że do podpisania przez zstępnych powódki umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy nie dojdzie. Jednocześnie wskazał, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje jednak nie taka umowa, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie jest w toku i nie sposób obecnie przewidzieć jego rozstrzygnięcia w stosunku do poszczególnych osób. Sąd I instancji podniósł, że ani przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , ani ustawy o pomocy społecznej nie regulują w żaden sposób relacji pomiędzy obowiązkiem alimentacyjnym, a obowiązkiem pokrywania kosztów pobytu w (...) , jednak są to dwa różne stosunki prawne, których istnienie jest ustalane w całkowicie odrębnych postępowaniach (jeden w sądowym, drugi w administracyjnym) i na podstawie całkowicie różnych przesłanek. W tym konkretnym przypadku jeżeli nie zostanie ustalony obowiązek zstępnych do pokrywania tej opłaty, to pozostałą część odpłatności za pobyt powódki w (...) będzie pokrywać gmina, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 3 ustawy – zatem nie można zgodzić się z twierdzeniem pozwu, że w tym zakresie obecnie istnieją niepokryte usprawiedliwione potrzeby powódki T. Z. . W ocenie Sądu I instancji powódka w chwili obecnej nie ma szczególnych potrzeb i na dzień zamknięcia rozprawy nie znajduje się w stanie niedostatku w rozumieniu art. 133 § 2 kro , a zatem powództwo należało oddalić. Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniosła powódka zaskarżając go w całości i zarzucając: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 133 § 2 kro poprzez przyjęcie, że po stronie powódki nie ma niedostatku i ma ona pokryte wszelkie potrzeby bez konieczności otrzymywania alimentów. II. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału poprzez przyjęcie, że powódka reprezentuje postawę roszczeniową i bezpodstawnie uważa, że warunki jakie miała w domu pozwanej nie uzasadniały konieczności pójścia do domu opieki społecznej, przy czym Sąd nie pisząc tego wprost uznał zeznania powódki co do jej warunków zamieszkiwania i życia w domu pozwanej za wiarygodne. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że co prawda może się domagać alimentów jedynie w przypadku niedostatku, ale należy rozważyć, czy fakt niemożności pokrycia w całości opłat za dom opieki samodzielnie nie świadczy właśnie o takim niedostatku. Nadto powódka ma uzasadniony interes prawny w ustaleniu, że koszty dopłaty w postaci alimentów powinno pokrywać to dziecko, które otrzymało od niej przysporzenie majątkowe i miało się nią opiekować, a nie pozostałe dzieci, które zostały w takim przysporzeniu majątkowym pominięte. Kierując się powyższym skarżącą wniosła o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 1.522,66 zł miesięcznie. 2. zasądzenie od pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą działania Sądu II instancji rozpoznającego niniejszą, przeniesioną na etap postępowania apelacyjnego jest art. 382 kpc , który to przepis przydaje sądowi odwoławczemu uprawnienie, ale także obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału. Korzystając z tego ustawowego uprawnienia Sąd Okręgowy dokonał analizy całego zgromadzonego w sprawie materiału, a jej wynik skutkował konstatacją, że ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie, przeprowadzone rozważania prawne i ich argumentacja zawarte w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku w pełni zasługują na akceptację. Z treści art. 128 kro wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Powódka jako matka pozwanej niewątpliwie ma legitymację do wystąpienia przeciwko R. G. (1) z powództwem alimentacyjnym. Przepis art. 133 § 2 kro stanowi natomiast, że poza przypadkiem uregulowanym w § 1 tego artykułu uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten kto znajduje się w niedostatku. Dla przypomnienia jedynie, gdyż Sąd Rejonowy kwestię tę wyjaśnił już dostatecznie, stan niedostatku zdefiniowany ugruntowanym stanowiskiem doktryny i judykatury oznacza sytuację, w której dana osoba nie posiada żadnych środków utrzymania bądź środki te nie są wystarczające do zaspokojenia jej podstawowych, usprawiedliwionych potrzeb. W tym aspekcie Sąd Rejonowy właściwie uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że po stronie powódki stan niedostatku nie istnieje. Powódka posiada bowiem uprawnienie do świadczenia emerytalnego wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym, którego łączna wysokość wynosi około 1.410 zł netto miesięcznie. Z kwoty tej potrącana jest należność około 930 zł za pobyt powódki w domu pomocy społecznej, w której to placówce ma zapewnione zaspokajanie usprawiedliwionych, bieżących potrzeb (m. in. mieszkanie, wyżywienie, opieka lekarska). Po opłaceniu pobytu powódce pozostaje do dyspozycji kwota około 480 zł i jedyne wydatki, jakie z niej ponosi to zakup środków kosmetycznych za kwotę około 100 zł oraz zakup niewielkich ilości słodyczy. Innych niezaspokojonych usprawiedliwionych potrzeb powódka nie wskazała i nie wykazała. Środki zatem, którymi dysponuje skarżąca są nie tylko wystarczające na pokrycie jej bieżących niezbędnych potrzeb, ale pozwalają jej na poczynienie niewielkich oszczędności, co potwierdza stan depozytu powódki w (...) . Sąd I instancji prawidłowo również wskazał, że brak jest jakiejkolwiek relacji pomiędzy obowiązkiem alimentacyjnym a obowiązkiem pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej osoby uprawnionej do alimentów. każdy z tych stosunków prawnych jest bowiem regulowany odrębnymi aktami normatywnymi, w oddzielnych postępowaniach i na podstawie innych przesłanek. W tym kontekście słusznie Sąd Rejonowy powołał przepis art. 61 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że w przypadku gdy pensjonariusz nie jest w stanie samodzielnie pokryć opłaty za pobyt w domu opieki społecznej, opłatę taka są obowiązane pokryć inne podmioty m. in. zstępni mieszkańca (...) , a w dalszej kolejności gmina. Przy czym, jak trafnie podkreślił Sąd Rejonowy obowiązek wnoszenia opłaty w przypadku osób wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy, do kręgu których zalicza się pozwana R. G. (1) , zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy reguluje decyzja administracyjna. W tej sytuacji brak jest podstaw do zaliczenia odpłatności za pobyt powódki w domu pomocy społecznej do obowiązku alimentacyjnego. Stąd też Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 kpc orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach procesu zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd Okręgowy oparł na art. 102 kpc . Po uwzględnieniu sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej skarżącej Sąd doszedł bowiem do przekonania, że po jej stronie występuje wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu wskazanego przepisu, który uzasadnia odstąpienie od obciążania jej kosztami procesu w całości. SSR del. Kamila Myczkowska SSO Alicja Spustek – Kląskała SSO Violetta Kossowska – Czinar